Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದಾನಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो वृद्ध्युपदंशश्लीपदानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತಮೇದೋಮೂತ್ರಾನ್ತ್ರನಿಮಿತ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ವೃದ್ಧಯೋ ಭವನ್ತಿ | ತಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಾನ್ತ್ರನಿಮಿತ್ತೇ ವೃದ್ಧೀ ವಾತಸಮುತ್ಥೇ, ಕೇವಲಮುತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರನ್ಯತಮಃ ||೩||
वातपित्तश्लेष्मशोणितमेदोमूत्रान्त्रनिमित्ताः सप्त वृद्धयो भवन्ति | तासां मूत्रान्त्रनिमित्ते वृद्धी वातसमुत्थे, केवलमुत्पत्तिहेतुरन्यतमः ||३||
🔊 Audio coming soon
ವೃದ್ಧೀನಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಸಪ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಸಿದ್ಧೌ ಸಪ್ತಗ್ರಹಣಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾದಿವೃದ್ಧಿನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ; ತಾಸಾಂ ಪುನರಸಮ್ಭವೋ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾತ್| ಧಾತುಮಲಕೃತಾಯಾಮಪಿ ವೃದ್ಧೌ ದೋಷಸ್ಯೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಸಮ್ಭವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಸಮುತ್ಥೇ ವಾತಾತ್ ಸಮ್ಯಗುತ್ತಿಷ್ಠೇತೇ ವೃದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಜನನಹೇತುಃ ಪುನರನ್ಯತಮ ಇತಿ ತಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಕೇವಲಮುತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರನ್ಯತಮ ಇತಿ| ಕೇವಲಂ ಪರಮ್, ಉತ್ಪತ್ತೇರುತ್ಪಾದಕಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಕಾರಣಮನ್ಯತ್ ಮೂತ್ರಮನ್ತ್ರಂ ವಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ಅನಯೋರ್ವೃದ್ಧ್ಯೋರ್ಯಂ ಉತ್ಪತ್ತೇರ್ಹೇತುರ್ವಾಯುಃ ಸೋಽನ್ಯತಮೋ ಭಿನ್ನೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಏತೇನ ಮೂತ್ರಸನ್ಧಾರಣಕುಪಿತೋ ವಾಯುರ್ಮೂತ್ರವೃದ್ಧೇಃ ಕಾರಣಂ, ಭಾರಹರಣಾದಿಭಿಃ ಕುಪಿತಸ್ತ್ವನ್ತ್ರವೃದ್ಧೇರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಧಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋಽನ್ಯತಮೋ ಹಿ ದೋಷಃ ಫಲಕೋಶವಾಹಿನೀರಭಿಪ್ರಪದ್ಯ ಧಮನೀಃ ಫಲಕೋಷಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಂ ಜನಯತಿ, ತಾಂ ವೃದ್ಧಿಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೪||
अधः प्रकुपितोऽन्यतमो हि दोषः फलकोशवाहिनीरभिप्रपद्य धमनीः फलकोषयोर्वृद्धिं जनयति, तां वृद्धिमित्याचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ಅಧಃ ಪ್ರಕುಪಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಕೋಶಯೋರಿತ್ಯನೇನ ದ್ವಿವಚನೇನ ಮುಷ್ಕದ್ವಯ ಏವ ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ನ ಜ್ಞೇಯಂ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪಕ್ಷೇ ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತಾಸಾಂ ಭವಿಷ್ಯತೀನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ- ಬಸ್ತಿಕಟೀಮುಷ್ಕಮೇಢ್ರೇಷು ವೇದನಾ ಮಾರುತನಿಗ್ರಹಃ ಫಲಕೋಶಶೋಫಶ್ಚೇತಿ ||೫||
तासां भविष्यतीनां पूर्वरूपाणि- बस्तिकटीमुष्कमेढ्रेषु वेदना मारुतनिग्रहः फलकोशशोफश्चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರಾನಿಲಪರಿಪೂರ್ಣಾಂ ಬಸ್ತಿಮಿವಾತತಾಂ ಪರುಷಾಮನಿಮಿತ್ತಾನಿಲರುಜಾಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಮಾಚಕ್ಷತೇ; ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಾಂ ಜ್ವರದಾಹೋಷ್ಮವತೀಂ ಚಾಶುಸಮುತ್ಥಾನಪಾಕಾಂ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಂ; ಕಠಿನಾಮಲ್ಪವೇದನಾಂ ಶೀತಾಂ ಕಣ್ಡೂಮತೀಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಿಂ; ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾವೃತಾಂ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಾಂ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಂ, ಮೃದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಕಣ್ಡೂಮತೀಮಲ್ಪವೇದನಾಂ ತಾಲಫಲಪ್ರಕಾಶಾಂ ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಂ; ಮೂತ್ರಸನ್ಧಾರಣಶೀಲಸ್ಯ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ, ಸಾ ಗಚ್ಛತೋಽಮ್ಬುಪೂರ್ಣಾ ದೃತಿರಿವ ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರವೇದನಾಂ ವೃಷಣಯೋಃ ಶ್ವಯಥುಂ ಕೋಶಯೋಶ್ಚಾಪಾದಯತಿ, ತಾಂ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಭಾರಹರಣಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹವೃಕ್ಷಪ್ರಪತನಾದಿಭಿರಾಯಾಸವಿಶೇಷೈರ್ವಾಯುರಭಿಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಪ್ರಕುಪಿತಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಸ್ಯೇತರಸ್ಯ ಚೈಕದೇಶಂ ವಿಗುಣಮಾದಾಯಾಧೋ ಗತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಮುಪೇತ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪೇಣ ಸ್ಥಿತ್ವಾಽಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಚ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಫಲಕೋಶಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮುಷ್ಕಶೋಫಮಾಪಾದಯತಿ, ಆಧ್ಮಾತೋ ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಃ ಪ್ರದೀರ್ಘಃ ಸ ಶೋಫೋ ಭವತಿ, ಸಶಬ್ದಮವಪೀಡಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮುಪೈತಿ, ವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಪುನರಾಧ್ಮಾಯತೇ , ತಾಮನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಮಸಾಧ್ಯಾಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೬||
तत्रानिलपरिपूर्णां बस्तिमिवाततां परुषामनिमित्तानिलरुजां वातवृद्धिमाचक्षते; पक्वोदुम्बरसङ्काशां ज्वरदाहोष्मवतीं चाशुसमुत्थानपाकां पित्तवृद्धिं; कठिनामल्पवेदनां शीतां कण्डूमतीं श्लेष्मवृद्धिं; कृष्णस्फोटावृतां पित्तवृद्धिलिङ्गां रक्तवृद्धिं, मृदुस्निग्धां कण्डूमतीमल्पवेदनां तालफलप्रकाशां मेदोवृद्धिं; मूत्रसन्धारणशीलस्य मूत्रवृद्धिर्भवति, सा गच्छतोऽम्बुपूर्णा दृतिरिव क्षुभ्यति मूत्रकृच्छ्रवेदनां वृषणयोः श्वयथुं कोशयोश्चापादयति, तां मूत्रवृद्धिं विद्यात्; भारहरणबलवद्विग्रहवृक्षप्रपतनादिभिरायासविशेषैर्वायुरभिप्रवृद्धः प्रकुपितश्च स्थूलान्त्रस्येतरस्य चैकदेशं विगुणमादायाधो गत्वा वङ्क्षणसन्धिमुपेत्य ग्रन्थिरूपेण स्थित्वाऽप्रतिक्रियमाणे च कालान्तरेण फलकोशं प्रविश्य मुष्कशोफमापादयति, आध्मातो बस्तिरिवाततः प्रदीर्घः स शोफो भवति, सशब्दमवपीडितश्चोर्ध्वमुपैति, विमुक्तश्च पुनराध्मायते , तामन्त्रवृद्धिमसाध्यामित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ವಾತಾದಿಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರಾನಿಲೇತ್ಯಾದಿ| ಆತತಾಮ್ ಆಧ್ಮಾತಾಮ್| ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಮಿತಿ ಕಫೇನ ಸಹ| ಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಶೀಲಂ ಸ್ವಭಾವಃ| ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಸಞ್ಚಲತಿ| ಆಧ್ಮಾತೋ ಬಸ್ತಿರಿವ ಪರಿಪೂರ್ಣೋ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಇವ| ಆತತೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ| ಉಪೈತಿ ಉದ್ಗಚ್ಛತಿ, ವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಸಶಬ್ದಮೇವಾಧ್ಮಾಯತೇ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರಾತಿಮೈಥುನಾದತಿಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದ್ವಾ ತಥಾಽತಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀಂ ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟಾಂ ರಜಸ್ವಲಾಂ ದೀರ್ಘರೋಮಾಂ ಕರ್ಕಶರೋಮಾಂ ಸಙ್ಕೀರ್ಣರೋಮಾಂ ನಿಗೂಢರೋಮಾಮಲ್ಪದ್ವಾರಾಂ ಮಹಾದ್ವಾರಾಮಪ್ರಿಯಾಮಕಾಮಾಮಚೌಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನಿಮಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನಿಂ ಯೋನಿರೋಗೋಪಸೃಷ್ಟಾಂ ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ದುಷ್ಟಯೋನಿಂ ವಿಯೋನಿಂ ವಾ ನಾರೀಮತ್ಯರ್ಥಮುಪಸೇವಮಾನಸ್ಯ ತಥಾ ಕರಜದಶನವಿಷಶೂಕನಿಪಾತನಾದ್ಬನ್ಧನಾದ್ಧಸ್ತಾಭಿಘಾತಾಚ್ಚತುಷ್ಪದೀಗಮನಾದಚೌಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದವಪೀಡನಾಚ್ಛ್ರುಕ್ರವೇಗವಿಧಾರಣಾನ್ಮೈಥುನಾನ್ತೇ ವಾಽಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿಭಿರ್ಮೇಢ್ರಮಾಗಮ್ಯ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಷತೇಽಕ್ಷತೇ ವಾ ಶ್ವಯಥುಮುಪಜನಯನ್ತಿ, ತಮುಪದಂಶಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೭||
तत्रातिमैथुनादतिब्रह्मचर्याद्वा तथाऽतिब्रह्मचारिणीं चिरोत्सृष्टां रजस्वलां दीर्घरोमां कर्कशरोमां सङ्कीर्णरोमां निगूढरोमामल्पद्वारां महाद्वारामप्रियामकामामचौक्षसलिलप्रक्षालितयोनिमप्रक्षालितयोनिं योनिरोगोपसृष्टां स्वभावतो वा दुष्टयोनिं वियोनिं वा नारीमत्यर्थमुपसेवमानस्य तथा करजदशनविषशूकनिपातनाद्बन्धनाद्धस्ताभिघाताच्चतुष्पदीगमनादचौक्षसलिलप्रक्षालनादवपीडनाच्छ्रुक्रवेगविधारणान्मैथुनान्ते वाऽप्रक्षालनादिभिर्मेढ्रमागम्य प्रकुपिता दोषाः क्षतेऽक्षते वा श्वयथुमुपजनयन्ति, तमुपदंशमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
ವೃದ್ಧೇರನ್ತರಮುಪದಂಶಾನಾಂ ಹೇತ್ವದ್ಯಭಿಧಾನಮಾಹ- ತತ್ರಾತಿಮೈಥುನೇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ್ಯಾ ಮೈಥುನಾತಿನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ಸಙ್ಕುಚಿತಕರ್ಕಶಯೋನಿಮುಖತ್ವಾತ್| ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟಾಂ ಪ್ರಭೂತಕಾಲತ್ಯಕ್ತಾಂ, ಅತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವ ಹೇತುಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ್ಯಾ ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯೇವ ಮೈಥುನಾಭಾವಃ, ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟಾಯಾಸ್ತು ಕದಾಚಿದೇವೇತ್ಯನಯೋರ್ಭೇದಃ| ರಜಸ್ವಲಾಯಾ ದುಷ್ಟಾರ್ತವಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್| ದೀರ್ಘಕರ್ಕಶಾದಿರೋಮಾಭಿಗಮನೇ ಪೀಡನಾಭಿಘಾತಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್| ಸಙ್ಕೀರ್ಣರೋಮಾ ಘನರೋಮಾ| ನಿಗೂಢರೋಮಾ ಅಭ್ಯನ್ತರರೋಮಾ| ಅಲ್ಪದ್ವಾರಾಯಾಮಪಿ ಸ ಏವ ಹೇತುಃ| ಮಹಾದ್ವಾರಾಯಾಂ ಶೋಫಹೇತುಶ್ಚಿನ್ತ್ತ್ಯ ಏವ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ| ಅಪ್ರಿಯಾಯಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನುತ್ಥಾನೇನೇತಶ್ಚೇತಾಭಿಘಾತಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್| ಅಕಾಮಾಯಾಃ ಸಕ್ಥಿಸಙ್ಕೋಚೇನ ದ್ವಾರಾಲ್ಪತ್ವಾತ್| ಅಚೋಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನೇಃ ಸಲಿಲದೋಷಾತ್, ಅಚೋಕ್ಷಮಪವಿತ್ರಮ್| ಅಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನೇಃ ಸ್ವೇದಮಲದೋಷಾತ್| ಯೋನಿರೋಗೋಪಸೃಷ್ಟಾಯಾ ರೋಗದೋಷಾನುಸಾರೇಣ ದೋಷೋದಯಾತ್| ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ದುಷ್ಟಯೋನೇರ್ವಾತಾದಯ ಏವ ಕಾರಣಮ್| ವಿಯೋನಿಂ ಹಸ್ತಜಙ್ಘಾನ್ತರಂ, ತಸ್ಯ ಕರ್ಕಶತ್ವಾತ್| ಕರಜಾ ನಖಾಃ, ದಶನಾ ದನ್ತಾಃ, ಶೂಕಸ್ಯ ಸವಿಷಜಲಜಕೀಟಸ್ಯ, ನಿಪಾತನಾಲ್ಲಿಙ್ಗಾದಿಶರೀರೇ ಪಾತನಾದಥವಾ ತೇಷಾಂ ಮರ್ದನಾತ್ ಪೀಡನಾತ್| ಚತುಷ್ಪದ್ಯೋಽಜಾದಯೋ ರಾಸಭ್ಯಾದಯೋ ವಾ, ತಾಸಾಮಪ್ಯಲ್ಪಾರಮ್ಯಯೋನಿತ್ವಾತ್| ಅಚೋಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿಭಿರಿತಿ ಅಚೋಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮತ್ರ ಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ನ ತು ಯೋನೇಃ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತೈರಸೃಜಾ ಚೇತಿ ||೮||
स पञ्चविधस्त्रिभिर्दोषैः पृथक् समस्तैरसृजा चेति ||८||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಸ ಪಞ್ಚವಿಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗಿತಿ ತ್ರಯಃ, ಸಮಸ್ತೈರೇಕಃ, ಅಸೃಜಾ ಚೈಕಃ, ಏವಂ ಪಞ್ಚ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ವಾತಿಕೇ ಪಾರುಷ್ಯಂ ತ್ವಕ್ಪರಿಪುಟನಂ ಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರತಾ ಪರುಷಶೋಫತಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ವಾತವೇದನಾಃ; ಪೈತ್ತಿಕೇ ಜ್ವರಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಕ್ವೋಡುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಸ್ತೀವ್ರದಾಹಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಃ ಪಿತ್ತವೇದನಾಶ್ಚ; ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಶ್ವಯಥುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಕಠಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೇದನಾಶ್ಚ; ರಕ್ತಜೇ ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋಽತ್ಯರ್ಥಮಸೃಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ಯತ್ಯರ್ಥಂ ಜ್ವರದಾಹೌ ಶೋಷಶ್ಚ, ಯಾಪ್ಯಶ್ಚೈವ ಕದಾಚಿತ್; ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗದರ್ಶನಮವದರಣಂ ಚ ಶೇಫಸಃ ಕೃಮಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮರಣಂ ಚೇತಿ ||೯||
तत्र वातिके पारुष्यं त्वक्परिपुटनं स्तब्धमेढ्रता परुषशोफता विविधाश्च वातवेदनाः; पैत्तिके ज्वरः श्वयथुः पक्वोडुम्बरसङ्काशस्तीव्रदाहः क्षिप्रपाकः पित्तवेदनाश्च; श्लैष्मिके श्वयथुः कण्डूमान् कठिनः स्निग्धः श्लेष्मवेदनाश्च; रक्तजे कृष्णस्फोटप्रादुर्भावोऽत्यर्थमसृक्प्रवृत्तिः पित्तलिङ्गान्यत्यर्थं ज्वरदाहौ शोषश्च, याप्यश्चैव कदाचित्; सर्वजे सर्वलिङ्गदर्शनमवदरणं च शेफसः कृमिप्रादुर्भावो मरणं चेति ||९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ವಾತಾದಿಜಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರ ವಾತಿಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| “ಮೇಢ್ರಸನ್ಧೌ ವ್ರಣಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಸರ್ವಾಶ್ರಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಕುಲತ್ಥಾಕೃತಯಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿನ್ಮುದ್ಗದಲೋಪಮಾಃ|| ರುಜಾದಾಹಪರೀತಾಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಮೋಹಸಮನ್ವಿತಾಃ| ಶೀಘ್ರಂ ಕೇಚಿದ್ವಿಸರ್ಪನ್ತಿ ಶನೈಃ ಕೇಚಿತ್ತಥಾಽಪರೇ|| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪುಂಸಾಂ ಚ ಜಾಯನ್ತೇ ಉಪದಂಶಾಃ ಸುದಾರುಣಾಃ”- ಇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಕುಪಿತಾಸ್ತು ದೋಷಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೋಽಧಃಪ್ರಪನ್ನಾ ವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಜಾನುಜಙ್ಘಾಸ್ವವತಿಷ್ಠಮಾನಾಃ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಪಾದಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶನೈಃ ಶೋಫಂ ಜನಯನ್ತಿ, ತಂ ಶ್ಲೀಪದಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ | ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ- ವಾತಪಿತ್ತಕಫನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ||೧೦||
कुपितास्तु दोषा वातपित्तश्लेष्माणोऽधःप्रपन्ना वङ्क्षणोरुजानुजङ्घास्ववतिष्ठमानाः कालान्तरेण पादमाश्रित्य शनैः शोफं जनयन्ति, तं श्लीपदमित्याचक्षते | तत्त्रिविधं- वातपित्तकफनिमित्तमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಂ ಶ್ಲೀಪದಾರಮ್ಭಃ, ಉಪದಂಶಸ್ಥಾನೇಽಪಿ ಶ್ಲೀಪದಸಮ್ಭವಾತ್; ‘ಶಿಶ್ನೌಷ್ಠನಾಸಾಸ್ವಪಿ ಚ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ತದ್ವಿದಃ’ ಇತಿ ವಚನಾತ್| ತೇಷಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪ್ರಕುಪಿತಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಇತ್ಯನೇನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದೇವ ಹೇತವೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ, ಅಹತೋರ್ದೋಷಸ್ಯಾದುಷ್ಟತ್ವಾತ್| ಸ್ಥಾನಸಂಶ್ರಯಲಕ್ಷಣಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರಪಿ ಲಕ್ಷಣಮೇವ| ತತ್ರ ಪೂರ್ವೋ ಲಕ್ಷಣೋದಯೋ ದೋಷದೂಷ್ಯರಾಶೇರೇವ; ದೂಷ್ಯಾನ್ ದೂಷಯನ್ತೋ ದೋಷಾಃ ಶೋಫಂ ಜನಯನ್ತಿ| ತಂ ಶ್ಲೀಪದಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಇತಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕೀ ನಿರುಪಾಧಿರೇವ ಶ್ಲೀಪದಸಞ್ಜ್ಞೇತೀತಿಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ, ವಾತಜಂ ಖರಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಪರುಷಮನಿಮಿತ್ತಾನಿಲರುಜಂ ಪರಿಸ್ಫುಟತಿ ಚ ಬಹುಶಃ; ಪಿತ್ತಜಂ ತು ಪೀತಾವಭಾಸಮೀಷನ್ಮೃದು ಜ್ವರದಾಹಪ್ರಾಯಂ ಚ; ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಂ ತು ಶ್ವೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾವಭಾಸಂ ಮನ್ದವೇದನಂ ಭಾರಿಕಂ ಮಹಾಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ಕಣ್ಟಕೈರುಪಚಿತಂ ಚ ||೧೧||
तत्र, वातजं खरं कृष्णं परुषमनिमित्तानिलरुजं परिस्फुटति च बहुशः; पित्तजं तु पीतावभासमीषन्मृदु ज्वरदाहप्रायं च; श्लेष्मजं तु श्वेतं स्निग्धावभासं मन्दवेदनं भारिकं महाग्रन्थिकं कण्टकैरुपचितं च ||११||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಜೇ ಭಾರಿಕಂ ಗುರ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತತ್ರ ಸಂವತ್ಸರಾತೀತಮತಿಮಹದ್ವಲ್ಮೀಕಜಾತಂ ಪ್ರಸೃತಮಿತಿ ವರ್ಜನೀಯಾನಿ ||೧೨||
तत्र संवत्सरातीतमतिमहद्वल्मीकजातं प्रसृतमिति वर्जनीयानि ||१२||
🔊 Audio coming soon
ವಲ್ಮೀಕಜಾತಂ ವಲ್ಮೀಕವಜ್ಜಾತಮ್, ಅತಿಬಹುತರಶಿಖರೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಭಿರುಪಚಿತತ್ವಾತ್; ಪರಪದಾರ್ಥೇಷು ಹಿ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಶಬ್ದಾ ವತಿಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ವತ್ಯರ್ಥಂ ಜನಯನ್ತಿ||೧೨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತ್ರೀಣ್ಯಪ್ಯೇತಾನಿ ಜಾನೀಯಾಚ್ಛ್ಲೀಪದಾನಿ ಕಫೋಚ್ಛ್ರಯಾತ್ | ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಚ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿ ವಿನಾ ಕಫಾತ್ ||೧೩||
भवन्ति चात्र- त्रीण्यप्येतानि जानीयाच्छ्लीपदानि कफोच्छ्रयात् | गुरुत्वं च महत्त्वं च यस्मान्नास्ति विना कफात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೀಪದಾನ್ಯಪಿ ಕಫಾಧಿಕಾನ್ಯೇವೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತ್ರೀಣೀತ್ಯಾದಿ||೧೩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಪುರಾಣೋದಕಭೂಯಿಷ್ಠಾಃ ಸರ್ವರ್ತುಷು ಚ ಶೀತಲಾಃ | ಯೇ ದೇಶಾಸ್ತೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ಶ್ಲೀಪದಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ ||೧೪||
पुराणोदकभूयिष्ठाः सर्वर्तुषु च शीतलाः | ये देशास्तेषु जायन्ते श्लीपदानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ದೇಶವಿಶೇಷ ಏವಾಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪುರಾಣೋದಕಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನೂಪದೇಶಸ್ಯ ಪುರಾಣೋದಕಭೂಯಿಷ್ಠತಾ| ಜಾಙ್ಗಲಸ್ಯೋನ್ನತಸಮಭೂತಲತ್ವಾತ್ ಸಲಿಲಂ ಪತಿತಂ ನ ತಿಷ್ಠತಿ, ಸ್ಥಿತಮಪಿ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಶುಷ್ಕತ್ವಾದ್ದೇಶಸ್ಯ ಶೋಷಮುಪೈತಿ; ತೇನ ಜಾಙ್ಗಲದೇಶಸ್ಯ ಶೀತೇಽಪ್ಯಶೀತತಾ||೧೪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ಪಾದವದ್ಧಸ್ತಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಶ್ಲೀಪದಂ ಜಾಯತೇ ನೃಣಾಮ್ | ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕೌಷ್ಠೇಷು ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ತದ್ವಿದಃ ||೧೫||
पादवद्धस्तयोश्चापि श्लीपदं जायते नृणाम् | कर्णाक्षिनासिकौष्ठेषु केचिदिच्छन्ति तद्विदः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಲೀಪದಸ್ಯ ಪಾದಾಭ್ಯಾಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪ್ಯಙ್ಗೇ ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪಾದವದ್ಧಸ್ತಯೋಶ್ಚಾಪೀತ್ಯಾದಿ||೧೫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದನಿದಾನಂ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने वृद्ध्युपदंशश्लीपदनिदानं नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||