Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ śiṣyōpanayanīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. śiṣyōpanayanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
brāhmaṇakṣatriyavaiśyānāmanyatamamanvayavayaḥśīlaśauryaśaucācāravinayaśaktibalamēdhādhr̥tismr̥timatipratipattiyuktaṁ tanujihvauṣṭhadantāgramr̥juvaktrākṣināsaṁ prasannacittavākcēṣṭaṁ klēśasahaṁ ca bhiṣak śiṣyamupanayēt | atō viparītaguṇaṁ nōpanayēt ||3||
View original
ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् | अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
upanayanīyaṁ tu brāhmaṇaṁ praśastēṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatrēṣu praśastāyāṁ diśi śucau samē dēśē caturhastaṁ caturasraṁ sthaṇḍilamupalipya gōmayēna, darbhaiḥ saṁstīrya ratnapuṣpalājabhaktairdēvatāḥ pūjayitvā viprān bhiṣajaśca, tatrōllikhyābhyukṣya ca dakṣiṇatō brahmāṇaṁ sthāpayitvā'gnimupasamādhāya, khadirapalāśadēvadārubilvānāṁ samidbhiścaturṇāṁ vā kṣīrivr̥kṣāṇāṁ (nyagrōdhōdumbarāśvatthamadhūkānāṁ) dadhimadhughr̥tāktābhirdārvīhaumikēna vidhinā sapraṇavābhirmahāvyāhr̥tibhiḥ sruvēṇājyāhutīrjuhuyāt, tataḥ pratidaivatamr̥ṣīṁśca svāhākāraṁ kuryāt, śiṣyamapi kārayēt ||4||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
brāhmaṇastrayāṇāṁ varṇānāmupanayanaṁ kartumarhati, (rājanyō dvayasya, vaiśyō vaiśyasyaivēti;) śūdramapi kulaguṇasampannaṁ mantravarjamanupanītamadhyāpayēdityēkē ||5||
View original
ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
tatō'gniṁ triḥ pariṇīyāgnisākṣikaṁ śiṣyaṁ brūyāt- kāmakrōdhalōbhamōhamānāhaṅkārērṣyāpāruṣyapaiśunyānr̥tālasyāyaśasyāni hitvā, nīcanakharōmṇāśucinā kaṣāyavāsasā satyavratabrahmacaryābhivādanatatparēṇāvaśyaṁ bhavitavyaṁ, madanumatasthānagamanaśayanāsanabhōjanādhyayanaparēṇa bhūtvā matpriyahitēṣu vartitavyam; atō'nyathā tē vartamānasyādharmō bhavati, aphalā ca vidyā, na ca prākāśyaṁ prāpnōti ||6||
View original
ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ahaṁ vā tvayi samyagvartamānē yadyanyathādarśī syāmēnōbhāgbhavēyamaphalavidyaśca ||7||
View original
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
dvijagurudaridramitrapravrajitōpanatasādhvanāthābhyupagatānāṁ cātmabāndhavānāmiva svabhaiṣajaiḥ pratikartavyam, ēvaṁ sādhu bhavati; vyādhaśākunikapatitapāpakāriṇāṁ ca na pratikartavyam; ēvaṁ vidyā prakāśatē mitrayaśōdharmārthakāmāṁśca prāpnōti ||8||
View original
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
bhavataścātra- kr̥ṣṇē'ṣṭamī tannidhanē'hanī dvē śuklē tathā'pyēvamahardvisandhyam | akālavidyutstanayitnughōṣē svatantrarāṣṭrakṣitipavyathāsu ||9|| śmaśānayānādyatanāhavēṣu mahōtsavautpātikadarśanēṣu | nādhyēyamanyēṣu ca yēṣu viprā nādhīyatē nāśucinā ca nityam ||10||
View original
भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् | अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९|| श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु | नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē śiṣyōpanayanīyō nāma dvitīyō'dhyāyaḥ ||2||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon