Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਧ੍ਯਯਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽध्ययनसम्प्रदानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧੀਯਤ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਯਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਦਾਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਂ ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ | ਤਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਸੋਡਸ਼ ਨਿਦਾਨਾਨਿ, ਦਸ਼ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਿ, ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਿ, ਅਸ੍ਟੌ ਕਲ੍ਪਾਃ, ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਃ ||੩||
प्रागभिहितं सविंशमध्यायशतं पञ्चसु स्थानेषु | तत्र सूत्रस्थानमध्यायाः षट्चत्वारिंशत्, षोडश निदानानि, दश शारीराणि, चत्वारिंशच्चिकित्सितानि, अष्टौ कल्पाः, तदुत्तरं षट्षष्टिः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਿਭਕ੍ਤਮਧ੍ਯਯਨਂ ਦਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਭਾਗਾਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥ ਆਦ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯੇ ਉਕ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਥਾਨਮਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩||
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
ਵੇਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਨਯਸ੍ਤਥਾਧ੍ਯਯਨਦਾਨਿਕਃ | ਪ੍ਰਭਾਸਣਾਗ੍ਰਹਰਣਾਵਤੁਚਰ੍ਯਾਥ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ ||੪|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਂ ਯੋਗ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪਨਮ੍ | ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਜਲੌਕਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਧ੍ਯਾਯੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ||੫|| ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਚ | ਕਰ੍ਣਵ੍ਯਧਾਮਪਕ੍ਵੈਸਾਵਾਲੇਪੋ ਵ੍ਰਣ੍ਯੁਪਾਸਨਮ੍ ||੬|| ਹਿਤਾਹਿਤੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪਥਕ੍ | ਕਤ੍ਯਾਕਤ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯ ਏਵ ਚ ||੭|| ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਕਸ੍ਤਥਾ | ਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਤਿਰ੍ਵ੍ਰਣਜ੍ਞਾਨਂ ਦੂਤਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੮|| ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ਛਾਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵੈਕਤਂ ਤਥਾ | ਅਵਾਰਣੋ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯ ਆਤੁਰਕ੍ਰਮਭੂਮਿਕੌ ||੯|| ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਖ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗਣਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਮਨੇ ਚ ਯਃ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੋਪਰਃ ||੧੦|| ਰਸਜ੍ਞਾਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯੋ ਰੇਚਨਾਯ ਚ | ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਧਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ ||੧੧|| ਸੂਚਨਾਤ੍ ਸੂਤ੍ਰਣਾਚ੍ਚੈਵ ਸਵਨਾਚ੍ਚਾਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤੇਃ | ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧ੍ਯਾਯਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੧੨||
वेदोत्पत्तिः शिष्यनयस्तथाऽध्ययनदानिकः | प्रभाषणाग्रहरणावृतुचर्याऽथ यान्त्रिकः ||४|| शस्त्रावचारणं योग्या विशिखा क्षारकल्पनम् | अग्निकर्म जलौकाख्यो ह्यध्यायो रक्तवर्णनम् ||५|| दोषधातुमलाद्यानां विज्ञानाध्याय एव च | कर्णव्यधामपक्वैषावालेपो व्रण्युपासनम् ||६|| हिताहितो व्रणप्रश्नो व्रणास्रावश्च यः पृथक् | कृत्याकृत्यविधिर्व्याधिसमुद्देशीय एव च ||७|| विनिश्चयः शस्त्रविधौ प्रनष्टज्ञानिकस्तथा | शल्योद्धृतिर्व्रणज्ञानं दूतस्वप्ननिदर्शनम् ||८|| पञ्चेन्द्रियं तथा छाया स्वभावाद्वैकृतं तथा | अवारणो युक्तसेनीय आतुरक्रमभूमिकौ ||९|| मिश्रकाख्यो द्रव्यगणः संशुद्धौ शमने च यः | द्रव्यादीनां च विज्ञानं विशेषो द्रव्यगोऽपरः ||१०|| रसज्ञानं वमनार्थमध्यायो रेचनाय च | द्रवद्रव्यविधिस्तद्वदन्नपानविधिस्तथा ||११|| सूचनात् सूत्रणाच्चैव सवनाच्चार्थसन्ततेः | षट्चत्वारिंशदध्यायं सूत्रस्थानं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਾਨਾਮਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਵੇਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਸ੍ਯਨਯਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਃ| ਅਧ੍ਯਯਨਦਾਨਿਕਃ ਅਧ੍ਯਯਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯਃ| ਪ੍ਰਭਾਸਣਃ ਪ੍ਰਭਾਸਣੀਯਃ| ਅਗ੍ਰਹਰਣਃ ਅਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯਃ| ਤੁਚਰ੍ਯਾ ਤੁਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯਃ| ਯੋਗ੍ਯਾ ਯੋਗ੍ਯਾਸੂਤ੍ਰੀਯਃ| ਵਿਸ਼ਿਖਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯਃ| ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪਨਂ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਃ| ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ| ਜਲੌਕਾਖ੍ਯਃ ਜਲੌਕੋਵਚਾਰਣੀਯਃ| ਅਧ੍ਯਾਯੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਵਰ੍ਣਨੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ| ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਧ੍ਯਾਯਃ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਕਰ੍ਣਵ੍ਯਧਃ ਕਰ੍ਣਵ੍ਯਧਬਨ੍ਧਵਿਧਿਃ| ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਃ ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯਃ| ਆਲੇਪਃ ਵ੍ਰਣਾਲੇਪਨਬਨ੍ਧਵਿਧਿਃ| ਵ੍ਰਣ੍ਯੁਪਾਸਨਂ ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯਃ| ਹਿਤਾਹਿਤਃ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਃ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌ ਅਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯਃ| ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਕਃ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਤਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਨਯਨੀਯਃ| ਵ੍ਰਣਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤਾਵਿਪਰੀਤਵ੍ਰਣਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਦੂਤਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਪਰੀਤਾਵਿਪਰੀਤਦੂਤਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਃ| ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ| ਛਾਯਾ ਛਾਯਾਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵੈਕਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ| ਅਵਾਰਣਃ ਅਵਾਰਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਆਤੁਰਕ੍ਰਮਃ ਆਤੁਰੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਭੂਮਿਕੋ ਭੂਮਿਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਗਣਃ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੀਯਃ| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਮਨੇ ਚ ਯਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨੀਯਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੋਪਰਃ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਰਸਜ੍ਞਾਨਂ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਵਮਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਃ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਰੇਚਨਾਯ ਚ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਇਤਿ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ‘ਆਤੁਰਕ੍ਰਮਮਿਸ਼੍ਰਕੌ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰੇਸ ਕ੍ਰਮੋ ਨਾਙ੍ਗੀਕਤਃ| ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮਾਹ- ਸੂਚਨਾਦਿਤਿ| ਸੂਚਨਾਤ੍ ਲੇਸ਼ਤੋਰ੍ਥਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਤ੍| ਸੂਤ੍ਰਣਾਤ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਾਤ੍| ਸਵਨਾਤ੍ ਜਨਨਾਤ੍| ਅਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤੇਃ ਅਰ੍ਥਸਮੂਹਸ੍ਯ| ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧ੍ਯਾਯਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਿਕਾਨਾਮੁਦਕਗੋਰਸਤੈਲਾਦਿਪ੍ਰਕਰਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਧ੍ਯਾਯਤ੍ਵਂ ਨਿਰਾਕਤਮ੍||੪-੧੨||
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਕਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਃ | ਕੁਸ੍ਠਮੇਹੋਦਰਂ ਮੂਢੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਮ੍ ||੧੩|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼ੂਕਭਗ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਮੁਖਰੋਗਿਕਮ੍ | ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਦਾਨਾਨੀਤਿ ਸੋਡਸ਼ ||੧੪||
वातव्याधिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः | कुष्ठमेहोदरं मूढो विद्रधिः परिसर्पणम् ||१३|| ग्रन्थिवृद्धिक्षुद्रशूकभग्नाश्च मुखरोगिकम् | हेतुलक्षणनिर्देशान्निदानानीति षोडश ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਨਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਸੋਡਸ਼ ਨਿਦਾਨਾਨੀਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦੀਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ੇਨ ਸਮੁਦਾਯਸੂਚਨਂ ਲਾਘਵਾਰ੍ਥਮ੍; ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਮੂਢਃ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਮ੍| ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪਨਾਡੀਸ੍ਤਨਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦਗਲਗਣ੍ਡਨਿਦਾਨਮ੍| ਵਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਸ਼੍ਲੀਪਦਨਿਦਾਨਮ੍| ਸ਼ੂਕਃ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮ੍| ਨਿਦਾਨਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਹੇਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੇਤਵ ਇਤਿ ਕਾਰਕਹੇਤਵੋ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਕ੍ਰੋਧਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਯਃ; ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਜ੍ਞਾਪਕਹੇਤਵਃ, ਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰੂਪੋਪਸ਼ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯਃ| ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਵਿਵਰਣਾਤ੍||੧੩-੧੪||
Adhikarana 5 (15-17) · Śloka 17
ਭੂਤਚਿਨ੍ਤਾ ਰਜਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਚ | ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਯਤ੍ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੫|| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਨਮੇਵ ਚ | ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੋ ਧਮਨੀਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਕਤਿਸ੍ਤਥਾ ||੧੬|| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਿ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ | ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਭਿਸਜਾਂ ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ ||੧੭||
भूतचिन्ता रजःशुद्धिर्गर्भावक्रान्तिरेव च | व्याकरणं च गर्भस्य शरीरस्य च यत्स्मृतम् ||१५|| प्रत्येकं मर्मनिर्देशः सिरावर्णनमेव च | सिराव्यधो धमनीनां गर्भिण्या व्याकृतिस्तथा ||१६|| निर्दिष्टानि दशैतानि शारीराणि महर्षिणा | विज्ञानार्थं शरीरस्य भिषजां योगिनामपि ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਨਿ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣੀਤ੍ਯਾਹ- ਭੂਤਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੂਤਚਿਨ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਰਜਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰਿਤਿ ਅਨੇਨੈਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ਤਃ(ਨੁ)ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ, ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਵਿਵਰਣਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਯਤ੍ ਸ੍ਮਤਂ ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਨਂ ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਨਵਿਭਕ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧਿਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਵ੍ਯਾਕਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਧਮਨੀਗਰ੍ਭਿਣੀਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਧਮਨੀਵ੍ਯਾਕਤਿਃ ਧਮਨੀਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ, ਗਰ੍ਭਿਣੀਵ੍ਯਾਕਤਿਃ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮ੍| ਮਹਰ੍ਸਿਣੇਤਿ ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪੂਜਾਵਚਨਃ; ਤੇਨ ਪੂਜ੍ਯੇਨ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣਾ| ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯੋਗਃ ਸਮਾਧਿਃ, ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਯੋਗਿਨਃ, ਤੇਸਾਮ੍||੧੫-੧੭||
Adhikarana 6 (18-26) · Śloka 26
ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸਦ੍ਯੋ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਾਤਰੋਗਿਕਮ੍ | ਮਹਾਵਾਤਿਕਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ||੧੮|| ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚਾਪਿ ਮੈਹਿਕਂ ਪੈਡਿਕਂ ਤਥਾ | ਮਧੁਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਤਥਾ ਚੋਦਰਿਣਾਮਪਿ ||੧੯|| ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਂ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣਾਮ੍ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਾਨਾਂ ਤਥਾ ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੨੦|| ਸ਼ੂਕਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਤਥਾ ਚ ਮੁਖਰੋਗਿਣਾਮ੍ | ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਨਿਸੇਧੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਤਥਾ ||੨੧|| ਵਾਜੀਕਰਂ ਚ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸਰ੍ਵਾਬਾਧਸ਼ਮੋਪਿ ਚ | ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਰਣਂ ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਵਾਰਣਮ੍ ||੨੨|| ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪਕਰਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਰਸਾਯਨਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੌਗਿਕਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਮਨੇ ਸਵਿਰੇਚਨੇ ||੨੩|| ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਭਾਗਿਕਃ | ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਃ ||੨੪|| ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਤੁਰਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ | ਧੂਮਨਸ੍ਯਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਿਤਿ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੫|| ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ | ਪਰ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੬||
द्विव्रणीयो व्रणः सद्यो भग्नानां वातरोगिकम् | महावातिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः ||१८|| कुष्ठानां महतां चापि मैहिकं पैडिकं तथा | मधुमेहचिकित्सा च तथा चोदरिणामपि ||१९|| मूढगर्भचिकित्सा च विद्रधीनां विसर्पिणाम् | ग्रन्थिवृद्ध्युपदंशानां तथा च क्षुद्ररोगिणाम् ||२०|| शूकदोषचिकित्सा च तथा च मुखरोगिणाम् | शोफस्यानागतानां च निषेधो मिश्रकं तथा ||२१|| वाजीकरं च यत् क्षीणे सर्वाबाधशमोऽपि च | मेधायुष्करणं चापि स्वभावव्याधिवारणम् ||२२|| निवृत्तसन्तापकरं कीर्तितं च रसायनम् | स्नेहोपयौगिकः स्वेदो वमने सविरेचने ||२३|| तयोर्व्यापच्चिकित्सा च नेत्रबस्तिविभागिकः | नेत्रबस्तिविपत्सिद्धिस्तथा चोत्तरबस्तिकः ||२४|| निरूहक्रमसञ्ज्ञश्च तथैवातुरसञ्ज्ञकः | धूमनस्यविधिश्चान्त्यश्चत्वारिंशदिति स्मृताः ||२५|| प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च | पर्यायास्तस्य निर्देशाच्चिकित्सास्थानमुच्यते ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਨਿ ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨੀਤ੍ਯਾਹ- ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਾਤਰੋਗਿਕਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਹਾਵਾਤਿਕਂ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਹਤਾਂ ਚਾਪਿ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮੈਹਿਕਂ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਪੈਡਿਕਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਿਸਰ੍ਪਿਣਾਂ ਵਿਸਰ੍ਪਨਾਡੀਸ੍ਤਨਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦਗਲਗਣ੍ਡਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਸ਼੍ਲੀਪਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਨਿਸੇਧਃ ਅਨਾਗਤਾਬਾਧਪ੍ਰਤਿਸੇਧਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਾਜੀਕਰਂ ਚ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕ੍ਸੀਣਬਲੀਯਵਾਜੀਕਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਬਾਧਸ਼ਮੋਪਿ ਸਰ੍ਵਾਬਾਧਸ਼ਮਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਰਣਂ ਚਾਪਿ ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਵਾਰਣਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪਕਰਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਰਸਾਯਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਾਵਚਾਰਣੀਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਮਨੇ ਸਵਿਰੇਚਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਭਾਗਿਕਃ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਵਿਭਾਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਃ ਅਨੁਵਾਸਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਹੋਪਕ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਥੈਵਾਤੁਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ਆਤੁਰੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਧੂਮਨਸ੍ਯਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਃ ਧੂਮਨਸ੍ਯਕਵਡ(ਲ)ਗ੍ਰਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍; ਅਨ੍ਤੇ ਭਵੋਨ੍ਤ੍ਯਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ| ਤਸ੍ਯੈਵਮ੍ਪਰ੍ਯਾਯਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਵਰਣਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਂ ਕਥ੍ਯਤੇ||੧੮-੨੬||
Adhikarana 7 (27-28) · Śloka 28
ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯ ਚ | ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੨੭|| ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਰ੍ਮੂਸਿਕਾਣਾਂ ਚ ਕੀਟਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪ ਏਵ ਚ | ਅਸ੍ਟੌ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਸਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ ||੨੮||
अन्नस्य रक्षा विज्ञानं स्थावरस्येतरस्य च | सर्पदष्टविषज्ञानं तस्यैव च चिकित्सितम् ||२७|| दुन्दुभेर्मूषिकाणां च कीटानां कल्प एव च | अष्टौ कल्पाः समाख्याता विषभेषजकल्पनात् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਕੇ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਪਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾ ਅਨ੍ਨਪਾਨਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪਃ | ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਇਤਰਸ੍ਯ ਚ ਜਙ੍ਗਮਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਲ੍ਪਃ| ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨੀਯਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਮੂਸਿਕਾਣਾਂ ਚ ਮੂਸਿਕਕਲ੍ਪਃ| ਕਲ੍ਪਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾਦਿਤਿ; ਵਿਸੌਸਧਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍||੨੭-੨੮||
Adhikarana 8 (29) · Śloka 29
ਅਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਮੇਵਮੇਤਦੁਦੀਰਿਤਮ੍ |੨੯|
अध्यायानां शतं विंशमेवमेतदुदीरितम् |२९|
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮੁਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਅਧ੍ਯਾਯਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮੇਤਦਿਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮ੍|੨੯|-
Adhikarana 9 (29-34) · Śloka 35
ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੯|| ਅਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਤਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ | ਔਪਦ੍ਰਵਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੦|| ਸਨ੍ਧੌ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਕਸ੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਿਸੁ | ਸਂਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾ ਗਦਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿ ||੩੧|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯੋ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਾਰਣਃ | ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਰੌਧਿਰਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਚ ||੩੨|| ਲੇਖ੍ਯਭੇਦ੍ਯਨਿਸੇਧੌ ਚ ਛੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਦਸ੍ਟਿਸੁ | ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੋਭਿਘਾਤਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣੋਤ੍ਥਾਸ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੩੩|| ਘ੍ਰਾਣੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦ੍ਗਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਮ੍ | ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਗਦਵਿਵੇਚਨਮ੍ ||੩੪|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤਦ੍ਗਦਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੫|
अतः परं स्वनाम्नैव तन्त्रमुत्तरमुच्यते ||२९|| अधिकृत्य कृतं यस्मात्तन्त्रमेतदुपद्रवान् | औपद्रविक इत्येष तस्याग्र्यत्वान्निरुच्यते ||३०|| सन्धौ वर्त्मनि शुक्ले च कृष्णे सर्वत्र दृष्टिषु | संविज्ञानार्थमध्याया गदानां तु प्रति प्रति ||३१|| चिकित्साप्रविभागीयो वाताभिष्यन्दवारणः | पैत्तस्य श्लैष्मिकस्यापि रौधिरस्य तथैव च ||३२|| लेख्यभेद्यनिषेधौ च छेद्यानां वर्त्मदृष्टिषु | क्रियाकल्पोऽभिघातश्च कर्णोत्थास्तच्चिकित्सितम् ||३३|| घ्राणोत्थानां च विज्ञानं तद्गदप्रतिषेधनम् | प्रतिश्यायनिषेधश्च शिरोगदविवेचनम् ||३४|| चिकित्सा तद्गदानां च शालाक्यं तन्त्रमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਰ੍ਥਵਸ਼ਾਦਾਗਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤਃ ਪਰਮਿਤਿ| ਅਤਃ ਪਰਮ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ਥਾਨਪਞ੍ਚਕਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨੈਵ ਸ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਯੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਂ ਤਦਾਤ੍ਮੀਯਮਸ੍ਯ ਨਾਮ ਯੇਨੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ; ਨ ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੌਪਦ੍ਰਵਿਕਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਦੌ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ‘ਔਪਦ੍ਰਵਿਕ’ ਇਤਿ ਨਾਮ ਕਤਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਧਿਕਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਕਤ੍ਯ ਅਙ੍ਗੀਕਤ੍ਯ, ਉਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਤਦੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਤਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਤ੍ਵਾਤ੍, ‘ਔਪਦ੍ਰਵਿਕ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਨਿਰੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਥ੍ਯਤੇ; ਉਪਦ੍ਰਵਾਧਿਕਤਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਤ੍ਵਾਦਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ‘ਔਪਦ੍ਰਵਿਕ’ ਇਤਿ ਨਾਮ ਕਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਧੌ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਗਤਾਨਾਂ ਗਦਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਸਨ੍ਧਾਵਿਤਿ ਸਨ੍ਧਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚੇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਕਸ੍ਣੇ ਇਤਿ ਕਸ੍ਣਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੇਤਿ ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਵਿਤਿ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਾਰਣ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਤੇਨ ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯੇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਰੌਧਿਰਸ੍ਯੇਤਿ ਰਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਲੇਖ੍ਯਭੇਦ੍ਯਨਿਸੇਧੌ ਚੇਤਿ ਲੇਖ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਭੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਛੇਦ੍ਯਾਨਾਮਿਤਿ ਛੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਦਸ੍ਟਿਸ੍ਵਿਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਅਭਿਘਾਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨਯਨਾਭਿਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਕਰ੍ਣੋਤ੍ਥਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਣਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਕਰ੍ਣਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਘ੍ਰਾਣੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਨਾਸਾਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞਾਨੀਯਧ੍ਯਾਯਃ| ਤਦ੍ਗਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਮਿਤਿ ਨਾਸਾਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਸ਼ਿਰੋਗਦਵਿਵੇਚਨਮਿਤਿ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤਦ੍ਗਦਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯-੩੪||-
Adhikarana 10 (35-37) · Śloka 37
ਨਵਗ੍ਰਹਾਕਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਨਮ੍ ||੩੫|| ਅਪਸ੍ਮਾਰਸ਼ਕੁਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਰੇਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪਥਕ੍ | ਪੂਤਨਾਯਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਧਾਯਾਃ ਸ਼ੀਤਪੂਤਨਮਣ੍ਡਿਕਾ ||੩੬|| ਨੈਗਮੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਯੋਨਿਜਾ | ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਤਚ੍ਛਾਰੀਰੇਸੁ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੩੭||
नवग्रहाकृतिज्ञानं स्कन्दस्य च निषेधनम् ||३५|| अपस्मारशकुन्योश्च रेवत्याश्च पुनः पृथक् | पूतनायास्तथाऽन्धायाः शीतपूतनमण्डिका ||३६|| नैगमेषचिकित्सा च ग्रहोत्पत्तिः सयोनिजा | कुमारतन्त्रमित्येतच्छारीरेषु च कीर्तितम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਪ੍ਯ ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਵਗ੍ਰਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਨਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਗ੍ਰਹਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਅਪਸ੍ਮਾਰਸ਼ਕੁਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ੍ਕਨ੍ਦਾਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਸ਼ਕੁਨਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਰੇਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪਥਗਿਤਿ ਰੇਵਤੀਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਪੂਤਨਾਯਾ ਇਤਿ ਪੂਤਨਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਤਥਾਨ੍ਧਾਯਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਤਨਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਅਨ੍ਧਪੂਤਨਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਸ਼ੀਤਪੂਤਨੇਤਿ ਸ਼ੀਤਪੂਤਨਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਮਣ੍ਡਿਕੇਤਿ ਮੁਖਮਣ੍ਡਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਨੈਗਮੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚੇਤਿ ਨੈਗਮੇਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ| ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ| ਸਯੋਨਿਜੇਤਿ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ, ਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਹਾਰ੍ਥਃ| ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰੇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੌ| ਕਿਮੇਤਾਵਦੇਵ ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮਥਵਾਨ੍ਯਦਪ੍ਯਸ੍ਤੀਤਿ ਪਸ੍ਟ ਆਹ- ਸ਼ਾਰੀਰੇਸੁ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ| ਕਿਂ ਤਚ੍ਛਰੀਰੇਸੂਕ੍ਤਂ? ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਜਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ, ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੫-੩੭||
Adhikarana 11 (38-40) · Śloka 40
ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਸਾਣਾਂ ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਿਣਾਮਪਿ | ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਪਾਨਜਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ||੩੮|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਨਿਸੇਧਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਯੋਃ | ਸ੍ਵਰਭੇਦਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਕਮ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨੋਃ ਪਥਕ੍ ||੩੯|| ਵਿਸੂਚਿਕਾਰੋਚਕਯੋਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਵਿਕਚ੍ਛ੍ਰਯੋਃ | ਇਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਸ਼ੇਸਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੪੦||
ज्वरातिसारशोषाणां गुल्महृद्रोगिणामपि | पाण्डूनां रक्तपित्तस्य मूर्च्छायाः पानजाश्च ये ||३८|| तृष्णायाश्छर्दिहिक्कानां निषेधः श्वासकासयोः | स्वरभेदचिकित्सा च कृम्युदावर्तिनोः पृथक् ||३९|| विसूचिकारोचकयोर्मूत्राघातविकृच्छ्रयोः | इति कायचिकित्सायाः शेषमत्र प्रकीर्तितम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਕਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸੇਧਃ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ, ਸ ਚ ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਤੀਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਪਾਨਜਾਸ਼੍ਚ ਯ ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਪਾਨਜਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਰੋਗਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ, ਏਤੇਨ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਵਰਭੇਦਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚੇਤਿ ਸ੍ਵਰਭੇਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਵਿਕਚ੍ਛ੍ਰਯੋਰਿਤਿ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਪੂਰ੍ਤਯੇ; ਤੇਨ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ, ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਇਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਸ਼ੇਸਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਪ੍ਤੌ; ਅਤ੍ਰ ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ, ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ; ਸ਼ੇਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯੇਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਬੋਧਯਤਿ||੩੮-੪੦||
Adhikarana 12 (41) · Śloka 41
ਅਮਾਨੁਸਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਸ੍ਮਾਰਿਕੋਪਰਃ | ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੧||
अमानुषनिषेधश्च तथाऽऽपस्मारिकोऽपरः | उन्मादप्रतिषेधश्च भूतविद्या निरुच्यते ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸਮਾਪ੍ਯ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਮਾਨੁਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮਾਨੁਸਨਿਸੇਧਃ ਅਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ | ਆਪਸ੍ਮਾਰਿਕਃ ਅਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ||੪੧||
Adhikarana 13 (42) · Śloka 42
ਰਸਭੇਦਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਯਸ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ | ਦੋਸਭੇਦਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਃ ||੪੨||
रसभेदाः स्वस्थवृत्तं युक्तयस्तान्त्रिकाश्च याः | दोषभेदा इति ज्ञेया अध्यायास्तन्त्रभूषणाः ||४२||
🔊 Audio coming soon
ਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਧ੍ਯਾਯਾਨਾਹ- ਰਸਭੇਦਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਭੇਦਾਃ ਰਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਃ| ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਪ੍ਤੌ| ਏਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਲਙ੍ਕਰਣਾਃ||੪੨||
Adhikarana 14 (43) · Śloka 43
ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍ਸਯਃ | ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾਪਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ||੪੩||
श्रेष्ठत्वादुत्तरं ह्येतत्तन्त्रमाहुर्महर्षयः | बह्वर्थसङ्ग्रहाच्छ्रेष्ठमुत्तरं वाऽपि पश्चिमम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਏਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਹਰ੍ਸਯਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤਿ| ਸ਼ਾਲਕ੍ਯਕੁਮਾਰਾਬਾਧਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾਪਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮਿਤਿ|- ਪਸ਼੍ਚਿਮਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਇਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਮ੍| ‘ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍’- ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪੂਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦਿਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੈਸ੍ਠ੍ਯਾਦ੍ਵੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੪੩||
Adhikarana 15 (44-46) · Śloka 46
ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕੌਮਾਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਯਿਕੀ ਚ ਯਾ | ਭੂਤਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤੂਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੇ ||੪੪|| ਵਾਜੀਕਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੁ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੪੫|| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਿਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਦਿਦੇਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ | ਵਿਧਿਨਾਧੀਤ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਦਾ ਭੁਵਿ ||੪੬||
शालाक्यतन्त्रं कौमारं चिकित्सा कायिकी च या | भूतविद्येति चत्वारि तन्त्रे तूत्तरसञ्ज्ञिते ||४४|| वाजीकरं चिकित्सासु रसायनविधिस्तथा | विषतन्त्रं पुनः कल्पाः शल्यज्ञानं समन्ततः ||४५|| इत्यष्टाङ्गमिदं तन्त्रमादिदेवप्रकाशितम् | विधिनाऽधीत्य युञ्जाना भवन्ति प्राणदा भुवि ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਤਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਯੇਵਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਉਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਤਿ| ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਜੀਕਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਾਜੀਕਰਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੁ ਯਦੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਕ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਲ੍ਪਾਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਂ ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍, ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਙ੍ਗਜ੍ਞਾਨਂ, ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਿਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਆਦਿਦੇਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕਤਮ੍| ਯੁਞ੍ਜਾਨਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਃ||੪੪-੪੬||
Adhikarana 16 (47) · Śloka 47
ਏਤਦ੍ਧ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯੇਯਮ੍, ਅਧੀਤ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮੁਪਾਸਿਤਵ੍ਯਮ੍, ਉਭਯਜ੍ਞੋ ਹਿ ਭਿਸਗ੍ ਰਾਜਾਰ੍ਹੋ ਭਵਤਿ ||੪੭||
एतद्ध्यवश्यमध्येयम्, अधीत्य च कर्माप्यवश्यमुपासितव्यम्, उभयज्ञो हि भिषग् राजार्हो भवति ||४७||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦ੍ਧੀਤਿ ਏਤਤ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ, ਹਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍, ਅਵਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯੇਯਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਪਠਨੀਯਮ੍| ਉਪਾਸਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਅਭ੍ਯਸਨੀਯਮ੍| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਰਾਜਾਰ੍ਹਃ ਰਾਜਯੋਗ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਰਾਜਪੂਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭||
Adhikarana 17 (48-50) · Śloka 50
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਪਰਿਨਿਸ੍ਠਿਤਃ | ਸ ਮੁਹ੍ਯਤ੍ਯਾਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭੀਰੁਰਿਵਾਹਵਮ੍ ||੪੮|| ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਿਸ੍ਣਾਤੋ ਧਾਰ੍ਸ੍ਟ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਬਹਿਸ੍ਕਤਃ | ਸ ਸਤ੍ਸੁ ਪੂਜਾਂ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਧਂ ਚਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜਤਃ ||੪੯|| ਉਭਾਵੇਤਾਵਨਿਪੁਣਾਵਸਮਰ੍ਥੌ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ | ਅਰ੍ਧਵੇਦਧਰਾਵੇਤਾਵੇਕਪਕ੍ਸਾਵਿਵ ਦ੍ਵਿਜੌ ||੫੦||
भवन्ति चात्र- यस्तु केवलशास्त्रज्ञः कर्मस्वपरिनिष्ठितः | स मुह्यत्यातुरं प्राप्य प्राप्य भीरुरिवाहवम् ||४८|| यस्तु कर्मसु निष्णातो धार्ष्ट्याच्छास्त्रबहिष्कृतः | स सत्सु पूजां नाप्नोति वधं चर्च्छति राजतः ||४९|| उभावेतावनिपुणावसमर्थौ स्वकर्मणि | अर्धवेदधरावेतावेकपक्षाविव द्विजौ ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਪਰਿਨਿਸ੍ਠਿਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਿਸਯੇ ਅਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਃ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਆਹਵਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਮ੍| ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਿਸ੍ਣਾਤ ਇਤਿ ਯਃ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਿਸਯੇ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਃ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਬਹਿਸ੍ਕਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤਃ, ਧਾਰ੍ਸ੍ਟ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਾਤ੍, ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ, ਸ ਰਾਜਤਃ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍, ਵਧਂ ਚਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ਵਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਉਭਾਵੇਤਾਵਨਿਪੁਣੌ ਉਭੌ ਦ੍ਵੌ, ਏਤੌ ਇਮੌ, ਅਨਿਪੁਣੌ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤੌ, ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮ੍| ਅਰ੍ਧਵੇਦਧਰਾਵਿਤਿ ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ, ਅਰ੍ਧਜ੍ਞਾਨਧਰੌ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਵਾ| ਕਾਵਿਵੈਤਾਵਰ੍ਧਵੇਦਧਰੌ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸਮਰ੍ਥੌ? ਆਹ- ਏਤਾਵੇਕਪਕ੍ਸਾਵਿਵ ਦ੍ਵਿਜਾਵਿਤਿ|- ਯਥੈਕਪਕ੍ਸੌ ਦ੍ਵਿਜੌ ਪਕ੍ਸਿਣੌ, ਏਤੌ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗਮਨੇਸਮਰ੍ਥੌ ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੮-੫੦||
Adhikarana 18 (51) · Śloka 51
ਓਸਧ੍ਯੋਮਤਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਵਿਸੋਪਮਾਃ | ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਞੈਰੁਪਹਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੫੧||
ओषध्योऽमृतकल्पास्तु शस्त्राशनिविषोपमाः | भवन्त्यज्ञैरुपहृतास्तस्मादेतान् विवर्जयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਤਃ ਕਾਰਣਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਬਹਿਸ੍ਕਤੋ ਵਧਮਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜਤ ਇਤਿ ਹੇਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਓਸਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮਤਕਲ੍ਪਾਃ ਅਮਤਤੁਲ੍ਯਾਃ| ਅਜ੍ਞੈਰੁਪਹਤਾਃ ਔਸਧਵਿਸਯਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਓਸਧੇਰਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹੀਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾਚੋਕ੍ਤਂ- ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਿਸ੍ਣਾਤੋ ਧਾਰ੍ਸ੍ਟ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਬਹਿਸ੍ਕਤ ਇਤਿ| ਓਸਧੀਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮਪਿ ਨਾਮਰੂਪਯੋਗਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ; ਤਤ੍ਰ ਨਾਮਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯੋਗਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਇਦਂ ਚ ਯੋਗਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨੇ ਸਤਿ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਏਤਾਞ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਬਹਿਸ੍ਕਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਤ੍ਰਯੋਪਾਦਾਨਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭਯਭਾਗਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਸਂਸ਼ੋਧਨਪਾਚਨਸਂਸ਼ਮਨੀਯੌਸਧਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਪਰੇ, ਅਨੇਕਕਾਲਾਨੇਕਾਵਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਇਤਰੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯਥਾ ਸਮਾਧਾਨਂ ਦਧਤਿ| ਤਥਾਹਿ- “ਅਥਵੈਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਯਦ੍ਵਨ੍ਮਿਲਿਤਂ ਮਤ੍ਯੁਕਾਰਣਮ੍| ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਿਯਤਂ ਮਤ੍ਯੁਕਾਰਣਮ੍|| ਅਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍| ਗਰੁਡਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸਮਪ੍ਯਵਿਸਂ ਯਥਾ”- ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁਨਾਰੋਸਧ੍ਯੋਮਤਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸ੍ਵਨਭਿਜ੍ਞੋ ਯ ਇਤ੍ਯੁਭਯਤ੍ਰ ਉਭਾਵਪਿ ਕਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨਭਿਜ੍ਞਾਵਧਿਕੁਰ੍ਵਤੇ, ‘ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੌ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍’- ਇਤਿ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਏਤੌ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌ ਕੇਵਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਕਰ੍ਮਜ੍ਞੌ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਏਸ ਪਕ੍ਸਃ ਪਞ੍ਜਿਕਾਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਪ੍ਯਾਦਤਃ | ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੋਸਧਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤੇਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮਸ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਚੀ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਃ, ਕੁਤਃ? ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯਾਨੁਪਾਦਾਨਾਤ੍||੫੧||
Adhikarana 19 (52) · Śloka 52
ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸ੍ਵਨਭਿਜ੍ਞੋ ਯਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ | ਸ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਜਨਂ ਲੋਭਾਤ੍ ਕੁਵੈਦ੍ਯੋ ਨਪਦੋਸਤਃ ||੫੨||
स्नेहादिष्वनभिज्ञो यश्छेद्यादिषु च कर्मसु | स निहन्ति जनं लोभात् कुवैद्यो नृपदोषतः ||५२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਕਰ੍ਮਾਨਭਿਜ੍ਞਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਗੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਦਾਨਂ; ਕੇਚਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕੁਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਕੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੁਤ੍ਸਾਵਚਨਃ, ਤੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯਾਪਿ ਕਰ੍ਮਾਜ੍ਞਾਨੇਨ ਕੁਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਨਪਦੋਸਤ ਇਤਿ ਰਾਜ੍ਞਾਮਯਂ ਦੋਸੋ ਯੇਨ ਨਾਜ੍ਞਾਤਕਰ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਵੈਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਭੂਪਾ ਇਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਤਪਦਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਬਹੁਵਚਨਾਨ੍ਤਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ‘ਸ੍ਨੇਦਾਦਿਸ੍ਵਨਭਿਜ੍ਞਾ ਯੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੨||
Adhikarana 20 (53) · Śloka 53
ਯਸ੍ਤੂਭਯਜ੍ਞੋ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ ਸਮਰ੍ਥੋਰ੍ਥਸਾਧਨੇ | ਆਹਵੇ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵੋਢੁਂ ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਰਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋ ਯਥਾ ||੫੩||
यस्तूभयज्ञो मतिमान् स समर्थोऽर्थसाधने | आहवे कर्म निर्वोढुं द्विचक्रः स्यन्दनो यथा ||५३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਕਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਯ ਗੁਣਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਸ੍ਤੂਭਯਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭਯਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਜ੍ਞਸ਼੍ਚ| ਮਤਿਵਾਨ੍ ਊਹਾਪੋਹਕ੍ਸਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਥਸਾਧਨੇ ਆਰੋਗ੍ਯਕਰਣੇ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਆਹਵੇ ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਵੋਢੁਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਆਹਵੇ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ, ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵੋਢੁਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਃ ਰਥਃ||੫੩||
Adhikarana 21 (54) · Śloka 54
ਅਥ ਵਤ੍ਸ! ਤਦੇਤਦਧ੍ਯੇਯਂ ਯਥਾ ਤਥੋਪਧਾਰਯ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਂ- ਅਥ ਸ਼ੁਚਯੇ ਕਤੋਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਾਯਾਵ੍ਯਾਕੁਲਾਯੋਪਸ੍ਥਿਤਾਯਾਧ੍ਯਯਨਕਾਲੇ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਗੁਰੁਰੁਪਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਪਦਂ ਪਾਦਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਵਾ; ਤੇ ਚ ਪਦਪਾਦਸ਼੍ਲੋਕਾ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੁਸਨ੍ਧੇਯਾਃ, ਏਵਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਘਟਯੇਦਾਤ੍ਮਨਾ ਚਾਨੁਪਠੇਤ੍; ਅਦ੍ਰੁਤਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮਨਨੁਨਾਸਿਕਂ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍ਸਰਮਪੀਡਿਤਵਰ੍ਣਮਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵੌਸ੍ਠਹਸ੍ਤੈਰਨਭਿਨੀਤਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਂ ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰ੍ਨਾਤਿਨੀਚੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰੈਃ ਪਠੇਤ੍ | ਨ ਚਾਨ੍ਤਰੇਣ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਤਯੋਰਧੀਯਾਨਯੋਃ ||੫੪||
अथ वत्स! तदेतदध्येयं यथा तथोपधारय मया प्रोच्यमानं- अथ शुचये कृतोत्तरासङ्गायाव्याकुलायोपस्थितायाध्ययनकाले शिष्याय यथाशक्ति गुरुरुपदिशेत् पदं पादं श्लोकं वा; ते च पदपादश्लोका भूयः क्रमेणानुसन्धेयाः, एवमेकैकशो घटयेदात्मना चानुपठेत्; अद्रुतमविलम्बितमविशङ्कितमननुनासिकं सुव्यक्ताक्षरमपीडितवर्णमक्षिभ्रुवौष्ठहस्तैरनभिनीतं सुसंस्कृतं नात्युच्चैर्नातिनीचैश्च स्वरैः पठेत् | न चान्तरेण कश्चिद्व्रजेत् तयोरधीयानयोः ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਕਤਮਧ੍ਯਯਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ- ਅਥ ਵਤ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥੇਤਿ ਆਹ੍ਨਿਕਾਦ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਕਾਦਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ, ਆਵਸ਼੍ਯਕਮਾਹ੍ਨਿਕਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਚਯੇ ਕਤਾਹ੍ਨਿਕਤ੍ਵੇਨ ਪਵਿਤ੍ਰਾਯ| ਕਤੋਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਾਯ ਗਹੀਤੋਤ੍ਤਰੀਯਵਸ੍ਤ੍ਰਾਯ| ਅਵ੍ਯਾਕੁਲਾਯ ਏਕਚਿਤ੍ਤਾਯ| ਉਪਸ੍ਥਿਤਾਯ ਸਮੀਪਸ੍ਥਿਤਾਯ, ਦੂਰਸ੍ਥਿਤਾਵਨ੍ਤਰਾਯਸਮ੍ਭਵਃ; ਉਪਸ੍ਥਿਤਾਯ ਅਭਿਵਾਦਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਤੋਪਸ੍ਥਾਨਾਯੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਧ੍ਯਯਨਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਤਰਾਦਾਵਨਧ੍ਯਯਨਵਰ੍ਜਿਤੇ| ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯ ਉਪਨਯਨਵਿਧਾਨੇਨਾਗ੍ਨਿਸਾਕ੍ਸਿਕਮਨੁਸ਼ਿਸ੍ਟਾਯ| ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਪਦਂ ਪਾਦਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਵੇਤਿ ਅਨੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਂ ਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ੍ਥਾਪਯਤਿ; ਤੇਨ ਹੀਨਸ਼ਕ੍ਤਯੇ ਪਦਂ, ਤਚ੍ਚ ਪਦਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਾ; ਤਥਾਹਿ- “ਸ਼ੁਚਯੇ ਕਤੋਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਾਯ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ; ਮਧ੍ਯਮਸ਼ਕ੍ਤਯੇ ਪਾਦਂ ਸ਼੍ਲੋਕਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਮ੍; ਉਤ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਯੇ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮ੍| ਤੇ ਚ ਪਦਪਾਦਸ਼੍ਲੋਕਾ ਉਪਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਭੂਯਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ, ਅਨੁਕ੍ਰਮੇਣ, ਸਨ੍ਧੇਯਾਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯਾਃ; ਤਥਾਹਿ- ਪਦੇਨ ਪਾਦਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯਃ, ਪਦਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯਃ| ਏਵਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਘਟਯੇਤ੍ ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਏਕਮੇਕਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਜਨਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਆਤ੍ਮਨਾ ਚਾਨੁਪਠੇਤ੍ ਪਠਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਚਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪਠੇਤ੍| ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸੁਖਪਠਨਾਰ੍ਥਮ | ਕਾਯਮਨੋਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਪਾਠੇ ਵਾਚਿ ਨਿਯਨ੍ਤੁਮਾਹ- ਅਦ੍ਰੁਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਦ੍ਰੁਤਮ੍ ਅਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਵਰ੍ਣਪਦਪਾਦੋਚ੍ਚਾਰਣਮ੍| ਅਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਨਾਤਿਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਮ੍| ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤਂ ਤ੍ਰਾਸਰਹਿਤਮ੍| ਅਨਨੁਨਾਸਿਕਂ ਡਞਣਨਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕੋਚ੍ਚਰਿਤਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍| ਅਪੀਡਿਤਵਰ੍ਣਂ ਵਰ੍ਣਮਪੀਡਯਨ੍| ਅਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵੌਸ੍ਠਹਸ੍ਤੈਰਨਭਿਨੀਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਰ੍ਤਕ ਇਵਾਭਿਨਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ ਅਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਣਸ਼੍ਰੁਤਿਕਮ੍| ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰ੍ਨਾਤਿਨੀਚੈਰਿਤਿ ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ- ਮਧ੍ਯਮੇਨ ਸ੍ਵਰੇਣ ਪਠੇਤ੍| ਨ ਚਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਤਯੋਰ੍ਗੁਰੁਸ਼ਿਸ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਾਯਾਹ- ਅਥ ਵਤ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਤ੍ਸ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ਤਸ੍ਯਾਧਿਕਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਸ੍ਮੈ ਤਦ੍ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੁਚਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ | ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਗੁਰੁਪਰੋ ਦਕ੍ਸਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ | ਪਠਨ੍ਨੇਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਿਸ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੫੫||
भवतश्चात्र | शुचिर्गुरुपरो दक्षस्तन्द्रानिद्राविवर्जितः | पठन्नेतेन विधिना शिष्यः शास्त्रान्तमाप्नुयात् ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਪਠਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵਾਪ੍ਤਿਹੇਤੁਮਾਹ- ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਚਿਃ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ੌਚਯੁਕ੍ਤਃ| ਗੁਰੁਪਰਃ ਗੁਰੁਕਾਰ੍ਯਰਤਃ| ਦਕ੍ਸਃ ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਆਲਸ੍ਯਮ੍||੫੫||
Adhikarana 23 (56) · Śloka 56
ਵਾਕ੍ਸੌਸ੍ਠਵੇਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਨੈਪੁਣੇ | ਤਦਭ੍ਯਾਸੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਯਤੇਤਾਧ੍ਯਯਨਾਨ੍ਤਗਃ ||੫੬||
वाक्सौष्ठवेऽर्थविज्ञाने प्रागल्भ्ये कर्मनैपुणे | तदभ्यासे च सिद्धौ च यतेताध्ययनान्तगः ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਯਯਨਾਨ੍ਤਗਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਕ੍ਸੌਸ੍ਠਵੇ ਅਤਿਸ੍ਪਸ੍ਟਵਾਕ੍ਤ੍ਵੇ| ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯੇ ਧਾਰ੍ਸ੍ਟ੍ਯੇ; ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਾਨ੍ਮਹਤੋਪਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਾਨੁਤ੍ਸਾਹੀ ਸਾਧਯਤਿ| ਤਦਭ੍ਯਾਸੇ ਕਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸੇ, ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ| ਸਿਦ੍ਧੌ ਚੇਤਿ ਆਰਬ੍ਧਾਭਿਪ੍ਰੇਤਾਰ੍ਥਸਾਧਨਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ; ਚਕਾਰੋਤ੍ਰਾਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਨਾਰਮ੍ਭਮਨੁਕ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ||੫੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਧ੍ਯਯਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽध्ययनसम्प्रदानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||