Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः प्रत्येकमर्मनिर्देशं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾವ್ಯಾಕರಣೇ ಹಿ ಮಾಂಸಸಿರಾದಿವ್ಯಾಕರಣಮಭಿಹಿತಂ, ಮರ್ಮಾಣಿ ಚ ಮಾಂಸಸಿರಾದಿಸಂಶ್ರಿತಾನಿ, ಅತಸ್ತದನನ್ತರಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ನಿರ್ದೇಶೋ ಯುಜ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಶಬ್ದಾದಗ್ರೇ ಮಾಂಸಾದಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಮಾಂಸಾದಿಮರ್ಮಣಾಂ ನಿರ್ದೇಶೋ ವಿವರಣಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ತಂ ತಥಾ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್ | ತಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ | ನ ಖಲು ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನ್ಯಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾನ್ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ||೩||
सप्तोत्तरं मर्मशतम् | तानि मर्माणि पञ्चात्मकानि भवन्ति; तद्यथा- मांसमर्माणि, सिरामर्माणि, स्नायुमर्माणि, अस्थिमर्माणि, सन्धिमर्माणि चेति | न खलु मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिव्यतिरेकेणान्यानि मर्माणि भवन्ति, यस्मान्नोपलभ्यन्ते ||३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಸಪ್ತೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾನಿ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ತಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾಣ್ಯಾಹ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಕಥಂ ಮಾಂಸಾದೀನಿ ಪಞ್ಚೈವ ಮರ್ಮಾಣಿ ನಾಧಿಕಾನೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನ ಖಲ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಸ್ರೋತಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮಪಿ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾನ್ಮರ್ಮತ್ವಮಸ್ತ್ಯೇವ, ತತ್ ಕಥಂ ಮಾಂಸಾದಿವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನ್ಯಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್? ಉಚ್ಯತೇ- ಮಾರಯನ್ತೀತಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ರೋತಸಿ ಚ ಕ್ಷತೇಽಪಿ ನಾವಶ್ಯತಯಾ ಮರಣಂ; ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ- “ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಚರೇತ್” (ಶಾ.೯) ಇತಿ| ಯದ್ಯೇವಂ ತರ್ಹಿ ರುಕ್ಕರವೈಕಲ್ಯಕರಣಾಮಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾನ್ಮರ್ಮತ್ವಂ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಚೇತ್? ತನ್ನ, ರುಕ್ಕರವೈಕಲ್ಯಕರೇಷ್ವಪ್ಯಗ್ನೀಷೋಮಾದಿಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಹಾನೇಃ; ಅಥವಾ ಸ್ರೋತಃಪ್ರಭೃತೀನಿ ಮಾಂಸಾದೀನ್ಯವ್ಯತಿರಿಚ್ಯ ವರ್ತನ್ತೇ, ಯತೋ ಮಾಂಸಾದಿಷ್ವೇವ ಸ್ರೋತಃಪ್ರಭೃತೀನಿ ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಂಸಾದೀನಿ ಪಞ್ಚೈವ ಮರ್ಮಾಣೀತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರೈಕಾದಶ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಅಷ್ಟಾವಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ವಿಂಶತಿಃ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ | ತದೇತತ್ ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್ ||೪||
तत्रैकादश मांसमर्माणि, एकचत्वारिंशत् सिरामर्माणि, सप्तविंशतिः स्नायुमर्माणि, अष्टावस्थिमर्माणि, विंशतिः सन्धिमर्माणि चेति | तदेतत् सप्तोत्तरं मर्मशतम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಮಾಂಸಾದಿಭೇದೇನ ಮರ್ಮಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಏಕಾದಶೇತಿ ಚತ್ವಾರಿ ತಲಹೃದಯಾನಿ, ತಾವನ್ತ್ಯೇವೇನ್ದ್ರಬಸ್ತೀನಿ, ಗುದಮೇಕಂ, ದ್ವೇ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ, ಏವಮೇಕಾದಶ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ| ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶದಿತಿ ಚತಸ್ರೋ ಧಮನ್ಯಃ, ಅಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ, ದ್ವೇ ಅಪಾಙ್ಗೇ, ಏಕಾ ಸ್ಥಪನೀ, ದ್ವೇ ಫಣೇ , ದ್ವೇ ಸ್ತನಮೂಲೇ, ದ್ವಾವಪಸ್ತಮ್ಭೌ , ದ್ವಾವಪಲಾಪೌ, ಏಕಂ ಹೃದಯಂ, ಏಕಾ ನಾಭಿಃ, ದ್ವೌ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ, ದ್ವೇ ಬೃಹತ್ಯೌ, ಚತ್ವಾರಿ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ, ಚತಸ್ರ ಉರ್ವ್ಯಃ, ಏವಮೇಕಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ| ಸಪ್ತವಿಂಶತಿರಿತಿ ಚತಸ್ರ ಆಣ್ಯಃ , ದ್ವೌ ವಿಟಪೌ, ದ್ವೌ ಕಕ್ಷಧರೌ, ಚತ್ವಾರಃ ಕೂರ್ಚಾಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ, ಏಕೋ ಬಸ್ತಿಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ, ದ್ವಾವಂಸೌ, ದ್ವೇ ವಿಧುರೇ, ದ್ವಾವುತ್ಕ್ಷೇಪೌ, ಏವಂ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ| ಅಷ್ಟಾವಿತಿ ದ್ವೇ ಕಟೀಕತರುಣೇ, ದ್ವೌ ನಿತಮ್ಬೌ, ದ್ವೇ ಅಂಸಫಲಕೇ, ದ್ವೌ ಶಙ್ಖೌ, ಏವಮಷ್ಟಾವಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ| ವಿಂಶತಿರಿತಿ ದ್ವೇ ಜಾನುನೀ, ದ್ವೌ ಕೂರ್ಪರೌ, ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಾಃ, ಏಕೋಽಧಿಪತಿಃ, ದ್ವೌ ಗುಲ್ಫೌ, ದ್ವೌ ಮಣಿಬನ್ಧೌ, ದ್ವೇ ಕುಕುನ್ದರೇ, ದ್ವಾವಾವರ್ತೌ, ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ, ಏವಂ ವಿಂಶತಿಃ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ| ಪುನಃ ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮಿತಿ ವಚನಮುಪಸಂಹಾರೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಮತೋ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತೇಷಾಮೇಕಾದಶೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ, ಉದರೋರಸೋರ್ದ್ವಾದಶ, ಚತುರ್ದಶ ಪೃಷ್ಠೇ, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ ||೫||
तेषामेकादशैकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ, उदरोरसोर्द्वादश, चतुर्दश पृष्ठे, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं सप्तत्रिंशत् ||५||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಾದಿಮರ್ಮಣಾಂ ಸಪ್ತೋತ್ತರಶತಸಙ್ಖ್ಯಾಕಾನಾಂ ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ವಿಭಜ್ಯ ಶಾಖಾದ್ಯಾಶ್ರಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷಿಪ್ರತಲಹೃದಯಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಗುಲ್ಫೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಜಾನ್ವಾಣ್ಯುರ್ವಿಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ವಿಟಪಂ ಚೇತಿ, ಏತೇನೇತರತ್ಸಕ್ಥಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ | ಉದರೋರಸೋಸ್ತು ಗುದಬಸ್ತಿನಾಭಿಹೃದಯಸ್ತನಮೂಲಸ್ತನರೋಹಿತಾಪಲಾಪಾನ್ಯಪಸ್ತಮ್ಭೌ ಚೇತಿ | ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ತು ಕಟೀಕತರುಣಕುಕುನ್ದರನಿತಮ್ಬಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಬೃಹತ್ಯಂಸಫಲಕಾನ್ಯಂಸೌ ಚೇತಿ | ಬಾಹುಮರ್ಮಾಣಿ ತು ಶಿಪ್ರತಲಹೃದಯಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಮಣಿಬನ್ಧೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಕೂರ್ಪರಾಣ್ಯುರ್ವೀಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಕಕ್ಷಧರಂ ಚೇತಿ; ಏತೇನೇತರೋ ಬಾಹುರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ | ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚತಸ್ರೋ ಧಮನ್ಯೋಽಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾ ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ ದ್ವೇ ವಿಧುರೇ ದ್ವೇ ಫಣೇ ದ್ವಾವಪಾಙ್ಗೌ ದ್ವಾವಾವರ್ತೌ ದ್ವಾವುತ್ಕ್ಷೇಪೌ ದ್ವೌ ಶಙ್ಖಾವೇಕಾ ಸ್ಥಪನೀ ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನ್ಯೇಕೋಽಧಿಪತಿರಿತಿ ||೬||
तत्र सक्थिमर्माणि क्षिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोगुल्फेन्द्रबस्तिजान्वाण्युर्विलोहिताक्षाणि विटपं चेति, एतेनेतरत्सक्थि व्याख्यातम् | उदरोरसोस्तु गुदबस्तिनाभिहृदयस्तनमूलस्तनरोहितापलापान्यपस्तम्भौ चेति | पृष्ठमर्माणि तु कटीकतरुणकुकुन्दरनितम्बपार्श्वसन्धिबृहत्यंसफलकान्यंसौ चेति | बाहुमर्माणि तु शिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोमणिबन्धेन्द्रबस्तिकूर्पराण्युर्वीलोहिताक्षाणि कक्षधरं चेति; एतेनेतरो बाहुर्व्याख्यातः | जत्रुण ऊर्ध्वं चतस्रो धमन्योऽष्टौ मातृका द्वे कृकाटिके द्वे विधुरे द्वे फणे द्वावपाङ्गौ द्वावावर्तौ द्वावुत्क्षेपौ द्वौ शङ्खावेका स्थपनी पञ्च सीमन्ताश्चत्वारि शृङ्गाटकान्येकोऽधिपतिरिति ||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಖಾದಿಷು ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ವಿಭಕ್ತಾನಾಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಕ್ಷಿಪ್ರಾದ್ಯೇಕೈಕಂ ಗಣಯಿತವ್ಯಮ್, ಏವಮೇಕಾದಶ| ಕ್ಷಿಪ್ರಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಚಾರ್ಯಃ ಸ್ವಯಮೇವಾಗ್ರೇ ಕರಿಷ್ಯತಿ, ಅತೋಽತ್ರೇಮಾನಿ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ| ಉದರೇತ್ಯಾದಿ ಗುದಾದಿಹೃದಯಾನ್ತಮೇಕೈಕಂ ಗಣಯಿತವ್ಯಂ, ಸ್ತನಮೂಲಾದೀನಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಏವಂ ದ್ವಾದಶ| ಪೃಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ ಕಟೀಕತರುಣಾದೀನಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಏವಂ ಚತುರ್ದಶ| ಬಾಹ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಾದಿಕಮೇಕೈಕಂ ಗಣಯಿತವ್ಯಮ್||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ತಲಹೃದಯೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಗುದಸ್ತನರೋಹಿತಾನಿ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ನೀಲಧಮನೀಮಾತೃಕಾಶೃಙ್ಗಾಟಕಾಪಾಙ್ಗಸ್ಥಪನೀಫಣಸ್ತನಮೂಲಾಪಲಾಪಾಪಸ್ತಮ್ಭಹೃದಯನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಬೃಹತೀಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋರ್ವ್ಯಃ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಆಣೀ(ಣಿ)ವಿಟಪಕಕ್ಷಧರಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಬಸ್ತಿಕ್ಷಿಪ್ರಾಂಸವಿಧುರೋತ್ಕ್ಷೇಪಾಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಕಟೀಕತರುಣನಿತಮ್ಬಾಂಸಫಲಕಶಙ್ಖಾಸ್ತ್ವಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ಜಾನುಕೂರ್ಪರಸೀಮನ್ತಾಧಿಪತಿಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧಕುಕುನ್ದರಾವರ್ತಕೃಕಾಟಿಕಾಶ್ಚೇತಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ||೭||
तत्र तलहृदयेन्द्रबस्तिगुदस्तनरोहितानि मांसमर्माणि, नीलधमनीमातृकाशृङ्गाटकापाङ्गस्थपनीफणस्तनमूलापलापापस्तम्भहृदयनाभिपार्श्वसन्धिबृहतीलोहिताक्षोर्व्यः सिरामर्माणि, आणी(णि)विटपकक्षधरकूर्चकूर्चशिरोबस्तिक्षिप्रांसविधुरोत्क्षेपाः स्नायुमर्माणि, कटीकतरुणनितम्बांसफलकशङ्खास्त्वस्थिमर्माणि, जानुकूर्परसीमन्ताधिपतिगुल्फमणिबन्धकुकुन्दरावर्तकृकाटिकाश्चेति सन्धिमर्माणि ||७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೈಕಾದಶ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಗುದ್ದಿಷ್ಟಾನಾಂ ಮಾಂಸಾದಿಮರ್ಮಣಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇಷಾಂ ಮಾಂಸಾದಿಮರ್ಮಣಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಪ್ರಾಗತ್ರೈವಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ, ತೇನಾತ್ರ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ||೭||
Adhikarana 7 (8-14) · Śloka 14
ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಕಲ್ಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ, ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ರುಜಾಕರಾಣಿ ಚೇತಿ | ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣ್ಯೇಕೋನವಿಂಶತಿಃ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್, ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ, ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ಅಷ್ಟೌ ರುಜಾಕರಾಣೀತಿ ||೮|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನ್ಯಧಿಪತಿಃ ಶಙ್ಖೌ ಕಣ್ಠಸಿರಾ ಗುದಮ್ | ಹೃದಯಂ ಬಸ್ತಿನಾಭ್ಯೌ(ಭೀ) ಚ ಘ್ನನ್ತಿ ಸದ್ಯೋ ಹತಾನಿ ತು ||೯|| ವಕ್ಷೋಮರ್ಮಾಣಿ ಸೀಮನ್ತತಲಕ್ಷಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯಃ | ಕಟೀಕತರುಣೇ ಸನ್ಧೀ ಪಾರ್ಶ್ವಜೌ ಬೃಹತೀ ಚ ಯಾ ||೧೦|| ನಿತಮ್ಬಾವಿತಿ ಚೈತಾನಿ ಕಾಲಾನ್ತರಹರಾಣಿ ತು | ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಸ್ಥಪನೀ ಚೈವ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೧|| ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಜಾನೂರ್ವೀಕೂರ್ಚವಿಟಪಕೂರ್ಪರಾಃ | ಕುಕುನ್ದರೇ ಕಕ್ಷಧರೇ ವಿಧುರೇ ಸಕೃಕಾಟಿಕೇ ||೧೨|| ಅಂಸಾಂಸಫಲಕಾಪಾಙ್ಗಾ ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಫಣೌ ತಥಾ | ವೈಕಲ್ಯಕರಣಾನ್ಯಾಹುರಾವರ್ತೌ ದ್ವೌ ತಥೈವ ಚ ||೧೩|| ಗುಲ್ಫೌ ದ್ವೌ ಮಣಿಬನ್ಧೌ ದ್ವೌ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಚ | ರುಜಾಕರಾಣಿ ಜಾನೀಯಾದಷ್ಟಾವೇತಾನಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಧಮಾತ್ರಾಣಿ ಘ್ನನ್ತಿ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಚ ||೧೪||
तान्येतानि पञ्चविकल्पानि भवन्ति; तद्यथा- सद्यःप्राणहराणि, कालान्तरप्राणहराणि, विशल्यघ्नानि, वैकल्यकराणि, रुजाकराणि चेति | तत्र सद्यःप्राणहराण्येकोनविंशतिः, कालान्तरप्राणहराणि त्रयस्त्रिंशत्, त्रीणि विशल्यघ्नानि, चतुश्चत्वारिंशद्वैकल्यकराणि, अष्टौ रुजाकराणीति ||८|| भवन्ति चात्र- शृङ्गाटकान्यधिपतिः शङ्खौ कण्ठसिरा गुदम् | हृदयं बस्तिनाभ्यौ(भी) च घ्नन्ति सद्यो हतानि तु ||९|| वक्षोमर्माणि सीमन्ततलक्षिप्रेन्द्रबस्तयः | कटीकतरुणे सन्धी पार्श्वजौ बृहती च या ||१०|| नितम्बाविति चैतानि कालान्तरहराणि तु | उत्क्षेपौ स्थपनी चैव विशल्यघ्नानि निर्दिशेत् ||११|| लोहिताक्षाणि जानूर्वीकूर्चविटपकूर्पराः | कुकुन्दरे कक्षधरे विधुरे सकृकाटिके ||१२|| अंसांसफलकापाङ्गा नीले मन्ये फणौ तथा | वैकल्यकरणान्याहुरावर्तौ द्वौ तथैव च ||१३|| गुल्फौ द्वौ मणिबन्धौ द्वौ द्वे द्वे कूर्चशिरांसि च | रुजाकराणि जानीयादष्टावेतानि बुद्धिमान् | क्षिप्राणि विद्धमात्राणि घ्नन्ति कालान्तरेण च ||१४||
🔊 Audio coming soon
ತಾನ್ಯೇವ ಸುಖಪಾಠಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೈರ್ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ,- ಭವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ, ಏಕೋಽಧಿಪತಿಃ; ಶಙ್ಖೌ ದ್ವೌ, ಕಣ್ಠಸಿರಾ ಅಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾಃ, ಗುದಂ ಹೃದಯಂ ಬಸ್ತಿರ್ನಾಭೀ ಚೇತ್ಯೇಕೈಕಮ್, ಏವಮೇಕೋನವಿಂಶತಿಃ ಸದ್ಯೋಘ್ನಾನಿ| ವಕ್ಷೋಮರ್ಮಾಣೀತಿ ಸ್ತನಮೂಲೇ ದ್ವೇ, ಸ್ತನರೋಹಿತೇ ದ್ವೇ, ಅಪಲಾಪೌ ದ್ವೌ, ಅಪಸ್ತಮ್ಭೌ ದ್ವೌ, ಏವಮಷ್ಟೌ ವಕ್ಷೋಮರ್ಮಾಣಿ; ಸೀಮನ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ, ತಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ, ದ್ವೇ ಕಟೀಕತರುಣೇ, ದ್ವೌ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ, ದ್ವೇ ಬೃಹತ್ಯೌ, ದ್ವೌ ನಿತಮ್ಬೌ, ಏವಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ| ಉತ್ಕ್ಷೇಪಾವಿತಿ ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ದ್ವೌ, ಏಕಾ ಸ್ಥಪನೀ, ಏವಂ ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ| ಲೋಹಿತೇತ್ಯಾದಿ ಚತ್ವಾರಿ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷನಾಮಧೇಯಾನಿ, ಆಣಯಶ್ಚತಸ್ರಃ, ಜಾನುನೀ ದ್ವೇ, ಚತಸ್ರ ಉರ್ವ್ಯಃ, ಚತ್ವಾರಃ ಕೂರ್ಚಾಃ, ವಿಟಪಾದೀನಾಮಾವರ್ತಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ರಯೋದಶಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ, ಇತಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವೈಕಲ್ಯಕರಣಾನಿ| ಗುಲ್ಫಾವಿತ್ಯಾದಿ ದ್ವೌ ಗುಲ್ಫೌ, ದ್ವೌ ಮಣಿಬನ್ಧೌ; ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಚೇತಿ ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಶಿರಸೀ ಹಸ್ತಯೋಃ, ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಶಿರಸೀ ಪಾದಯೋಃ, ಏವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ, ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ರುಜಾಕರಾಣಿ| ಭೇದೇನ ಯತ್ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರತ್ವಮುಕ್ತಂ ತದ್ಯದ್ಯಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ‘ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಮುದಾಹರನ್ತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಪ್ರತಿಪಾದಿತೇನ ಪ್ರಾಣಹರವೈಕಲ್ಯಕರೇತಿ ದ್ವಿತ್ವೇನ ಬಾಧ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ನ ದೋಷೋ ಭಿಷಜಾಮಾದರಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥತ್ವಾದ್ದ್ವಿತ್ವಸ್ಯೇತಿ||೮-೧೪||
Adhikarana 8 (15) · Śloka 15
ಮರ್ಮಾಣಿ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಸನ್ನಿಪಾತಾಃ; ತೇಷು ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾನ್ಮರ್ಮಸ್ವಭಿಹತಾಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಭಾವಾನಾಪದ್ಯನ್ತೇ ||೧೫||
मर्माणि मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिसन्निपाताः; तेषु स्वभावत एव विशेषेण प्राणास्तिष्ठन्ति; तस्मान्मर्मस्वभिहतास्तांस्तान् भावानापद्यन्ते ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಾಣಹರಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಮರ್ಮಣಾಂ ಸಯುಕ್ತಿಕಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಸಂಶ್ಲೇಷೋಽತ್ಯನ್ತಮಿಶ್ರೀಭಾವ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮರ್ಮಣಿ ಸಂಶ್ಲೇಷೇಽಪಿ ಮಾಂಸಮರ್ಮ ಸಿರಾಮರ್ಮಾದಿವ್ಯವಹಾರ ಆಧಿಕ್ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ, ಪಾರ್ಥಿವಾದಿವ್ಯವಹಾರವತ್| ಸ್ವಭಾವತ ಇತಿ ಹೇತ್ವನ್ತರನಿರಪೇಕ್ಷತಯಾ| ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನ್ಯಾದಯಃ| ತಾಂಸ್ತಾನಿತಿ ‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಮನೋಬುದ್ಧಿವಿಪರ್ಯಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಾನತ್ರೈವೋಕ್ತಾನ್| ಅನ್ಯೇ ತು “ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪಃ ಪತನಂ ಪ್ರಮೋಹ” (ಸೂ.೨೫) ಇತ್ಯಾದಿಕಾನ್ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತಾನಾಹುಃ||೧೫||
Adhikarana 9 (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣ್ಯಾಗ್ನೇಯಾನಿ, ಅಗ್ನಿಗುಣೇಷ್ವಾಶು ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ; ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯಾನಿ, ಅಗ್ನಿಗುಣೇಷ್ವಾಶು ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಸೋಮಗುಣೇಷು ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ; ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ವಾಯವ್ಯಾನಿ, ಶಲ್ಯಮುಖಾವರುದ್ಧೋ ಯಾವದನ್ತರ್ವಾಯುಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಾವಜ್ಜೀವತಿ, ಉದ್ಧೃತಮಾತ್ರೇ ತು ಶಲ್ಯೇ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಾಶ್ರಿತೋ ವಾಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಶಲ್ಯೋ ಜೀವತ್ಯುದ್ಧೃತಶಲ್ಯೋ ಮ್ರಿಯತೇ (ಪಾಕಾತ್ಪತಿತಶಲ್ಯೋ ವಾ ಜೀವತಿ); ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ ಸೌಮ್ಯಾನಿ, ಸೋಮೋ ಹಿ ಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಛೈತ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಾವಲಮ್ಬನಂ ಕರೋತಿ; ರುಜಾಕರಾಣ್ಯಗ್ನಿವಾಯುಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ, ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ತೌ ರುಜಾಕರೌ; ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕೀಂ ಚ ರುಜಾಮಾಹುರೇಕೇ ||೧೬||
तत्र सद्यःप्राणहराण्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्षपयन्ति; कालान्तरप्राणहराणि सौम्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्रमेण च सोमगुणेषु कालान्तरेण क्षपयन्ति; विशल्यप्राणहराणि वायव्यानि, शल्यमुखावरुद्धो यावदन्तर्वायुस्तिष्ठति तावज्जीवति, उद्धृतमात्रे तु शल्ये मर्मस्थानाश्रितो वायुर्निष्क्रामति, तस्मात् सशल्यो जीवत्युद्धृतशल्यो म्रियते (पाकात्पतितशल्यो वा जीवति); वैकल्यकराणि सौम्यानि, सोमो हि स्थिरत्वाच्छैत्याच्च प्राणावलम्बनं करोति; रुजाकराण्यग्निवायुगुणभूयिष्ठानि, विशेषतश्च तौ रुजाकरौ; पाञ्चभौतिकीं च रुजामाहुरेके ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರತ್ರ ಸಮಾನೇಽಪಿ ಪ್ರಾಣೋಪಘಾತೇ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾದಿವಿಶೇಷ ಇತ್ಯಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಗ್ನೇಯಾನೀತಿ ಯದ್ಯಪಿ “ಸೋಮಮಾರುತತೇಜಾಂಸಿ ರಜಃಸತ್ತ್ವತಮಾಂಸಿ ಚ| ಮರ್ಮಸು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪುಂಸಾಂ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಚಾವತಿಷ್ಠತೇ” ಇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯೇಷು ಮರ್ಮಸ್ವಧಿಕಂ ತೇಜಃ, ಸೌಮ್ಯೇಷು ಸೋಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಗ್ನಿಗುಣೇಷ್ವಾಶುಕ್ಷೀಣೇಷ್ವಿತಿ ಅಗ್ನೇರಾಶುಕಾರಿತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾವಿತಿ ಅಗ್ನಿವಾಯೂ ವಿಶೇಷೇಣ ರುಜಾಕರೌ; ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪುನಃ ಸೋಮೋಽಪಿ, ಕಫವ್ರಣೇ ವೇದನಾಸಮ್ಭವಾತ್| ರುಜಾಯಾಮೇವ ದ್ವಿತೀಯಮೇಕೀಯಮತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕೀಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೬||
Adhikarana 10 (17) · Śloka 17
ಕೇಚಿದಾಹುರ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ವಿವೃದ್ಧಾನಾಂ ಸಮವಾಯಾತ್ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ಏಕಹೀನಾನಾಮಲ್ಪಾನಾಂ ವಾ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ದ್ವಿಹೀನಾನಾಂ ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ , ತ್ರಿಹೀನಾನಾಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ರುಜಾಕರಾಣೀತಿ | ನೈವಂ, ಯತೋಽಸ್ಥಿಮರ್ಮಸ್ವಪ್ಯಭಿಹತೇಷು ಶೋಣಿತಾಗಮನಂ ಭವತಿ ||೧೭||
केचिदाहुर्मांसादीनां पञ्चानामपि समस्तानां विवृद्धानां समवायात् सद्यःप्राणहराणि, एकहीनानामल्पानां वा कालान्तरप्राणहराणि, द्विहीनानां विशल्यप्राणहराणि , त्रिहीनानां वैकल्यकराणि, एकस्मिन्नेव रुजाकराणीति | नैवं, यतोऽस्थिमर्मस्वप्यभिहतेषु शोणितागमनं भवति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾದಿವಿಶೇಷಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯದರ್ಶನೇ ವ್ಯವಸ್ಥಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕೇಚಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಗುದಬಸ್ತಿನಾಭಿಹೃದಯೇಷು ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಮರ್ಮಸ್ವಸ್ಥೀನಿ ನ ವ್ಯಕ್ತಾನಿ ತಥಾಽಪ್ಯವ್ಯಕ್ತಾನಾಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಶಕ್ತಿರೂಪೇಣಾವಸ್ಥಾನಾತ್ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸಮವಾಯ ಉತ್ಪದ್ಯತ ಏವ | ಏಕಹೀನಾನಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಹೀನಶಬ್ದೋಽತ್ಯನ್ತಾಭಾವೇ ವರ್ತತೇ, ನ ತು ನ್ಯೂನತ್ವೇ| ಏಕಹೀನಾನಿ ಪುನಃ ಸ್ತನಮೂಲಾಪಲಾಪಾಪಸ್ತಮ್ಭಸ್ರೀಮನ್ತಕಟೀಕತರುಣಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಬೃಹತೀನಿತಮ್ಬಾನಿ ಮಾಂಸಹೀನಾನಿ, ಸ್ತನರೋಹಿತತಲಹೃದಯಕ್ಷಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯೋಽಸ್ಥಿಹೀನಾಃ; ದ್ವಿಹೀನಾನಿ ಪುನರುತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಮಾಂಸಸನ್ಧಿಹೀನೌ; ತ್ರಿಹೀನಾನಿ ಪುನರ್ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಹೀನಾನಿ, ಸ್ಥಪನೀ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಹೀನಾ, ಜಾನುನೀ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಹೀನೇ, ಉರ್ವ್ಯೋಽಸ್ಥಿಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಹೀನಾಃ, ವಿಟಪೇ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ಥಿಹೀನೇ, ಕೂರ್ಪರೌ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಹೀನೌ, ಕುಕುನ್ದರೇ ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಸಿರಾಹೀನೇ , ಕಕ್ಷಧರೇ ಸಿರಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಹೀನೇ, ವಿಧುರೇ ಮಾಂಸಸಿರಾಸನ್ಧಿಹೀನೇ, ಕೃಕಾಟಿಕೇ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಹೀನೇ, ಅಂಸೌ ಮಾಂಸಸಿರಾಸನ್ಧಿಹೀನೌ, ಅಂಸಫಲಕೇ ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಿಹೀನೇ, ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಫಣೇ ಚ ಮಾಂಸಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಹೀನೇ, ಆವರ್ತೌ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಹೀನೌ, ಅಪಾಙ್ಗೌ ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಿಹೀನೌ| ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಮಾಂಸಾದಿಸನ್ಧ್ಯನ್ತಾದೇಕಸ್ಮಿನ್ನವಶಿಷ್ಟೇ ರುಜಾಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ, ಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧಾಸ್ತಥಾ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಹೀನಾನಿ| ನೈವಮಿತಿ ಸ್ವದರ್ಶನೇ ಸರ್ವಮರ್ಮಣಾಂ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಸನ್ನಿಪಾತತ್ವಾದೇವ ದ್ವಿತ್ರ್ಯಾದಿಹೀನಮಸಮ್ಯಗಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತಃ ಸ್ವದರ್ಶನೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯತಶ್ಚಾಸ್ಥಿವಿದ್ಧೇಷ್ವಪಿ ಶೋಣಿತದರ್ಶನಂ ಭವತ್ಯತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಮಾಣಾತ್ ಸರ್ವಾಣಿ ಮಾಂಸಾದೀನಿ ಸರ್ವತ್ರ ಮರ್ಮಣಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್||೧೭||
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯಾಸ್ತು ಸಿರಾಃ ಶರೀರೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ತಾ ಮರ್ಮಸು ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ | ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಮಾಂಸಾನಿ ತಥೈವ ಸನ್ಧೀನ್ ಸನ್ತರ್ಪ್ಯ ದೇಹಂ ಪ್ರತಿಯಾಪಯನ್ತಿ ||೧೮||
चतुर्विधा यास्तु सिराः शरीरे प्रायेण ता मर्मसु सन्निविष्टाः | स्नाय्वस्थिमांसानि तथैव सन्धीन् सन्तर्प्य देहं प्रतियापयन्ति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಏತದೇವ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಚತುರಿತ್ಯಾದಿ| ಚತುರ್ವಿಧಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತವಹಾಃ| ಮರ್ಮಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇನ ಸಿರಾಣಾಂ ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಮಾಂಸಸನ್ಧಿಗತತ್ವಂ ಬೋಧಿತಮ್, ಅತ ಏವಾಸ್ಥಿವಿದ್ಧೇಽಪಿ ಶೋಣಿತಾಗಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||
Adhikarana 12 (19-20) · Śloka 20
ತತಃ ಕ್ಷತೇ ಮರ್ಮಣಿ ತಾಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಯುರಭಿಸ್ತೃಣೋತಿ | ವಿವರ್ಧಮಾನಸ್ತು ಸ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ರುಜಃ ಸುತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರತನೋತಿ ಕಾಯೇ ||೧೯|| ರುಜಾಭಿಭೂತಂ ತು ತತಃ ಶರೀರಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ ನಶ್ಯತಿ ಚಾಸ್ಯ ಸಞ್ಜ್ಞಾ | ಅತೋ ಹಿ ಶಲ್ಯಂ ವಿನಿಹರ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ಮರ್ಮಾಣಿ ಯತ್ನೇನ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಕರ್ಷೇತ್ ||೨೦||
ततः क्षते मर्मणि ताः प्रवृद्धः समन्ततो वायुरभिस्तृणोति | विवर्धमानस्तु स मातरिश्वा रुजः सुतीव्राः प्रतनोति काये ||१९|| रुजाभिभूतं तु ततः शरीरं प्रलीयते नश्यति चास्य सञ्ज्ञा | अतो हि शल्यं विनिहर्तुमिच्छन्मर्माणि यत्नेन परीक्ष्य कर्षेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಯಥೈಕದೇಶಜೇಽಪಿ ಪ್ರಹಾರೇ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಸಕಲಶರೀರೇ ವಾತಾದಿದೋಷವ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾ ರುಜಾವೇಗೇನ ಚೇತನಾಧಾತೋರ್ವಿಯೋಗಸ್ತಥಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾಃ ಸಿರಾಃ, ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ, ಸಮನ್ತತಃ ಸರ್ವತಃ, ಅಭಿಸ್ತೃಣೋತಿ ಸಞ್ಛಾದಯತಿ| ಶರೀರಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ ಪ್ರಲಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಶರೀರಯನ್ತ್ರಂ ವಿಘಟ್ಟಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕೇ ಶರೀರೇ ಪ್ರಲೀನೇ ಸಞ್ಜ್ಞಾಷಷ್ಠಶ್ಚೇತನಾಧಾತುರಪಿ ನಶ್ಯತಿ| ‘ತಾಃ ಪ್ರವೃದ್ಧ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತಾಸು ವೃದ್ಧ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ತಾಸು ಸಿರಾಸು ವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ ಸಮನ್ತತಃ ಸಕಲಂ ಶರೀರಮಭಿಸ್ತೃಣೋತಿ ಸಞ್ಛಾದಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯-೨೦||
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ಏತೇನ ಶೇಷಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ ||೨೧||
एतेन शेषं व्याख्यातम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಏತೇನೇತಿ ರುಗಾದಿರೂಪೇಣ ವಾಯೋರ್ಲಕ್ಷಣೇನ, ಶೇಷಮಿತಿ ದಾಹಾದಿ ಸ್ರೋತೋನಿರೋಧಾದಿ ಚ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋರ್ಲಕ್ಷಣಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಮನ್ತೇ ವಿದ್ಧಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಮಾರಯತಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಮನ್ತೇ ವಿದ್ಧಂ ವೈಕಲ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ, ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ ಭವತಿ, ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಕ್ಲೇಶಯತಿ ರುಜಾಂ ಚ ಕರೋತಿ, ರುಜಾಕರಮತೀವ್ರವೇದನಂ ಭವತಿ ||೨೨||
तत्र सद्यःप्राणहरमन्ते विद्धं कालान्तरेण मारयति, कालान्तरप्राणहरमन्ते विद्धं वैकल्यमापादयति, विशल्यघ्नं वैकल्यकरं च भवति, वैकल्यकरं कालान्तरेण क्लेशयति रुजां च करोति, रुजाकरमतीव्रवेदनं भवति ||२२||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾದೀನಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮ ಯನ್ನಿಯತಂ ತತ್ಕಾರಣವಿಕಲ್ಪಾದ್ ವ್ಯಭಿಚಾರಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತೇ ವಿದ್ಧಂ ಸಮೀಪೇ ವಿದ್ಧಂ, ಮಧ್ಯೇ ವಿದ್ಧಂ ತು ಸದ್ಯ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಮರ್ಮ ಕಾರಣವೈಕಲ್ಯಾತ್ ಪರಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಪರಂ ಪರಮಪಿ ಮರ್ಮಾತಿವಿದ್ಧಾದಿಕಾರಣವಶಾತ್ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ| ಅತ ಏವ ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ಕದಾಚಿದಾಶು ಮಾರಯನ್ತೀತ್ಯಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೨೨||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಭ್ಯನ್ತರಾನ್ಮಾರಯನ್ತಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಪಕ್ಷಾನ್ಮಾಸಾದ್ವಾ, ತೇಷ್ವಪಿ ತು ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ಕದಾಚಿದಾಶು ಮಾರಯನ್ತಿ, ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ ಚ ಕದಾಚಿದತ್ಯಭಿಹತಾನಿ ಮಾರಯನ್ತಿ ||೨೩||
तत्र सद्यःप्राणहराणि सप्तरात्राभ्यन्तरान्मारयन्ति, कालान्तरप्राणहराणि पक्षान्मासाद्वा, तेष्वपि तु क्षिप्राणि कदाचिदाशु मारयन्ति, विशल्यप्राणहराणि वैकल्यकराणि च कदाचिदत्यभिहतानि मारयन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾದಿಮರ್ಮಣಾಂ ಮಾರಣೇ ಕಾಲಾವಧಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸದ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಸದ್ಯಃಶಬ್ದಸ್ತತ್ಕ್ಷಣವಾಚೀ ತಥಾಽಪಿ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣೀತ್ಯತ್ರ ಸದ್ಯಃಶಬ್ದಃ ಸಪ್ತಾಹಾಭ್ಯನ್ತರಪರೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯಃ, ಸಪ್ತರಾತ್ರಾನ್ಮಾರಯನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ತೇಷ್ವಪೀತಿ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇಷ್ವಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕದಾಚಿದಾಶು ಮಾರಯನ್ತಿ ‘ಅತಿಹತಾನಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಅನತಿಹತಾನಿ ತು ಕಾಲಾನ್ತರೇಣೈವ ಮಾರಯನ್ತಿ; ಏತಚ್ಚೋಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ರುಜಾಕರಾಣ್ಯೇವಂ ವೈಕಲ್ಯಂ ಜನಯನ್ತಿ; ಏವಂ ವೈಕಲ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ಸ್ವನಿಯತಕರ್ಮವ್ಯಭಿಚಾರಃ||೨೩||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಪಾದಸ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲ್ಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ, ತತ್ರ ವಿದ್ಧಸ್ಯಾಕ್ಷೇಪಕೇಣ ಮರಣಂ; ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲೀಮನುಪೂರ್ವೇಣ ಮಧ್ಯೇ ಪಾದತಲಸ್ಯ ತಲಹೃದಯಂ ನಾಮ , ತತ್ರ ರುಜಾಭಿರ್ಮರಣಂ; ಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾದುಭಯತಃ ಕೂರ್ಚೋ ನಾಮ, ತತ್ರ ಪಾದಸ್ಯ ಭ್ರಮಣವೇಪನೇ ಭವತಃ; ಗುಲ್ಫಸನ್ಧೇರಧ ಉಭಯತಃ ಕೂರ್ಚಶಿರಃ, ತತ್ರ ರುಜಾಶೋಫೌ; ಪಾದಜಙ್ಘಯೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಗುಲ್ಫಃ, ತತ್ರ ರುಜಃ ಸ್ತಬ್ಧಪಾದತಾ ಖಞ್ಜತಾ ವಾ; ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಃ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯೇಣ ಮರಣಂ; ಜಙ್ಘೋರ್ವೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಜಾನು, ತತ್ರ ಖಞ್ಜತಾ; ಜಾನುನ ಊರ್ಧ್ವಮುಭಯತಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮಾಣೀ , ತತ್ರ ಶೋಫಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ತಬ್ಧಸಕ್ಥಿತಾ ಚ; ಊರುಮಧ್ಯೇ ಉರ್ವೀ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಾತ್ ಸಕ್ಥಿಶೋಷಃ; ಉರ್ವ್ಯಾ ಊರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧೇರೂರುಮೂಲೇ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ, ತತ್ರ ಲೋಹಿತಕ್ಷಯೇಣ ಮರಣಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತೋ ವಾ; ವಙ್ಕ್ಷಣವೃಷಣಯೋರನ್ತರೇ ವಿಟಪಂ, ತತ್ರ ಷಾಣ್ಢ್ಯಮಲ್ಪಶುಕ್ರತಾ ವಾ ಭವತಿ; ಏವಮೇತಾನ್ಯೇಕಾದಶ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ | ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ | ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಯಾನಿ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಗುಲ್ಫಜಾನುವಿಟಪಾನಿ, ತಾನಿ ಬಾಹೌ ಮಣಿಬನ್ಧಕೂರ್ಪರಕಕ್ಷಧರಾಣಿ ; ಯಥಾ ವಙ್ಕ್ಷಣವೃಷಣಯೋರನ್ತರೇ ವಿಟಪಮೇವಂ ವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕಕ್ಷಧರಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ವಿದ್ಧೇ ತ ಏವೋಪದ್ರವಾಃ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಕುಣ್ಠತಾ, ಕೂರ್ಪರಾಖ್ಯೇ ಕುಣಿಃ, ಕಕ್ಷಧರೇ ಪಕ್ಷಾಘಾತಃ | ಏವಮೇತಾನಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಛಾಖಾಸು ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೪||
अत ऊर्ध्वं सक्थिमर्माणि व्याख्यास्यामः- तत्र पादस्याङ्गुष्ठाङ्गुल्योर्मध्ये क्षिप्रं नाम मर्म, तत्र विद्धस्याक्षेपकेण मरणं; मध्यमाङ्गुलीमनुपूर्वेण मध्ये पादतलस्य तलहृदयं नाम , तत्र रुजाभिर्मरणं; क्षिप्रस्योपरिष्टादुभयतः कूर्चो नाम, तत्र पादस्य भ्रमणवेपने भवतः; गुल्फसन्धेरध उभयतः कूर्चशिरः, तत्र रुजाशोफौ; पादजङ्घयोः सन्धाने गुल्फः, तत्र रुजः स्तब्धपादता खञ्जता वा; पार्ष्णिं प्रति जङ्घामध्ये इन्द्रबस्तिः, तत्र शोणितक्षयेण मरणं; जङ्घोर्वोः सन्धाने जानु, तत्र खञ्जता; जानुन ऊर्ध्वमुभयतस्त्र्यङ्गुलमाणी , तत्र शोफाभिवृद्धिः स्तब्धसक्थिता च; ऊरुमध्ये उर्वी, तत्र शोणितक्षयात् सक्थिशोषः; उर्व्या ऊर्ध्वमधो वङ्क्षणसन्धेरूरुमूले लोहिताक्षं, तत्र लोहितक्षयेण मरणं पक्षाघातो वा; वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपं, तत्र षाण्ढ्यमल्पशुक्रता वा भवति; एवमेतान्येकादश सक्थिमर्माणि व्याख्यातानि | एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ | विशेषतस्तु यानि सक्थ्नि गुल्फजानुविटपानि, तानि बाहौ मणिबन्धकूर्परकक्षधराणि ; यथा वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपमेवं वक्षःकक्षयोर्मध्ये कक्षधरं, तस्मिन् विद्धे त एवोपद्रवाः; विशेषतस्तु मणिबन्धे कुण्ठता, कूर्पराख्ये कुणिः, कक्षधरे पक्षाघातः | एवमेतानि चतुश्चत्वारिंशच्छाखासु मर्माणि व्याख्यातानि ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮೇದಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಂ ಚ| ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲೀಮಿತ್ಯಾದಿ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಮನುಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಪಾದತಲಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ತಲಹೃದಯಂ, ಮಾಂಸಮರ್ಮೇದಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಂ ಚ| ಉಪರಿಷ್ಟಾದಿತ್ಯತ್ರ ‘ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಉಭಯತ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ, ತತ್ರ ಕೂರ್ಚೇ, ‘ವಿದ್ಧೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ; ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮೇದಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ಗುಲ್ಫೇತ್ಯಾದಿ ಇದಮಪಿ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮ ಏಕಾಙ್ಗುಲಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ಪಾದೇತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ಧಿಮರ್ಮೇದಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ಪಾರ್ಷ್ಣಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾಂಸಮರ್ಮೇದಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ತ್ರಯೋದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಸ್ಥಿತಂ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಂ ಚ; ಭೋಜಸ್ತು ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಮಾಹ, ಭೋಜದರ್ಶನಾದ್ಗಯದಾಸೋಽಪಿ ಮರ್ಮಮಾನಸೂತ್ರೇ “ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಮರ್ಮ” ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತಿ| ಜಙ್ಘೇತ್ಯಾದಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮೇದಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ಜಾನುನ ಇತ್ಯಾದಿ ಜಾನುನ ಊರ್ಧ್ವಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಉಭಯತ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ, ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮೇದಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ, ಗಯೀ ತು ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮಾನಮೇತದಾಹ- ಊರುಮಧ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಿರಾಮರ್ಮೇದಮೇಕಾಙ್ಗುಲಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ವಙ್ಕ್ಷಣೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮೇದಮೇಕಾಙ್ಗುಲಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇನೈಕಾದಶಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶೇನ| ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಣಿಬನ್ಧಃ ಪಾಣಿಮೂಲಂ, ಕರ್ಪೂರಃ ಕಫೋಣಿಃ ‘ಕುಹುಣೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ತಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಮಣಿಬನ್ಧಾದೌ| ತ ಏವೇತಿ ಗುಲ್ಫಾದಿವಧಜಾತಾಃ| ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕುಣ್ಠತಾ ಕರಸ್ಯಾಕರ್ಮಣ್ಯತ್ವಮ್| ಕುಣಿಃ ಸಙ್ಕುಚಿತಬಾಹುಮಧ್ಯಃ| ಏತೇನೇತರೋ ಬಾಹುರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ| ಉಪಸಂಹಾರಮಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೪||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮುದರೋರಸೋರ್ಮರ್ಮಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ - ತತ್ರ ವಾತವರ್ಚೋನಿರಸನಂ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧಂ ಗುದಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಅಲ್ಪಮಾಂಸಶೋಣಿತೋಽಭ್ಯನ್ತರತಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಮೂತ್ರಾಶಯೋ ಬಸ್ತಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋಮರಣಮಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದೃತೇ, ತತ್ರಾಪ್ಯುಭಯತೋ ಭಿನ್ನೇ ನ ಜೀವತಿ, ಏಕತೋ ಭಿನ್ನೇ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವತಿ, ಸ ತು ಯತ್ನೇನೋಪಕ್ರಾನ್ತೋ ರೋಹತಿ; ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸಿರಾಪ್ರಭವಾ ನಾಭಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋ ಮರಣಂ; ಸ್ತನಯೋರ್ಮಧ್ಯಮಧಿಷ್ಠಾಯೋರಸ್ಯಾಮಾಶಯದ್ವಾರಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ಹೃದಯಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯ ಏವ ಮರಣಂ; ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮುಭಯತಃ ಸ್ತನಮೂಲೇ, ತತ್ರ ಕಫಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ (ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ) ಮ್ರಿಯತೇ; ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮುಭಯತಃ ಸ್ತನರೋಹಿತೌ , ತತ್ರ ಲೋಹಿತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮ್ರಿಯತೇ; ಅಂಸಕೂಟಯೋರಧಸ್ತಾತ್ ಪಾರ್ಶ್ವೋಪರಿಭಾಗಯೋರಪಲಾಪೌ ನಾಮ, ತತ್ರ ರಕ್ತೇನ ಪೂಯಭಾವಂ ಗತೇನ ಮರಣಂ; ಉಭಯತ್ರೋರಸೋ ನಾಡ್ಯೌ ವಾತವಹೇ ಅಪಸ್ತಮ್ಭೌ ನಾಮ, ತತ್ರ ವಾತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮರಣಮ್; ಏವಮೇತಾನ್ಯುದರೋರಸೋರ್ದ್ವಾದಶ ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೫||
अत ऊर्ध्वमुदरोरसोर्मर्माण्यनुव्याख्यास्यामः - तत्र वातवर्चोनिरसनं स्थूलान्त्रप्रतिबद्धं गुदं नाम मर्म, तत्र सद्योमरणं; अल्पमांसशोणितोऽभ्यन्तरतः कट्यां मूत्राशयो बस्तिः, तत्रापि सद्योमरणमश्मरीव्रणादृते, तत्राप्युभयतो भिन्ने न जीवति, एकतो भिन्ने मूत्रस्रावी व्रणो भवति, स तु यत्नेनोपक्रान्तो रोहति; पक्वामाशययोर्मध्ये सिराप्रभवा नाभिः, तत्रापि सद्यो मरणं; स्तनयोर्मध्यमधिष्ठायोरस्यामाशयद्वारं सत्त्वरजस्तमसामधिष्ठानं हृदयं, तत्रापि सद्य एव मरणं; स्तनयोरधस्ताद् द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनमूले, तत्र कफपूर्णकोष्ठतया (कासश्वासाभ्यां ) म्रियते; स्तनचूचुकयोरूर्ध्वं द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनरोहितौ , तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च म्रियते; अंसकूटयोरधस्तात् पार्श्वोपरिभागयोरपलापौ नाम, तत्र रक्तेन पूयभावं गतेन मरणं; उभयत्रोरसो नाड्यौ वातवहे अपस्तम्भौ नाम, तत्र वातपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च मरणम्; एवमेतान्युदरोरसोर्द्वादश मर्माणि व्याख्यातानि ||२५||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿರಸನಂ ಪ್ರೇರಕಂ, ಮಾಂಸಮರ್ಮೇದಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಸದ್ಯೋಘಾತಿ ಚ| ಅಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ ಕಟ್ಯಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ನಾಭಿಪೃಷ್ಠಮುಷ್ಕಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಶೇಫಾಂಸಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ತದುಕ್ತಂ- “ನಾಭಿಪೃಷ್ಠಕಟೀಮುಷ್ಕಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಶೇಫಸಾಮ್| ಏಕದ್ವಾರಸ್ತನುತ್ವಕ್ಕೋ ಮಧ್ಯೇ ಬಸ್ತಿರಧೋಮುಖಃ” (ನಿ.೩) ಇತಿ| ಸದ್ಯೋಮರಣಮಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದೃತೇ ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತತ್ರಾಪೀತಿ ಅಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಭಯತೋ ಭಿನ್ನೇ ‘ಬಸ್ತೌ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮೇದಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಸದ್ಯೋಘಾತಿ ಚ| ಪಕ್ವೇತ್ಯಾದಿ ಸಿರಾಮರ್ಮೇದಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಚ| ಸ್ತನಯೋರಿತ್ಯಾದಿ ಸಿರಾಮರ್ಮೇದಂ ಕಮಲಮುಕುಲಾಕಾರಮಧೋಮುಖಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಚ| ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದಿತ್ಯಾದಿ ಉಭಯತಃ ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ತನಮೂಲೇ ಮರ್ಮಣೀ, ಉಭಯತೋಗ್ರಹಣಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಸ್ತನಸ್ಯಾಧಃ ಸ್ತನಮೂಲಂ ಮರ್ಮೇತಿ ಗಮ್ಯತೇ, ಅನ್ಯಥಾ ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಮಿಲಿತಯೋರೇವ ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದಿತೀದೃಶೇಽರ್ಥೇ ಸ್ತನಯುಗಮಧ್ಯಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ ಸ್ತನಮೂಲಾಖ್ಯಂ ಮರ್ಮದ್ವಯಮಿತ್ಯನಿಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾತ್, ಇಮೇ ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರಿತ್ಯಾದಿ ಸ್ತನಯೋಶ್ಚೂಚುಕೇ ಸ್ತನಚೂಚುಕೇ; ಪೂರ್ವವಾಕ್ಯಾತ್ ‘ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ, ತೇನ ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ; ತದುಕ್ತಂ- “ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾತ್ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ| ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮಿತೇ ಮಾಂಸಮರ್ಮಣೀ ಪರಿಕೀರ್ತಿತೇ|| ರಕ್ತಪೂರಿತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕಾಲಾನ್ಮರಣಕಾರಿಣೀ” ಇತಿ; ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೇನ “ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮುಭಯತಃ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ” (ಅ.ಸಂ.ಶಾ.೭) ಇತ್ಯುಕ್ತಂ; ಮಾಂಸಮರ್ಮಣೀ ಸದ್ಯೋಘಾತಿನೀ| ಅಂಸೇತ್ಯಾದಿ ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಉಭಯತ್ರೋರಸ ಇತಿ ಉರಸೋ ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ||೨೫||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ - ತತ್ರ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಃ ಪ್ರತಿಶ್ರೋಣಿಕಾಣ್ಡಮಸ್ಥಿನೀ ಕಟೀಕತರುಣೇ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರ್ವಿವರ್ಣೋ ಹೀನರೂಪಶ್ಚ ಮ್ರಿಯತೇ; ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಜಘನಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತೋ ಕುಕುನ್ದರೇ, ತತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮಧಃಕಾಯೇ ಚೇಷ್ಟೋಪಘಾತಶ್ಚ; ಶ್ರೋಣೀಕಾಣ್ಡಯೋರುಪರ್ಯಾಶಯಾಚ್ಛಾದನೌ ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ನಿತಮ್ಬೌ, ತತ್ರಾಧಃಕಾಯಶೋಷೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾಚ್ಚ ಮರಣಂ; ಅಧಃಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯಯೋಸ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ಜಘನಾತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ, ತತ್ರ ಲೋಹಿತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಮ್ರಿಯತೇ; ಸ್ತನಮೂಲಾದೃಜೂಭಯತಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಬೃಹತೀ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೈರುಪದ್ರವೈರ್ಮ್ರಿಯತೇ; ಪೃಷ್ಠೋಪರಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಸ್ತ್ರಿಕಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಅಂಸಫಲಕೇ, ತತ್ರ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸ್ವಾಪಶೋಷೌ ; ಬಾಹುಮೂರ್ಧಗ್ರೀವಾಮಧ್ಯೇಂಽಸಪೀಠಸ್ಕನ್ಧಬನ್ಧನಾವಂಸೌ, ತತ್ರ ಸ್ತಬ್ಧಬಾಹುತಾ; ಏವಮೇತಾನಿ ಚತುರ್ದಶ ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೬||
अत ऊर्ध्वं पृष्ठमर्माणि व्याख्यास्यामः - तत्र पृष्ठवंशमुभयतः प्रतिश्रोणिकाण्डमस्थिनी कटीकतरुणे, तत्र शोणितक्षयात् पाण्डुर्विवर्णो हीनरूपश्च म्रियते; पार्श्वयोर्जघनबहिर्भागे पृष्ठवंशमुभयतो कुकुन्दरे, तत्र स्पर्शाज्ञानमधःकाये चेष्टोपघातश्च; श्रोणीकाण्डयोरुपर्याशयाच्छादनौ पार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ नितम्बौ, तत्राधःकायशोषो दौर्बल्याच्च मरणं; अधःपार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ जघनपार्श्वमध्ययोस्तिर्यगूर्ध्वं च जघनात् पार्श्वसन्धी, तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया म्रियते; स्तनमूलादृजूभयतः पृष्ठवंशस्य बृहती, तत्र शोणितातिप्रवृत्तिनिमित्तैरुपद्रवैर्म्रियते; पृष्ठोपरि पृष्ठवंशमुभयतस्त्रिकसम्बद्धे अंसफलके, तत्र बाह्वोः स्वापशोषौ ; बाहुमूर्धग्रीवामध्येंऽसपीठस्कन्धबन्धनावंसौ, तत्र स्तब्धबाहुता; एवमेतानि चतुर्दश पृष्ठमर्माणि व्याख्यातानि ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಪೃಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಶ್ರೋಣಿಕಾಣ್ಡಮಿತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರತಿಶ್ರೋಣಿಕರ್ಣೌ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಶ್ರೋಣಿಕರ್ಣೌ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ತ್ರಿಕಸನ್ನಿಧಾನೇ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಮುಪರಿ; ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಪಾರ್ಶ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ವಾಮದಕ್ಷಿಣಸಞ್ಜ್ಞಕಯೋಃ, ಜಘನಬಹಿರ್ಭಾಗ ಇತಿ ಕಟ್ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗೇ, ಗಯೀ ತು ‘ಪಾರ್ಶ್ವಜಘನಭಾಗೇ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಜಘನಭಾಗೇಽಧೋಭಾಗೇ ನಿತಮ್ಬೇ ನಿಮ್ನೇ ಕುಕುನ್ದರೇ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ, ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಈಷನ್ನಿಮ್ನಾಕಾರೇ ವೈಕಲ್ಯಕರೇ ಚ| ಶ್ರೋಣೀತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಯೋಃ ಶ್ರೋಣಿಕಾಣ್ಡಯೋರುಪರಿ, ಆಶಯಾಚ್ಛಾದನೌ ಆಮಾಶಯಪಿಧಾಯಕೌ , ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯೇ ಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ನಿತಮ್ಬೌ; ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಅಧ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಧಃಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧಾವಿತಿ ಅಧೋಭಾಗೇ ಯತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರನ್ತರಂ ಮಧ್ಯಂ ತತ್ರ ಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ, ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯಯೋರಿತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಯೋರ್ಯೌ ಮಧ್ಯೌ ವಾಮದಕ್ಷಿಣೌ ತಯೋಃ; ಕಥಂ ಸ್ಥಿತಾವಿತ್ಯಾಹ- ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚೇತಿ, ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಪರ್ಶುಕಾನಾಂ ಕ್ರಮವೃದ್ಧೇಃ ಸನ್ಧೇರಪಿ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವತ್ವಂ ; ಜಘನಾದಿತಿ ಲ್ಯಪಿ ಲುಪ್ತೇ ಪಞ್ಚಮೀಯಂ, ತೇನ ಜಘನಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ಥಿತೌ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ, ಸಿರಾಮರ್ಮಣಿ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಮೃತ್ಯುಪ್ರದೇ ಚ| ಸ್ತನಮೂಲಾದಿತ್ಯಾದಿ ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಪೃಷ್ಠೋಪರೀತ್ಯಾದಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯಾಯತತ್ವಾತ್ ಪ್ರದೇಶನಿಯಮಾರ್ಥಂ ಪೃಷ್ಠೋಪರೀತ್ಯುಕ್ತಂ, ತ್ರಿಕಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಇತಿ ಗ್ರೀವಾಯಾ ಅಂಸದ್ವಯಸ್ಯ ಚ ಯಃ ಸಂಯೋಗಃ ಸ ತ್ರಿಕಃ, ತತ್ರ ಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಅಂಸಫಲಕೇ; ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಬಾಹ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಬಾಹುಮೂರ್ಧಾ ಬಾಹುಶಿರಃ, ಗ್ರೀವಾ ತು ಕನ್ಧರಾ, ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಅಂಸಫಲಕಭುಜಶಿಖರಯೋರ್ಬನ್ಧನೌ ಅಂಸೌ, ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ||೨೬||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತಶ್ಚತಸ್ರೋ ಧಮನ್ಯೋ ದ್ವೇ ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಚ ಮನ್ಯೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನ , ತತ್ರ ಮೂಕತಾ ಸ್ವರವೈಕೃತಮರಸಗ್ರಾಹಿತಾ ಚ; ಗ್ರೀವಾಯಾಮುಭಯತಶ್ಚತಸ್ರಃ ಸಿರಾ ಮಾತೃಕಾಃ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಶಿರೋಗ್ರೀವಯೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ, ತತ್ರ ಚಲಮೂರ್ಧತಾ; ಕರ್ಣಪೃಷ್ಠತೋಽಧಃಸಂಶ್ರಿತೇ ವಿಧುರೇ, ತತ್ರ ಬಾಧಿರ್ಯಂ; ಘ್ರಾಣಮಾರ್ಗಮುಭಯತಃ ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ ಅಭ್ಯನ್ತರತಃ ಫಣೇ, ತತ್ರ ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ; ಭ್ರೂಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋರಧೋಽಕ್ಷ್ಣೋರ್ಬಾಹ್ಯತೋಽಪಾಙ್ಗೌ, ತತ್ರಾನ್ಧ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಯುಪಘಾತೋ ವಾ; ಭ್ರುವೋರುಪರಿ ನಿಮ್ನಯೋರಾವರ್ತೌ ನಾಮ, ತತ್ರಾಪ್ಯಾನ್ಧ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಯುಪಘಾತೋ ವಾ; ಭ್ರುವೋರನ್ತಯೋರುಪರಿ ಕರ್ಣಲಲಾಟಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಶಙ್ಖೌ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಶಙ್ಖಯೋರುಪರಿ ಕೇಶಾನ್ತ ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ, ತತ್ರ ಸಶಲ್ಯೋ ಜೀವೇತ್ ಪಾಕಾತ್ ಪತಿತಶಲ್ಯೋ ವಾ ನೋದ್ಧೃತಶಲ್ಯಃ; ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಪನೀ, ತತ್ರೋತ್ಕ್ಷೇಪವತ್; ಪಞ್ಚ ಸನ್ಧಯಃ ಶಿರಸಿ ವಿಭಕ್ತಾಃ ಸೀಮನ್ತಾ ನಾಮ, ತತ್ರೋನ್ಮಾದಭಯಚಿತ್ತನಾಶೈರ್ಮರಣಂ; ಘ್ರಾಣಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿಜಿಹ್ವಾಸನ್ತರ್ಪಣೀನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಿರಾಸನ್ನಿಪಾತಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ , ತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಮರ್ಮಾಣಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ ; ಮಸ್ತಕಾಭ್ಯನ್ತರೋಪರಿಷ್ಠಾತ್ ಸಿರಾಸನ್ಧಿಸನ್ನಿಪಾತೋ ರೋಮಾವರ್ತೋಽಧಿಪತಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯ ಏವ | ಏವಮೇತಾನಿ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶದೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೭||
अत ऊर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगतानि व्याख्यास्यामः- तत्र कण्ठनाडीमुभयतश्चतस्रो धमन्यो द्वे नीले द्वे च मन्ये व्यत्यासेन , तत्र मूकता स्वरवैकृतमरसग्राहिता च; ग्रीवायामुभयतश्चतस्रः सिरा मातृकाः, तत्र सद्योमरणं; शिरोग्रीवयोः सन्धाने कृकाटिके, तत्र चलमूर्धता; कर्णपृष्ठतोऽधःसंश्रिते विधुरे, तत्र बाधिर्यं; घ्राणमार्गमुभयतः स्रोतोमार्गप्रतिबद्धे अभ्यन्तरतः फणे, तत्र गन्धाज्ञानं; भ्रूपुच्छान्तयोरधोऽक्ष्णोर्बाह्यतोऽपाङ्गौ, तत्रान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरुपरि निम्नयोरावर्तौ नाम, तत्राप्यान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरन्तयोरुपरि कर्णललाटयोर्मध्ये शङ्खौ, तत्र सद्योमरणं; शङ्खयोरुपरि केशान्त उत्क्षेपौ, तत्र सशल्यो जीवेत् पाकात् पतितशल्यो वा नोद्धृतशल्यः; भ्रुवोर्मध्ये स्थपनी, तत्रोत्क्षेपवत्; पञ्च सन्धयः शिरसि विभक्ताः सीमन्ता नाम, तत्रोन्मादभयचित्तनाशैर्मरणं; घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वासन्तर्पणीनां सिराणां मध्ये सिरासन्निपातः शृङ्गाटकानि , तानि चत्वारि मर्माणि, तत्रापि सद्योमरणं ; मस्तकाभ्यन्तरोपरिष्ठात् सिरासन्धिसन्निपातो रोमावर्तोऽधिपतिः, तत्रापि सद्य एव | एवमेतानि सप्तत्रिंशदूर्ध्वजत्रुगतानि मर्माणि व्याख्यातानि ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ, ಏಕಾ ನೀಲಾ ಏಕಾ ಮನ್ಯಾ ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ, ಅನ್ಯಾ ನೀಲಾ ಅನ್ಯಾ ಮನ್ಯಾ ಚಾಪರಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ; ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಗ್ರೀವಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ ಉಭಯತಶ್ಚತಸ್ರ ಇತಿ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚತಸ್ರಶ್ಚತಸ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಮಾತೃಕಾಃ| ಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಕರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಣೀ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಮ್ನಾಕಾರೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಘ್ರಾಣೇತ್ಯಾದಿ ಘ್ರಾಣಮಾರ್ಗಸ್ಯ ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರಭ್ಯನ್ತರವಿವರಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಫಣೇ, ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಭ್ರೂಪುಚ್ಛೇತ್ಯಾದಿ ಸಿರಾಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಭ್ರುವೋರುಪರೀತ್ಯಾದಿ ಭ್ರುವೋರುಪರಿ ನಿಮ್ನಯೋರಿತಿ ಪ್ರದೇಶಕಥನಂ, ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವೈಕಲ್ಯಕಾರಿಣೀ ಚ| ಭ್ರುವೋರಿತ್ಯಾದಿ ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ| ಶಙ್ಖಯೋರಿತ್ಯಾದಿ ಕೇಶಾನ್ತೇ ಕೇಶಪರ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಣೀ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರೇ ಚ| ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ ತತ್ರೋತ್ಕ್ಷೇಪವದಿತಿ ಸಶಲ್ಯಃ ಸ್ವಯಂ ಪತಿತಶಲ್ಯೋ ವಾ ಜೀವತ್ಯುದ್ಧೃತಶಲ್ಯೋ ಮ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಸಿರಾಮರ್ಮ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಂ ಚ| ಪಞ್ಚೇತ್ಯಾದಿ ಪಞ್ಚ ಸನ್ಧಯೋ ಯೇ ಶಿರಸಿ ವಿಭಕ್ತಾಃ ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾವ್ಯಾಕರಣೇ ತೇ ಸೀಮನ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಇಮಾನಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣೀ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಚ| ಘ್ರಾಣಶ್ರೋತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಘ್ರಾಣಾದೀನ್ದ್ರಿಯಚತುಷ್ಕತರ್ಪಣೀನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಸಿರಾಮುಖಾನಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಸಂಯೋಗಸ್ಥಾನಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ, ತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಘ್ರಾಣಾದಿತರ್ಪಣಸಿರಾಣಾಂ ಚತುರ್ಭೇದಾತ್; ಇಮಾನಿ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ| ಮಸ್ತಕೇತ್ಯಾದಿ ಮಸ್ತಕಾಭ್ಯನ್ತರೋಪರಿಷ್ಠಾದಿತಿ ಮಸ್ತಕಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೋರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಸಿರಾಸನ್ಧ್ಯೋಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ರೋಮಾವರ್ತಃ, ಬಹಿರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಪರಿಷ್ಠಾದ್ರೋಮಾವರ್ತಃ; ಏತತ್ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ಚ||೨೭||
Adhikarana 20 (28-29) · Śloka 29
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಉರ್ವ್ಯಃ ಶಿರಾಂಸಿ ವಿಟಪೇ ಚ ಸಕಕ್ಷಪಾರ್ಶ್ವೇ ಏಕೈಕಮಙ್ಗುಲಮಿತಂ ಸ್ತನಪೂರ್ವಮೂಲಮ್ | ವಿದ್ಧ್ಯಙ್ಗುಲದ್ವಯಮಿತಂ ಮಣಿಬನ್ಧಗುಲ್ಫಂ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಜಾನು ಸಪರಂ ಸಹ ಕೂರ್ಪರಾಭ್ಯಾಮ್ ||೨೮|| ಹೃದ್ಬಸ್ತಿಕೂರ್ಚಗುದನಾಭಿ ವದನ್ತಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಗಲೇ ದಶ ಯಾನಿ ಚ ದ್ವೇ | ತಾನಿ ಸ್ವಪಾಣಿತಲಕುಞ್ಚಿತಸಮ್ಮಿತಾನಿ ಶೇಷಾಣ್ಯವೇಹಿ ಪರಿವಿಸ್ತರತೋಽಙ್ಗುಲಾರ್ಧಮ್ ||೨೯||
भवन्ति चात्र श्लोकाः- उर्व्यः शिरांसि विटपे च सकक्षपार्श्वे एकैकमङ्गुलमितं स्तनपूर्वमूलम् | विद्ध्यङ्गुलद्वयमितं मणिबन्धगुल्फं त्रीण्येव जानु सपरं सह कूर्पराभ्याम् ||२८|| हृद्बस्तिकूर्चगुदनाभि वदन्ति मूर्ध्नि चत्वारि पञ्च च गले दश यानि च द्वे | तानि स्वपाणितलकुञ्चितसम्मितानि शेषाण्यवेहि परिविस्तरतोऽङ्गुलार्धम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮರ್ಮಣಾಂ ಸೂತ್ರೇಣ ಮಾನಮಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಶಿರಾಂಸಿ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ| ಕಕ್ಷಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕಕ್ಷಧರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಕೈಕಮಙ್ಗುಲಮಿತಮಿತಿ ಏಕೈಕಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥೋರ್ವ್ಯಾದಯೋ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಾ ಅಙ್ಗುಲಮಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಸ್ತನಪೂರ್ವಮೂಲಮಿತ್ಯಾದಿ ಮಣಿಬನ್ಧಗುಲ್ಫಂ ಸ್ತನಮೂಲಂ ಚಾಙ್ಗುಲದ್ವಯಮಿತಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಜಾನು ಸಪರಮಿತಿ ಸಪರಂ ದ್ವಿತೀಯಜಾನುಸಹಿತಂ ಜಾನು ತ್ರೀಣಿ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾನಿ ವಿದ್ಧೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪಞ್ಚ ಚೇತಿ ಯಾನಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಸಞ್ಜ್ಞಕಾನಿ, ತಥಾ ತತ್ರೈವ ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಸಞ್ಜ್ಞಕಾನಿ, ಗಲೇ ದಶ ಯಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಇತಿ ಗಲೇ ಕಣ್ಠೇ ಯಾನಿ ದಶ ದ್ವೇ ಚ ಕಥಿತಾನಿ ತತ್ರಾಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾಃ ದ್ವೇ ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಚ ಮನ್ಯೇ, ಏತಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸ್ವಪಾಣಿತಲಕುಞ್ಚಿತಸಮ್ಮಿತಾನಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಾಣಿ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮರ್ಮಾಣಿ| ಅವೇಹಿ ಜಾನೀಹಿ| ಅನ್ಯೇ ತು, ಇಮಾನಿ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮರ್ಮಾಣಿ ತಲಪ್ರಮಾಣಾನ್ಯಾಹುಃ| ಗಯೀ ತು, ಅನ್ಯಾದೃಶಂ ಸೂತ್ರಂ ಪಠಿತ್ವಾ ಸ್ತನಮೂಲೇ ದ್ವೇ ಗುಲ್ಫೇ ಚ, ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ, ದ್ವೌ ಮಣಿಬನ್ಧಾವಿತಿ ದಶ ಮರ್ಮಾಣಿ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾನಿ ಭೋಜದರ್ಶನಾದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ, ತಥಾ ಜಾನು ಸಪರಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಹ ಪರೇಣ ಪರಪ್ರದೇಶಾವಸ್ಥಿತೇನಾಣಿಮರ್ಮಣಾ ವರ್ತತೇ ಯತ್ ತತ್ ಸಪರಂ; ತೇನ ಜಾನುನಿ ದ್ವೇ, ಆಣಯಶ್ಚತಸ್ರಃ, ಕೂರ್ಪರೇ ದ್ವೇ, ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ| ಶೇಷಂ ಸಮಮ್||೨೮-೨೯||
Adhikarana 21 (30) · Śloka 30
ಏತತ್ಪ್ರಮಾಣಮಭಿವೀಕ್ಷ್ಯ ವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕರ್ಮಕರಣಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಮ್ | ಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿಘಾತಿತಮಪೀಹ ನಿಹನ್ತಿ ಮರ್ಮ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿ ಮರ್ಮಸದನಂ ಪರಿವರ್ಜನೀಯಮ್ ||೩೦||
एतत्प्रमाणमभिवीक्ष्य वदन्ति तज्ज्ञाः शस्त्रेण कर्मकरणं परिहृत्य कार्यम् | पार्श्वाभिघातितमपीह निहन्ति मर्म तस्माद्धि मर्मसदनं परिवर्जनीयम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ಮಾನಕಥನಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ- ಏತದಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಮರ್ಮಸದನಮಿತಿ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಮ್||೩೦||
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 33
ಛಿನ್ನೇಷು ಪಾಣಿಚರಣೇಷು ಸಿರಾ ನರಾಣಾಂ ಸಙ್ಕೋಚಮೀಯುರಸೃಗಲ್ಪಮತೋ ನಿರೇತಿ | ಪ್ರಾಪ್ಯಾಮಿತವ್ಯಸನಮುಗ್ರಮತೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸಞ್ಚ್ಛಿನ್ನಶಾಖತರುವನ್ನಿಧನಂ ನ ಯಾನ್ತಿ ||೩೧|| ಕ್ಷಿಪ್ರೇಷು ತತ್ರ ಸತಲೇಷು ಹತೇಷು ರಕ್ತಂ ಗಚ್ಛತ್ಯತೀವ ಪವನಶ್ಚ ರುಜಂ ಕರೋತಿ | ಏವಂ ವಿನಾಶಮುಪಯಾನ್ತಿ ಹಿ ತತ್ರ ವಿದ್ಧಾ ವೃಕ್ಷಾ ಇವಾಯುಧನಿಪಾತನಿಕೃತ್ತಮೂಲಾಃ ||೩೨|| ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರಭಿಹತಸ್ಯ ತು ಪಾಣಿಪಾದಂ ಛೇತ್ತವ್ಯಮಾಶು ಮಣಿಬನ್ಧನಗುಲ್ಫದೇಶೇ |೩೩|
छिन्नेषु पाणिचरणेषु सिरा नराणां सङ्कोचमीयुरसृगल्पमतो निरेति | प्राप्यामितव्यसनमुग्रमतो मनुष्याः सञ्च्छिन्नशाखतरुवन्निधनं न यान्ति ||३१|| क्षिप्रेषु तत्र सतलेषु हतेषु रक्तं गच्छत्यतीव पवनश्च रुजं करोति | एवं विनाशमुपयान्ति हि तत्र विद्धा वृक्षा इवायुधनिपातनिकृत्तमूलाः ||३२|| तस्मात्तयोरभिहतस्य तु पाणिपादं छेत्तव्यमाशु मणिबन्धनगुल्फदेशे |३३|
🔊 Audio coming soon
ಕರಚರಣಚ್ಛೇದೇ ಜೀವನ್ತಿ ತದವಯವಭೂತಮರ್ಮಚ್ಛೇದೇ ತು ನ ಜೀವನ್ತೀತಿ ವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಛಿನ್ನೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಕೋಚಮೀಯುಃ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಜಗ್ಮುರತೋಽಲ್ಪಂ ರುಧಿರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಕ್ಷಿಪ್ರೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ ತತ್ರ ಪಾಣ್ಯೋಶ್ಚರಣಯೋರ್ವಾ| ಗಯೀ ತು, ವೃಕ್ಷಾ ಇವಾಯುಧನಿಪಾತೇತ್ಯಾದಿಸ್ಥಾನೇ ‘ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಪತ್ರಮಥನಾದಿವ ಪಙ್ಕಜಾನಿ’ ಇತಿ ಪಠತಿ||೩೧-೩೨||-
Adhikarana 23 (33) · Śloka 34
ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಮುದಾಹರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಮರ್ಮಸು ಹತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಸದ್ಯಃ ||೩೩|| ಜೀವನ್ತಿ ತತ್ರ ಯದಿ ವೈದ್ಯಗುಣೇನ ಕೇಚಿತ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ವಿಕಲತ್ವಮಸಂಶಯಂ ಹಿ |೩೪|
मर्माणि शल्यविषयार्धमुदाहरन्ति यस्माच्च मर्मसु हता न भवन्ति सद्यः ||३३|| जीवन्ति तत्र यदि वैद्यगुणेन केचित्ते प्राप्नुवन्ति विकलत्वमसंशयं हि |३४|
🔊 Audio coming soon
ಮರ್ಮಮಾನಕಥನಪ್ರಯೋಜನಂ ಪೂರ್ವತರವಾಕ್ಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನವಿಷಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಮನಃಶರೀರಾಬಾಧಕರಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಶಲ್ಯವಿಷಯಃ; ಸ ಚ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಪ್ರಣಿಧಾನಾನ್ಮರಣಾಮರಣಕಾರಕತ್ವೇನ ದ್ವಿವಿಧಃ; ತತ್ರ ಮರಣಕಾರಕಃ ಶಲ್ಯವಿಷಯೋ ಮರ್ಮಾಖ್ಯಃ ಶರೀರದೇಶಃ, ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ರ ಹತಾಃ ಸದ್ಯ ಏವ ನ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತಾಹಾಭ್ಯನ್ತರ ಏವ ಮ್ರಿಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ತಸ್ಮಾನ್ಮರಣಕಾರಕತ್ವೇನ ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಮುದಾಹರನ್ತಿ, ‘ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಾಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ನನು, ಕೇಚಿನ್ಮರ್ಮಹತಾ ಅಪಿ ಜೀವನ್ತೋ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತತ್ ಕಥಂ ಮರಣಕಾರಕತ್ವೇನ ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಮಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ಜೀವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ||೩೩||-
Adhikarana 24 (34) · Śloka 35
ಸಮ್ಭಿನ್ನಜರ್ಜರಿತಕೋಷ್ಠಶಿರಃಕಪಾಲಾ ಜೀವನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರನಿಹತೈಶ್ಚ ಶರೀರದೇಶೈಃ ||೩೪|| ಛಿನ್ನೈಶ್ಚ ಸಕ್ಥಿಭುಜಪಾದಕರೈರಶೇಷೈರ್ಯೇಷಾಂ ನ ಮರ್ಮಸು ಕೃತಾ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಹಾರಾಃ |೩೫|
सम्भिन्नजर्जरितकोष्ठशिरःकपाला जीवन्ति शस्त्रनिहतैश्च शरीरदेशैः ||३४|| छिन्नैश्च सक्थिभुजपादकरैरशेषैर्येषां न मर्मसु कृता विविधाः प्रहाराः |३५|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಸಙ್ಗತೋಽಪರಂ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಕಾಮೋಽಮರ್ಮಹತಾಸ್ತು ವಿವಿಧೈರಪಿ ಛೇದಭೇದಾದಿಭಿರ್ನ ಮ್ರಿಯನ್ತ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಮ್ಭಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ||೩೪||
Adhikarana 25 (35) · Śloka 36
ಸೋಮಮಾರುತತೇಜಾಂಸಿ ರಜಃಸತ್ತ್ವತಮಾಂಸಿ ಚ | ಮರ್ಮಸು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪುಂಸಾಂ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಚಾವತಿಷ್ಠತೇ ||೩೫|| ಮರ್ಮಸ್ವಭಿಹತಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಜೀವನ್ತಿ ಶರೀರಿಣಃ |೩೬|
सोममारुततेजांसि रजःसत्त्वतमांसि च | मर्मसु प्रायशः पुंसां भूतात्मा चावतिष्ठते ||३५|| मर्मस्वभिहतास्तस्मान्न जीवन्ति शरीरिणः |३६|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಶರೀರಮನೋದೋಷನಿವಾಸಭೂತಾನಾಂ ಶರೀರಮನೋದೋಷೈರೇವ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಕುಪಿತೈರ್ಮನಃ ಶರೀರಂ ಚ ನಶ್ಯತಿ, ತಯೋರಾಧಾರಭೂತಯೋರ್ನಾಶಾದಾಧೇಯಭೂತೋ ಭೂತಾತ್ಮಾಽಪಿ ನಶ್ಯತೀತಿ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಸೋಮೇತ್ಯಾದಿ||೩೫||-
Adhikarana 26 (36-40) · Śloka 40
ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಮನೋಬುದ್ಧಿವಿಪರ್ಯಯಃ ||೩೬|| ರುಜಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಸ್ತೀವ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಶುಹರೇ ಹತೇ | ಹತೇ ಕಾಲಾನ್ತರಘ್ನೇ ತು ಧ್ರುವಂ ಧಾತುಕ್ಷಯೋ ನೃಣಾಮ್ ||೩೭|| ತತೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಾಜ್ಜನ್ತುರ್ವೇದನಾಭಿಶ್ಚ ನಶ್ಯತಿ | ಹತೇ ವೈಕಲ್ಯಜನನೇ ಕೇವಲಂ ವೈದ್ಯನೈಪುಣಾತ್ ||೩೮|| ಶರೀರಂ ಕ್ರಿಯಯಾ ಯುಕ್ತಂ ವಿಕಲತ್ವಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ | ವಿಶಲ್ಯಘ್ನೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಕಾರಣಮ್ ||೩೯|| ರುಜಾಕರಾಣಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷತಾನಿ ವಿವಿಧಾ ರುಜಃ | ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತೇ ಚ ವೈಕಲ್ಯಂ ಕುವೈದ್ಯವಶಗೋ ಯದಿ ||೪೦||
इन्द्रियार्थेष्वसम्प्राप्तिर्मनोबुद्धिविपर्ययः ||३६|| रुजश्च विविधास्तीव्रा भवन्त्याशुहरे हते | हते कालान्तरघ्ने तु ध्रुवं धातुक्षयो नृणाम् ||३७|| ततो धातुक्षयाज्जन्तुर्वेदनाभिश्च नश्यति | हते वैकल्यजनने केवलं वैद्यनैपुणात् ||३८|| शरीरं क्रियया युक्तं विकलत्वमवाप्नुयात् | विशल्यघ्ने तु विज्ञेयं पूर्वोक्तं यच्च कारणम् ||३९|| रुजाकराणि मर्माणि क्षतानि विविधा रुजः | कुर्वन्त्यन्ते च वैकल्यं कुवैद्यवशगो यदि ||४०||
🔊 Audio coming soon
ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾದಿಮರ್ಮಪಞ್ಚಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಆಶುಹರೇ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರೇ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಿತಿ ‘ಶಲ್ಯಮುಖಾವರುದ್ಧೋ ಯಾವದನ್ತರ್ವಾಯುಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಾವಜ್ಜೀವತಿ’ ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಮೇವ ಕಾರಣಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಲಕ್ಷಣತ್ವೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೬-೪೦||
Adhikarana 27 (41) · Śloka 41
ಛೇದಭೇದಾಭಿಘಾತೇಭ್ಯೋ ದಹನಾದ್ದಾರಣಾದಪಿ | ಉಪಘಾತಂ ವಿಜಾನೀಯಾನ್ಮರ್ಮಣಾಂ ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ||೪೧||
छेदभेदाभिघातेभ्यो दहनाद्दारणादपि | उपघातं विजानीयान्मर्मणां तुल्यलक्षणम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಮರ್ಮಘಾತತುಲ್ಯಂ ಮರ್ಮಸಮೀಪಸ್ಯಾಪಿ ದೇಶಸ್ಯ ಘಾತಂ ಮಹಾನರ್ಥಕರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಛೇದೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಘಾತಂ ಸಮೀಪಘಾತಮ್||೪೧||
Adhikarana 28 (42) · Śloka 42
ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಸ್ತು ನ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಯೋಽಲ್ಪಾತ್ಯಯೋ ವಾಽಪಿ ನಿರತ್ಯಯೋ ವಾ | ಪ್ರಾಯೇಣ ಮರ್ಮಸ್ವಭಿತಾಡಿತಾಸ್ತು ವೈಕಲ್ಯಮೃಚ್ಛನ್ತ್ಯಥವಾ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ||೪೨||
मर्माभिघातस्तु न कश्चिदस्ति योऽल्पात्ययो वाऽपि निरत्ययो वा | प्रायेण मर्मस्वभिताडितास्तु वैकल्यमृच्छन्त्यथवा म्रियन्ते ||४२||
🔊 Audio coming soon
ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತೇ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ನಪರತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಾತ್ಯಯ ಇತಿ ಅಲ್ಪವ್ಯಾಪತ್| ನಿರತ್ಯಯ ಇತಿ ನಿರ್ಗತವ್ಯಾಪತ್| ಗಯೀ ತ್ವೇತದ್ವಾಕ್ಯಂ ನ ಪಠತಿ||೪೨||
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
ಮರ್ಮಾಣ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯ ಹಿ ಯೇ ವಿಕಾರಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಕಾಯೇ ವಿವಿಧಾ ನರಾಣಾಮ್ | ಪ್ರಾಯೇಣ ತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಾ ಭವನ್ತಿ ನರಸ್ಯ ಯತ್ನೈರಪಿ ಸಾಧ್ಯಮಾನಾಃ ||೪೩||
मर्माण्यधिष्ठाय हि ये विकारा मूर्च्छन्ति काये विविधा नराणाम् | प्रायेण ते कृच्छ्रतमा भवन्ति नरस्य यत्नैरपि साध्यमानाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರದೋಷೇಣಾಪಿ ಮರ್ಮಣಾಂ ಮರ್ಮಸಮೀಪದೇಶಸ್ಯಾಪಿ ನಿಯತಂ ಮಹಾನರ್ಥಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮರ್ಮಾಣ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛ್ರಾಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ| ಯಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧೋ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯೇನ ಯತ್ನಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಸೂಚಿತಮ್||೪೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने प्रत्येकमर्मनिर्देशशारीरं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||