Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದಾನಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो वृद्ध्युपदंशश्लीपदानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
12. vr̥ddhyupadaṁśaślīpadanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತಮೇದೋಮೂತ್ರಾನ್ತ್ರನಿಮಿತ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ವೃದ್ಧಯೋ ಭವನ್ತಿ | ತಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಾನ್ತ್ರನಿಮಿತ್ತೇ ವೃದ್ಧೀ ವಾತಸಮುತ್ಥೇ, ಕೇವಲಮುತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರನ್ಯತಮಃ ||೩||
View original
वातपित्तश्लेष्मशोणितमेदोमूत्रान्त्रनिमित्ताः सप्त वृद्धयो भवन्ति | तासां मूत्रान्त्रनिमित्ते वृद्धी वातसमुत्थे, केवलमुत्पत्तिहेतुरन्यतमः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಧಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋಽನ್ಯತಮೋ ಹಿ ದೋಷಃ ಫಲಕೋಶವಾಹಿನೀರಭಿಪ್ರಪದ್ಯ ಧಮನೀಃ ಫಲಕೋಷಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಂ ಜನಯತಿ, ತಾಂ ವೃದ್ಧಿಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೪||
View original
अधः प्रकुपितोऽन्यतमो हि दोषः फलकोशवाहिनीरभिप्रपद्य धमनीः फलकोषयोर्वृद्धिं जनयति, तां वृद्धिमित्याचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತಾಸಾಂ ಭವಿಷ್ಯತೀನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ- ಬಸ್ತಿಕಟೀಮುಷ್ಕಮೇಢ್ರೇಷು ವೇದನಾ ಮಾರುತನಿಗ್ರಹಃ ಫಲಕೋಶಶೋಫಶ್ಚೇತಿ ||೫||
View original
तासां भविष्यतीनां पूर्वरूपाणि- बस्तिकटीमुष्कमेढ्रेषु वेदना मारुतनिग्रहः फलकोशशोफश्चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರಾನಿಲಪರಿಪೂರ್ಣಾಂ ಬಸ್ತಿಮಿವಾತತಾಂ ಪರುಷಾಮನಿಮಿತ್ತಾನಿಲರುಜಾಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಮಾಚಕ್ಷತೇ; ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಾಂ ಜ್ವರದಾಹೋಷ್ಮವತೀಂ ಚಾಶುಸಮುತ್ಥಾನಪಾಕಾಂ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಂ; ಕಠಿನಾಮಲ್ಪವೇದನಾಂ ಶೀತಾಂ ಕಣ್ಡೂಮತೀಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಿಂ; ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾವೃತಾಂ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಾಂ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಂ, ಮೃದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಕಣ್ಡೂಮತೀಮಲ್ಪವೇದನಾಂ ತಾಲಫಲಪ್ರಕಾಶಾಂ ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಂ; ಮೂತ್ರಸನ್ಧಾರಣಶೀಲಸ್ಯ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ, ಸಾ ಗಚ್ಛತೋಽಮ್ಬುಪೂರ್ಣಾ ದೃತಿರಿವ ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರವೇದನಾಂ ವೃಷಣಯೋಃ ಶ್ವಯಥುಂ ಕೋಶಯೋಶ್ಚಾಪಾದಯತಿ, ತಾಂ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಭಾರಹರಣಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹವೃಕ್ಷಪ್ರಪತನಾದಿಭಿರಾಯಾಸವಿಶೇಷೈರ್ವಾಯುರಭಿಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಪ್ರಕುಪಿತಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಸ್ಯೇತರಸ್ಯ ಚೈಕದೇಶಂ ವಿಗುಣಮಾದಾಯಾಧೋ ಗತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಮುಪೇತ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪೇಣ ಸ್ಥಿತ್ವಾಽಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಚ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಫಲಕೋಶಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮುಷ್ಕಶೋಫಮಾಪಾದಯತಿ, ಆಧ್ಮಾತೋ ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಃ ಪ್ರದೀರ್ಘಃ ಸ ಶೋಫೋ ಭವತಿ, ಸಶಬ್ದಮವಪೀಡಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮುಪೈತಿ, ವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಪುನರಾಧ್ಮಾಯತೇ , ತಾಮನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಮಸಾಧ್ಯಾಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೬||
View original
तत्रानिलपरिपूर्णां बस्तिमिवाततां परुषामनिमित्तानिलरुजां वातवृद्धिमाचक्षते; पक्वोदुम्बरसङ्काशां ज्वरदाहोष्मवतीं चाशुसमुत्थानपाकां पित्तवृद्धिं; कठिनामल्पवेदनां शीतां कण्डूमतीं श्लेष्मवृद्धिं; कृष्णस्फोटावृतां पित्तवृद्धिलिङ्गां रक्तवृद्धिं, मृदुस्निग्धां कण्डूमतीमल्पवेदनां तालफलप्रकाशां मेदोवृद्धिं; मूत्रसन्धारणशीलस्य मूत्रवृद्धिर्भवति, सा गच्छतोऽम्बुपूर्णा दृतिरिव क्षुभ्यति मूत्रकृच्छ्रवेदनां वृषणयोः श्वयथुं कोशयोश्चापादयति, तां मूत्रवृद्धिं विद्यात्; भारहरणबलवद्विग्रहवृक्षप्रपतनादिभिरायासविशेषैर्वायुरभिप्रवृद्धः प्रकुपितश्च स्थूलान्त्रस्येतरस्य चैकदेशं विगुणमादायाधो गत्वा वङ्क्षणसन्धिमुपेत्य ग्रन्थिरूपेण स्थित्वाऽप्रतिक्रियमाणे च कालान्तरेण फलकोशं प्रविश्य मुष्कशोफमापादयति, आध्मातो बस्तिरिवाततः प्रदीर्घः स शोफो भवति, सशब्दमवपीडितश्चोर्ध्वमुपैति, विमुक्तश्च पुनराध्मायते , तामन्त्रवृद्धिमसाध्यामित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರಾತಿಮೈಥುನಾದತಿಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದ್ವಾ ತಥಾಽತಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀಂ ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟಾಂ ರಜಸ್ವಲಾಂ ದೀರ್ಘರೋಮಾಂ ಕರ್ಕಶರೋಮಾಂ ಸಙ್ಕೀರ್ಣರೋಮಾಂ ನಿಗೂಢರೋಮಾಮಲ್ಪದ್ವಾರಾಂ ಮಹಾದ್ವಾರಾಮಪ್ರಿಯಾಮಕಾಮಾಮಚೌಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನಿಮಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಯೋನಿಂ ಯೋನಿರೋಗೋಪಸೃಷ್ಟಾಂ ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ದುಷ್ಟಯೋನಿಂ ವಿಯೋನಿಂ ವಾ ನಾರೀಮತ್ಯರ್ಥಮುಪಸೇವಮಾನಸ್ಯ ತಥಾ ಕರಜದಶನವಿಷಶೂಕನಿಪಾತನಾದ್ಬನ್ಧನಾದ್ಧಸ್ತಾಭಿಘಾತಾಚ್ಚತುಷ್ಪದೀಗಮನಾದಚೌಕ್ಷಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದವಪೀಡನಾಚ್ಛ್ರುಕ್ರವೇಗವಿಧಾರಣಾನ್ಮೈಥುನಾನ್ತೇ ವಾಽಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿಭಿರ್ಮೇಢ್ರಮಾಗಮ್ಯ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಷತೇಽಕ್ಷತೇ ವಾ ಶ್ವಯಥುಮುಪಜನಯನ್ತಿ, ತಮುಪದಂಶಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೭||
View original
तत्रातिमैथुनादतिब्रह्मचर्याद्वा तथाऽतिब्रह्मचारिणीं चिरोत्सृष्टां रजस्वलां दीर्घरोमां कर्कशरोमां सङ्कीर्णरोमां निगूढरोमामल्पद्वारां महाद्वारामप्रियामकामामचौक्षसलिलप्रक्षालितयोनिमप्रक्षालितयोनिं योनिरोगोपसृष्टां स्वभावतो वा दुष्टयोनिं वियोनिं वा नारीमत्यर्थमुपसेवमानस्य तथा करजदशनविषशूकनिपातनाद्बन्धनाद्धस्ताभिघाताच्चतुष्पदीगमनादचौक्षसलिलप्रक्षालनादवपीडनाच्छ्रुक्रवेगविधारणान्मैथुनान्ते वाऽप्रक्षालनादिभिर्मेढ्रमागम्य प्रकुपिता दोषाः क्षतेऽक्षते वा श्वयथुमुपजनयन्ति, तमुपदंशमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತೈರಸೃಜಾ ಚೇತಿ ||೮||
View original
स पञ्चविधस्त्रिभिर्दोषैः पृथक् समस्तैरसृजा चेति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ವಾತಿಕೇ ಪಾರುಷ್ಯಂ ತ್ವಕ್ಪರಿಪುಟನಂ ಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರತಾ ಪರುಷಶೋಫತಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ವಾತವೇದನಾಃ; ಪೈತ್ತಿಕೇ ಜ್ವರಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಕ್ವೋಡುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಸ್ತೀವ್ರದಾಹಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಃ ಪಿತ್ತವೇದನಾಶ್ಚ; ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಶ್ವಯಥುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಕಠಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೇದನಾಶ್ಚ; ರಕ್ತಜೇ ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋಽತ್ಯರ್ಥಮಸೃಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ಯತ್ಯರ್ಥಂ ಜ್ವರದಾಹೌ ಶೋಷಶ್ಚ, ಯಾಪ್ಯಶ್ಚೈವ ಕದಾಚಿತ್; ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗದರ್ಶನಮವದರಣಂ ಚ ಶೇಫಸಃ ಕೃಮಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮರಣಂ ಚೇತಿ ||೯||
View original
तत्र वातिके पारुष्यं त्वक्परिपुटनं स्तब्धमेढ्रता परुषशोफता विविधाश्च वातवेदनाः; पैत्तिके ज्वरः श्वयथुः पक्वोडुम्बरसङ्काशस्तीव्रदाहः क्षिप्रपाकः पित्तवेदनाश्च; श्लैष्मिके श्वयथुः कण्डूमान् कठिनः स्निग्धः श्लेष्मवेदनाश्च; रक्तजे कृष्णस्फोटप्रादुर्भावोऽत्यर्थमसृक्प्रवृत्तिः पित्तलिङ्गान्यत्यर्थं ज्वरदाहौ शोषश्च, याप्यश्चैव कदाचित्; सर्वजे सर्वलिङ्गदर्शनमवदरणं च शेफसः कृमिप्रादुर्भावो मरणं चेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಕುಪಿತಾಸ್ತು ದೋಷಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೋಽಧಃಪ್ರಪನ್ನಾ ವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಜಾನುಜಙ್ಘಾಸ್ವವತಿಷ್ಠಮಾನಾಃ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಪಾದಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶನೈಃ ಶೋಫಂ ಜನಯನ್ತಿ, ತಂ ಶ್ಲೀಪದಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ | ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ- ವಾತಪಿತ್ತಕಫನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ||೧೦||
View original
कुपितास्तु दोषा वातपित्तश्लेष्माणोऽधःप्रपन्ना वङ्क्षणोरुजानुजङ्घास्ववतिष्ठमानाः कालान्तरेण पादमाश्रित्य शनैः शोफं जनयन्ति, तं श्लीपदमित्याचक्षते | तत्त्रिविधं- वातपित्तकफनिमित्तमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ, ವಾತಜಂ ಖರಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಪರುಷಮನಿಮಿತ್ತಾನಿಲರುಜಂ ಪರಿಸ್ಫುಟತಿ ಚ ಬಹುಶಃ; ಪಿತ್ತಜಂ ತು ಪೀತಾವಭಾಸಮೀಷನ್ಮೃದು ಜ್ವರದಾಹಪ್ರಾಯಂ ಚ; ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಂ ತು ಶ್ವೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾವಭಾಸಂ ಮನ್ದವೇದನಂ ಭಾರಿಕಂ ಮಹಾಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ಕಣ್ಟಕೈರುಪಚಿತಂ ಚ ||೧೧||
View original
तत्र, वातजं खरं कृष्णं परुषमनिमित्तानिलरुजं परिस्फुटति च बहुशः; पित्तजं तु पीतावभासमीषन्मृदु ज्वरदाहप्रायं च; श्लेष्मजं तु श्वेतं स्निग्धावभासं मन्दवेदनं भारिकं महाग्रन्थिकं कण्टकैरुपचितं च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತತ್ರ ಸಂವತ್ಸರಾತೀತಮತಿಮಹದ್ವಲ್ಮೀಕಜಾತಂ ಪ್ರಸೃತಮಿತಿ ವರ್ಜನೀಯಾನಿ ||೧೨||
View original
तत्र संवत्सरातीतमतिमहद्वल्मीकजातं प्रसृतमिति वर्जनीयानि ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತ್ರೀಣ್ಯಪ್ಯೇತಾನಿ ಜಾನೀಯಾಚ್ಛ್ಲೀಪದಾನಿ ಕಫೋಚ್ಛ್ರಯಾತ್ | ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಚ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿ ವಿನಾ ಕಫಾತ್ ||೧೩||
View original
भवन्ति चात्र- त्रीण्यप्येतानि जानीयाच्छ्लीपदानि कफोच्छ्रयात् | गुरुत्वं च महत्त्वं च यस्मान्नास्ति विना कफात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಪುರಾಣೋದಕಭೂಯಿಷ್ಠಾಃ ಸರ್ವರ್ತುಷು ಚ ಶೀತಲಾಃ | ಯೇ ದೇಶಾಸ್ತೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ಶ್ಲೀಪದಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ ||೧೪||
View original
पुराणोदकभूयिष्ठाः सर्वर्तुषु च शीतलाः | ये देशास्तेषु जायन्ते श्लीपदानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ಪಾದವದ್ಧಸ್ತಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಶ್ಲೀಪದಂ ಜಾಯತೇ ನೃಣಾಮ್ | ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕೌಷ್ಠೇಷು ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ತದ್ವಿದಃ ||೧೫||
View original
पादवद्धस्तयोश्चापि श्लीपदं जायते नृणाम् | कर्णाक्षिनासिकौष्ठेषु केचिदिच्छन्ति तद्विदः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದನಿದಾನಂ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने वृद्ध्युपदंशश्लीपदनिदानं नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon