Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
12. agnikarmavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਕ੍ਸਾਰਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ, ਤਦ੍ਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਪੁਨਰ੍ਭਾਵਾਦ੍ਭੇਸਜਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੈਰਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ||੩||
View original
क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਥੇਮਾਨਿ ਦਹਨੋਪਕਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ- ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਜਾਸ਼ਕਦ੍ਗੋਦਨ੍ਤਸ਼ਰਸ਼ਲਾਕਾਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠੇਤਰਲੌਹਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ | ਤਤ੍ਰ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਜਾਸ਼ਕਦ੍ਗੋਦਨ੍ਤਸ਼ਰਸ਼ਲਾਕਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਨਾਂ, ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠੇਤਰਲੌਹਾ ਮਾਂਸਗਤਾਨਾਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਗਤਾਨਾਮ੍ ||੪||
View original
अथेमानि दहनोपकरणानि भवन्ति- तद्यथा- पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश्च | तत्र, पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास्त्वग्गतानां, जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां, क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिगतानाम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਭ੍ਯਾਂ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤ੍ਯਯਿਕੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਵਿਧਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ||੫||
View original
तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां; तत्राप्यात्ययिकेऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਤੁਸੁ ਚ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤਃ; ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਰੀਭਗਨ੍ਦਰੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਮੁਖਰੋਗੇਸ੍ਵਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੬||
View original
सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः; मूढगर्भाश्मरीभगन्दरोदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਹੁਰੇਕੇ- ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਧਂ, ਮਾਂਸਦਗ੍ਧਂ ਚ; ਇਹ ਤੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ੍ਵਪਿ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੋਗ੍ਨਿਃ ||੭||
View original
तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके- त्वग्दग्धं, मांसदग्धं च; इह तु सिरास्नायुसन्ध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धोऽग्निः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ, ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਧੇ, ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਤਾਲ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਵੇਦਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸਙ੍ਕੁਚਿਤਵ੍ਰਣਤਾ ਚ ਮਾਂਸਦਗ੍ਧੇ; ਕਸ੍ਣੋਨ੍ਨਤਵ੍ਰਣਤਾ ਸ੍ਰਾਵਸਨ੍ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਦਗ੍ਧੇ, ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਤਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਸ੍ਥਿਰਵ੍ਰਣਤਾ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਦਗ੍ਧੇ ||੮||
View original
तत्र, शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे, कपोतवर्णताऽल्पश्वयथुवेदना शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे; कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसन्निरोधश्च सिरास्नायुदग्धे, रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च सन्ध्यस्थिदग्धे ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਧਿਮਨ੍ਥਯੋਰ੍ਭ੍ਰੂਲਲਾਟਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਦਹੇਤ੍, ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇਸ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਾਲਕ੍ਤਕਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਮਕੂਪਾਨ੍ ||੯||
View original
तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर्भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत्, वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ੍ਥਿਤੇਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਿ ਵਾਯਾਵੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਕਠਿਨਸੁਪ੍ਤਮਾਂਸੇ ਵ੍ਰਣੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਭਗਨ੍ਦਰਾਪਚੀਸ਼੍ਲੀਪਦਚਰ੍ਮਕੀਲਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਚ੍ਛੇਦਨਾਦਿਸੁ ਨਾਡੀਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸੁ ਚਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੧੦||
View original
त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰ ਵਲਯ-ਬਿਨ੍ਦੁ-ਵਿਲੇਖਾ-ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਨੀਤਿ ਦਹਨਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ||੧੧||
View original
तत्र वलय-बिन्दु-विलेखा-प्रतिसारणानीति दहनविशेषाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਰੋਗਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਰਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਬਲਾਬਲਂ ਚ | ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਤਥਰ੍ਤੁਂ ਚ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤੋਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਭਿਸਗਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ||੧੨||
View original
भवति चात्र- रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च | व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततोऽव्यवस्येद्भिषगग्निकर्म ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ||੧੩||
View original
तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਅਥੇਮਾਨਗ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਹਰੇਤ੍- ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਮਨ੍ਤਃਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਮਨੁਦ੍ਧਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਬਾਲਂ ਵਦ੍ਧਂ ਭੀਰੁਮਨੇਕਵ੍ਰਣਪੀਡਿਤਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੧੪||
View original
अथेमानग्निना परिहरेत्- पित्तप्रकृतिमन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठमनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुमनेकव्रणपीडितमस्वेद्यांश्चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਰਥਾਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾ(ਚਾ)ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ; ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼ੁ ਦਹਤਿ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇਧਿਕਾ ਰੁਜੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੧੫||
View original
अत ऊर्ध्वमितरथादग्धलक्षणं वक्ष्यामः | तत्र, स्निग्धं रूक्षं वाऽऽ(चा)श्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति; अग्निसन्तप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात्त्वगादीननुप्रविश्याशु दहति; तस्मात् स्नेहदग्धेऽधिका रुजो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮਤਿਦਗ੍ਧਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਲੁਸ੍ਯਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ; ਯਤ੍ਰੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਫੋਟਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼੍ਚੋਸਦਾਹਰਾਗਪਾਕਵੇਦਨਾਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ; ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮਨਵਗਾਢਂ ਤਾਲਵਰ੍ਣਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ; ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਮਾਂਸਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਗਾਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਲੇਸਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਵ੍ਯਾਪਾਦਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰਦਾਹਪਿਪਾਸਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚੋਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਚਿਰੇਣ ਰੋਹਤਿ, ਰੂਢਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਭਵਤਿ | ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਂ ਭਵਤਿ ||੧੬||
View original
तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धं चेति चतुर्विधमग्निदग्धम् | तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यतेऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं; यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश्चोषदाहरागपाकवेदनाश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं; सम्यग्दग्धमनवगाढं तालवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च; अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, व्रणश्चास्य चिरेण रोहति, रूढश्च विवर्णो भवति | तदेतच्चतुर्विधमग्निदग्धलक्षणमात्मकर्मप्रसाधकं भवति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਕੋਪਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ | ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਵੇਗੇਨ ਪਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯਤੇ ||੧੭|| ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਉਭੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਰਸਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਸ੍ਤਥਾ | ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ||੧੮|| ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਬਾਧਤੇ |੧੯|
View original
भवन्ति चात्र- अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति | ततस्तेनैव वेगेन पित्तमस्याभ्युदीर्यते ||१७|| तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा | तेनास्य वेदनास्तीव्राः प्रकृत्या च विदह्यते ||१८|| स्फोटाः शीघ्रं प्रजायन्ते ज्वरस्तृष्णा च बाधते |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21
ਦਗ੍ਧਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੯|| ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥੌਸਧਮ੍ | ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੨੦|| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯੁਦਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਯਤ੍ਯਤਿਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਖਯਤਿ ਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਨੁ ਸ਼ੀਤਂ ਕਥਞ੍ਚਨ ||੨੧||
View original
दग्धस्योपशमार्थाय चिकित्सा सम्प्रवक्ष्यते ||१९|| प्लुष्टस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं तथौषधम् | शरीरे स्विन्नभूयिष्ठे स्विन्नं भवति शोणितम् ||२०|| प्रकृत्या ह्युदकं शीतं स्कन्दयत्यतिशोणितम् | तस्मात् सुखयति ह्युष्णं ननु शीतं कथञ्चन ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਚ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪੁਨਃ | ਘਤਾਲੇਪਨਸੇਕਾਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਨੇਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੨੨||
View original
शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कुर्याद्भिषक् पुनः | घृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवास्य कारयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਪ੍ਲਕ੍ਸਚਨ੍ਦਨਗੈਰਿਕੈਃ | ਸਾਮਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਲੇਪਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੨੩|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ | ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚੈਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋਸ੍ਮਾਣਮਾਚਰੇਤ੍ ||੨੪||
View original
सम्यग्दग्धे तुगाक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः | सामृतैः सर्पिषा स्निग्धैरालेपं कारयेद्भिषक् ||२३|| ग्राम्यानूपौदकैश्चैनं पिष्टैर्मांसैः प्रलेपयेत् | पित्तविद्रधिवच्चैनं सन्ततोष्माणमाचरेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27
ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ | ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨੈਃ ||੨੫|| ਤਿਨ੍ਦੁਕੀਤ੍ਵਕ੍ਕਪਾਲੈਰ੍ਵਾ ਘਤਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ | ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਡੂਚੀਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਛਾਦਯੇਦਥਵੌਦਕੈਃ ||੨੬|| ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਨਿਖਿਲਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ |੨੭|
View original
अतिदग्धे विशीर्णानि मांसान्युद्धृत्य शीतलाम् | क्रियां कुर्याद्भिषक् पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः ||२५|| तिन्दुकीत्वक्कपालैर्वा घृतमिश्रैः प्रलेपयेत् | व्रणं गुडूचीपत्रैर्वा छादयेदथवौदकैः ||२६|| क्रियां च निखिलां कुर्याद्भिषक् पित्तविसर्पवत् |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28
ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਮਧੁਕਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਤਥਾ ||੨੭|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਮੇਤਦ੍ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੨੮||
View original
मधूच्छिष्टं समधुकं रोध्रं सर्जरसं तथा ||२७|| मञ्जिष्ठां चन्दनं मूर्वां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् | सर्वेषामग्निदग्धानामेतद्रोपणमुत्तमम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (29) · Śloka 29
ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ |੨੯|
View original
स्नेहदग्धे क्रियां रूक्षां विशेषेणावचारयेत् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਧੂਮੋਪਹਤਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੨੯|| ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਕ੍ਸੌਤਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਪ੍ਯਾਧਮਤਿ ਕਾਸਤੇ | ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਪਰਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚੈਵੋਪਜਾਯਤੇ ||੩੦|| ਸਧੂਮਕਂ ਨਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਘ੍ਰੇਯਮਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚ | ਤਥੈਵ ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਹਨ੍ਯਤੇ ||੩੧|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਯੁਤਃ ਸੀਦਤ੍ਯਥ ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤਿ | ਧੂਮੋਪਹਤ ਇਤ੍ਯੇਸਃ ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੩੨|| ਸਰ੍ਪਿਰਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ | ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਰਸੌ ਵਾਪਿ ਵਮਨਾਯ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੩੩|| ਵਮਤਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧੂਮਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ | ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਦਨਕ੍ਸਵਥੁਜ੍ਵਰਾਃ ||੩੪|| ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਡਾਧ੍ਮਾਨਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਾਃ | ਮਧੁਰੈਰ੍ਲਵਣਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਕਟੁਕੈਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੈਃ ||੩੫|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਹ੍ਣਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ | ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ ||੩੬|| ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਦੇਹਿਨਃ | ਅਵਿਦਾਹਿ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਹਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੩੭||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूमोपहतलक्षणम् ||२९|| श्वसिति क्षौति चात्यर्थमप्याधमति कासते | चक्षुषोः परिदाहश्च रागश्चैवोपजायते ||३०|| सधूमकं निश्वसिति घ्रेयमन्यन्न वेत्ति च | तथैव च रसान् सर्वान् श्रुतिश्चास्योपहन्यते ||३१|| तृष्णादाहज्वरयुतः सीदत्यथ च मूर्च्छति | धूमोपहत इत्येषः शृणु तस्य चिकित्सितम् ||३२|| सर्पिरिक्षुरसं द्राक्षां पयो वा शर्कराम्बु वा | मधुराम्लौ रसौ वाऽपि वमनाय प्रदापयेत् ||३३|| वमतः कोष्ठशुद्धिः स्याद्धूमगन्धश्च नश्यति | विधिनाऽनेन शाम्यन्ति सदनक्षवथुज्वराः ||३४|| दाहमूर्च्छातृडाध्मानश्वासकासाश्च दारुणाः | मधुरैर्लवणाम्लैश्च कटुकैः कवलग्रहैः ||३५|| सम्यग्गृह्णातीन्द्रियार्थान् मनश्चास्य प्रसीदति | शिरोविरेचनं चास्मै दद्याद्योगेन शास्त्रवित् ||३६|| दृष्टिर्विशुध्यते चास्य शिरोग्रीवं च देहिनः | अविदाहि लघु स्निग्धमाहारं चास्य कल्पयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39
ਉਸ੍ਣਵਾਤਾਤਪੈਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ਼ੀਤਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਦਾ | ਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸਾਨਿਲੈਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੮|| ਤਥਾਤਿਤੇਜਸਾ ਦਗ੍ਧੇ ਸਿਦ੍ਧਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇਪਿ ਜੀਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍ | ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰੀਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍ ||੩੯||
View original
उष्णवातातपैर्दग्धे शीतः कार्यो विधिः सदा | शीतवर्षानिलैर्दग्धे स्निग्धमुष्णं च शस्यते ||३८|| तथाऽतितेजसा दग्धे सिद्धर्नास्ति कथञ्चन | इन्द्रवज्राग्निदग्धेऽपि जीवति प्रतिकारयेत् | स्नेहाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रदेहैश्च तथा भिषक् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्निकर्मविधिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon