Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽധ്യയനസമ്പ്രദാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातोऽध्ययनसम्प्रदानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി| അധീയത ഇത്യധ്യയനം ശാസ്ത്രമ്| സമ്യക് പ്രവിഭജ്യ ദാനം സമ്പ്രദാനമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
പ്രാഗഭിഹിതം സവിംശമധ്യായശതം പഞ്ചസു സ്ഥാനേഷു | തത്ര സൂത്രസ്ഥാനമധ്യായാഃ ഷട്ചത്വാരിംശത്, ഷോഡശ നിദാനാനി, ദശ ശാരീരാണി, ചത്വാരിംശച്ചികിത്സിതാനി, അഷ്ടൌ കല്പാഃ, തദുത്തരം ഷട്ഷഷ്ടിഃ ||൩||
प्रागभिहितं सविंशमध्यायशतं पञ्चसु स्थानेषु | तत्र सूत्रस्थानमध्यायाः षट्चत्वारिंशत्, षोडश निदानानि, दश शारीराणि, चत्वारिंशच्चिकित्सितानि, अष्टौ कल्पाः, तदुत्तरं षट्षष्टिः ||३||
🔊 Audio coming soon
അവിഭക്തമധ്യയനം ദാതുമശക്യമ്, അതസ്തദ്വിഭാഗായാഹ- പ്രാഗിത്യാദി| അസ്യ ച വാക്യസ്യാര്ഥ ആദ്യാധ്യായേ ഉക്തഃ| പ്രതിസ്ഥാനമധ്യായാന് സങ്ഖ്യാതുമാഹ- തത്രേത്യാദി||൩||
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
വേദോത്പത്തിഃ ശിഷ്യനയസ്തഥാऽധ്യയനദാനികഃ | പ്രഭാഷണാഗ്രഹരണാവൃതുചര്യാऽഥ യാന്ത്രികഃ ||൪|| ശസ്ത്രാവചാരണം യോഗ്യാ വിശിഖാ ക്ഷാരകല്പനമ് | അഗ്നികര്മ ജലൌകാഖ്യോ ഹ്യധ്യായോ രക്തവര്ണനമ് ||൫|| ദോഷധാതുമലാദ്യാനാം വിജ്ഞാനാധ്യായ ഏവ ച | കര്ണവ്യധാമപക്വൈഷാവാലേപോ വ്രണ്യുപാസനമ് ||൬|| ഹിതാഹിതോ വ്രണപ്രശ്നോ വ്രണാസ്രാവശ്ച യഃ പൃഥക് | കൃത്യാകൃത്യവിധിര്വ്യാധിസമുദ്ദേശീയ ഏവ ച ||൭|| വിനിശ്ചയഃ ശസ്ത്രവിധൌ പ്രനഷ്ടജ്ഞാനികസ്തഥാ | ശല്യോദ്ധൃതിര്വ്രണജ്ഞാനം ദൂതസ്വപ്നനിദര്ശനമ് ||൮|| പഞ്ചേന്ദ്രിയം തഥാ ഛായാ സ്വഭാവാദ്വൈകൃതം തഥാ | അവാരണോ യുക്തസേനീയ ആതുരക്രമഭൂമികൌ ||൯|| മിശ്രകാഖ്യോ ദ്രവ്യഗണഃ സംശുദ്ധൌ ശമനേ ച യഃ | ദ്രവ്യാദീനാം ച വിജ്ഞാനം വിശേഷോ ദ്രവ്യഗോऽപരഃ ||൧൦|| രസജ്ഞാനം വമനാര്ഥമധ്യായോ രേചനായ ച | ദ്രവദ്രവ്യവിധിസ്തദ്വദന്നപാനവിധിസ്തഥാ ||൧൧|| സൂചനാത് സൂത്രണാച്ചൈവ സവനാച്ചാര്ഥസന്തതേഃ | ഷട്ചത്വാരിംശദധ്യായം സൂത്രസ്ഥാനം പ്രചക്ഷതേ ||൧൨||
वेदोत्पत्तिः शिष्यनयस्तथाऽध्ययनदानिकः | प्रभाषणाग्रहरणावृतुचर्याऽथ यान्त्रिकः ||४|| शस्त्रावचारणं योग्या विशिखा क्षारकल्पनम् | अग्निकर्म जलौकाख्यो ह्यध्यायो रक्तवर्णनम् ||५|| दोषधातुमलाद्यानां विज्ञानाध्याय एव च | कर्णव्यधामपक्वैषावालेपो व्रण्युपासनम् ||६|| हिताहितो व्रणप्रश्नो व्रणास्रावश्च यः पृथक् | कृत्याकृत्यविधिर्व्याधिसमुद्देशीय एव च ||७|| विनिश्चयः शस्त्रविधौ प्रनष्टज्ञानिकस्तथा | शल्योद्धृतिर्व्रणज्ञानं दूतस्वप्ननिदर्शनम् ||८|| पञ्चेन्द्रियं तथा छाया स्वभावाद्वैकृतं तथा | अवारणो युक्तसेनीय आतुरक्रमभूमिकौ ||९|| मिश्रकाख्यो द्रव्यगणः संशुद्धौ शमने च यः | द्रव्यादीनां च विज्ञानं विशेषो द्रव्यगोऽपरः ||१०|| रसज्ञानं वमनार्थमध्यायो रेचनाय च | द्रवद्रव्यविधिस्तद्वदन्नपानविधिस्तथा ||११|| सूचनात् सूत्रणाच्चैव सवनाच्चार्थसन्ततेः | षट्चत्वारिंशदध्यायं सूत्रस्थानं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
പ്രതിസ്ഥാനോക്താനാമധ്യായാനാം നാമാനി നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- വേദോത്പത്തിരിത്യാദി| ശിഷ്യനയഃ ശിഷ്യോപനയനീയഃ| അധ്യയനദാനികഃ അധ്യയനസമ്പ്രദാനീയഃ| പ്രഭാഷണഃ പ്രഭാഷണീയഃ| അഗ്രഹരണഃ അഗ്രോപഹരണീയഃ| ഋതുചര്യാ ഋതുചര്യാധ്യായഃ| യാന്ത്രികഃ യന്ത്രവിധിഃ| ശസ്ത്രാവചാരണഃ ശസ്ത്രാവചാരണീയഃ| യോഗ്യാ യോഗ്യാസൂത്രീയഃ| വിശിഖാ വിശിഖാനുപ്രവേശനീയഃ| ക്ഷാരകല്പനം ക്ഷാരപാകവിധിഃ| അഗ്നികര്മ അഗ്നികര്മവിധിഃ| ജലൌകാഖ്യഃ ജലൌകോവചാരണീയഃ| അധ്യായോ രക്തവര്ണനം ശോണിതവര്ണനീയോऽധ്യായഃ| ദോഷധാതുമലാദ്യാനാം വിജ്ഞാനാധ്യായഃ ദോഷധാതുമലക്ഷയവൃദ്ധിവിജ്ഞാനീയഃ| കര്ണവ്യധഃ കര്ണവ്യധബന്ധവിധിഃ| ആമപക്വൈഷഃ ആമപക്വൈഷണീയഃ| ആലേപഃ വ്രണാലേപനബന്ധവിധിഃ| വ്രണ്യുപാസനം വ്രണിതോപാസനീയഃ| ഹിതാഹിതഃ ഹിതാഹിതീയാധ്യായഃ| വ്രണാസ്രാവഃ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയഃ| വിനിശ്ചയഃ ശസ്ത്രവിധൌ അഷ്ടവിധശസ്ത്രകര്മീയഃ| പ്രനഷ്ടജ്ഞാനികഃ പ്രനഷ്ടശല്യവിജ്ഞാനീയഃ| ശല്യോദ്ധൃതിഃ ശല്യാപനയനീയഃ| വ്രണജ്ഞാനം വിപരീതാവിപരീതവ്രണവിജ്ഞാനീയഃ| ദൂതസ്വപ്നനിദര്ശനം വിപരീതാവിപരീതദൂതസ്വപ്നനിദര്ശനീയഃ| പഞ്ചേന്ദ്രിയം പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥവിപ്രതിപത്തിഃ| ഛായാ ഛായാവിപ്രതിപത്തിഃ| സ്വഭാവാദ്വൈകൃതം സ്വഭാവവിപ്രതിപത്തിഃ| അവാരണഃ അവാരണീയാധ്യായഃ| ആതുരക്രമഃ ആതുരോപക്രമണീയാധ്യായഃ| ഭൂമികോ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയഃ| ദ്രവ്യഗണഃ ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹണീയഃ| സംശുദ്ധൌ ശമനേ ച യഃ സംശോധനസംശമനീയഃ| ദ്രവ്യാദീനാം ച വിജ്ഞാനം ദ്രവ്യഗുണരസവീര്യവിപാകവിജ്ഞാനീയഃ| വിശേഷോ ദ്രവ്യഗോऽപരഃ ദ്രവ്യവിശേഷവിജ്ഞാനീയഃ| രസജ്ഞാനം രസവിശേഷവിജ്ഞാനീയഃ| വമനാര്ഥമധ്യായഃ വമനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയഃ| രേചനായ ച വിരേചനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയഃ| ശേഷാസ്തു നിര്ദിഷ്ടനാമപ്രസിദ്ധാ ഇതി നോക്താഃ| ‘ആതുരക്രമമിശ്രകൌ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; തന്ന, യതഃ പൂര്വനിബന്ധകാരൈരേഷ ക്രമോ നാങ്ഗീകൃതഃ| സൂത്രസ്ഥാനസ്യ നിരുക്തിം കര്തുമാഹ- സൂചനാദിതി| സൂചനാത് ലേശതോऽര്ഥപ്രകാശനാത്| സൂത്രണാത് അര്ഥാനാം യഥാസ്ഥാനം നിവേശനാത്| സവനാത് ജനനാത്| അര്ഥസന്തതേഃ അര്ഥസമൂഹസ്യ| സൂത്രസ്ഥാനമധ്യായാഃ ഷട്ചത്വാരിംശദിതി പ്രാഗേവ സങ്ഖ്യാനിര്ദേശാത് പുനഃ ഷട്ചത്വാരിംശദധ്യായം സൂത്രസ്ഥാനമിതി സങ്ഖ്യാകരണം നിയമാര്ഥം; തേന ദ്രവദ്രവ്യാന്നപാനികാനാമുദകഗോരസതൈലാദിപ്രകരണാനാം പ്രത്യേകമധ്യായത്വം നിരാകൃതമ്||൪-൧൨||
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
വാതവ്യാധികമര്ശാംസി സാശ്മരിശ്ച ഭഗന്ദരഃ | കുഷ്ഠമേഹോദരം മൂഢോ വിദ്രധിഃ പരിസര്പണമ് ||൧൩|| ഗ്രന്ഥിവൃദ്ധിക്ഷുദ്രശൂകഭഗ്നാശ്ച മുഖരോഗികമ് | ഹേതുലക്ഷണനിര്ദേശാന്നിദാനാനീതി ഷോഡശ ||൧൪||
वातव्याधिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः | कुष्ठमेहोदरं मूढो विद्रधिः परिसर्पणम् ||१३|| ग्रन्थिवृद्धिक्षुद्रशूकभग्नाश्च मुखरोगिकम् | हेतुलक्षणनिर्देशान्निदानानीति षोडश ||१४||
🔊 Audio coming soon
കാനി പുനസ്താനി ഷോഡശ നിദാനാനീത്യാഹ- വാതവ്യാധികമിത്യാദി| മൂഢഗര്ഭാദീനാമേകദേശേന സമുദായസൂചനം ലാഘവാര്ഥമ്; ഏവമുത്തരത്രാപി ബോദ്ധവ്യമ്| മൂഢഃ മൂഢഗര്ഭനിദാനമ്| പരിസര്പണം വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗനിദാനമ്| ഗ്രന്ഥിരിതി ഗ്രന്ഥ്യപച്യര്ബുദഗലഗണ്ഡനിദാനമ്| വൃദ്ധിരിതി വൃദ്ധ്യുപദംശശ്ലീപദനിദാനമ്| ശൂകഃ ശൂകദോഷനിദാനമ്| നിദാനനിരുക്തിം പ്രതിപാദയന്നാഹ- ഹേത്വിത്യാദി| ഹേതവ ഇതി കാരകഹേതവോ ബലവദ്വിഗ്രഹക്രോധദിവാസ്വപ്നാദയഃ; ലക്ഷണാനി ജ്ഞാപകഹേതവഃ, തേ ച പൂര്വരൂപരൂപോപശയസമ്പ്രാപ്തയഃ| നിര്ദേശാത് വിവരണാത്||൧൩-൧൪||
Adhikarana 5 (15-17) · Śloka 17
ഭൂതചിന്താ രജഃശുദ്ധിര്ഗര്ഭാവക്രാന്തിരേവ ച | വ്യാകരണം ച ഗര്ഭസ്യ ശരീരസ്യ ച യത്സ്മൃതമ് ||൧൫|| പ്രത്യേകം മര്മനിര്ദേശഃ സിരാവര്ണനമേവ ച | സിരാവ്യധോ ധമനീനാം ഗര്ഭിണ്യാ വ്യാകൃതിസ്തഥാ ||൧൬|| നിര്ദിഷ്ടാനി ദശൈതാനി ശാരീരാണി മഹര്ഷിണാ | വിജ്ഞാനാര്ഥം ശരീരസ്യ ഭിഷജാം യോഗിനാമപി ||൧൭||
भूतचिन्ता रजःशुद्धिर्गर्भावक्रान्तिरेव च | व्याकरणं च गर्भस्य शरीरस्य च यत्स्मृतम् ||१५|| प्रत्येकं मर्मनिर्देशः सिरावर्णनमेव च | सिराव्यधो धमनीनां गर्भिण्या व्याकृतिस्तथा ||१६|| निर्दिष्टानि दशैतानि शारीराणि महर्षिणा | विज्ञानार्थं शरीरस्य भिषजां योगिनामपि ||१७||
🔊 Audio coming soon
കാനി പുനഃ ശാരീരാണീത്യാഹ- ഭൂതചിന്തേത്യാദി| ഭൂതചിന്താ സര്വഭൂതചിന്താശാരീരമ്| രജഃശുദ്ധിഃ ശുക്രശോണിതശുദ്ധിശാരീരമ്| ഗര്ഭാവക്രാന്തിരിതി അനേനൈവ നാമ്നാ പ്രസിദ്ധഃ, ഗര്ഭാവക്രാന്തിഃ ഗര്ഭാന്തഃ(നു)പ്രവേശ ഇത്യര്ഥഃ| വ്യാകരണം ച ഗര്ഭസ്യ ഗര്ഭവ്യാകരണം ശാരീരം, വ്യാകരണം വിവരണമ്| ശരീരസ്യ ച യത് സ്മൃതം ശരീരസങ്ഖ്യാവ്യാകരണം ശാരീരമ്| സിരാവര്ണനം സിരാവര്ണനവിഭക്തിശാരീരമ്| സിരാവ്യധഃ സിരാവ്യധവിധിശാരീരമ്| വ്യാകൃതിശബ്ദോ ധമനീഗര്ഭിണീഭ്യാം പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; തേന ധമനീവ്യാകൃതിഃ ധമനീവ്യാകരണം ശാരീരം, ഗര്ഭിണീവ്യാകൃതിഃ ഗര്ഭിണീവ്യാകരണം ശാരീരമ്| മഹര്ഷിണേതി മഹച്ഛബ്ദഃ പൂജാവചനഃ; തേന പൂജ്യേന ധന്വന്തരിണാ| വിജ്ഞാനാര്ഥം വിശിഷ്ടജ്ഞാനാര്ഥമ്| യോഗഃ സമാധിഃ, സ വിദ്യതേ യേഷാം തേ യോഗിനഃ, തേഷാമ്||൧൫-൧൭||
Adhikarana 6 (18-26) · Śloka 26
ദ്വിവ്രണീയോ വ്രണഃ സദ്യോ ഭഗ്നാനാം വാതരോഗികമ് | മഹാവാതികമര്ശാംസി സാശ്മരിശ്ച ഭഗന്ദരഃ ||൧൮|| കുഷ്ഠാനാം മഹതാം ചാപി മൈഹികം പൈഡികം തഥാ | മധുമേഹചികിത്സാ ച തഥാ ചോദരിണാമപി ||൧൯|| മൂഢഗര്ഭചികിത്സാ ച വിദ്രധീനാം വിസര്പിണാമ് | ഗ്രന്ഥിവൃദ്ധ്യുപദംശാനാം തഥാ ച ക്ഷുദ്രരോഗിണാമ് ||൨൦|| ശൂകദോഷചികിത്സാ ച തഥാ ച മുഖരോഗിണാമ് | ശോഫസ്യാനാഗതാനാം ച നിഷേധോ മിശ്രകം തഥാ ||൨൧|| വാജീകരം ച യത് ക്ഷീണേ സര്വാബാധശമോऽപി ച | മേധായുഷ്കരണം ചാപി സ്വഭാവവ്യാധിവാരണമ് ||൨൨|| നിവൃത്തസന്താപകരം കീര്തിതം ച രസായനമ് | സ്നേഹോപയൌഗികഃ സ്വേദോ വമനേ സവിരേചനേ ||൨൩|| തയോര്വ്യാപച്ചികിത്സാ ച നേത്രബസ്തിവിഭാഗികഃ | നേത്രബസ്തിവിപത്സിദ്ധിസ്തഥാ ചോത്തരബസ്തികഃ ||൨൪|| നിരൂഹക്രമസഞ്ജ്ഞശ്ച തഥൈവാതുരസഞ്ജ്ഞകഃ | ധൂമനസ്യവിധിശ്ചാന്ത്യശ്ചത്വാരിംശദിതി സ്മൃതാഃ ||൨൫|| പ്രായശ്ചിത്തം പ്രശമനം ചികിത്സാ ശാന്തികര്മ ച | പര്യായാസ്തസ്യ നിര്ദേശാച്ചികിത്സാസ്ഥാനമുച്യതേ ||൨൬||
द्विव्रणीयो व्रणः सद्यो भग्नानां वातरोगिकम् | महावातिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः ||१८|| कुष्ठानां महतां चापि मैहिकं पैडिकं तथा | मधुमेहचिकित्सा च तथा चोदरिणामपि ||१९|| मूढगर्भचिकित्सा च विद्रधीनां विसर्पिणाम् | ग्रन्थिवृद्ध्युपदंशानां तथा च क्षुद्ररोगिणाम् ||२०|| शूकदोषचिकित्सा च तथा च मुखरोगिणाम् | शोफस्यानागतानां च निषेधो मिश्रकं तथा ||२१|| वाजीकरं च यत् क्षीणे सर्वाबाधशमोऽपि च | मेधायुष्करणं चापि स्वभावव्याधिवारणम् ||२२|| निवृत्तसन्तापकरं कीर्तितं च रसायनम् | स्नेहोपयौगिकः स्वेदो वमने सविरेचने ||२३|| तयोर्व्यापच्चिकित्सा च नेत्रबस्तिविभागिकः | नेत्रबस्तिविपत्सिद्धिस्तथा चोत्तरबस्तिकः ||२४|| निरूहक्रमसञ्ज्ञश्च तथैवातुरसञ्ज्ञकः | धूमनस्यविधिश्चान्त्यश्चत्वारिंशदिति स्मृताः ||२५|| प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च | पर्यायास्तस्य निर्देशाच्चिकित्सास्थानमुच्यते ||२६||
🔊 Audio coming soon
കാനി പുനശ്ചികിത്സിതാനീത്യാഹ- ദ്വിവ്രണീയ ഇത്യാദി| വ്രണഃ സദ്യഃ സദ്യോവ്രണചികിത്സിതമ്| ഭഗ്നാനാം ഭഗ്നചികിത്സിതമ്| വാതരോഗികം വാതവ്യാധിചികിത്സിതമ്| മഹാവാതികം മഹാവാതവ്യാധിചികിത്സിതമ്| മഹതാം ചാപി മഹാകുഷ്ഠചികിത്സിതമ്| മൈഹികം പ്രമേഹചികിത്സിതമ്| പൈഡികം പ്രമേഹപിഡകാചികിത്സിതമ്| വിസര്പിണാം വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗചികിത്സിതമ്| ഗ്രന്ഥിരിതി ഗ്രന്ഥ്യപച്യര്ബുദഗലഗണ്ഡചികിത്സിതമ്| വൃദ്ധ്യുപദംശാനാം വൃദ്ധ്യുപദംശശ്ലീപദചികിത്സിതമ്| അനാഗതാനാം നിഷേധഃ അനാഗതാബാധപ്രതിഷേധചികിത്സിതമ്| മിശ്രകം മിശ്രകചികിത്സിതമ്| വാജീകരം ച യത് ക്ഷീണേ ക്ഷീണബലീയവാജീകരണചികിത്സിതമ്| സര്വാബാധശമോऽപി സര്വാബാധശമനീയം രസായനമ്| മേധായുഷ്കരണം ചാപി മേധായുഷ്കാമീയം രസായനമ്| സ്വഭാവവ്യാധിവാരണം സ്വഭാവവ്യാധിപ്രതിഷേധനീയം രസായനമ്| നിവൃത്തസന്താപകരം കീര്തിതം ച രസായനം നിവൃത്തസന്താപീയം രസായനമ്| സ്വേദഃ സ്വേദാവചാരണീയം ചികിത്സിതമ്| വമനേ സവിരേചനേ വമനവിരേചനസാധ്യോപദ്രവചികിത്സിതമ്| തയോര്വ്യാപച്ചികിത്സാ ച വമനവിരേചനവ്യാപച്ചികിത്സിതമ്| നേത്രബസ്തിവിഭാഗികഃ നേത്രബസ്തിപ്രമാണപ്രവിഭാഗചികിത്സിതമ്| നേത്രബസ്തിവിപത്സിദ്ധിഃ നേത്രബസ്തിവ്യാപച്ചികിത്സിതമ്| തഥാ ചോത്തരബസ്തികഃ അനുവാസനോത്തരബസ്തിചികിത്സിതമ്| നിരൂഹക്രമസഞ്ജ്ഞശ്ച നിരൂഹോപക്രമചികിത്സിതമ്| തഥൈവാതുരസഞ്ജ്ഞിതഃ ആതുരോപദ്രവചികിത്സിതമ്| ധൂമനസ്യവിധിശ്ചാന്ത്യഃ ധൂമനസ്യകവഡ(ല)ഗ്രഹചികിത്സിതമ്; അന്തേ ഭവോऽന്ത്യഃ| ചികിത്സിതസ്യ പര്യായാന്തരം ദര്ശയിതുമാഹ- പ്രായശ്ചിത്തമിത്യാദി| ഏതേ പ്രായശ്ചിത്താദയസ്തസ്യ ചികിത്സിതസ്യ പര്യായാഃ| തസ്യൈവമ്പര്യായവിനിര്ദിഷ്ടസ്യ ചികിത്സിതസ്യ നിര്ദേശാദ് വിവരണാച്ചികിത്സാസ്ഥാനം കഥ്യതേ||൧൮-൨൬||
Adhikarana 7 (27-28) · Śloka 28
അന്നസ്യ രക്ഷാ വിജ്ഞാനം സ്ഥാവരസ്യേതരസ്യ ച | സര്പദഷ്ടവിഷജ്ഞാനം തസ്യൈവ ച ചികിത്സിതമ് ||൨൭|| ദുന്ദുഭേര്മൂഷികാണാം ച കീടാനാം കല്പ ഏവ ച | അഷ്ടൌ കല്പാഃ സമാഖ്യാതാ വിഷഭേഷജകല്പനാത് ||൨൮||
अन्नस्य रक्षा विज्ञानं स्थावरस्येतरस्य च | सर्पदष्टविषज्ञानं तस्यैव च चिकित्सितम् ||२७|| दुन्दुभेर्मूषिकाणां च कीटानां कल्प एव च | अष्टौ कल्पाः समाख्याता विषभेषजकल्पनात् ||२८||
🔊 Audio coming soon
കേ പുനഃ കല്പാ ഇത്യാഹ- അന്നസ്യേത്യാദി| അന്നസ്യ രക്ഷാ അന്നപാനരക്ഷാകല്പഃ | വിജ്ഞാനം സ്ഥാവരസ്യ സ്ഥാവരവിഷവിജ്ഞാനീയഃ കല്പഃ| ഇതരസ്യ ച ജങ്ഗമവിഷവിജ്ഞാനീയഃ കല്പഃ| തസ്യൈവ ച ചികിത്സിതം സര്പദഷ്ടചികിത്സാകല്പഃ| ദുന്ദുഭേഃ ദുന്ദുഭിസ്വനീയഃ കല്പഃ| മൂഷികാണാം ച മൂഷികകല്പഃ| കല്പനിരുക്തിം പ്രതിപാദയന്നാഹ- വിഷഭേഷജകല്പനാദിതി; വിഷൌഷധവിജ്ഞാനാത്||൨൭-൨൮||
Adhikarana 8 (29) · Śloka 29
അധ്യായാനാം ശതം വിംശമേവമേതദുദീരിതമ് |൨൯|
अध्यायानां शतं विंशमेवमेतदुदीरितम् |२९|
🔊 Audio coming soon
പൂര്വപ്രതിജ്ഞാതമുപസംഹരന്നാഹ- അധ്യായാനാമിത്യാദി| ഏവമേതദിതി അനന്തരോക്തമ്|൨൯|-
Adhikarana 9 (29-34) · Śloka 35
അതഃ പരം സ്വനാമ്നൈവ തന്ത്രമുത്തരമുച്യതേ ||൨൯|| അധികൃത്യ കൃതം യസ്മാത്തന്ത്രമേതദുപദ്രവാന് | ഔപദ്രവിക ഇത്യേഷ തസ്യാഗ്ര്യത്വാന്നിരുച്യതേ ||൩൦|| സന്ധൌ വര്ത്മനി ശുക്ലേ ച കൃഷ്ണേ സര്വത്ര ദൃഷ്ടിഷു | സംവിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായാ ഗദാനാം തു പ്രതി പ്രതി ||൩൧|| ചികിത്സാപ്രവിഭാഗീയോ വാതാഭിഷ്യന്ദവാരണഃ | പൈത്തസ്യ ശ്ലൈഷ്മികസ്യാപി രൌധിരസ്യ തഥൈവ ച ||൩൨|| ലേഖ്യഭേദ്യനിഷേധൌ ച ഛേദ്യാനാം വര്ത്മദൃഷ്ടിഷു | ക്രിയാകല്പോऽഭിഘാതശ്ച കര്ണോത്ഥാസ്തച്ചികിത്സിതമ് ||൩൩|| ഘ്രാണോത്ഥാനാം ച വിജ്ഞാനം തദ്ഗദപ്രതിഷേധനമ് | പ്രതിശ്യായനിഷേധശ്ച ശിരോഗദവിവേചനമ് ||൩൪|| ചികിത്സാ തദ്ഗദാനാം ച ശാലാക്യം തന്ത്രമുച്യതേ |൩൫|
अतः परं स्वनाम्नैव तन्त्रमुत्तरमुच्यते ||२९|| अधिकृत्य कृतं यस्मात्तन्त्रमेतदुपद्रवान् | औपद्रविक इत्येष तस्याग्र्यत्वान्निरुच्यते ||३०|| सन्धौ वर्त्मनि शुक्ले च कृष्णे सर्वत्र दृष्टिषु | संविज्ञानार्थमध्याया गदानां तु प्रति प्रति ||३१|| चिकित्साप्रविभागीयो वाताभिष्यन्दवारणः | पैत्तस्य श्लैष्मिकस्यापि रौधिरस्य तथैव च ||३२|| लेख्यभेद्यनिषेधौ च छेद्यानां वर्त्मदृष्टिषु | क्रियाकल्पोऽभिघातश्च कर्णोत्थास्तच्चिकित्सितम् ||३३|| घ्राणोत्थानां च विज्ञानं तद्गदप्रतिषेधनम् | प्रतिश्यायनिषेधश्च शिरोगदविवेचनम् ||३४|| चिकित्सा तद्गदानां च शालाक्यं तन्त्रमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
ശല്യതന്ത്രം പ്രതിപാദ്യ തദുത്തരമര്ഥവശാദാഗതം പ്രതിപാദയന്നാഹ- അതഃ പരമിതി| അതഃ പരമ് ഉക്തസ്ഥാനപഞ്ചകാദനന്തരം, സ്വനാമ്നൈവ സ്വസഞ്ജ്ഞയൈവ തന്ത്രമുച്യതേ| കിം തദാത്മീയമസ്യ നാമ യേനോച്യതേ തത്തന്ത്രമിത്യാഹ- ഉത്തരതന്ത്രമിതി; ന ശല്യതന്ത്രസഞ്ജ്ഞയാ| കുതഃ പുനരൌപദ്രവികാധ്യായസ്യോത്തരതന്ത്രസ്യാദൌ സ്ഥിതസ്യ ‘ഔപദ്രവിക’ ഇതി നാമ കൃതമിത്യാഹ- അധികൃത്യേത്യാദി| അധികൃത്യ അങ്ഗീകൃത്യ, ഉപദ്രവാന് രോഗാന്, യസ്മാത്തന്ത്രമേതദുത്തരതന്ത്രം കൃതമ്, അതസ്തസ്യോത്തരതന്ത്രസ്യാഗ്ര്യത്വാത് പ്രഥമത്വാത്, ‘ഔപദ്രവിക’ ഇത്യധ്യായോ നിരുച്യതേ നിരുക്ത്യാ കഥ്യതേ; ഉപദ്രവാധികൃതതന്ത്രസ്യ പ്രഥമത്വാദധ്യായസ്യ ‘ഔപദ്രവിക’ ഇതി നാമ കൃതമിത്യര്ഥഃ| സന്ധൌ വര്ത്മനീത്യാദിഷു ഗതാനാം ഗദാനാം തു പ്രതി പ്രതി സമ്യഗ്വിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| തേനായമര്ഥഃ- സന്ധാവിതി സന്ധിഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ, വര്ത്മനീതി വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ, ശുക്ലേ ചേതി ശുക്ലഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ, കൃഷ്ണേ ഇതി കൃഷ്ണഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ, സര്വത്രേതി സര്വഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ ദൃഷ്ടിഷ്വിതി ദൃഷ്ടിഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ| പൈത്തസ്യേത്യാദിഷു അഭിഷ്യന്ദവാരണ ഇതി സമ്ബന്ധഃ, തേന പൈത്തസ്യേതി പിത്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, ശ്ലേഷ്മികസ്യേതി ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, രൌധിരസ്യേതി രക്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ലേഖ്യഭേദ്യനിഷേധൌ ചേതി ലേഖ്യരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, ഭേദ്യരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ഛേദ്യാനാമിതി ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| വര്ത്മദൃഷ്ടിഷ്വിതി വര്ത്മഗതരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, ദൃഷ്ടിഗതരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| അഭിഘാതശ്ചേതി നയനാഭിഘാതപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| കര്ണോത്ഥാ ഇതി കര്ണഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ| തച്ചികിത്സിതമിതി കര്ണഗതരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ഘ്രാണോത്ഥാനാം ച വിജ്ഞാനമിതി നാസാഗതരോഗവിജ്ഞാനജ്ഞാനീയധ്യായഃ| തദ്ഗദപ്രതിഷേധനമിതി നാസാഗതരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| പ്രതിശ്യായനിഷേധശ്ചേതി പ്രതിശ്യായപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ശിരോഗദവിവേചനമിതി ശിരോരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ| ചികിത്സാ തദ്ഗദാനാം ചേതി ശിരോരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ||൨൯-൩൪||-
Adhikarana 10 (35-37) · Śloka 37
നവഗ്രഹാകൃതിജ്ഞാനം സ്കന്ദസ്യ ച നിഷേധനമ് ||൩൫|| അപസ്മാരശകുന്യോശ്ച രേവത്യാശ്ച പുനഃ പൃഥക് | പൂതനായാസ്തഥാऽന്ധായാഃ ശീതപൂതനമണ്ഡികാ ||൩൬|| നൈഗമേഷചികിത്സാ ച ഗ്രഹോത്പത്തിഃ സയോനിജാ | കുമാരതന്ത്രമിത്യേതച്ഛാരീരേഷു ച കീര്തിതമ് ||൩൭||
नवग्रहाकृतिज्ञानं स्कन्दस्य च निषेधनम् ||३५|| अपस्मारशकुन्योश्च रेवत्याश्च पुनः पृथक् | पूतनायास्तथाऽन्धायाः शीतपूतनमण्डिका ||३६|| नैगमेषचिकित्सा च ग्रहोत्पत्तिः सयोनिजा | कुमारतन्त्रमित्येतच्छारीरेषु च कीर्तितम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ശാലാക്യതന്ത്രം സമാപ്യ കുമാരതന്ത്രം ദര്ശയന്നാഹ- നവഗ്രഹേത്യാദി| സ്കന്ദസ്യ ച നിഷേധനം സ്കന്ദഗ്രഹപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| അപസ്മാരശകുന്യോശ്ചേതി സ്കന്ദാപസ്മാരപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, ശകുനിപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| രേവത്യാശ്ച പുനഃ പൃഥഗിതി രേവതീപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| പൂതനായാ ഇതി പൂതനാപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| തഥാऽന്ധായാ ഇത്യത്രാപി പൂതനാശബ്ദഃ സമ്ബധ്യതേ; തേന അന്ധപൂതനാപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ശീതപൂതനേതി ശീതപൂതനാപ്രതിഷേധാധ്യായഃ, മണ്ഡികേതി മുഖമണ്ഡികാപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| നൈഗമേഷചികിത്സാ ചേതി നൈഗമേഷപ്രതിഷേധാധ്യായഃ| ഗ്രഹോത്പത്തിരിതി ഗ്രഹോത്പത്ത്യധ്യായഃ| സയോനിജേതി യോനിവ്യാപത്പ്രതിഷേധാധ്യായഃ, സശബ്ദഃ സഹാര്ഥഃ| കുമാരതന്ത്രമിതി അത്രേതിശബ്ദഃ കുമാരതന്ത്രപരിസമാപ്തൌ| കിമേതാവദേവ കുമാരതന്ത്രമഥവാऽന്യദപ്യസ്തീതി പൃഷ്ട ആഹ- ശാരീരേഷു ച കീര്തിതമിതി| കിം തച്ഛരീരേഷൂക്തം? തദ്യഥാ- രജഃശുദ്ധിഃ, ഗര്ഭാവക്രാന്തിരിത്യാദി||൩൫-൩൭||
Adhikarana 11 (38-40) · Śloka 40
ജ്വരാതിസാരശോഷാണാം ഗുല്മഹൃദ്രോഗിണാമപി | പാണ്ഡൂനാം രക്തപിത്തസ്യ മൂര്ച്ഛായാഃ പാനജാശ്ച യേ ||൩൮|| തൃഷ്ണായാശ്ഛര്ദിഹിക്കാനാം നിഷേധഃ ശ്വാസകാസയോഃ | സ്വരഭേദചികിത്സാ ച കൃമ്യുദാവര്തിനോഃ പൃഥക് ||൩൯|| വിസൂചികാരോചകയോര്മൂത്രാഘാതവികൃച്ഛ്രയോഃ | ഇതി കായചികിത്സായാഃ ശേഷമത്ര പ്രകീര്തിതമ് ||൪൦||
ज्वरातिसारशोषाणां गुल्महृद्रोगिणामपि | पाण्डूनां रक्तपित्तस्य मूर्च्छायाः पानजाश्च ये ||३८|| तृष्णायाश्छर्दिहिक्कानां निषेधः श्वासकासयोः | स्वरभेदचिकित्सा च कृम्युदावर्तिनोः पृथक् ||३९|| विसूचिकारोचकयोर्मूत्राघातविकृच्छ्रयोः | इति कायचिकित्सायाः शेषमत्र प्रकीर्तितम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
കാ പുനരുത്തരതന്ത്രേ കായചികിത്സേതി ദര്ശയന്നാഹ- ജ്വരേത്യാദി| നിഷേധഃ പ്രതിഷേധഃ, സ ച ജ്വരാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; തേന ജ്വരപ്രതിഷേധോऽതീസാരപ്രതിഷേധ ഇത്യാദി ദ്രഷ്ടവ്യമ്| പാനജാശ്ച യ ഇതി മദ്യപാനജാശ്ച യേ രോഗാസ്തേഷാം പ്രതിഷേധഃ, ഏതേന പാനാത്യയപ്രതിഷേധ ഇത്യുക്തമ്| സ്വരഭേദചികിത്സാ ചേതി സ്വരഭേദപ്രതിഷേധഃ| മൂത്രാഘാതവികൃച്ഛ്രയോരിതി വിശബ്ദശ്ഛന്ദഃ പൂര്തയേ; തേന മൂത്രാഘാതപ്രതിഷേധഃ, മൂത്രകൃച്ഛ്രപ്രതിഷേധഃ| ഇതി കായചികിത്സായാഃ ശേഷമത്ര പ്രകീര്തിതമിതി ഇതിശബ്ദഃ സമാപ്തൌ; അത്ര ഉത്തരതന്ത്രേ, കായചികിത്സായാഃ ശേഷം പ്രകീര്തിതം നിര്ദിഷ്ടം; ശേഷശബ്ദേന ശല്യേऽപി നിര്ദിഷ്ടമിതി ബോധയതി||൩൮-൪൦||
Adhikarana 12 (41) · Śloka 41
അമാനുഷനിഷേധശ്ച തഥാऽऽപസ്മാരികോऽപരഃ | ഉന്മാദപ്രതിഷേധശ്ച ഭൂതവിദ്യാ നിരുച്യതേ ||൪൧||
अमानुषनिषेधश्च तथाऽऽपस्मारिकोऽपरः | उन्मादप्रतिषेधश्च भूतविद्या निरुच्यते ||४१||
🔊 Audio coming soon
കായചികിത്സാം സമാപ്യ ഭൂതവിദ്യാം പ്രതിപാദയന്നാഹ- അമാനുഷേത്യാദി| അമാനുഷനിഷേധഃ അമാനുഷോപസര്ഗപ്രതിഷേധഃ | ആപസ്മാരികഃ അപസ്മാരപ്രതിഷേധഃ||൪൧||
Adhikarana 13 (42) · Śloka 42
രസഭേദാഃ സ്വസ്ഥവൃത്തം യുക്തയസ്താന്ത്രികാശ്ച യാഃ | ദോഷഭേദാ ഇതി ജ്ഞേയാ അധ്യായാസ്തന്ത്രഭൂഷണാഃ ||൪൨||
रसभेदाः स्वस्थवृत्तं युक्तयस्तान्त्रिकाश्च याः | दोषभेदा इति ज्ञेया अध्यायास्तन्त्रभूषणाः ||४२||
🔊 Audio coming soon
തന്ത്രഭൂഷണാധ്യായാനാഹ- രസഭേദാ ഇത്യാദി| രസഭേദാഃ രസഭേദവികല്പഃ| ഇതിശബ്ദഃ സമാപ്തൌ| ഏതേ അധ്യായാസ്തന്ത്രഭൂഷണാഃ ശാസ്ത്രസ്യാലങ്കരണാഃ||൪൨||
Adhikarana 14 (43) · Śloka 43
ശ്രേഷ്ഠത്വാദുത്തരം ഹ്യേതത്തന്ത്രമാഹുര്മഹര്ഷയഃ | ബഹ്വര്ഥസങ്ഗ്രഹാച്ഛ്രേഷ്ഠമുത്തരം വാऽപി പശ്ചിമമ് ||൪൩||
श्रेष्ठत्वादुत्तरं ह्येतत्तन्त्रमाहुर्महर्षयः | बह्वर्थसङ्ग्रहाच्छ्रेष्ठमुत्तरं वाऽपि पश्चिमम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ഉത്തരതന്ത്രസ്യ നിരുക്തിം പ്രതിപാദയന്നാഹ- ശ്രേഷ്ഠത്വാദിത്യാദി| ശ്രേഷ്ഠത്വാദിതി ഏതത്തന്ത്രം മഹര്ഷയഃ ശ്രേഷ്ഠത്വാദുത്തരം ബ്രുവന്തി| കുതഃ പുനരസ്യ ശ്രേഷ്ഠത്വമിത്യാഹ- ബഹ്വര്ഥസങ്ഗ്രഹാച്ഛ്രേഷ്ഠമിതി| ശാലക്യകുമാരാബാധകായചികിത്സാഭൂതവിദ്യാതന്ത്രഭൂഷണാധ്യായനിര്ദിഷ്ടാനാമര്ഥാനാം സങ്ഗ്രഹാച്ഛ്രേഷ്ഠമുത്തരതന്ത്രമ്| തസ്യ നിരുക്തിപക്ഷാന്തരം വക്തുമാഹ- ഉത്തരം വാऽപി പശ്ചിമമിതി|- പശ്ചിമത്വാദ്വാ ഇദം തന്ത്രമുത്തരമ്| ‘ശേഷത്വാദുത്തരം ഹ്യേതത്’- ഇതി കേചിത് പഠന്തി, പൂര്വതന്ത്രശേഷത്വാദിദം തന്ത്രമുത്തരം ശ്രൈഷ്ഠ്യാദ്വേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൪൩||
Adhikarana 15 (44-46) · Śloka 46
ശാലാക്യതന്ത്രം കൌമാരം ചികിത്സാ കായികീ ച യാ | ഭൂതവിദ്യേതി ചത്വാരി തന്ത്രേ തൂത്തരസഞ്ജ്ഞിതേ ||൪൪|| വാജീകരം ചികിത്സാസു രസായനവിധിസ്തഥാ | വിഷതന്ത്രം പുനഃ കല്പാഃ ശല്യജ്ഞാനം സമന്തതഃ ||൪൫|| ഇത്യഷ്ടാങ്ഗമിദം തന്ത്രമാദിദേവപ്രകാശിതമ് | വിധിനാऽധീത്യ യുഞ്ജാനാ ഭവന്തി പ്രാണദാ ഭുവി ||൪൬||
शालाक्यतन्त्रं कौमारं चिकित्सा कायिकी च या | भूतविद्येति चत्वारि तन्त्रे तूत्तरसञ्ज्ञिते ||४४|| वाजीकरं चिकित्सासु रसायनविधिस्तथा | विषतन्त्रं पुनः कल्पाः शल्यज्ञानं समन्ततः ||४५|| इत्यष्टाङ्गमिदं तन्त्रमादिदेवप्रकाशितम् | विधिनाऽधीत्य युञ्जाना भवन्ति प्राणदा भुवि ||४६||
🔊 Audio coming soon
അഷ്ടാങ്ഗസ്യായുര്വേദസ്യ വിസ്തരേണ പ്രതിപാദിതസ്യ സങ്ക്ഷേപേണ തന്ത്രദ്വയേऽവസ്ഥാനം നിയമയന്നാഹ- ശാലാക്യതന്ത്രമിത്യാദി| ഇതി ചത്വാരി തന്ത്രാണി ഉത്തരസഞ്ജ്ഞകേ തന്ത്രേ സന്തി| ഉത്തരതന്ത്രേ ചതുര്ണാം തന്ത്രാണാമവസ്ഥാനം പ്രതിപാദ്യ പൂര്വേऽപി ശല്യതന്ത്രേ ചതുര്ണാം തന്ത്രാണാമവസ്ഥാനം പ്രതിപാദയന്നാഹ- വാജീകരമിത്യാദി|- വാജീകരം തന്ത്രം ചികിത്സാസു യദുക്തം, തഥാ രസായനവിധിശ്ച യശ്ചികിത്സാസൂക്തഃ, തഥാ വിഷതന്ത്രം കല്പാഃ കല്പസ്ഥാനോക്തം വിഷതന്ത്രമ്, ഏതത്ത്രയം പൂര്വേ ശല്യതന്ത്രേ പ്രതിപാദിതമ്| ശല്യജ്ഞാനം ശല്യാങ്ഗജ്ഞാനം, സമന്തതഃ സര്വത്ര| ഇത്യഷ്ടാങ്ഗമിദമിത്യാദി ഇത്യനേന പ്രകാരേണ| ആദിദേവപ്രകാശിതം ധന്വന്തരിണാ പ്രകടീകൃതമ്| യുഞ്ജാനാഃ പ്രയോഗം കുര്വാണാഃ||൪൪-൪൬||
Adhikarana 16 (47) · Śloka 47
ഏതദ്ധ്യവശ്യമധ്യേയമ്, അധീത്യ ച കര്മാപ്യവശ്യമുപാസിതവ്യമ്, ഉഭയജ്ഞോ ഹി ഭിഷഗ് രാജാര്ഹോ ഭവതി ||൪൭||
एतद्ध्यवश्यमध्येयम्, अधीत्य च कर्माप्यवश्यमुपासितव्यम्, उभयज्ञो हि भिषग् राजार्हो भवति ||४७||
🔊 Audio coming soon
ഏതദ്ധീതി ഏതത് തന്ത്രം, ഹി സ്ഫുടമ്, അവശ്യമധ്യേയമിതി നിശ്ചയേന പഠനീയമ്| ഉപാസിതവ്യമിതി അഭ്യസനീയമ്| ഹി യസ്മാദര്ഥേ| രാജാര്ഹഃ രാജയോഗ്യോ ഭവതി രാജപൂജ്യ ഇത്യര്ഥഃ||൪൭||
Adhikarana 17 (48-50) · Śloka 50
ഭവന്തി ചാത്ര- യസ്തു കേവലശാസ്ത്രജ്ഞഃ കര്മസ്വപരിനിഷ്ഠിതഃ | സ മുഹ്യത്യാതുരം പ്രാപ്യ പ്രാപ്യ ഭീരുരിവാഹവമ് ||൪൮|| യസ്തു കര്മസു നിഷ്ണാതോ ധാര്ഷ്ട്യാച്ഛാസ്ത്രബഹിഷ്കൃതഃ | സ സത്സു പൂജാം നാപ്നോതി വധം ചര്ച്ഛതി രാജതഃ ||൪൯|| ഉഭാവേതാവനിപുണാവസമര്ഥൌ സ്വകര്മണി | അര്ധവേദധരാവേതാവേകപക്ഷാവിവ ദ്വിജൌ ||൫൦||
भवन्ति चात्र- यस्तु केवलशास्त्रज्ञः कर्मस्वपरिनिष्ठितः | स मुह्यत्यातुरं प्राप्य प्राप्य भीरुरिवाहवम् ||४८|| यस्तु कर्मसु निष्णातो धार्ष्ट्याच्छास्त्रबहिष्कृतः | स सत्सु पूजां नाप्नोति वधं चर्च्छति राजतः ||४९|| उभावेतावनिपुणावसमर्थौ स्वकर्मणि | अर्धवेदधरावेतावेकपक्षाविव द्विजौ ||५०||
🔊 Audio coming soon
ഭവന്തി ചാത്രേത്യാദി| കര്മസ്വപരിനിഷ്ഠിത ഇതി കര്മസു വിഷയേ അനിഷ്പന്നഃ അശിക്ഷിത ഇത്യര്ഥഃ, അദൃഷ്ടകര്മേത്യന്യേ| ആഹവം സങ്ഗ്രാമമ്| യസ്തു കര്മസു നിഷ്ണാത ഇതി യഃ പുനഃ കര്മസു വിഷയേ സുശിക്ഷിതഃ, ശാസ്ത്രബഹിഷ്കൃതഃ ശാസ്ത്രേ ച ബഹിര്ഭൂതഃ, ധാര്ഷ്ട്യാത് പ്രാഗല്ഭ്യാത്, കര്മ കരോതി, സ രാജതഃ രാജ്ഞഃ സകാശാത്, വധം ചര്ച്ഛതി വധം പ്രാപ്നോതി| ഉഭാവേതാവനിപുണൌ ഉഭൌ ദ്വൌ, ഏതൌ ഇമൌ, അനിപുണൌ അശിക്ഷിതൌ, സ്വകര്മണി ചികിത്സായാമ്| അര്ധവേദധരാവിതി വേദശബ്ദോऽത്ര ജ്ഞാനാര്ഥഃ; തേന, അര്ധജ്ഞാനധരൌ ശാസ്ത്രജ്ഞഃ കര്മജ്ഞോ വാ| കാവിവൈതാവര്ധവേദധരൌ സ്വകര്മണ്യസമര്ഥൌ? ആഹ- ഏതാവേകപക്ഷാവിവ ദ്വിജാവിതി|- യഥൈകപക്ഷൌ ദ്വിജൌ പക്ഷിണൌ, ഏതൌ സര്വതോ ഗമനേऽസമര്ഥൌ തദ്വദിത്യര്ഥഃ||൪൮-൫൦||
Adhikarana 18 (51) · Śloka 51
ഓഷധ്യോऽമൃതകല്പാസ്തു ശസ്ത്രാശനിവിഷോപമാഃ | ഭവന്ത്യജ്ഞൈരുപഹൃതാസ്തസ്മാദേതാന് വിവര്ജയേത് ||൫൧||
ओषध्योऽमृतकल्पास्तु शस्त्राशनिविषोपमाः | भवन्त्यज्ञैरुपहृतास्तस्मादेतान् विवर्जयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
കുതഃ കാരണാച്ഛാസ്ത്രബഹിഷ്കൃതോ വധമൃച്ഛതി രാജത ഇതി ഹേതും പ്രതിപാദയന്നാഹ- ഓഷധ്യ ഇത്യാദി| അമൃതകല്പാഃ അമൃതതുല്യാഃ| അജ്ഞൈരുപഹൃതാഃ ഔഷധവിഷയാജ്ഞൈഃ പ്രയുക്താഃ, ഓഷധേരജ്ഞാനം ച ശാസ്ത്രവിഹീനത്വാത്| തഥാചോക്തം- യസ്തു കര്മസു നിഷ്ണാതോ ധാര്ഷ്ട്യാച്ഛാസ്ത്രബഹിഷ്കൃത ഇതി| ഓഷധീനാം ജ്ഞാനമപി നാമരൂപയോഗഭേദാത്ത്രിവിധം; തത്ര നാമാദിഷു മധ്യേ യോഗജ്ഞാനം പ്രധാനമ്, ഇദം ച യോഗജ്ഞാനം ശാസ്ത്രജ്ഞാനേ സതി ഭവതി| തസ്മാദേതാന് വിവര്ജയേദിതി ഏതാഞ്ഛാസ്ത്രജ്ഞാനബഹിഷ്കൃതാന് വിശേഷേണ പരിഹരേത്| ദൃഷ്ടാന്തത്രയോപാദാനം ചോര്ധ്വാധോഭയഭാഗവ്യാപന്നിദര്ശനാര്ഥമിത്യേകേ; സംശോധനപാചനസംശമനീയൌഷധവ്യാപന്നിദര്ശനാര്ഥമിത്യപരേ, അനേകകാലാനേകാവസ്ഥാനത്വസൂചനാര്ഥമിത്യന്യേ| ഇതരേ ത്വത്ര ശ്ലോകാഭ്യാമന്യഥാ സമാധാനം ദധതി| തഥാഹി- “അഥവൈതത്ത്രയം യദ്വന്മിലിതം മൃത്യുകാരണമ്| ദുഷ്പ്രയുക്താസ്തു താസ്തദ്വന്നിയതം മൃത്യുകാരണമ്|| അപ്രസിദ്ധം ക്വചിത് കിഞ്ചിദിത്യര്ഥം വ്യാപ്യ തത്ത്രയമ്| ഗരുഡാധിഷ്ഠിതേ ദേശേ വിഷമപ്യവിഷം യഥാ”- ഇതി| അന്യേ തു പുനാരോഷധ്യോऽമൃതകല്പാസ്തഥാ സ്നേഹാദിഷ്വനഭിജ്ഞോ യ ഇത്യുഭയത്ര ഉഭാവപി കര്മശാസ്ത്രാനഭിജ്ഞാവധികുര്വതേ, ‘തസ്മാദേതൌ വിവര്ജയേത്’- ഇതി ച പഠന്തി, ഏതൌ പൂര്വോക്തൌ കേവലശാസ്ത്രജ്ഞകര്മജ്ഞൌ വിവര്ജയേദിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ഏഷ പക്ഷഃ പഞ്ജികായാം വിസ്തരേണാപ്യാദൃതഃ | യദ്യപ്യോഷധിശബ്ദഃ ഫലപാകാന്തേഷു ദ്രവ്യേഷു വര്തതേ, തഥാऽപ്യത്ര സമസ്തദ്രവ്യവാചീ ഗ്രഹീതവ്യഃ, കുതഃ? വിശേഷസ്യാനുപാദാനാത്||൫൧||
Adhikarana 19 (52) · Śloka 52
സ്നേഹാദിഷ്വനഭിജ്ഞോ യശ്ഛേദ്യാദിഷു ച കര്മസു | സ നിഹന്തി ജനം ലോഭാത് കുവൈദ്യോ നൃപദോഷതഃ ||൫൨||
स्नेहादिष्वनभिज्ञो यश्छेद्यादिषु च कर्मसु | स निहन्ति जनं लोभात् कुवैद्यो नृपदोषतः ||५२||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ശാസ്ത്രജ്ഞം കര്മാനഭിജ്ഞമധികൃത്യാഹ- സ്നേഹാദിഷ്വിത്യാദി| ഛേദ്യാദിഭ്യഃ സ്നേഹാദീനി കര്മാണി പ്രാഗുപയുജ്യന്ത ഇതി സ്നേഹാദീനാം പ്രാഗുപാദാനം; കേചിച്ഛേദ്യാദീനാം ഗ്രഹണം പ്രാക് പഠന്തി| കുവൈദ്യ ഇതി കുശബ്ദഃ കുത്സാവചനഃ, തേന ശാസ്ത്രജ്ഞസ്യാപി കര്മാജ്ഞാനേന കുത്സിതത്വം പ്രതിപാദയതി| നൃപദോഷത ഇതി രാജ്ഞാമയം ദോഷോ യേന നാജ്ഞാതകര്മണി പ്രവര്തയിതും വൈദ്യാന്നിവാരയന്തി ഭൂപാ ഇതി| കേചിത് കര്തൃപദം സര്വത്ര ബഹുവചനാന്തം പഠന്തി ‘സ്നേദാദിഷ്വനഭിജ്ഞാ യേ’ ഇത്യാദി||൫൨||
Adhikarana 20 (53) · Śloka 53
യസ്തൂഭയജ്ഞോ മതിമാന് സ സമര്ഥോऽര്ഥസാധനേ | ആഹവേ കര്മ നിര്വോഢും ദ്വിചക്രഃ സ്യന്ദനോ യഥാ ||൫൩||
यस्तूभयज्ञो मतिमान् स समर्थोऽर्थसाधने | आहवे कर्म निर्वोढुं द्विचक्रः स्यन्दनो यथा ||५३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ശാസ്ത്രജ്ഞകര്മജ്ഞസ്യ ഗുണം നിദര്ശയന്നാഹ- യസ്തൂഭയജ്ഞ ഇത്യാദി| ഉഭയജ്ഞഃ ശാസ്ത്രജ്ഞഃ കര്മജ്ഞശ്ച| മതിവാന് ഊഹാപോഹക്ഷമ ഇത്യര്ഥഃ| അര്ഥസാധനേ ആരോഗ്യകരണേ| ദൃഷ്ടാന്തമാഹ- ആഹവേ കര്മനിര്വോഢുമിത്യാദി|- ആഹവേ സങ്ഗ്രാമേ, കര്മ നിര്വോഢും കര്മ പ്രവര്തയിതും, സ്യന്ദനഃ രഥഃ||൫൩||
Adhikarana 21 (54) · Śloka 54
അഥ വത്സ! തദേതദധ്യേയം യഥാ തഥോപധാരയ മയാ പ്രോച്യമാനം- അഥ ശുചയേ കൃതോത്തരാസങ്ഗായാവ്യാകുലായോപസ്ഥിതായാധ്യയനകാലേ ശിഷ്യായ യഥാശക്തി ഗുരുരുപദിശേത് പദം പാദം ശ്ലോകം വാ; തേ ച പദപാദശ്ലോകാ ഭൂയഃ ക്രമേണാനുസന്ധേയാഃ, ഏവമേകൈകശോ ഘടയേദാത്മനാ ചാനുപഠേത്; അദ്രുതമവിലമ്ബിതമവിശങ്കിതമനനുനാസികം സുവ്യക്താക്ഷരമപീഡിതവര്ണമക്ഷിഭ്രുവൌഷ്ഠഹസ്തൈരനഭിനീതം സുസംസ്കൃതം നാത്യുച്ചൈര്നാതിനീചൈശ്ച സ്വരൈഃ പഠേത് | ന ചാന്തരേണ കശ്ചിദ്വ്രജേത് തയോരധീയാനയോഃ ||൫൪||
अथ वत्स! तदेतदध्येयं यथा तथोपधारय मया प्रोच्यमानं- अथ शुचये कृतोत्तरासङ्गायाव्याकुलायोपस्थितायाध्ययनकाले शिष्याय यथाशक्ति गुरुरुपदिशेत् पदं पादं श्लोकं वा; ते च पदपादश्लोका भूयः क्रमेणानुसन्धेयाः, एवमेकैकशो घटयेदात्मना चानुपठेत्; अद्रुतमविलम्बितमविशङ्कितमननुनासिकं सुव्यक्ताक्षरमपीडितवर्णमक्षिभ्रुवौष्ठहस्तैरनभिनीतं सुसंस्कृतं नात्युच्चैर्नातिनीचैश्च स्वरैः पठेत् | न चान्तरेण कश्चिद्व्रजेत् तयोरधीयानयोः ||५४||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രകൃതമധ്യയനം പ്രസ്തൌതി- അഥ വത്സേത്യാദി| അഥേതി ആഹ്നികാദ്യാവശ്യകാദാനന്തര്യേ, ആവശ്യകമാഹ്നികം കൃത്വേത്യര്ഥഃ| ശുചയേ കൃതാഹ്നികത്വേന പവിത്രായ| കൃതോത്തരാസങ്ഗായ ഗൃഹീതോത്തരീയവസ്ത്രായ| അവ്യാകുലായ ഏകചിത്തായ| ഉപസ്ഥിതായ സമീപസ്ഥിതായ, ദൂരസ്ഥിതാവന്തരായസമ്ഭവഃ; ഉപസ്ഥിതായ അഭിവാദനാനന്തരം കൃതോപസ്ഥാനായേത്യന്യേ| അധ്യയനകാലേ പ്രാതരാദാവനധ്യയനവര്ജിതേ| ശിഷ്യായ ഉപനയനവിധാനേനാഗ്നിസാക്ഷികമനുശിഷ്ടായ| യഥാശക്തി ശിഷ്യസ്യ ശക്ത്യനതിക്രമേണ| പദം പാദം ശ്ലോകം വേതി അനേന ത്രിവിധാം ഗ്രഹണശക്തിം സ്ഥാപയതി; തേന ഹീനശക്തയേ പദം, തച്ച പദം സ്വാദ്യന്തം ത്യാദ്യന്തം വാ; തഥാഹി- “ശുചയേ കൃതോത്തരാസങ്ഗായ” ഇത്യാദി സ്വാദ്യന്തം ഭവതി, ഉപദിശ്യതേ ഇതി ത്യാദ്യന്തം; മധ്യമശക്തയേ പാദം ശ്ലോകചതുര്ഥാംശമ്; ഉത്തമശക്തയേ ശ്ലോകം ചതുഷ്പാദപരിപൂര്ണമ്| തേ ച പദപാദശ്ലോകാ ഉപദിഷ്ടാഃ, ഭൂയഃ പുനഃ പുനഃ, അനുക്രമേണ, സന്ധേയാഃ സന്ധാനീയാഃ; തഥാഹി- പദേന പാദഃ സന്ധാനീയഃ, പദപാദാഭ്യാം ശ്ലോകഃ സന്ധാനീയഃ| ഏവമേകൈകശോ ഘടയേത് അനേന പ്രകാരേണ ഏകമേകം ശിഷ്യം പ്രതി യോജനികാം കാരയേത്| ആത്മനാ ചാനുപഠേത് പഠതഃ ശിഷ്യസ്യ പശ്ചാദാചാര്യഃ സ്വയം പഠേത്| ശിഷ്യസ്യ സുഖപഠനാര്ഥമ | കായമനോഭ്യാം ശിഷ്യം നിയമ്യ പാഠേ വാചി നിയന്തുമാഹ- അദ്രുതമിത്യാദി|- അദ്രുതമ് അസന്നികൃഷ്ടവര്ണപദപാദോച്ചാരണമ്| അവിലമ്ബിതം നാതിവിസ്രസ്തമ്| അശങ്കിതം ത്രാസരഹിതമ്| അനനുനാസികം ഡഞണനമാന് വര്ജയിത്വാ നാസികോച്ചരിതവര്ജ്യമ്| അപീഡിതവര്ണം വര്ണമപീഡയന്| അക്ഷിഭ്രുവൌഷ്ഠഹസ്തൈരനഭിനീതമ് അക്ഷ്യാദിഭിര്നര്തക ഇവാഭിനയം ന കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| സുസംസ്കൃതമ് അക്ലിഷ്ടവര്ണശ്രുതികമ്| നാത്യുച്ചൈര്നാതിനീചൈരിതി ഏതേനൈതദുക്തം- മധ്യമേന സ്വരേണ പഠേത്| ന ചാന്തരേണേത്യാദി തയോര്ഗുരുശിഷ്യയോര്മധ്യേ ന കശ്ചിദ്ഗച്ഛേദിത്യര്ഥഃ| അന്യേ ത്വന്യഥാ പഠന്തി വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ശാസ്ത്രമുദ്ദിശ്യ തസ്യ സമ്പ്രദാനായാഹ- അഥ വത്സേത്യാദി|- വത്സ സുശ്രുത ഇതി ഗമ്യതേ, ശാസ്ത്രപ്രശ്നേ തസ്യാധികൃതത്വാത്| കസ്മൈ തദ്ദേയമിത്യാഹ- ശുചയ ഇത്യാദി||൫൪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ഭവതശ്ചാത്ര | ശുചിര്ഗുരുപരോ ദക്ഷസ്തന്ദ്രാനിദ്രാവിവര്ജിതഃ | പഠന്നേതേന വിധിനാ ശിഷ്യഃ ശാസ്ത്രാന്തമാപ്നുയാത് ||൫൫||
भवतश्चात्र | शुचिर्गुरुपरो दक्षस्तन्द्रानिद्राविवर्जितः | पठन्नेतेन विधिना शिष्यः शास्त्रान्तमाप्नुयात् ||५५||
🔊 Audio coming soon
പഠതഃ ശിഷ്യസ്യ ശാസ്ത്രാന്താവാപ്തിഹേതുമാഹ- ഭവതശ്ചാത്രേത്യാദി| ശുചിഃ ബാഹ്യാഭ്യന്തരശൌചയുക്തഃ| ഗുരുപരഃ ഗുരുകാര്യരതഃ| ദക്ഷഃ നിത്യാഭിയുക്തഃ| തന്ദ്രാ ആലസ്യമ്||൫൫||
Adhikarana 23 (56) · Śloka 56
വാക്സൌഷ്ഠവേऽര്ഥവിജ്ഞാനേ പ്രാഗല്ഭ്യേ കര്മനൈപുണേ | തദഭ്യാസേ ച സിദ്ധൌ ച യതേതാധ്യയനാന്തഗഃ ||൫൬||
वाक्सौष्ठवेऽर्थविज्ञाने प्रागल्भ्ये कर्मनैपुणे | तदभ्यासे च सिद्धौ च यतेताध्ययनान्तगः ||५६||
🔊 Audio coming soon
അധ്യയനാന്തഗഃ ശിഷ്യഃ കിം കുര്യാദിത്യാഹ- വാഗിത്യാദി| വാക്സൌഷ്ഠവേ അതിസ്പഷ്ടവാക്ത്വേ| പ്രാഗല്ഭ്യേ ധാര്ഷ്ട്യേ; പ്രാഗല്ഭ്യാന്മഹതോऽപി രോഗാന് സാധ്യാനുത്സാഹീ സാധയതി| തദഭ്യാസേ കര്മാഭ്യാസേ, ചശബ്ദാത് കര്മദര്ശനേऽപി| സിദ്ധൌ ചേതി ആരബ്ധാഭിപ്രേതാര്ഥസാധനം സിദ്ധിഃ; ചകാരോऽത്രാസാധ്യാനാമനാരമ്ഭമനുക്തം സമുച്ചിനോതി||൫൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേऽധ്യയനസമ്പ്രദാനീയോ നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ ||൩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽध्ययनसम्प्रदानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||