Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਧ੍ਯਯਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातोऽध्ययनसम्प्रदानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
3. adhyayanasaṁpradānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਂ ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ | ਤਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਸੋਡਸ਼ ਨਿਦਾਨਾਨਿ, ਦਸ਼ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਿ, ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਿ, ਅਸ੍ਟੌ ਕਲ੍ਪਾਃ, ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਃ ||੩||
View original
प्रागभिहितं सविंशमध्यायशतं पञ्चसु स्थानेषु | तत्र सूत्रस्थानमध्यायाः षट्चत्वारिंशत्, षोडश निदानानि, दश शारीराणि, चत्वारिंशच्चिकित्सितानि, अष्टौ कल्पाः, तदुत्तरं षट्षष्टिः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
ਵੇਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਨਯਸ੍ਤਥਾਧ੍ਯਯਨਦਾਨਿਕਃ | ਪ੍ਰਭਾਸਣਾਗ੍ਰਹਰਣਾਵਤੁਚਰ੍ਯਾਥ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ ||੪|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਂ ਯੋਗ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪਨਮ੍ | ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਜਲੌਕਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਧ੍ਯਾਯੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ||੫|| ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਚ | ਕਰ੍ਣਵ੍ਯਧਾਮਪਕ੍ਵੈਸਾਵਾਲੇਪੋ ਵ੍ਰਣ੍ਯੁਪਾਸਨਮ੍ ||੬|| ਹਿਤਾਹਿਤੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪਥਕ੍ | ਕਤ੍ਯਾਕਤ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯ ਏਵ ਚ ||੭|| ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਕਸ੍ਤਥਾ | ਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਤਿਰ੍ਵ੍ਰਣਜ੍ਞਾਨਂ ਦੂਤਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੮|| ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ਛਾਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵੈਕਤਂ ਤਥਾ | ਅਵਾਰਣੋ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯ ਆਤੁਰਕ੍ਰਮਭੂਮਿਕੌ ||੯|| ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਖ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗਣਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਮਨੇ ਚ ਯਃ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੋਪਰਃ ||੧੦|| ਰਸਜ੍ਞਾਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯੋ ਰੇਚਨਾਯ ਚ | ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਧਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ ||੧੧|| ਸੂਚਨਾਤ੍ ਸੂਤ੍ਰਣਾਚ੍ਚੈਵ ਸਵਨਾਚ੍ਚਾਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤੇਃ | ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧ੍ਯਾਯਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੧੨||
View original
वेदोत्पत्तिः शिष्यनयस्तथाऽध्ययनदानिकः | प्रभाषणाग्रहरणावृतुचर्याऽथ यान्त्रिकः ||४|| शस्त्रावचारणं योग्या विशिखा क्षारकल्पनम् | अग्निकर्म जलौकाख्यो ह्यध्यायो रक्तवर्णनम् ||५|| दोषधातुमलाद्यानां विज्ञानाध्याय एव च | कर्णव्यधामपक्वैषावालेपो व्रण्युपासनम् ||६|| हिताहितो व्रणप्रश्नो व्रणास्रावश्च यः पृथक् | कृत्याकृत्यविधिर्व्याधिसमुद्देशीय एव च ||७|| विनिश्चयः शस्त्रविधौ प्रनष्टज्ञानिकस्तथा | शल्योद्धृतिर्व्रणज्ञानं दूतस्वप्ननिदर्शनम् ||८|| पञ्चेन्द्रियं तथा छाया स्वभावाद्वैकृतं तथा | अवारणो युक्तसेनीय आतुरक्रमभूमिकौ ||९|| मिश्रकाख्यो द्रव्यगणः संशुद्धौ शमने च यः | द्रव्यादीनां च विज्ञानं विशेषो द्रव्यगोऽपरः ||१०|| रसज्ञानं वमनार्थमध्यायो रेचनाय च | द्रवद्रव्यविधिस्तद्वदन्नपानविधिस्तथा ||११|| सूचनात् सूत्रणाच्चैव सवनाच्चार्थसन्ततेः | षट्चत्वारिंशदध्यायं सूत्रस्थानं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਕਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਃ | ਕੁਸ੍ਠਮੇਹੋਦਰਂ ਮੂਢੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਮ੍ ||੧੩|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼ੂਕਭਗ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਮੁਖਰੋਗਿਕਮ੍ | ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਦਾਨਾਨੀਤਿ ਸੋਡਸ਼ ||੧੪||
View original
वातव्याधिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः | कुष्ठमेहोदरं मूढो विद्रधिः परिसर्पणम् ||१३|| ग्रन्थिवृद्धिक्षुद्रशूकभग्नाश्च मुखरोगिकम् | हेतुलक्षणनिर्देशान्निदानानीति षोडश ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (15-17) · Śloka 17
ਭੂਤਚਿਨ੍ਤਾ ਰਜਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਚ | ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਯਤ੍ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੫|| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਨਮੇਵ ਚ | ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੋ ਧਮਨੀਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਕਤਿਸ੍ਤਥਾ ||੧੬|| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਿ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ | ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਭਿਸਜਾਂ ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ ||੧੭||
View original
भूतचिन्ता रजःशुद्धिर्गर्भावक्रान्तिरेव च | व्याकरणं च गर्भस्य शरीरस्य च यत्स्मृतम् ||१५|| प्रत्येकं मर्मनिर्देशः सिरावर्णनमेव च | सिराव्यधो धमनीनां गर्भिण्या व्याकृतिस्तथा ||१६|| निर्दिष्टानि दशैतानि शारीराणि महर्षिणा | विज्ञानार्थं शरीरस्य भिषजां योगिनामपि ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (18-26) · Śloka 26
ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸਦ੍ਯੋ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਾਤਰੋਗਿਕਮ੍ | ਮਹਾਵਾਤਿਕਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਾਸ਼੍ਮਰਿਸ਼੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਃ ||੧੮|| ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚਾਪਿ ਮੈਹਿਕਂ ਪੈਡਿਕਂ ਤਥਾ | ਮਧੁਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਤਥਾ ਚੋਦਰਿਣਾਮਪਿ ||੧੯|| ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਂ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣਾਮ੍ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਾਨਾਂ ਤਥਾ ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੨੦|| ਸ਼ੂਕਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਤਥਾ ਚ ਮੁਖਰੋਗਿਣਾਮ੍ | ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਨਿਸੇਧੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਤਥਾ ||੨੧|| ਵਾਜੀਕਰਂ ਚ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸਰ੍ਵਾਬਾਧਸ਼ਮੋਪਿ ਚ | ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਰਣਂ ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਵਾਰਣਮ੍ ||੨੨|| ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪਕਰਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਰਸਾਯਨਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੌਗਿਕਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਮਨੇ ਸਵਿਰੇਚਨੇ ||੨੩|| ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਭਾਗਿਕਃ | ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਃ ||੨੪|| ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਤੁਰਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ | ਧੂਮਨਸ੍ਯਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਿਤਿ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੫|| ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ | ਪਰ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੬||
View original
द्विव्रणीयो व्रणः सद्यो भग्नानां वातरोगिकम् | महावातिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः ||१८|| कुष्ठानां महतां चापि मैहिकं पैडिकं तथा | मधुमेहचिकित्सा च तथा चोदरिणामपि ||१९|| मूढगर्भचिकित्सा च विद्रधीनां विसर्पिणाम् | ग्रन्थिवृद्ध्युपदंशानां तथा च क्षुद्ररोगिणाम् ||२०|| शूकदोषचिकित्सा च तथा च मुखरोगिणाम् | शोफस्यानागतानां च निषेधो मिश्रकं तथा ||२१|| वाजीकरं च यत् क्षीणे सर्वाबाधशमोऽपि च | मेधायुष्करणं चापि स्वभावव्याधिवारणम् ||२२|| निवृत्तसन्तापकरं कीर्तितं च रसायनम् | स्नेहोपयौगिकः स्वेदो वमने सविरेचने ||२३|| तयोर्व्यापच्चिकित्सा च नेत्रबस्तिविभागिकः | नेत्रबस्तिविपत्सिद्धिस्तथा चोत्तरबस्तिकः ||२४|| निरूहक्रमसञ्ज्ञश्च तथैवातुरसञ्ज्ञकः | धूमनस्यविधिश्चान्त्यश्चत्वारिंशदिति स्मृताः ||२५|| प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च | पर्यायास्तस्य निर्देशाच्चिकित्सास्थानमुच्यते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (27-28) · Śloka 28
ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯ ਚ | ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੨੭|| ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਰ੍ਮੂਸਿਕਾਣਾਂ ਚ ਕੀਟਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪ ਏਵ ਚ | ਅਸ੍ਟੌ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਸਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ ||੨੮||
View original
अन्नस्य रक्षा विज्ञानं स्थावरस्येतरस्य च | सर्पदष्टविषज्ञानं तस्यैव च चिकित्सितम् ||२७|| दुन्दुभेर्मूषिकाणां च कीटानां कल्प एव च | अष्टौ कल्पाः समाख्याता विषभेषजकल्पनात् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (29) · Śloka 29
ਅਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਮੇਵਮੇਤਦੁਦੀਰਿਤਮ੍ |੨੯|
View original
अध्यायानां शतं विंशमेवमेतदुदीरितम् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (29-34) · Śloka 35
ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੯|| ਅਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਤਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ | ਔਪਦ੍ਰਵਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੦|| ਸਨ੍ਧੌ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਕਸ੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਿਸੁ | ਸਂਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾ ਗਦਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿ ||੩੧|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯੋ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਾਰਣਃ | ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਰੌਧਿਰਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਚ ||੩੨|| ਲੇਖ੍ਯਭੇਦ੍ਯਨਿਸੇਧੌ ਚ ਛੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਦਸ੍ਟਿਸੁ | ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੋਭਿਘਾਤਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣੋਤ੍ਥਾਸ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੩੩|| ਘ੍ਰਾਣੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦ੍ਗਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਮ੍ | ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਗਦਵਿਵੇਚਨਮ੍ ||੩੪|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤਦ੍ਗਦਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੫|
View original
अतः परं स्वनाम्नैव तन्त्रमुत्तरमुच्यते ||२९|| अधिकृत्य कृतं यस्मात्तन्त्रमेतदुपद्रवान् | औपद्रविक इत्येष तस्याग्र्यत्वान्निरुच्यते ||३०|| सन्धौ वर्त्मनि शुक्ले च कृष्णे सर्वत्र दृष्टिषु | संविज्ञानार्थमध्याया गदानां तु प्रति प्रति ||३१|| चिकित्साप्रविभागीयो वाताभिष्यन्दवारणः | पैत्तस्य श्लैष्मिकस्यापि रौधिरस्य तथैव च ||३२|| लेख्यभेद्यनिषेधौ च छेद्यानां वर्त्मदृष्टिषु | क्रियाकल्पोऽभिघातश्च कर्णोत्थास्तच्चिकित्सितम् ||३३|| घ्राणोत्थानां च विज्ञानं तद्गदप्रतिषेधनम् | प्रतिश्यायनिषेधश्च शिरोगदविवेचनम् ||३४|| चिकित्सा तद्गदानां च शालाक्यं तन्त्रमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (35-37) · Śloka 37
ਨਵਗ੍ਰਹਾਕਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਨਮ੍ ||੩੫|| ਅਪਸ੍ਮਾਰਸ਼ਕੁਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਰੇਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪਥਕ੍ | ਪੂਤਨਾਯਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਧਾਯਾਃ ਸ਼ੀਤਪੂਤਨਮਣ੍ਡਿਕਾ ||੩੬|| ਨੈਗਮੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਯੋਨਿਜਾ | ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਤਚ੍ਛਾਰੀਰੇਸੁ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੩੭||
View original
नवग्रहाकृतिज्ञानं स्कन्दस्य च निषेधनम् ||३५|| अपस्मारशकुन्योश्च रेवत्याश्च पुनः पृथक् | पूतनायास्तथाऽन्धायाः शीतपूतनमण्डिका ||३६|| नैगमेषचिकित्सा च ग्रहोत्पत्तिः सयोनिजा | कुमारतन्त्रमित्येतच्छारीरेषु च कीर्तितम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (38-40) · Śloka 40
ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਸਾਣਾਂ ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਿਣਾਮਪਿ | ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਪਾਨਜਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ||੩੮|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਨਿਸੇਧਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਯੋਃ | ਸ੍ਵਰਭੇਦਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਕਮ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨੋਃ ਪਥਕ੍ ||੩੯|| ਵਿਸੂਚਿਕਾਰੋਚਕਯੋਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਵਿਕਚ੍ਛ੍ਰਯੋਃ | ਇਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਸ਼ੇਸਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੪੦||
View original
ज्वरातिसारशोषाणां गुल्महृद्रोगिणामपि | पाण्डूनां रक्तपित्तस्य मूर्च्छायाः पानजाश्च ये ||३८|| तृष्णायाश्छर्दिहिक्कानां निषेधः श्वासकासयोः | स्वरभेदचिकित्सा च कृम्युदावर्तिनोः पृथक् ||३९|| विसूचिकारोचकयोर्मूत्राघातविकृच्छ्रयोः | इति कायचिकित्सायाः शेषमत्र प्रकीर्तितम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (41) · Śloka 41
ਅਮਾਨੁਸਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਸ੍ਮਾਰਿਕੋਪਰਃ | ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੧||
View original
अमानुषनिषेधश्च तथाऽऽपस्मारिकोऽपरः | उन्मादप्रतिषेधश्च भूतविद्या निरुच्यते ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (42) · Śloka 42
ਰਸਭੇਦਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਯਸ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ | ਦੋਸਭੇਦਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਃ ||੪੨||
View original
रसभेदाः स्वस्थवृत्तं युक्तयस्तान्त्रिकाश्च याः | दोषभेदा इति ज्ञेया अध्यायास्तन्त्रभूषणाः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (43) · Śloka 43
ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍ਸਯਃ | ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾਪਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ||੪੩||
View original
श्रेष्ठत्वादुत्तरं ह्येतत्तन्त्रमाहुर्महर्षयः | बह्वर्थसङ्ग्रहाच्छ्रेष्ठमुत्तरं वाऽपि पश्चिमम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (44-46) · Śloka 46
ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕੌਮਾਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਯਿਕੀ ਚ ਯਾ | ਭੂਤਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤੂਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੇ ||੪੪|| ਵਾਜੀਕਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੁ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੪੫|| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਿਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਾਦਿਦੇਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ | ਵਿਧਿਨਾਧੀਤ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਦਾ ਭੁਵਿ ||੪੬||
View original
शालाक्यतन्त्रं कौमारं चिकित्सा कायिकी च या | भूतविद्येति चत्वारि तन्त्रे तूत्तरसञ्ज्ञिते ||४४|| वाजीकरं चिकित्सासु रसायनविधिस्तथा | विषतन्त्रं पुनः कल्पाः शल्यज्ञानं समन्ततः ||४५|| इत्यष्टाङ्गमिदं तन्त्रमादिदेवप्रकाशितम् | विधिनाऽधीत्य युञ्जाना भवन्ति प्राणदा भुवि ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (47) · Śloka 47
ਏਤਦ੍ਧ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯੇਯਮ੍, ਅਧੀਤ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮੁਪਾਸਿਤਵ੍ਯਮ੍, ਉਭਯਜ੍ਞੋ ਹਿ ਭਿਸਗ੍ ਰਾਜਾਰ੍ਹੋ ਭਵਤਿ ||੪੭||
View original
एतद्ध्यवश्यमध्येयम्, अधीत्य च कर्माप्यवश्यमुपासितव्यम्, उभयज्ञो हि भिषग् राजार्हो भवति ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (48-50) · Śloka 50
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਪਰਿਨਿਸ੍ਠਿਤਃ | ਸ ਮੁਹ੍ਯਤ੍ਯਾਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭੀਰੁਰਿਵਾਹਵਮ੍ ||੪੮|| ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਿਸ੍ਣਾਤੋ ਧਾਰ੍ਸ੍ਟ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਬਹਿਸ੍ਕਤਃ | ਸ ਸਤ੍ਸੁ ਪੂਜਾਂ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਧਂ ਚਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜਤਃ ||੪੯|| ਉਭਾਵੇਤਾਵਨਿਪੁਣਾਵਸਮਰ੍ਥੌ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ | ਅਰ੍ਧਵੇਦਧਰਾਵੇਤਾਵੇਕਪਕ੍ਸਾਵਿਵ ਦ੍ਵਿਜੌ ||੫੦||
View original
भवन्ति चात्र- यस्तु केवलशास्त्रज्ञः कर्मस्वपरिनिष्ठितः | स मुह्यत्यातुरं प्राप्य प्राप्य भीरुरिवाहवम् ||४८|| यस्तु कर्मसु निष्णातो धार्ष्ट्याच्छास्त्रबहिष्कृतः | स सत्सु पूजां नाप्नोति वधं चर्च्छति राजतः ||४९|| उभावेतावनिपुणावसमर्थौ स्वकर्मणि | अर्धवेदधरावेतावेकपक्षाविव द्विजौ ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (51) · Śloka 51
ਓਸਧ੍ਯੋਮਤਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਵਿਸੋਪਮਾਃ | ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਞੈਰੁਪਹਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੫੧||
View original
ओषध्योऽमृतकल्पास्तु शस्त्राशनिविषोपमाः | भवन्त्यज्ञैरुपहृतास्तस्मादेतान् विवर्जयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (52) · Śloka 52
ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸ੍ਵਨਭਿਜ੍ਞੋ ਯਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ | ਸ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਜਨਂ ਲੋਭਾਤ੍ ਕੁਵੈਦ੍ਯੋ ਨਪਦੋਸਤਃ ||੫੨||
View original
स्नेहादिष्वनभिज्ञो यश्छेद्यादिषु च कर्मसु | स निहन्ति जनं लोभात् कुवैद्यो नृपदोषतः ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (53) · Śloka 53
ਯਸ੍ਤੂਭਯਜ੍ਞੋ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ ਸਮਰ੍ਥੋਰ੍ਥਸਾਧਨੇ | ਆਹਵੇ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵੋਢੁਂ ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਰਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋ ਯਥਾ ||੫੩||
View original
यस्तूभयज्ञो मतिमान् स समर्थोऽर्थसाधने | आहवे कर्म निर्वोढुं द्विचक्रः स्यन्दनो यथा ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (54) · Śloka 54
ਅਥ ਵਤ੍ਸ! ਤਦੇਤਦਧ੍ਯੇਯਂ ਯਥਾ ਤਥੋਪਧਾਰਯ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਂ- ਅਥ ਸ਼ੁਚਯੇ ਕਤੋਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਾਯਾਵ੍ਯਾਕੁਲਾਯੋਪਸ੍ਥਿਤਾਯਾਧ੍ਯਯਨਕਾਲੇ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਗੁਰੁਰੁਪਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਪਦਂ ਪਾਦਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਵਾ; ਤੇ ਚ ਪਦਪਾਦਸ਼੍ਲੋਕਾ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੁਸਨ੍ਧੇਯਾਃ, ਏਵਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਘਟਯੇਦਾਤ੍ਮਨਾ ਚਾਨੁਪਠੇਤ੍; ਅਦ੍ਰੁਤਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮਨਨੁਨਾਸਿਕਂ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍ਸਰਮਪੀਡਿਤਵਰ੍ਣਮਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵੌਸ੍ਠਹਸ੍ਤੈਰਨਭਿਨੀਤਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਂ ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰ੍ਨਾਤਿਨੀਚੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰੈਃ ਪਠੇਤ੍ | ਨ ਚਾਨ੍ਤਰੇਣ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਤਯੋਰਧੀਯਾਨਯੋਃ ||੫੪||
View original
अथ वत्स! तदेतदध्येयं यथा तथोपधारय मया प्रोच्यमानं- अथ शुचये कृतोत्तरासङ्गायाव्याकुलायोपस्थितायाध्ययनकाले शिष्याय यथाशक्ति गुरुरुपदिशेत् पदं पादं श्लोकं वा; ते च पदपादश्लोका भूयः क्रमेणानुसन्धेयाः, एवमेकैकशो घटयेदात्मना चानुपठेत्; अद्रुतमविलम्बितमविशङ्कितमननुनासिकं सुव्यक्ताक्षरमपीडितवर्णमक्षिभ्रुवौष्ठहस्तैरनभिनीतं सुसंस्कृतं नात्युच्चैर्नातिनीचैश्च स्वरैः पठेत् | न चान्तरेण कश्चिद्व्रजेत् तयोरधीयानयोः ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ | ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਗੁਰੁਪਰੋ ਦਕ੍ਸਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ | ਪਠਨ੍ਨੇਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਿਸ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੫੫||
View original
भवतश्चात्र | शुचिर्गुरुपरो दक्षस्तन्द्रानिद्राविवर्जितः | पठन्नेतेन विधिना शिष्यः शास्त्रान्तमाप्नुयात् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (56) · Śloka 56
ਵਾਕ੍ਸੌਸ੍ਠਵੇਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਨੈਪੁਣੇ | ਤਦਭ੍ਯਾਸੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਯਤੇਤਾਧ੍ਯਯਨਾਨ੍ਤਗਃ ||੫੬||
View original
वाक्सौष्ठवेऽर्थविज्ञाने प्रागल्भ्ये कर्मनैपुणे | तदभ्यासे च सिद्धौ च यतेताध्ययनान्तगः ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਧ੍ਯਯਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽध्ययनसम्प्रदानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon