Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
vēdōtpattiḥ śiṣyanayastathā'dhyayanadānikaḥ | prabhāṣaṇāgraharaṇāvr̥tucaryā'tha yāntrikaḥ ||4|| śastrāvacāraṇaṁ yōgyā viśikhā kṣārakalpanam | agnikarma jalaukākhyō hyadhyāyō raktavarṇanam ||5|| dōṣadhātumalādyānāṁ vijñānādhyāya ēva ca | karṇavyadhāmapakvaiṣāvālēpō vraṇyupāsanam ||6|| hitāhitō vraṇapraśnō vraṇāsrāvaśca yaḥ pr̥thak | kr̥tyākr̥tyavidhirvyādhisamuddēśīya ēva ca ||7|| viniścayaḥ śastravidhau pranaṣṭajñānikastathā | śalyōddhr̥tirvraṇajñānaṁ dūtasvapnanidarśanam ||8|| pañcēndriyaṁ tathā chāyā svabhāvādvaikr̥taṁ tathā | avāraṇō yuktasēnīya āturakramabhūmikau ||9|| miśrakākhyō dravyagaṇaḥ saṁśuddhau śamanē ca yaḥ | dravyādīnāṁ ca vijñānaṁ viśēṣō dravyagō'paraḥ ||10|| rasajñānaṁ vamanārthamadhyāyō rēcanāya ca | dravadravyavidhistadvadannapānavidhistathā ||11|| sūcanāt sūtraṇāccaiva savanāccārthasantatēḥ | ṣaṭcatvāriṁśadadhyāyaṁ sūtrasthānaṁ pracakṣatē ||12||
View original
वेदोत्पत्तिः शिष्यनयस्तथाऽध्ययनदानिकः | प्रभाषणाग्रहरणावृतुचर्याऽथ यान्त्रिकः ||४|| शस्त्रावचारणं योग्या विशिखा क्षारकल्पनम् | अग्निकर्म जलौकाख्यो ह्यध्यायो रक्तवर्णनम् ||५|| दोषधातुमलाद्यानां विज्ञानाध्याय एव च | कर्णव्यधामपक्वैषावालेपो व्रण्युपासनम् ||६|| हिताहितो व्रणप्रश्नो व्रणास्रावश्च यः पृथक् | कृत्याकृत्यविधिर्व्याधिसमुद्देशीय एव च ||७|| विनिश्चयः शस्त्रविधौ प्रनष्टज्ञानिकस्तथा | शल्योद्धृतिर्व्रणज्ञानं दूतस्वप्ननिदर्शनम् ||८|| पञ्चेन्द्रियं तथा छाया स्वभावाद्वैकृतं तथा | अवारणो युक्तसेनीय आतुरक्रमभूमिकौ ||९|| मिश्रकाख्यो द्रव्यगणः संशुद्धौ शमने च यः | द्रव्यादीनां च विज्ञानं विशेषो द्रव्यगोऽपरः ||१०|| रसज्ञानं वमनार्थमध्यायो रेचनाय च | द्रवद्रव्यविधिस्तद्वदन्नपानविधिस्तथा ||११|| सूचनात् सूत्रणाच्चैव सवनाच्चार्थसन्ततेः | षट्चत्वारिंशदध्यायं सूत्रस्थानं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
pratisthānōktānāmadhyāyānāṁ nāmāni nirdēṣṭumāha- vēdōtpattirityādi| śiṣyanayaḥ śiṣyōpanayanīyaḥ| adhyayanadānikaḥ adhyayanasampradānīyaḥ| prabhāṣaṇaḥ prabhāṣaṇīyaḥ| agraharaṇaḥ agrōpaharaṇīyaḥ| r̥tucaryā r̥tucaryādhyāyaḥ| yāntrikaḥ yantravidhiḥ| śastrāvacāraṇaḥ śastrāvacāraṇīyaḥ| yōgyā yōgyāsūtrīyaḥ| viśikhā viśikhānupravēśanīyaḥ| kṣārakalpanaṁ kṣārapākavidhiḥ| agnikarma agnikarmavidhiḥ| jalaukākhyaḥ jalaukōvacāraṇīyaḥ| adhyāyō raktavarṇanaṁ śōṇitavarṇanīyō'dhyāyaḥ| dōṣadhātumalādyānāṁ vijñānādhyāyaḥ dōṣadhātumalakṣayavr̥ddhivijñānīyaḥ| karṇavyadhaḥ karṇavyadhabandhavidhiḥ| āmapakvaiṣaḥ āmapakvaiṣaṇīyaḥ| ālēpaḥ vraṇālēpanabandhavidhiḥ| vraṇyupāsanaṁ vraṇitōpāsanīyaḥ| hitāhitaḥ hitāhitīyādhyāyaḥ| vraṇāsrāvaḥ vraṇāsrāvavijñānīyaḥ| viniścayaḥ śastravidhau aṣṭavidhaśastrakarmīyaḥ| pranaṣṭajñānikaḥ pranaṣṭaśalyavijñānīyaḥ| śalyōddhr̥tiḥ śalyāpanayanīyaḥ| vraṇajñānaṁ viparītāviparītavraṇavijñānīyaḥ| dūtasvapnanidarśanaṁ viparītāviparītadūtasvapnanidarśanīyaḥ| pañcēndriyaṁ pañcēndriyārthavipratipattiḥ| chāyā chāyāvipratipattiḥ| svabhāvādvaikr̥taṁ svabhāvavipratipattiḥ| avāraṇaḥ avāraṇīyādhyāyaḥ| āturakramaḥ āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ| bhūmikō bhūmipravibhāgīyaḥ| dravyagaṇaḥ dravyasaṅgrahaṇīyaḥ| saṁśuddhau śamanē ca yaḥ saṁśōdhanasaṁśamanīyaḥ| dravyādīnāṁ ca vijñānaṁ dravyaguṇarasavīryavipākavijñānīyaḥ| viśēṣō dravyagō'paraḥ dravyaviśēṣavijñānīyaḥ| rasajñānaṁ rasaviśēṣavijñānīyaḥ| vamanārthamadhyāyaḥ vamanadravyavikalpavijñānīyaḥ| rēcanāya ca virēcanadravyavikalpavijñānīyaḥ| śēṣāstu nirdiṣṭanāmaprasiddhā iti nōktāḥ| ‘āturakramamiśrakau’ iti kēcit paṭhanti; tanna, yataḥ pūrvanibandhakārairēṣa kramō nāṅgīkr̥taḥ| sūtrasthānasya niruktiṁ kartumāha- sūcanāditi| sūcanāt lēśatō'rthaprakāśanāt| sūtraṇāt arthānāṁ yathāsthānaṁ nivēśanāt| savanāt jananāt| arthasantatēḥ arthasamūhasya| sūtrasthānamadhyāyāḥ ṣaṭcatvāriṁśaditi prāgēva saṅkhyānirdēśāt punaḥ ṣaṭcatvāriṁśadadhyāyaṁ sūtrasthānamiti saṅkhyākaraṇaṁ niyamārthaṁ; tēna dravadravyānnapānikānāmudakagōrasatailādiprakaraṇānāṁ pratyēkamadhyāyatvaṁ nirākr̥tam||4-12||