Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः प्रत्येकमर्मनिर्देशं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. pratyēkamarmanirdēśaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್ | ತಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ | ನ ಖಲು ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನ್ಯಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾನ್ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ||೩||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतम् | तानि मर्माणि पञ्चात्मकानि भवन्ति; तद्यथा- मांसमर्माणि, सिरामर्माणि, स्नायुमर्माणि, अस्थिमर्माणि, सन्धिमर्माणि चेति | न खलु मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिव्यतिरेकेणान्यानि मर्माणि भवन्ति, यस्मान्नोपलभ्यन्ते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರೈಕಾದಶ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಅಷ್ಟಾವಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ವಿಂಶತಿಃ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ | ತದೇತತ್ ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್ ||೪||
View original
तत्रैकादश मांसमर्माणि, एकचत्वारिंशत् सिरामर्माणि, सप्तविंशतिः स्नायुमर्माणि, अष्टावस्थिमर्माणि, विंशतिः सन्धिमर्माणि चेति | तदेतत् सप्तोत्तरं मर्मशतम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತೇಷಾಮೇಕಾದಶೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ, ಉದರೋರಸೋರ್ದ್ವಾದಶ, ಚತುರ್ದಶ ಪೃಷ್ಠೇ, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ ||೫||
View original
तेषामेकादशैकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ, उदरोरसोर्द्वादश, चतुर्दश पृष्ठे, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं सप्तत्रिंशत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷಿಪ್ರತಲಹೃದಯಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಗುಲ್ಫೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಜಾನ್ವಾಣ್ಯುರ್ವಿಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ವಿಟಪಂ ಚೇತಿ, ಏತೇನೇತರತ್ಸಕ್ಥಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ | ಉದರೋರಸೋಸ್ತು ಗುದಬಸ್ತಿನಾಭಿಹೃದಯಸ್ತನಮೂಲಸ್ತನರೋಹಿತಾಪಲಾಪಾನ್ಯಪಸ್ತಮ್ಭೌ ಚೇತಿ | ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ತು ಕಟೀಕತರುಣಕುಕುನ್ದರನಿತಮ್ಬಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಬೃಹತ್ಯಂಸಫಲಕಾನ್ಯಂಸೌ ಚೇತಿ | ಬಾಹುಮರ್ಮಾಣಿ ತು ಶಿಪ್ರತಲಹೃದಯಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಮಣಿಬನ್ಧೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಕೂರ್ಪರಾಣ್ಯುರ್ವೀಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಕಕ್ಷಧರಂ ಚೇತಿ; ಏತೇನೇತರೋ ಬಾಹುರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ | ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚತಸ್ರೋ ಧಮನ್ಯೋಽಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾ ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ ದ್ವೇ ವಿಧುರೇ ದ್ವೇ ಫಣೇ ದ್ವಾವಪಾಙ್ಗೌ ದ್ವಾವಾವರ್ತೌ ದ್ವಾವುತ್ಕ್ಷೇಪೌ ದ್ವೌ ಶಙ್ಖಾವೇಕಾ ಸ್ಥಪನೀ ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನ್ಯೇಕೋಽಧಿಪತಿರಿತಿ ||೬||
View original
तत्र सक्थिमर्माणि क्षिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोगुल्फेन्द्रबस्तिजान्वाण्युर्विलोहिताक्षाणि विटपं चेति, एतेनेतरत्सक्थि व्याख्यातम् | उदरोरसोस्तु गुदबस्तिनाभिहृदयस्तनमूलस्तनरोहितापलापान्यपस्तम्भौ चेति | पृष्ठमर्माणि तु कटीकतरुणकुकुन्दरनितम्बपार्श्वसन्धिबृहत्यंसफलकान्यंसौ चेति | बाहुमर्माणि तु शिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोमणिबन्धेन्द्रबस्तिकूर्पराण्युर्वीलोहिताक्षाणि कक्षधरं चेति; एतेनेतरो बाहुर्व्याख्यातः | जत्रुण ऊर्ध्वं चतस्रो धमन्योऽष्टौ मातृका द्वे कृकाटिके द्वे विधुरे द्वे फणे द्वावपाङ्गौ द्वावावर्तौ द्वावुत्क्षेपौ द्वौ शङ्खावेका स्थपनी पञ्च सीमन्ताश्चत्वारि शृङ्गाटकान्येकोऽधिपतिरिति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ತಲಹೃದಯೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಗುದಸ್ತನರೋಹಿತಾನಿ ಮಾಂಸಮರ್ಮಾಣಿ, ನೀಲಧಮನೀಮಾತೃಕಾಶೃಙ್ಗಾಟಕಾಪಾಙ್ಗಸ್ಥಪನೀಫಣಸ್ತನಮೂಲಾಪಲಾಪಾಪಸ್ತಮ್ಭಹೃದಯನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಬೃಹತೀಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋರ್ವ್ಯಃ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ, ಆಣೀ(ಣಿ)ವಿಟಪಕಕ್ಷಧರಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಬಸ್ತಿಕ್ಷಿಪ್ರಾಂಸವಿಧುರೋತ್ಕ್ಷೇಪಾಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾಣಿ, ಕಟೀಕತರುಣನಿತಮ್ಬಾಂಸಫಲಕಶಙ್ಖಾಸ್ತ್ವಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ, ಜಾನುಕೂರ್ಪರಸೀಮನ್ತಾಧಿಪತಿಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧಕುಕುನ್ದರಾವರ್ತಕೃಕಾಟಿಕಾಶ್ಚೇತಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣಿ ||೭||
View original
तत्र तलहृदयेन्द्रबस्तिगुदस्तनरोहितानि मांसमर्माणि, नीलधमनीमातृकाशृङ्गाटकापाङ्गस्थपनीफणस्तनमूलापलापापस्तम्भहृदयनाभिपार्श्वसन्धिबृहतीलोहिताक्षोर्व्यः सिरामर्माणि, आणी(णि)विटपकक्षधरकूर्चकूर्चशिरोबस्तिक्षिप्रांसविधुरोत्क्षेपाः स्नायुमर्माणि, कटीकतरुणनितम्बांसफलकशङ्खास्त्वस्थिमर्माणि, जानुकूर्परसीमन्ताधिपतिगुल्फमणिबन्धकुकुन्दरावर्तकृकाटिकाश्चेति सन्धिमर्माणि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-14) · Śloka 14
ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಕಲ್ಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ, ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ರುಜಾಕರಾಣಿ ಚೇತಿ | ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣ್ಯೇಕೋನವಿಂಶತಿಃ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್, ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ, ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ಅಷ್ಟೌ ರುಜಾಕರಾಣೀತಿ ||೮|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನ್ಯಧಿಪತಿಃ ಶಙ್ಖೌ ಕಣ್ಠಸಿರಾ ಗುದಮ್ | ಹೃದಯಂ ಬಸ್ತಿನಾಭ್ಯೌ(ಭೀ) ಚ ಘ್ನನ್ತಿ ಸದ್ಯೋ ಹತಾನಿ ತು ||೯|| ವಕ್ಷೋಮರ್ಮಾಣಿ ಸೀಮನ್ತತಲಕ್ಷಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯಃ | ಕಟೀಕತರುಣೇ ಸನ್ಧೀ ಪಾರ್ಶ್ವಜೌ ಬೃಹತೀ ಚ ಯಾ ||೧೦|| ನಿತಮ್ಬಾವಿತಿ ಚೈತಾನಿ ಕಾಲಾನ್ತರಹರಾಣಿ ತು | ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಸ್ಥಪನೀ ಚೈವ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೧|| ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಜಾನೂರ್ವೀಕೂರ್ಚವಿಟಪಕೂರ್ಪರಾಃ | ಕುಕುನ್ದರೇ ಕಕ್ಷಧರೇ ವಿಧುರೇ ಸಕೃಕಾಟಿಕೇ ||೧೨|| ಅಂಸಾಂಸಫಲಕಾಪಾಙ್ಗಾ ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಫಣೌ ತಥಾ | ವೈಕಲ್ಯಕರಣಾನ್ಯಾಹುರಾವರ್ತೌ ದ್ವೌ ತಥೈವ ಚ ||೧೩|| ಗುಲ್ಫೌ ದ್ವೌ ಮಣಿಬನ್ಧೌ ದ್ವೌ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಚ | ರುಜಾಕರಾಣಿ ಜಾನೀಯಾದಷ್ಟಾವೇತಾನಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಧಮಾತ್ರಾಣಿ ಘ್ನನ್ತಿ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಚ ||೧೪||
View original
तान्येतानि पञ्चविकल्पानि भवन्ति; तद्यथा- सद्यःप्राणहराणि, कालान्तरप्राणहराणि, विशल्यघ्नानि, वैकल्यकराणि, रुजाकराणि चेति | तत्र सद्यःप्राणहराण्येकोनविंशतिः, कालान्तरप्राणहराणि त्रयस्त्रिंशत्, त्रीणि विशल्यघ्नानि, चतुश्चत्वारिंशद्वैकल्यकराणि, अष्टौ रुजाकराणीति ||८|| भवन्ति चात्र- शृङ्गाटकान्यधिपतिः शङ्खौ कण्ठसिरा गुदम् | हृदयं बस्तिनाभ्यौ(भी) च घ्नन्ति सद्यो हतानि तु ||९|| वक्षोमर्माणि सीमन्ततलक्षिप्रेन्द्रबस्तयः | कटीकतरुणे सन्धी पार्श्वजौ बृहती च या ||१०|| नितम्बाविति चैतानि कालान्तरहराणि तु | उत्क्षेपौ स्थपनी चैव विशल्यघ्नानि निर्दिशेत् ||११|| लोहिताक्षाणि जानूर्वीकूर्चविटपकूर्पराः | कुकुन्दरे कक्षधरे विधुरे सकृकाटिके ||१२|| अंसांसफलकापाङ्गा नीले मन्ये फणौ तथा | वैकल्यकरणान्याहुरावर्तौ द्वौ तथैव च ||१३|| गुल्फौ द्वौ मणिबन्धौ द्वौ द्वे द्वे कूर्चशिरांसि च | रुजाकराणि जानीयादष्टावेतानि बुद्धिमान् | क्षिप्राणि विद्धमात्राणि घ्नन्ति कालान्तरेण च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (15) · Śloka 15
ಮರ್ಮಾಣಿ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಸನ್ನಿಪಾತಾಃ; ತೇಷು ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾನ್ಮರ್ಮಸ್ವಭಿಹತಾಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಭಾವಾನಾಪದ್ಯನ್ತೇ ||೧೫||
View original
मर्माणि मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिसन्निपाताः; तेषु स्वभावत एव विशेषेण प्राणास्तिष्ठन्ति; तस्मान्मर्मस्वभिहतास्तांस्तान् भावानापद्यन्ते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣ್ಯಾಗ್ನೇಯಾನಿ, ಅಗ್ನಿಗುಣೇಷ್ವಾಶು ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ; ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯಾನಿ, ಅಗ್ನಿಗುಣೇಷ್ವಾಶು ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಸೋಮಗುಣೇಷು ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ; ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ವಾಯವ್ಯಾನಿ, ಶಲ್ಯಮುಖಾವರುದ್ಧೋ ಯಾವದನ್ತರ್ವಾಯುಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಾವಜ್ಜೀವತಿ, ಉದ್ಧೃತಮಾತ್ರೇ ತು ಶಲ್ಯೇ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಾಶ್ರಿತೋ ವಾಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಶಲ್ಯೋ ಜೀವತ್ಯುದ್ಧೃತಶಲ್ಯೋ ಮ್ರಿಯತೇ (ಪಾಕಾತ್ಪತಿತಶಲ್ಯೋ ವಾ ಜೀವತಿ); ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ ಸೌಮ್ಯಾನಿ, ಸೋಮೋ ಹಿ ಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಛೈತ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಾವಲಮ್ಬನಂ ಕರೋತಿ; ರುಜಾಕರಾಣ್ಯಗ್ನಿವಾಯುಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ, ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ತೌ ರುಜಾಕರೌ; ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕೀಂ ಚ ರುಜಾಮಾಹುರೇಕೇ ||೧೬||
View original
तत्र सद्यःप्राणहराण्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्षपयन्ति; कालान्तरप्राणहराणि सौम्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्रमेण च सोमगुणेषु कालान्तरेण क्षपयन्ति; विशल्यप्राणहराणि वायव्यानि, शल्यमुखावरुद्धो यावदन्तर्वायुस्तिष्ठति तावज्जीवति, उद्धृतमात्रे तु शल्ये मर्मस्थानाश्रितो वायुर्निष्क्रामति, तस्मात् सशल्यो जीवत्युद्धृतशल्यो म्रियते (पाकात्पतितशल्यो वा जीवति); वैकल्यकराणि सौम्यानि, सोमो हि स्थिरत्वाच्छैत्याच्च प्राणावलम्बनं करोति; रुजाकराण्यग्निवायुगुणभूयिष्ठानि, विशेषतश्च तौ रुजाकरौ; पाञ्चभौतिकीं च रुजामाहुरेके ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (17) · Śloka 17
ಕೇಚಿದಾಹುರ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ವಿವೃದ್ಧಾನಾಂ ಸಮವಾಯಾತ್ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ಏಕಹೀನಾನಾಮಲ್ಪಾನಾಂ ವಾ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ, ದ್ವಿಹೀನಾನಾಂ ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ , ತ್ರಿಹೀನಾನಾಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ, ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ರುಜಾಕರಾಣೀತಿ | ನೈವಂ, ಯತೋಽಸ್ಥಿಮರ್ಮಸ್ವಪ್ಯಭಿಹತೇಷು ಶೋಣಿತಾಗಮನಂ ಭವತಿ ||೧೭||
View original
केचिदाहुर्मांसादीनां पञ्चानामपि समस्तानां विवृद्धानां समवायात् सद्यःप्राणहराणि, एकहीनानामल्पानां वा कालान्तरप्राणहराणि, द्विहीनानां विशल्यप्राणहराणि , त्रिहीनानां वैकल्यकराणि, एकस्मिन्नेव रुजाकराणीति | नैवं, यतोऽस्थिमर्मस्वप्यभिहतेषु शोणितागमनं भवति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯಾಸ್ತು ಸಿರಾಃ ಶರೀರೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ತಾ ಮರ್ಮಸು ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ | ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಮಾಂಸಾನಿ ತಥೈವ ಸನ್ಧೀನ್ ಸನ್ತರ್ಪ್ಯ ದೇಹಂ ಪ್ರತಿಯಾಪಯನ್ತಿ ||೧೮||
View original
चतुर्विधा यास्तु सिराः शरीरे प्रायेण ता मर्मसु सन्निविष्टाः | स्नाय्वस्थिमांसानि तथैव सन्धीन् सन्तर्प्य देहं प्रतियापयन्ति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19-20) · Śloka 20
ತತಃ ಕ್ಷತೇ ಮರ್ಮಣಿ ತಾಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಯುರಭಿಸ್ತೃಣೋತಿ | ವಿವರ್ಧಮಾನಸ್ತು ಸ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ರುಜಃ ಸುತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರತನೋತಿ ಕಾಯೇ ||೧೯|| ರುಜಾಭಿಭೂತಂ ತು ತತಃ ಶರೀರಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ ನಶ್ಯತಿ ಚಾಸ್ಯ ಸಞ್ಜ್ಞಾ | ಅತೋ ಹಿ ಶಲ್ಯಂ ವಿನಿಹರ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ಮರ್ಮಾಣಿ ಯತ್ನೇನ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಕರ್ಷೇತ್ ||೨೦||
View original
ततः क्षते मर्मणि ताः प्रवृद्धः समन्ततो वायुरभिस्तृणोति | विवर्धमानस्तु स मातरिश्वा रुजः सुतीव्राः प्रतनोति काये ||१९|| रुजाभिभूतं तु ततः शरीरं प्रलीयते नश्यति चास्य सञ्ज्ञा | अतो हि शल्यं विनिहर्तुमिच्छन्मर्माणि यत्नेन परीक्ष्य कर्षेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ಏತೇನ ಶೇಷಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ ||೨೧||
View original
एतेन शेषं व्याख्यातम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಮನ್ತೇ ವಿದ್ಧಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಮಾರಯತಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಮನ್ತೇ ವಿದ್ಧಂ ವೈಕಲ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ, ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಚ ಭವತಿ, ವೈಕಲ್ಯಕರಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಕ್ಲೇಶಯತಿ ರುಜಾಂ ಚ ಕರೋತಿ, ರುಜಾಕರಮತೀವ್ರವೇದನಂ ಭವತಿ ||೨೨||
View original
तत्र सद्यःप्राणहरमन्ते विद्धं कालान्तरेण मारयति, कालान्तरप्राणहरमन्ते विद्धं वैकल्यमापादयति, विशल्यघ्नं वैकल्यकरं च भवति, वैकल्यकरं कालान्तरेण क्लेशयति रुजां च करोति, रुजाकरमतीव्रवेदनं भवति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಭ್ಯನ್ತರಾನ್ಮಾರಯನ್ತಿ, ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಪಕ್ಷಾನ್ಮಾಸಾದ್ವಾ, ತೇಷ್ವಪಿ ತು ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ಕದಾಚಿದಾಶು ಮಾರಯನ್ತಿ, ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ವೈಕಲ್ಯಕರಾಣಿ ಚ ಕದಾಚಿದತ್ಯಭಿಹತಾನಿ ಮಾರಯನ್ತಿ ||೨೩||
View original
तत्र सद्यःप्राणहराणि सप्तरात्राभ्यन्तरान्मारयन्ति, कालान्तरप्राणहराणि पक्षान्मासाद्वा, तेष्वपि तु क्षिप्राणि कदाचिदाशु मारयन्ति, विशल्यप्राणहराणि वैकल्यकराणि च कदाचिदत्यभिहतानि मारयन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಪಾದಸ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲ್ಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ, ತತ್ರ ವಿದ್ಧಸ್ಯಾಕ್ಷೇಪಕೇಣ ಮರಣಂ; ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲೀಮನುಪೂರ್ವೇಣ ಮಧ್ಯೇ ಪಾದತಲಸ್ಯ ತಲಹೃದಯಂ ನಾಮ , ತತ್ರ ರುಜಾಭಿರ್ಮರಣಂ; ಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾದುಭಯತಃ ಕೂರ್ಚೋ ನಾಮ, ತತ್ರ ಪಾದಸ್ಯ ಭ್ರಮಣವೇಪನೇ ಭವತಃ; ಗುಲ್ಫಸನ್ಧೇರಧ ಉಭಯತಃ ಕೂರ್ಚಶಿರಃ, ತತ್ರ ರುಜಾಶೋಫೌ; ಪಾದಜಙ್ಘಯೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಗುಲ್ಫಃ, ತತ್ರ ರುಜಃ ಸ್ತಬ್ಧಪಾದತಾ ಖಞ್ಜತಾ ವಾ; ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಃ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯೇಣ ಮರಣಂ; ಜಙ್ಘೋರ್ವೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಜಾನು, ತತ್ರ ಖಞ್ಜತಾ; ಜಾನುನ ಊರ್ಧ್ವಮುಭಯತಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮಾಣೀ , ತತ್ರ ಶೋಫಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ತಬ್ಧಸಕ್ಥಿತಾ ಚ; ಊರುಮಧ್ಯೇ ಉರ್ವೀ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಾತ್ ಸಕ್ಥಿಶೋಷಃ; ಉರ್ವ್ಯಾ ಊರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧೇರೂರುಮೂಲೇ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ, ತತ್ರ ಲೋಹಿತಕ್ಷಯೇಣ ಮರಣಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತೋ ವಾ; ವಙ್ಕ್ಷಣವೃಷಣಯೋರನ್ತರೇ ವಿಟಪಂ, ತತ್ರ ಷಾಣ್ಢ್ಯಮಲ್ಪಶುಕ್ರತಾ ವಾ ಭವತಿ; ಏವಮೇತಾನ್ಯೇಕಾದಶ ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ | ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ | ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಯಾನಿ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಗುಲ್ಫಜಾನುವಿಟಪಾನಿ, ತಾನಿ ಬಾಹೌ ಮಣಿಬನ್ಧಕೂರ್ಪರಕಕ್ಷಧರಾಣಿ ; ಯಥಾ ವಙ್ಕ್ಷಣವೃಷಣಯೋರನ್ತರೇ ವಿಟಪಮೇವಂ ವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕಕ್ಷಧರಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ವಿದ್ಧೇ ತ ಏವೋಪದ್ರವಾಃ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಕುಣ್ಠತಾ, ಕೂರ್ಪರಾಖ್ಯೇ ಕುಣಿಃ, ಕಕ್ಷಧರೇ ಪಕ್ಷಾಘಾತಃ | ಏವಮೇತಾನಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಛಾಖಾಸು ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೪||
View original
अत ऊर्ध्वं सक्थिमर्माणि व्याख्यास्यामः- तत्र पादस्याङ्गुष्ठाङ्गुल्योर्मध्ये क्षिप्रं नाम मर्म, तत्र विद्धस्याक्षेपकेण मरणं; मध्यमाङ्गुलीमनुपूर्वेण मध्ये पादतलस्य तलहृदयं नाम , तत्र रुजाभिर्मरणं; क्षिप्रस्योपरिष्टादुभयतः कूर्चो नाम, तत्र पादस्य भ्रमणवेपने भवतः; गुल्फसन्धेरध उभयतः कूर्चशिरः, तत्र रुजाशोफौ; पादजङ्घयोः सन्धाने गुल्फः, तत्र रुजः स्तब्धपादता खञ्जता वा; पार्ष्णिं प्रति जङ्घामध्ये इन्द्रबस्तिः, तत्र शोणितक्षयेण मरणं; जङ्घोर्वोः सन्धाने जानु, तत्र खञ्जता; जानुन ऊर्ध्वमुभयतस्त्र्यङ्गुलमाणी , तत्र शोफाभिवृद्धिः स्तब्धसक्थिता च; ऊरुमध्ये उर्वी, तत्र शोणितक्षयात् सक्थिशोषः; उर्व्या ऊर्ध्वमधो वङ्क्षणसन्धेरूरुमूले लोहिताक्षं, तत्र लोहितक्षयेण मरणं पक्षाघातो वा; वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपं, तत्र षाण्ढ्यमल्पशुक्रता वा भवति; एवमेतान्येकादश सक्थिमर्माणि व्याख्यातानि | एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ | विशेषतस्तु यानि सक्थ्नि गुल्फजानुविटपानि, तानि बाहौ मणिबन्धकूर्परकक्षधराणि ; यथा वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपमेवं वक्षःकक्षयोर्मध्ये कक्षधरं, तस्मिन् विद्धे त एवोपद्रवाः; विशेषतस्तु मणिबन्धे कुण्ठता, कूर्पराख्ये कुणिः, कक्षधरे पक्षाघातः | एवमेतानि चतुश्चत्वारिंशच्छाखासु मर्माणि व्याख्यातानि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮುದರೋರಸೋರ್ಮರ್ಮಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ - ತತ್ರ ವಾತವರ್ಚೋನಿರಸನಂ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧಂ ಗುದಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಅಲ್ಪಮಾಂಸಶೋಣಿತೋಽಭ್ಯನ್ತರತಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಮೂತ್ರಾಶಯೋ ಬಸ್ತಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋಮರಣಮಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದೃತೇ, ತತ್ರಾಪ್ಯುಭಯತೋ ಭಿನ್ನೇ ನ ಜೀವತಿ, ಏಕತೋ ಭಿನ್ನೇ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವತಿ, ಸ ತು ಯತ್ನೇನೋಪಕ್ರಾನ್ತೋ ರೋಹತಿ; ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸಿರಾಪ್ರಭವಾ ನಾಭಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋ ಮರಣಂ; ಸ್ತನಯೋರ್ಮಧ್ಯಮಧಿಷ್ಠಾಯೋರಸ್ಯಾಮಾಶಯದ್ವಾರಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ಹೃದಯಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯ ಏವ ಮರಣಂ; ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮುಭಯತಃ ಸ್ತನಮೂಲೇ, ತತ್ರ ಕಫಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ (ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ) ಮ್ರಿಯತೇ; ಸ್ತನಚೂಚುಕಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮುಭಯತಃ ಸ್ತನರೋಹಿತೌ , ತತ್ರ ಲೋಹಿತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮ್ರಿಯತೇ; ಅಂಸಕೂಟಯೋರಧಸ್ತಾತ್ ಪಾರ್ಶ್ವೋಪರಿಭಾಗಯೋರಪಲಾಪೌ ನಾಮ, ತತ್ರ ರಕ್ತೇನ ಪೂಯಭಾವಂ ಗತೇನ ಮರಣಂ; ಉಭಯತ್ರೋರಸೋ ನಾಡ್ಯೌ ವಾತವಹೇ ಅಪಸ್ತಮ್ಭೌ ನಾಮ, ತತ್ರ ವಾತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮರಣಮ್; ಏವಮೇತಾನ್ಯುದರೋರಸೋರ್ದ್ವಾದಶ ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೫||
View original
अत ऊर्ध्वमुदरोरसोर्मर्माण्यनुव्याख्यास्यामः - तत्र वातवर्चोनिरसनं स्थूलान्त्रप्रतिबद्धं गुदं नाम मर्म, तत्र सद्योमरणं; अल्पमांसशोणितोऽभ्यन्तरतः कट्यां मूत्राशयो बस्तिः, तत्रापि सद्योमरणमश्मरीव्रणादृते, तत्राप्युभयतो भिन्ने न जीवति, एकतो भिन्ने मूत्रस्रावी व्रणो भवति, स तु यत्नेनोपक्रान्तो रोहति; पक्वामाशययोर्मध्ये सिराप्रभवा नाभिः, तत्रापि सद्यो मरणं; स्तनयोर्मध्यमधिष्ठायोरस्यामाशयद्वारं सत्त्वरजस्तमसामधिष्ठानं हृदयं, तत्रापि सद्य एव मरणं; स्तनयोरधस्ताद् द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनमूले, तत्र कफपूर्णकोष्ठतया (कासश्वासाभ्यां ) म्रियते; स्तनचूचुकयोरूर्ध्वं द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनरोहितौ , तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च म्रियते; अंसकूटयोरधस्तात् पार्श्वोपरिभागयोरपलापौ नाम, तत्र रक्तेन पूयभावं गतेन मरणं; उभयत्रोरसो नाड्यौ वातवहे अपस्तम्भौ नाम, तत्र वातपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च मरणम्; एवमेतान्युदरोरसोर्द्वादश मर्माणि व्याख्यातानि ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ - ತತ್ರ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಃ ಪ್ರತಿಶ್ರೋಣಿಕಾಣ್ಡಮಸ್ಥಿನೀ ಕಟೀಕತರುಣೇ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರ್ವಿವರ್ಣೋ ಹೀನರೂಪಶ್ಚ ಮ್ರಿಯತೇ; ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಜಘನಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತೋ ಕುಕುನ್ದರೇ, ತತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮಧಃಕಾಯೇ ಚೇಷ್ಟೋಪಘಾತಶ್ಚ; ಶ್ರೋಣೀಕಾಣ್ಡಯೋರುಪರ್ಯಾಶಯಾಚ್ಛಾದನೌ ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ನಿತಮ್ಬೌ, ತತ್ರಾಧಃಕಾಯಶೋಷೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾಚ್ಚ ಮರಣಂ; ಅಧಃಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಪ್ರತಿಬದ್ಧೌ ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯಯೋಸ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ಜಘನಾತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ, ತತ್ರ ಲೋಹಿತಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತಯಾ ಮ್ರಿಯತೇ; ಸ್ತನಮೂಲಾದೃಜೂಭಯತಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಬೃಹತೀ, ತತ್ರ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೈರುಪದ್ರವೈರ್ಮ್ರಿಯತೇ; ಪೃಷ್ಠೋಪರಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಸ್ತ್ರಿಕಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಅಂಸಫಲಕೇ, ತತ್ರ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸ್ವಾಪಶೋಷೌ ; ಬಾಹುಮೂರ್ಧಗ್ರೀವಾಮಧ್ಯೇಂಽಸಪೀಠಸ್ಕನ್ಧಬನ್ಧನಾವಂಸೌ, ತತ್ರ ಸ್ತಬ್ಧಬಾಹುತಾ; ಏವಮೇತಾನಿ ಚತುರ್ದಶ ಪೃಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೬||
View original
अत ऊर्ध्वं पृष्ठमर्माणि व्याख्यास्यामः - तत्र पृष्ठवंशमुभयतः प्रतिश्रोणिकाण्डमस्थिनी कटीकतरुणे, तत्र शोणितक्षयात् पाण्डुर्विवर्णो हीनरूपश्च म्रियते; पार्श्वयोर्जघनबहिर्भागे पृष्ठवंशमुभयतो कुकुन्दरे, तत्र स्पर्शाज्ञानमधःकाये चेष्टोपघातश्च; श्रोणीकाण्डयोरुपर्याशयाच्छादनौ पार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ नितम्बौ, तत्राधःकायशोषो दौर्बल्याच्च मरणं; अधःपार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ जघनपार्श्वमध्ययोस्तिर्यगूर्ध्वं च जघनात् पार्श्वसन्धी, तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया म्रियते; स्तनमूलादृजूभयतः पृष्ठवंशस्य बृहती, तत्र शोणितातिप्रवृत्तिनिमित्तैरुपद्रवैर्म्रियते; पृष्ठोपरि पृष्ठवंशमुभयतस्त्रिकसम्बद्धे अंसफलके, तत्र बाह्वोः स्वापशोषौ ; बाहुमूर्धग्रीवामध्येंऽसपीठस्कन्धबन्धनावंसौ, तत्र स्तब्धबाहुता; एवमेतानि चतुर्दश पृष्ठमर्माणि व्याख्यातानि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತಶ್ಚತಸ್ರೋ ಧಮನ್ಯೋ ದ್ವೇ ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಚ ಮನ್ಯೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನ , ತತ್ರ ಮೂಕತಾ ಸ್ವರವೈಕೃತಮರಸಗ್ರಾಹಿತಾ ಚ; ಗ್ರೀವಾಯಾಮುಭಯತಶ್ಚತಸ್ರಃ ಸಿರಾ ಮಾತೃಕಾಃ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಶಿರೋಗ್ರೀವಯೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ, ತತ್ರ ಚಲಮೂರ್ಧತಾ; ಕರ್ಣಪೃಷ್ಠತೋಽಧಃಸಂಶ್ರಿತೇ ವಿಧುರೇ, ತತ್ರ ಬಾಧಿರ್ಯಂ; ಘ್ರಾಣಮಾರ್ಗಮುಭಯತಃ ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ ಅಭ್ಯನ್ತರತಃ ಫಣೇ, ತತ್ರ ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ; ಭ್ರೂಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋರಧೋಽಕ್ಷ್ಣೋರ್ಬಾಹ್ಯತೋಽಪಾಙ್ಗೌ, ತತ್ರಾನ್ಧ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಯುಪಘಾತೋ ವಾ; ಭ್ರುವೋರುಪರಿ ನಿಮ್ನಯೋರಾವರ್ತೌ ನಾಮ, ತತ್ರಾಪ್ಯಾನ್ಧ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಯುಪಘಾತೋ ವಾ; ಭ್ರುವೋರನ್ತಯೋರುಪರಿ ಕರ್ಣಲಲಾಟಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಶಙ್ಖೌ, ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ; ಶಙ್ಖಯೋರುಪರಿ ಕೇಶಾನ್ತ ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ, ತತ್ರ ಸಶಲ್ಯೋ ಜೀವೇತ್ ಪಾಕಾತ್ ಪತಿತಶಲ್ಯೋ ವಾ ನೋದ್ಧೃತಶಲ್ಯಃ; ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಪನೀ, ತತ್ರೋತ್ಕ್ಷೇಪವತ್; ಪಞ್ಚ ಸನ್ಧಯಃ ಶಿರಸಿ ವಿಭಕ್ತಾಃ ಸೀಮನ್ತಾ ನಾಮ, ತತ್ರೋನ್ಮಾದಭಯಚಿತ್ತನಾಶೈರ್ಮರಣಂ; ಘ್ರಾಣಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿಜಿಹ್ವಾಸನ್ತರ್ಪಣೀನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಿರಾಸನ್ನಿಪಾತಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ , ತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಮರ್ಮಾಣಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯೋಮರಣಂ ; ಮಸ್ತಕಾಭ್ಯನ್ತರೋಪರಿಷ್ಠಾತ್ ಸಿರಾಸನ್ಧಿಸನ್ನಿಪಾತೋ ರೋಮಾವರ್ತೋಽಧಿಪತಿಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸದ್ಯ ಏವ | ಏವಮೇತಾನಿ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶದೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ||೨೭||
View original
अत ऊर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगतानि व्याख्यास्यामः- तत्र कण्ठनाडीमुभयतश्चतस्रो धमन्यो द्वे नीले द्वे च मन्ये व्यत्यासेन , तत्र मूकता स्वरवैकृतमरसग्राहिता च; ग्रीवायामुभयतश्चतस्रः सिरा मातृकाः, तत्र सद्योमरणं; शिरोग्रीवयोः सन्धाने कृकाटिके, तत्र चलमूर्धता; कर्णपृष्ठतोऽधःसंश्रिते विधुरे, तत्र बाधिर्यं; घ्राणमार्गमुभयतः स्रोतोमार्गप्रतिबद्धे अभ्यन्तरतः फणे, तत्र गन्धाज्ञानं; भ्रूपुच्छान्तयोरधोऽक्ष्णोर्बाह्यतोऽपाङ्गौ, तत्रान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरुपरि निम्नयोरावर्तौ नाम, तत्राप्यान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरन्तयोरुपरि कर्णललाटयोर्मध्ये शङ्खौ, तत्र सद्योमरणं; शङ्खयोरुपरि केशान्त उत्क्षेपौ, तत्र सशल्यो जीवेत् पाकात् पतितशल्यो वा नोद्धृतशल्यः; भ्रुवोर्मध्ये स्थपनी, तत्रोत्क्षेपवत्; पञ्च सन्धयः शिरसि विभक्ताः सीमन्ता नाम, तत्रोन्मादभयचित्तनाशैर्मरणं; घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वासन्तर्पणीनां सिराणां मध्ये सिरासन्निपातः शृङ्गाटकानि , तानि चत्वारि मर्माणि, तत्रापि सद्योमरणं ; मस्तकाभ्यन्तरोपरिष्ठात् सिरासन्धिसन्निपातो रोमावर्तोऽधिपतिः, तत्रापि सद्य एव | एवमेतानि सप्तत्रिंशदूर्ध्वजत्रुगतानि मर्माणि व्याख्यातानि ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28-29) · Śloka 29
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಉರ್ವ್ಯಃ ಶಿರಾಂಸಿ ವಿಟಪೇ ಚ ಸಕಕ್ಷಪಾರ್ಶ್ವೇ ಏಕೈಕಮಙ್ಗುಲಮಿತಂ ಸ್ತನಪೂರ್ವಮೂಲಮ್ | ವಿದ್ಧ್ಯಙ್ಗುಲದ್ವಯಮಿತಂ ಮಣಿಬನ್ಧಗುಲ್ಫಂ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಜಾನು ಸಪರಂ ಸಹ ಕೂರ್ಪರಾಭ್ಯಾಮ್ ||೨೮|| ಹೃದ್ಬಸ್ತಿಕೂರ್ಚಗುದನಾಭಿ ವದನ್ತಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಗಲೇ ದಶ ಯಾನಿ ಚ ದ್ವೇ | ತಾನಿ ಸ್ವಪಾಣಿತಲಕುಞ್ಚಿತಸಮ್ಮಿತಾನಿ ಶೇಷಾಣ್ಯವೇಹಿ ಪರಿವಿಸ್ತರತೋಽಙ್ಗುಲಾರ್ಧಮ್ ||೨೯||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- उर्व्यः शिरांसि विटपे च सकक्षपार्श्वे एकैकमङ्गुलमितं स्तनपूर्वमूलम् | विद्ध्यङ्गुलद्वयमितं मणिबन्धगुल्फं त्रीण्येव जानु सपरं सह कूर्पराभ्याम् ||२८|| हृद्बस्तिकूर्चगुदनाभि वदन्ति मूर्ध्नि चत्वारि पञ्च च गले दश यानि च द्वे | तानि स्वपाणितलकुञ्चितसम्मितानि शेषाण्यवेहि परिविस्तरतोऽङ्गुलार्धम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (30) · Śloka 30
ಏತತ್ಪ್ರಮಾಣಮಭಿವೀಕ್ಷ್ಯ ವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕರ್ಮಕರಣಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಮ್ | ಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿಘಾತಿತಮಪೀಹ ನಿಹನ್ತಿ ಮರ್ಮ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿ ಮರ್ಮಸದನಂ ಪರಿವರ್ಜನೀಯಮ್ ||೩೦||
View original
एतत्प्रमाणमभिवीक्ष्य वदन्ति तज्ज्ञाः शस्त्रेण कर्मकरणं परिहृत्य कार्यम् | पार्श्वाभिघातितमपीह निहन्ति मर्म तस्माद्धि मर्मसदनं परिवर्जनीयम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 33
ಛಿನ್ನೇಷು ಪಾಣಿಚರಣೇಷು ಸಿರಾ ನರಾಣಾಂ ಸಙ್ಕೋಚಮೀಯುರಸೃಗಲ್ಪಮತೋ ನಿರೇತಿ | ಪ್ರಾಪ್ಯಾಮಿತವ್ಯಸನಮುಗ್ರಮತೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸಞ್ಚ್ಛಿನ್ನಶಾಖತರುವನ್ನಿಧನಂ ನ ಯಾನ್ತಿ ||೩೧|| ಕ್ಷಿಪ್ರೇಷು ತತ್ರ ಸತಲೇಷು ಹತೇಷು ರಕ್ತಂ ಗಚ್ಛತ್ಯತೀವ ಪವನಶ್ಚ ರುಜಂ ಕರೋತಿ | ಏವಂ ವಿನಾಶಮುಪಯಾನ್ತಿ ಹಿ ತತ್ರ ವಿದ್ಧಾ ವೃಕ್ಷಾ ಇವಾಯುಧನಿಪಾತನಿಕೃತ್ತಮೂಲಾಃ ||೩೨|| ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರಭಿಹತಸ್ಯ ತು ಪಾಣಿಪಾದಂ ಛೇತ್ತವ್ಯಮಾಶು ಮಣಿಬನ್ಧನಗುಲ್ಫದೇಶೇ |೩೩|
View original
छिन्नेषु पाणिचरणेषु सिरा नराणां सङ्कोचमीयुरसृगल्पमतो निरेति | प्राप्यामितव्यसनमुग्रमतो मनुष्याः सञ्च्छिन्नशाखतरुवन्निधनं न यान्ति ||३१|| क्षिप्रेषु तत्र सतलेषु हतेषु रक्तं गच्छत्यतीव पवनश्च रुजं करोति | एवं विनाशमुपयान्ति हि तत्र विद्धा वृक्षा इवायुधनिपातनिकृत्तमूलाः ||३२|| तस्मात्तयोरभिहतस्य तु पाणिपादं छेत्तव्यमाशु मणिबन्धनगुल्फदेशे |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (33) · Śloka 34
ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಲ್ಯವಿಷಯಾರ್ಧಮುದಾಹರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಮರ್ಮಸು ಹತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಸದ್ಯಃ ||೩೩|| ಜೀವನ್ತಿ ತತ್ರ ಯದಿ ವೈದ್ಯಗುಣೇನ ಕೇಚಿತ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ವಿಕಲತ್ವಮಸಂಶಯಂ ಹಿ |೩೪|
View original
मर्माणि शल्यविषयार्धमुदाहरन्ति यस्माच्च मर्मसु हता न भवन्ति सद्यः ||३३|| जीवन्ति तत्र यदि वैद्यगुणेन केचित्ते प्राप्नुवन्ति विकलत्वमसंशयं हि |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (34) · Śloka 35
ಸಮ್ಭಿನ್ನಜರ್ಜರಿತಕೋಷ್ಠಶಿರಃಕಪಾಲಾ ಜೀವನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರನಿಹತೈಶ್ಚ ಶರೀರದೇಶೈಃ ||೩೪|| ಛಿನ್ನೈಶ್ಚ ಸಕ್ಥಿಭುಜಪಾದಕರೈರಶೇಷೈರ್ಯೇಷಾಂ ನ ಮರ್ಮಸು ಕೃತಾ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಹಾರಾಃ |೩೫|
View original
सम्भिन्नजर्जरितकोष्ठशिरःकपाला जीवन्ति शस्त्रनिहतैश्च शरीरदेशैः ||३४|| छिन्नैश्च सक्थिभुजपादकरैरशेषैर्येषां न मर्मसु कृता विविधाः प्रहाराः |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (35) · Śloka 36
ಸೋಮಮಾರುತತೇಜಾಂಸಿ ರಜಃಸತ್ತ್ವತಮಾಂಸಿ ಚ | ಮರ್ಮಸು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪುಂಸಾಂ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಚಾವತಿಷ್ಠತೇ ||೩೫|| ಮರ್ಮಸ್ವಭಿಹತಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಜೀವನ್ತಿ ಶರೀರಿಣಃ |೩೬|
View original
सोममारुततेजांसि रजःसत्त्वतमांसि च | मर्मसु प्रायशः पुंसां भूतात्मा चावतिष्ठते ||३५|| मर्मस्वभिहतास्तस्मान्न जीवन्ति शरीरिणः |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (36-40) · Śloka 40
ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಮನೋಬುದ್ಧಿವಿಪರ್ಯಯಃ ||೩೬|| ರುಜಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಸ್ತೀವ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಶುಹರೇ ಹತೇ | ಹತೇ ಕಾಲಾನ್ತರಘ್ನೇ ತು ಧ್ರುವಂ ಧಾತುಕ್ಷಯೋ ನೃಣಾಮ್ ||೩೭|| ತತೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಾಜ್ಜನ್ತುರ್ವೇದನಾಭಿಶ್ಚ ನಶ್ಯತಿ | ಹತೇ ವೈಕಲ್ಯಜನನೇ ಕೇವಲಂ ವೈದ್ಯನೈಪುಣಾತ್ ||೩೮|| ಶರೀರಂ ಕ್ರಿಯಯಾ ಯುಕ್ತಂ ವಿಕಲತ್ವಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ | ವಿಶಲ್ಯಘ್ನೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಕಾರಣಮ್ ||೩೯|| ರುಜಾಕರಾಣಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷತಾನಿ ವಿವಿಧಾ ರುಜಃ | ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತೇ ಚ ವೈಕಲ್ಯಂ ಕುವೈದ್ಯವಶಗೋ ಯದಿ ||೪೦||
View original
इन्द्रियार्थेष्वसम्प्राप्तिर्मनोबुद्धिविपर्ययः ||३६|| रुजश्च विविधास्तीव्रा भवन्त्याशुहरे हते | हते कालान्तरघ्ने तु ध्रुवं धातुक्षयो नृणाम् ||३७|| ततो धातुक्षयाज्जन्तुर्वेदनाभिश्च नश्यति | हते वैकल्यजनने केवलं वैद्यनैपुणात् ||३८|| शरीरं क्रियया युक्तं विकलत्वमवाप्नुयात् | विशल्यघ्ने तु विज्ञेयं पूर्वोक्तं यच्च कारणम् ||३९|| रुजाकराणि मर्माणि क्षतानि विविधा रुजः | कुर्वन्त्यन्ते च वैकल्यं कुवैद्यवशगो यदि ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (41) · Śloka 41
ಛೇದಭೇದಾಭಿಘಾತೇಭ್ಯೋ ದಹನಾದ್ದಾರಣಾದಪಿ | ಉಪಘಾತಂ ವಿಜಾನೀಯಾನ್ಮರ್ಮಣಾಂ ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ||೪೧||
View original
छेदभेदाभिघातेभ्यो दहनाद्दारणादपि | उपघातं विजानीयान्मर्मणां तुल्यलक्षणम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (42) · Śloka 42
ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಸ್ತು ನ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಯೋಽಲ್ಪಾತ್ಯಯೋ ವಾಽಪಿ ನಿರತ್ಯಯೋ ವಾ | ಪ್ರಾಯೇಣ ಮರ್ಮಸ್ವಭಿತಾಡಿತಾಸ್ತು ವೈಕಲ್ಯಮೃಚ್ಛನ್ತ್ಯಥವಾ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ||೪೨||
View original
मर्माभिघातस्तु न कश्चिदस्ति योऽल्पात्ययो वाऽपि निरत्ययो वा | प्रायेण मर्मस्वभिताडितास्तु वैकल्यमृच्छन्त्यथवा म्रियन्ते ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
ಮರ್ಮಾಣ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯ ಹಿ ಯೇ ವಿಕಾರಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಕಾಯೇ ವಿವಿಧಾ ನರಾಣಾಮ್ | ಪ್ರಾಯೇಣ ತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಾ ಭವನ್ತಿ ನರಸ್ಯ ಯತ್ನೈರಪಿ ಸಾಧ್ಯಮಾನಾಃ ||೪೩||
View original
मर्माण्यधिष्ठाय हि ये विकारा मूर्च्छन्ति काये विविधा नराणाम् | प्रायेण ते कृच्छ्रतमा भवन्ति नरस्य यत्नैरपि साध्यमानाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने प्रत्येकमर्मनिर्देशशारीरं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon