Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਕਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ, ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਵਾ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ, ਤਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ; ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਧਾਨਂ; ਤਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ‘ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮੀਯਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, “ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮੀਯਃ” ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਕ੍ਸਾਰਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ, ਤਦ੍ਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਪੁਨਰ੍ਭਾਵਾਦ੍ਭੇਸਜਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੈਰਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ||੩||
क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਹ- ਕ੍ਸਾਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਗੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍ ਗੁਰੁਤਰਃ| ਕੁਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਾਰਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰੀਯਾਨਿਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਕਰ੍ਮਸੁ, ਨ ਤੁ ਗੁਣੇਸੁ; ਗੁਣੇਸੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਚ੍ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯਲੇਖ੍ਯਕਰਣਾਦਿਸੁ ਕ੍ਸਾਰ ਏਵ ਪ੍ਰਧਾਨਃ; ਏਤੇਨ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਤ੍ਯੇ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਯਥਾ- ਦਢਪ੍ਰਹਾਰਿਤ੍ਵੇਨਾਰ੍ਜੁਨਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਃ, ਕਰ੍ਣਾਦ੍ਦੂਰਪਾਤਿਤ੍ਵੇਨਾਰ੍ਜੁਨਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤ ਇਤਿ ਕਥਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਯ ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਾਧਕਂ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤਦ੍ਦਗ੍ਧਾਨਾਮਿਤਿ|- ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਮ੍; ਅਪੁਨਰ੍ਭਾਵਾਦਿਤਿ ਅਪੁਨਰ੍ਭਾਵਸ੍ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਾਨਾਮ੍, ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਨਰੁਦ੍ਭਵਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਸਮਾਦਧਤਿ- ਅਰ੍ਬੁਦਾਦਯੋਗ੍ਨਿਨਾ ਸਮੂਲਮੁਨ੍ਮੂਲਿਤਾ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਭਿਃ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ਜਾਯਮਾਨਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦੁਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਭੇਸਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ੍ਵੇਦਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਦਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯਤੇ; ਅਥਵਾ ਸ੍ਵੇਦਗ੍ਰਹਣਂ ਭੇਸਜੋਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਭੇਸਜਾਸ਼ਕ੍ਤੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਂ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਕ੍ਤਾਵਸ਼ੇਸਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਮਨਾਯ ਕ੍ਸਾਰਃ, ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼ਕ੍ਯੇਵਗਾਢਮੂਲੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਗ੍ਨਿਰਿਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਥੇਮਾਨਿ ਦਹਨੋਪਕਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ- ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਜਾਸ਼ਕਦ੍ਗੋਦਨ੍ਤਸ਼ਰਸ਼ਲਾਕਾਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠੇਤਰਲੌਹਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ | ਤਤ੍ਰ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਜਾਸ਼ਕਦ੍ਗੋਦਨ੍ਤਸ਼ਰਸ਼ਲਾਕਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਨਾਂ, ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠੇਤਰਲੌਹਾ ਮਾਂਸਗਤਾਨਾਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਗਤਾਨਾਮ੍ ||੪||
अथेमानि दहनोपकरणानि भवन्ति- तद्यथा- पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश्च | तत्र, पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास्त्वग्गतानां, जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां, क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिगतानाम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨ੍ਯਵਚਾਰਣੋਪਕਰਣਾਨਿ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥੇਮਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਾਸ਼ਕਤ੍ ਛਾਗਪੁਰੀਸਂ; ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਟਂ ਜਮ੍ਬੂਫਲਸਦਸ਼ਮੁਖਾਗ੍ਰਾ ਕਸ੍ਣਪਾਸਾਣਰਚਿਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ; ਇਤਰਲੋਹਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਰਜਤਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਕਾਰਾ ਲੌਹਾਃ; ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਜਰਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਦਯਃ| ਅਗ੍ਨ੍ਯੁਪਕਰਣਰਾਸ਼ਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਨਾਮਿਤਿ ਵਾਤਕਫਕਤਾਨਾਂ ਸੁਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਵਿਕਾਰਾਣਾਮ੍| ਮਾਂਸਗਤਾਨਾਂ ਵਾਤਕਫਜਵਿਕਾਰਾਣਾਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਕਫਸਮ੍ਭੂਤਾਨਾਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਨਨੁ, ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਸਿਰਾਦਿਸ੍ਵਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਥਾ ਚ ਤਦ੍ਵਚਨਂ- “ਨ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਸ੍ਵਪਿ ਕਥਞ੍ਚਨ| ਦਂਸ਼ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਾਹੋ ਵਾ ਭਿਸਜਾਗ੍ਨਿਨਾ|”- ਇਤਿ; ਇਹ ਤੁ ਸਿਰਾਦਿਸ੍ਵਪ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍, ਇਤ੍ਥਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਿਰੋਧਃ; ਤਨ੍ਨ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਯਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ, ਨ ਪੁਨਃ ਸਿਰਾਦਿਗਤਰੋਗੋਚ੍ਛੇਦਨਾਯ, ਯਤੋ ਮਾਂਸਦਾਹਾਦੇਵ ਸਿਰਾਦਿਗਤਰੋਗੋਚ੍ਛੇਦੋ ਜਾਯਤ ਏਵ; ਤਥਾ ਚ ਭਦ੍ਰਸ਼ੌਨਕਃ- “ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹੇਨੈਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਮਾਂਸੇ ਦਗ੍ਧੇ ਹਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਜਾਃ”- ਇਤਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਭ੍ਯਾਂ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤ੍ਯਯਿਕੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਵਿਧਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ||੫||
तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां; तत्राप्यात्ययिकेऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਂ ਸਾਪਵਾਦਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਗਃ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਪਵਾਦਃ| ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਰਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਪੀਤਿ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਰਪਿ, ਆਤ੍ਯਯਿਕੇ ਆਸ਼ੁਪ੍ਰਾਣਵਿਨਾਸ਼ਕੇ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਵਿਧਿਂ ਕਤ੍ਵੇਤਿ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਭਿਧਾਨਸ੍ਯਰ੍ਤੋਃ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਵਿਧਿਂ ਵਿਪਰੀਤਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ੀਤਾਚ੍ਛਾਦਨਭੋਜਨਪ੍ਰਦੇਹਾਦਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ; ‘ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਪਾਠੇ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਧਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਤੁਸੁ ਚ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤਃ; ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਰੀਭਗਨ੍ਦਰੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਮੁਖਰੋਗੇਸ੍ਵਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੬||
सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः; मूढगर्भाश्मरीभगन्दरोदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਙ੍ਗਵਿਧਿਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਨ੍ਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵੀਰ੍ਯਮਨ੍ਨਂ; ਸ਼ੀਤਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਾਹ- ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸੁ ਭੋਜਨੇ ਕਤੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵੇਗਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਘਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦੁਦਰਾਨਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਰੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਹੁਰੇਕੇ- ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਧਂ, ਮਾਂਸਦਗ੍ਧਂ ਚ; ਇਹ ਤੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ੍ਵਪਿ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੋਗ੍ਨਿਃ ||੭||
तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके- त्वग्दग्धं, मांसदग्धं च; इह तु सिरास्नायुसन्ध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धोऽग्निः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣ੍ਯੇਕੀਯਮਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਇਹ ਤੁ ਸਿਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਰਾਦਿਸ੍ਵਪ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ; “ਸਿਰਾਦਿਸ੍ਵਪ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵੇਵ, ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ” ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ, ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਧੇ, ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਤਾਲ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਵੇਦਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸਙ੍ਕੁਚਿਤਵ੍ਰਣਤਾ ਚ ਮਾਂਸਦਗ੍ਧੇ; ਕਸ੍ਣੋਨ੍ਨਤਵ੍ਰਣਤਾ ਸ੍ਰਾਵਸਨ੍ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਦਗ੍ਧੇ, ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਤਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਸ੍ਥਿਰਵ੍ਰਣਤਾ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਦਗ੍ਧੇ ||੮||
तत्र, शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे, कपोतवर्णताऽल्पश्वयथुवेदना शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे; कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसन्निरोधश्च सिरास्नायुदग्धे, रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च सन्ध्यस्थिदग्धे ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਯਂ ਭੇਦਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਵ੍ਰਣਤਾ ਕਠਿਨਵ੍ਰਣਤਾ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਧਿਮਨ੍ਥਯੋਰ੍ਭ੍ਰੂਲਲਾਟਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਦਹੇਤ੍, ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇਸ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਾਲਕ੍ਤਕਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਮਕੂਪਾਨ੍ ||੯||
तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर्भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत्, वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਗਭੇਦਾਚ੍ਛਰੀਰਾਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਵਚਾਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਮਨ੍ਥਃ ਅਕ੍ਸਿਰੋਗੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪੂਰ੍ਵਕਃ| ਭ੍ਰੁਵੌ ਅਕ੍ਸਿਕੂਟੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀ, ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਭ੍ਰੂਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮ੍| ਵਰ੍ਤ੍ਮਦੇਸ਼ੇ ਯਥਾਗ੍ਨ੍ਯਵਚਾਰਣਂ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਦਹੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨੇਤ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਲਕ੍ਤਕ ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਰ੍ਪਟਃ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ੍ਥਿਤੇਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਿ ਵਾਯਾਵੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਕਠਿਨਸੁਪ੍ਤਮਾਂਸੇ ਵ੍ਰਣੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਭਗਨ੍ਦਰਾਪਚੀਸ਼੍ਲੀਪਦਚਰ੍ਮਕੀਲਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਚ੍ਛੇਦਨਾਦਿਸੁ ਨਾਡੀਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸੁ ਚਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੧੦||
त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੇਸਵਿਸਯਮਵਸ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜੇ ਵਾਯੌ ਇਤਿ ਉਗ੍ਰਸ਼ੂਲੇ ਵਾਯੌ| ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਕਠਿਨਸੁਪ੍ਤਮਾਂਸੇ ਇਤਿ ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮੁਤ੍ਸੇਧਵਤ੍, ਸੁਪ੍ਤਮਚੇਤਨਮ੍| ਨਾਡੀਤਿ ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸਃ||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰ ਵਲਯ-ਬਿਨ੍ਦੁ-ਵਿਲੇਖਾ-ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਨੀਤਿ ਦਹਨਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ||੧੧||
तत्र वलय-बिन्दु-विलेखा-प्रतिसारणानीति दहनविशेषाः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਵਲਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਮੂਲੇ ਵਲਯਮਿਵ ਵਲਯਂ, ਸ਼ਲਾਕਾਗ੍ਰਨਿਰ੍ਮਿਤੋ, ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵ ਬਿਨ੍ਦੁਃ, ਤਿਰ੍ਯਗਜੁਵਕ੍ਰਾ ਵਿਵਿਧਾ ਲੇਖਾ ਵਿਲੇਖਾ, ਤਪ੍ਤਸ਼ਲਾਕਾਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਵਘਰ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ; ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਇਤਿ ਆਸ਼੍ਰਯਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ੇਨਾਕਤਿਭੇਦਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਲਯੇਤ੍ਯਾਦਿਗਦ੍ਯਸ੍ਯਾਦੌ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਰੋਗਾਕਤਿਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਪਠਿਤਃ, ਕੁਤਃ? ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਗ੍ਰਿਮਸ਼੍ਲੋਕੇਨੈਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੧੧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਰੋਗਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਰਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਬਲਾਬਲਂ ਚ | ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਤਥਰ੍ਤੁਂ ਚ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤੋਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਭਿਸਗਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ||੧੨||
भवति चात्र- रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च | व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततोऽव्यवस्येद्भिषगग्निकर्म ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵਲਯਾਦਿਦਹਨਵਿਸ਼ੇਸਾਰਮ੍ਭਹੇਤੁਂ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੇਃ| ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਯਤਾਦ੍ਯਾਕਾਰਮ੍| ਏਤੇਨ ਵਲਯਾਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭਹੇਤੁਃ ਕਥਿਤਃ| ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚ ਕਥਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਰਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਾਬਲਮਿਤਿ ‘ਆਤੁਰਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਬਲਵਤ੍ਯਾਤੁਰੇ ਕਰ੍ਮਾਧਿਕਾਰਃ, ਅਬਲਵਤਿ ਪਰਿਹਾਰਃ| ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਂ, ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਧਿਕਾਰਃ, ਪਰਿਹਾਰਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦੌ| ਤੁਮਿਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਮ੍, ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਃ| ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਅਤ੍ਰੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਸ਼੍ਲੋਕੇ ਏਕਾਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਦ੍ਵਯਕਰਣਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਯੋਰੁਭਯੋਰਪ੍ਯਵੇਕ੍ਸਣੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਧ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ‘ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍’ ਇਤ੍ਯੇਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਅਥੋ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ||੧੨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ||੧੩||
तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਦੂਸਿਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਯ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਯ ਚ||੧੩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਅਥੇਮਾਨਗ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਹਰੇਤ੍- ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਮਨ੍ਤਃਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਮਨੁਦ੍ਧਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਬਾਲਂ ਵਦ੍ਧਂ ਭੀਰੁਮਨੇਕਵ੍ਰਣਪੀਡਿਤਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੧੪||
अथेमानग्निना परिहरेत्- पित्तप्रकृतिमन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठमनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुमनेकव्रणपीडितमस्वेद्यांश्चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥੇਮਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਮਿਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਨਿਰੋਧੇਨ ਦਾਹਪਾਕਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ‘ਅਨੇਕਵ੍ਰਣਪੀਡਿਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਨੇਕਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਪੀਡਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ ‘ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਮੇਹੀ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਤਸਾਰ੍ਤਃ’ (ਚਿ. ਅ. ੩੨) ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ||੧੪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਰਥਾਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾ(ਚਾ)ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ; ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼ੁ ਦਹਤਿ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇਧਿਕਾ ਰੁਜੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੧੫||
अत ऊर्ध्वमितरथादग्धलक्षणं वक्ष्यामः | तत्र, स्निग्धं रूक्षं वाऽऽ(चा)श्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति; अग्निसन्तप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात्त्वगादीननुप्रविश्याशु दहति; तस्मात् स्नेहदग्धेऽधिका रुजो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਵਲਯਾਦਿਪ੍ਰਕਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰਥਾ ਦਗ੍ਧਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵੈਦ੍ਯਾਦਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਦਗ੍ਧਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿ, ਰੂਕ੍ਸਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਾਸ੍ਠਪਾਸਾਣਲੋਸ੍ਟਾਦਿ||੧੫||
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮਤਿਦਗ੍ਧਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਲੁਸ੍ਯਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ; ਯਤ੍ਰੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਫੋਟਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼੍ਚੋਸਦਾਹਰਾਗਪਾਕਵੇਦਨਾਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ; ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮਨਵਗਾਢਂ ਤਾਲਵਰ੍ਣਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ; ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਮਾਂਸਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਗਾਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਲੇਸਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਵ੍ਯਾਪਾਦਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰਦਾਹਪਿਪਾਸਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚੋਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਚਿਰੇਣ ਰੋਹਤਿ, ਰੂਢਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਭਵਤਿ | ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਭਵਤਿ ||੧੬||
तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धं चेति चतुर्विधमग्निदग्धम् | तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यतेऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं; यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश्चोषदाहरागपाकवेदनाश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं; सम्यग्दग्धमनवगाढं तालवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च; अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, व्रणश्चास्य चिरेण रोहति, रूढश्च विवर्णो भवति | तदेतच्चतुर्विधमग्निदग्धलक्षणमात्मकर्मप्रसाधकं भवति ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਂ ਵੈਦ੍ਯਦੋਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਯੋਰ੍ਹੀਨਦਗ੍ਧਤ੍ਵੇਪਿ ਪਥਕ੍ਕਰਣਂ ਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍| ‘ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗਣਨਯੈਵ ਚਤੁਃਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਲਬ੍ਧਾ, ਪੁਨਃ ‘ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍’ ਇਤਿਕਰਣਂ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਭੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਦਾਹਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ| ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਕਤਵਰ੍ਣਾਦਨ੍ਯਵਰ੍ਣਮ੍| ਪ੍ਲੁਸ੍ਯਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਹ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਸ੍ਫੋਟੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਲੁਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਲੁਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਤਾਪੇਨੋਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਵ ਭਵਤਿ; ਵਿਵਰ੍ਣਮਤ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਮ੍| ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੋਸ ਆਕਸ੍ਯਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਦਾਹੋ ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭਵਤੀਵ, ਰਾਗੋ ਰਕ੍ਤਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਓਸਾਦਯਃ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਵਗਾਢਮ੍ ਅਤਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਰਹਿਤਮ੍| ਤਾਲਵਰ੍ਣਂ ਪਕ੍ਵਤਾਲਫਲਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਪਕ੍ਵਤਾਲਵਰ੍ਣਂ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਤਾਲਪਕ੍ਵਫਲਵਰ੍ਣਂ’ ਇਤਿ| ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਾਵਨਤਾਦਿਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਦਾਹਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਾਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਲੇਸੋ ਵਿਸਟਨਂ, ਵ੍ਯਾਪਾਦਨਂ ਹਿਂਸਨਮ੍| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਚ੍ਛੋਣਿਤਸ੍ਰਾਵਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਤਦੇਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਪ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮੇਵ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਭਵਤਿ, ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਾਤਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ, ਸਤ੍ਯਂ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਵੈਦ੍ਯਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਮੁਪਾਦੇਯਤ੍ਵੇਨ, ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਾਤਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨੇਤਿ ਨ ਦੋਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਭਵਤਿ’- ਇਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- “ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਯਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਦ੍ਯੋਤਕਂ ਭਵਤਿ; ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵਗ੍ਨਿਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਧਿਮਨ੍ਥਾਦਿਸੁ ਯਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਰੂਪਤਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ” ਇਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਚ ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਚਕਾਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ; ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਯਦੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨੀਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਨਂ; ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾ ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਕ੍ਰਿਯਾ ਤੁ ‘ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਙ੍ਗ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾ| ਚਕਾਰਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਪਰਾਗ੍ਨਿਪ੍ਲੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਪਨਾਦਿਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੬||
Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਕੋਪਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ | ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਵੇਗੇਨ ਪਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯਤੇ ||੧੭|| ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਉਭੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਰਸਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਸ੍ਤਥਾ | ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ||੧੮|| ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਬਾਧਤੇ |੧੯|
भवन्ति चात्र- अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति | ततस्तेनैव वेगेन पित्तमस्याभ्युदीर्यते ||१७|| तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा | तेनास्य वेदनास्तीव्राः प्रकृत्या च विदह्यते ||१८|| स्फोटाः शीघ्रं प्रजायन्ते ज्वरस्तृष्णा च बाधते |१९|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਰ੍ਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦੂਸ੍ਯਦੋਸਯੋਰ੍ਦੁਸ੍ਟਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ; ਤੇਨੈਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵੋਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍, ਏਤੇ ਦ੍ਵੇ ਅਪ੍ਯਗ੍ਨਿਪਿਤ੍ਤੇ, ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੇ, ਰਸਤੋ ਰਸਾਤ੍ ਦ੍ਵੇ ਅਪਿ ਕਟੁਕੇ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪਿ ਤੁਲ੍ਯੇ; ਤਥਾਹਿ- ਸਦਸ਼ ਏਵਾਧਾਰੋ ਵਹ੍ਨੇਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਰਸਾਦ੍ਯਾਧਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਿਤਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਦਾਹਾਦਿਕਾ ‘ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦਹ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ, ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਵਿਦਾਹਮੁਪਯਾਤਿ| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਫੋਟਾ ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਉਭੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਮਧੁਰਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੇਕ੍ਸੁਰਸਵਦ੍ਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਤ ਇਤਿ ਏਤੇ ਦ੍ਵੇ ਅਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪਿ ਤੁਲ੍ਯੇ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਹੇਤ੍ਵਾਧਾਰੌ ਕਥ੍ਯੇਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਤੇਜੋ ਹੇਤੁਃ, ਆਧਾਰਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਤੇਜ ਏਵੇਤਿ||੧੭-੧੮||-
Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21
ਦਗ੍ਧਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੯|| ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥੌਸਧਮ੍ | ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੨੦|| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯੁਦਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਯਤ੍ਯਤਿਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਖਯਤਿ ਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਨੁ ਸ਼ੀਤਂ ਕਥਞ੍ਚਨ ||੨੧||
दग्धस्योपशमार्थाय चिकित्सा सम्प्रवक्ष्यते ||१९|| प्लुष्टस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं तथौषधम् | शरीरे स्विन्नभूयिष्ठे स्विन्नं भवति शोणितम् ||२०|| प्रकृत्या ह्युदकं शीतं स्कन्दयत्यतिशोणितम् | तस्मात् सुखयति ह्युष्णं ननु शीतं कथञ्चन ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਦਗ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਮ੍| ਉਸ੍ਣਂ ਤਥੌਸਧਮਿਤਿ ਆਲੇਪਨਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਮ੍| ਕੁਤਃ ਕਾਰਣਾਦਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਚਰ੍ਯਤੇ ਨਾਗ੍ਨਿਕੋਪਿਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਰੀਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਰਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਯਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨੇਨ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੇਣ ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਕਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਕਨ੍ਦਯਤ੍ਯਤਿਸ਼ੋਣਿਤਮਿਤਿ ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤਾਂ ਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਚ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੋ ਵਾਯੁਰੂਸ੍ਮਾਪ੍ਯਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟੇ ਸ਼ੂਲਸ਼ੋਫਰਾਗਾਦਿਕਾਂ ਵੇਦਨਾਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਤਃ ਸ਼ੀਤਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਸੁਖਂ ਕਰੋਤਿ; ਉਸ੍ਣਕ੍ਰਿਯਾ ਪੁਨਾ ਰਕ੍ਤਵਿਲਯਨਕਰੀ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਊਸ੍ਮਨਿਃਸਰਣਵਾਤਾਨੁਲੋਮਹੇਤੁਃ ਸਾਤਿਸੁਖਯਤਿ||੧੯-੨੧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਚ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪੁਨਃ | ਘਤਾਲੇਪਨਸੇਕਾਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਨੇਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੨੨||
शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कुर्याद्भिषक् पुनः | घृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवास्य कारयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੀਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇਵਗਾਢਮੂਲਦਗ੍ਧਭਾਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਨਵਗਾਢਮੂਲਦਗ੍ਧਭਾਗਸ੍ਯਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਲਯਨਾਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਂ ਦਾਹਾਤਿਸ਼ਯੇ, ਨਾਤਿਦਾਹੇ ਉਸ੍ਣਾਮਿਤਿ| ਪੁਨਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਘਤਾਲੇਪਨਾਦੀਨਪਿ ਸ਼ੀਤਾਨੇਵ ਕਾਰਯੇਦਿਤਿ| ਏਵਂ ਸੁਖੀਭਵਤਿ ਵ੍ਰਣਰੋਹਣਂ ਚ||੨੨||
Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਪ੍ਲਕ੍ਸਚਨ੍ਦਨਗੈਰਿਕੈਃ | ਸਾਮਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਲੇਪਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੨੩|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ | ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚੈਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋਸ੍ਮਾਣਮਾਚਰੇਤ੍ ||੨੪||
सम्यग्दग्धे तुगाक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः | सामृतैः सर्पिषा स्निग्धैरालेपं कारयेद्भिषक् ||२३|| ग्राम्यानूपौदकैश्चैनं पिष्टैर्मांसैः प्रलेपयेत् | पित्तविद्रधिवच्चैनं सन्ततोष्माणमाचरेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾਨੁਕਾਰਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਪ੍ਲਕ੍ਸਃ ਪਰ੍ਕਟੀ, ਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ, ਸਾਮਤੈਰਿਤਿ ਗੁਡੂਚੀਸਹਿਤੈਃ; ਏਤੈਸ੍ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਘਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧੀਕਤੈਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਮਵਿਸ਼ੋਸਿਣਂ ਲੇਪਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਲੇਪਮਾਹ- ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਅਸ਼੍ਵਾਦਯਃ, ਆਨੂਪਾ ਵਰਾਹਮਹਿਸਾਦਯਃ, ਔਦਕਾਃ ਕੂਰ੍ਮਾਦਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਏਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਂ, ਸਨ੍ਤਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰੋਸ੍ਮਾਣਮ੍||੨੩-੨੪||
Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27
ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ | ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨੈਃ ||੨੫|| ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਤ੍ਵਕ੍ਕਪਾਲੈਰ੍ਵਾ ਘਤਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ | ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਡੂਚੀਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਛਾਦਯੇਦਥਵੌਦਕੈਃ ||੨੬|| ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਨਿਖਿਲਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ |੨੭|
अतिदग्धे विशीर्णानि मांसान्युद्धृत्य शीतलाम् | क्रियां कुर्याद्भिषक् पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः ||२५|| तिन्दुकीत्वक्कपालैर्वा घृतमिश्रैः प्रलेपयेत् | व्रणं गुडूचीपत्रैर्वा छादयेदथवौदकैः ||२६|| क्रियां च निखिलां कुर्याद्भिषक् पित्तविसर्पवत् |२७|
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਅਵਲਮ੍ਬਿਤਾਨਿ| ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨੈਰਿਤਿ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਗੁਣ੍ਡਨੈਃ ਕਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਣੈਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲੇ ‘ਅਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਤ੍ਵਕ੍ਕਪਾਲੈਰ੍ਵੇਤਿ ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਵਲ੍ਕਲਕਰ੍ਪਰੈਃ; ‘ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਤ੍ਵਚਾ ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਵਲ੍ਕਲੇਨ, ਕਪਾਲੈਰ੍ਮਤ੍ਖਰ੍ਪਰੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ‘ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਿਨ੍ਦੁਕ੍ਯਾ ਯਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਯਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍, ਕਸਾਯਾਃ ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੈਰਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੂਰ੍ਣਮਾਹੁਃ; ਤਤ੍ਰ ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਵਲ੍ਕਲਚੂਰ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਔਦਕੈਃ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿਪਤ੍ਰੈਃ; ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਪਦ੍ਰੁਤੋ ਵ੍ਰਣੋ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਪਤ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨੇਨੋਸ੍ਮਾਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਸਂਰੋਹਤਿ||੨੫-੨੬||-
Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28
ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਮਧੁਕਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਤਥਾ ||੨੭|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਮੇਤਦ੍ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੨੮||
मधूच्छिष्टं समधुकं रोध्रं सर्जरसं तथा ||२७|| मञ्जिष्ठां चन्दनं मूर्वां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् | सर्वेषामग्निदग्धानामेतद्रोपणमुत्तमम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇਸੁ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਦਂ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੋਪਣਂ ਘਤਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਨ ਤੁ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰਾ ਇਤਿ; ਸੂਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਯਾਪਿ ਲਿਖਿਤਮ੍||੨੭-੨੮||
Adhikarana 22 (29) · Śloka 29
ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ |੨੯|
स्नेहदग्धे क्रियां रूक्षां विशेषेणावचारयेत् |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੂਕ੍ਸਦਗ੍ਧੇ ਪੁਨਰਨੁਕ੍ਤਾਮਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮਵਚਾਰਯੇਤ੍|੨੯|-
Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਧੂਮੋਪਹਤਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੨੯|| ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਕ੍ਸੌਤਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਪ੍ਯਾਧਮਤਿ ਕਾਸਤੇ | ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਪਰਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚੈਵੋਪਜਾਯਤੇ ||੩੦|| ਸਧੂਮਕਂ ਨਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਘ੍ਰੇਯਮਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚ | ਤਥੈਵ ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਹਨ੍ਯਤੇ ||੩੧|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਯੁਤਃ ਸੀਦਤ੍ਯਥ ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤਿ | ਧੂਮੋਪਹਤ ਇਤ੍ਯੇਸਃ ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੩੨|| ਸਰ੍ਪਿਰਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ | ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਰਸੌ ਵਾਪਿ ਵਮਨਾਯ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੩੩|| ਵਮਤਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧੂਮਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ | ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਦਨਕ੍ਸਵਥੁਜ੍ਵਰਾਃ ||੩੪|| ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਡਾਧ੍ਮਾਨਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਾਃ | ਮਧੁਰੈਰ੍ਲਵਣਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਕਟੁਕੈਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੈਃ ||੩੫|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਹ੍ਣਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ | ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ ||੩੬|| ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਦੇਹਿਨਃ | ਅਵਿਦਾਹਿ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਹਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੩੭||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूमोपहतलक्षणम् ||२९|| श्वसिति क्षौति चात्यर्थमप्याधमति कासते | चक्षुषोः परिदाहश्च रागश्चैवोपजायते ||३०|| सधूमकं निश्वसिति घ्रेयमन्यन्न वेत्ति च | तथैव च रसान् सर्वान् श्रुतिश्चास्योपहन्यते ||३१|| तृष्णादाहज्वरयुतः सीदत्यथ च मूर्च्छति | धूमोपहत इत्येषः शृणु तस्य चिकित्सितम् ||३२|| सर्पिरिक्षुरसं द्राक्षां पयो वा शर्कराम्बु वा | मधुराम्लौ रसौ वाऽपि वमनाय प्रदापयेत् ||३३|| वमतः कोष्ठशुद्धिः स्याद्धूमगन्धश्च नश्यति | विधिनाऽनेन शाम्यन्ति सदनक्षवथुज्वराः ||३४|| दाहमूर्च्छातृडाध्मानश्वासकासाश्च दारुणाः | मधुरैर्लवणाम्लैश्च कटुकैः कवलग्रहैः ||३५|| सम्यग्गृह्णातीन्द्रियार्थान् मनश्चास्य प्रसीदति | शिरोविरेचनं चास्मै दद्याद्योगेन शास्त्रवित् ||३६|| दृष्टिर्विशुध्यते चास्य शिरोग्रीवं च देहिनः | अविदाहि लघु स्निग्धमाहारं चास्य कल्पयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਣ੍ਠਨਾਸਾਦਿਸੁ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕਤੇ ਧੂਮੋਪਘਾਤਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਰੋਤਿ| ਕ੍ਸੌਤਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਛਿਕ੍ਕਤਿ | ਆਧਮਤਿ ਆਧ੍ਮਾਨਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ| ਰਾਗਃ ਪੀਤਲੋਹਿਤਤਾ ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ| ਘ੍ਰੇਯਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚੇਤਿ ਨਾਸਾਗਤਦੋਸੇਣ ਧੂਮਾਦਨ੍ਯਦ੍ ਘ੍ਰੇਯਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ, ‘ਘ੍ਰੇਯਂ ਤਾਵਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਂ ਦਸ਼੍ਯਂ ਚ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਰਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਹਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨ ਸ਼ਣੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਗਤਦੋਸੇਣ| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਯੁਤ ਇਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦੋਸੇਣ| ਸੀਦਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਪਿਰਿਕ੍ਸੁਰਸਮਿਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਯੋ ਵੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਬੁ ਵੇਤਿ ਤਤੀਯਃ, ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਰਸੌ ਵਾਪੀਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਯੋਗੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ||੨੯-੩੭||
Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39
ਉਸ੍ਣਵਾਤਾਤਪੈਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ਼ੀਤਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਦਾ | ਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸਾਨਿਲੈਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੮|| ਤਥਾਤਿਤੇਜਸਾ ਦਗ੍ਧੇ ਸਿਦ੍ਧਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇਪਿ ਜੀਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍ | ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰੀਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍ ||੩੯||
उष्णवातातपैर्दग्धे शीतः कार्यो विधिः सदा | शीतवर्षानिलैर्दग्धे स्निग्धमुष्णं च शस्यते ||३८|| तथाऽतितेजसा दग्धे सिद्धर्नास्ति कथञ्चन | इन्द्रवज्राग्निदग्धेऽपि जीवति प्रतिकारयेत् | स्नेहाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रदेहैश्च तथा भिषक् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਦਗ੍ਧਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਦਗ੍ਧਸਦਸ਼ਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਉਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਣਵਾਤੋ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਿਕਃ ਸ਼ਾਰਦੋ ਵਾ; ਉਸ੍ਣਵਾਤੇਨਾਤਪੇਨ ਚ ਦਗ੍ਧ ਇਵ ਦਗ੍ਧਃ; ਉਸ੍ਣਵਾਤਾਤਪਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਬਹੁਵਚਨਮਨੁਕ੍ਤੋਸ੍ਣਪ੍ਰਾਪਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਦਾਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਵ੍ਰਣੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਵ੍ਰਣੇ ਇਤਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਨਿ| ਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸਾਨਿਲੈਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਇਤਿ ਸ਼ੀਤਂ ਹਿਮਂ, ਹਿਮਦਗ੍ਧਸ੍ਤੁਸਾਰਦਗ੍ਧ ਇਤਿ ਲੋਕੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿਮਦਗ੍ਧੇਪਿ ਦਾਹਸਾਦਸ਼੍ਯਮਸ੍ਤਿ; ਵਰ੍ਸਾਨਿਲ ਇਤਿ ਵਸ੍ਟਿਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤਃ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਬਹੁਵਚਨਮਨੁਕ੍ਤਸ਼ੀਤਪ੍ਰਾਪਣਾਰ੍ਥਮ੍| ‘ਦਗ੍ਧੇ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਹਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਥਾਤਿਤੇਜਸਾ ਦਗ੍ਧੇ ਇਤਿ ਅਤਿਤੇਜਸਾ ਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ | ‘ਤਥਾਤਿਤੇਜਸਾ ਦਗ੍ਧੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ’ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਕਤਂ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸਿਦ੍ਧਿਰਪਿ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਤ੍ “ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇਪਿ ਜੀਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰੀਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍”- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਂ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰਾ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੮-੩੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्निकर्मविधिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||