Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿನಾ ಕೃತ್ವಾ ಯತ್ ಕರ್ಮ, ಅಗ್ನೇಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ವಾ ಯತ್ ಕರ್ಮ, ತದಗ್ನಿಕರ್ಮ; ತಸ್ಯ ವಿಧಿರ್ವಿಧಾನಂ; ತದ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ವಿದ್ಯತೇ ತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ‘ಅಗ್ನಿಕರ್ಮೀಯಮ್’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, “ಅಗ್ನಿಕರ್ಮಾಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಗ್ನಿಕರ್ಮೀಯಃ” ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಕ್ಷಾರಾದಗ್ನಿರ್ಗರೀಯಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಸು ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ, ತದ್ದಗ್ಧಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಮಪುನರ್ಭಾವಾದ್ಭೇಷಜಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರೈರಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತತ್ಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ||೩||
क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನಿಕರ್ಮಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮಾಹ- ಕ್ಷಾರಾದಿತ್ಯಾದಿ|- ಕ್ಷಾರಾದ್ಗುರೋಃ ಸಕಾಶಾದಗ್ನಿರ್ಗರೀಯಾನ್ ಗುರುತರಃ| ಕುತ್ರ ಪುನಃ ಕ್ಷಾರಾದಗ್ನಿರ್ಗರೀಯಾನಿತ್ಯಾಹ- ಕ್ರಿಯಾಸು ಕರ್ಮಸು, ನ ತು ಗುಣೇಷು; ಗುಣೇಷು ಪುನಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಚ್ಛೇದ್ಯಭೇದ್ಯಲೇಖ್ಯಕರಣಾದಿಷು ಕ್ಷಾರ ಏವ ಪ್ರಧಾನಃ; ಏತೇನ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಕೃತ್ಯೇ ದ್ವಯೋರಪಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ; ಯಥಾ- ದೃಢಪ್ರಹಾರಿತ್ವೇನಾರ್ಜುನಾತ್ ಕರ್ಣಃ, ಕರ್ಣಾದ್ದೂರಪಾತಿತ್ವೇನಾರ್ಜುನಃ ಪ್ರಧಾನಮಿತಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾತ ಇತಿ ಕಥಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಸ್ಯ ಗರೀಯಸ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಾಧಕಂ ಹೇತುಮಾಹ- ತದ್ದಗ್ಧಾನಾಮಿತಿ|- ಅಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಮ್; ಅಪುನರ್ಭಾವಾದಿತಿ ಅಪುನರ್ಭಾವಸ್ತು ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಾನಾಮ್, ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ತ್ವಗ್ನಿದಗ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ಪುನರುದ್ಭವಃ; ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಸಮಾದಧತಿ- ಅರ್ಬುದಾದಯೋಽಗ್ನಿನಾ ಸಮೂಲಮುನ್ಮೂಲಿತಾ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಭಿಃ ಪುನರ್ದೋಷಪ್ರಕೋಪಾತ್ತತ್ಸ್ಥಾನ ಏವಾನ್ಯೇ ಜಾಯಮಾನಾಸ್ತದ್ವದುಪಲಭ್ಯನ್ತೇ| ಹೇತ್ವನ್ತರಂ ಸಮುಚ್ಚಿನ್ವನ್ನಾಹ- ಭೇಷಜೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ಅಗ್ನಿಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಸ್ವೇದಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಯಮರ್ಥಃ- ಭಗನ್ದರಾರ್ಶಸಾದಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಿದ್ಯನ್ತೇ, ಪಶ್ಚಾತ್ತೇಷು ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯತೇ; ಅಥವಾ ಸ್ವೇದಗ್ರಹಣಂ ಭೇಷಜೋಪಲಕ್ಷಣಂ, ಭೇಷಜಾಶಕ್ತೌ ಶಸ್ತ್ರಾವಚಾರಣಂ, ಶಸ್ತ್ರಾಶಕ್ತಾವಶೇಷವ್ಯಾಧಿಶಮನಾಯ ಕ್ಷಾರಃ, ಕ್ಷಾರಾಶಕ್ಯೇಽವಗಾಢಮೂಲೇ ವ್ಯಾಧಾವಗ್ನಿರಿತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಥೇಮಾನಿ ದಹನೋಪಕರಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ- ತದ್ಯಥಾ- ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಜಾಶಕೃದ್ಗೋದನ್ತಶರಶಲಾಕಾಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠೇತರಲೌಹಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾಶ್ಚ | ತತ್ರ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಜಾಶಕೃದ್ಗೋದನ್ತಶರಶಲಾಕಾಸ್ತ್ವಗ್ಗತಾನಾಂ, ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠೇತರಲೌಹಾ ಮಾಂಸಗತಾನಾಂ, ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಗತಾನಾಮ್ ||೪||
अथेमानि दहनोपकरणानि भवन्ति- तद्यथा- पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश्च | तत्र, पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास्त्वग्गतानां, जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां, क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिगतानाम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನ್ಯವಚಾರಣೋಪಕರಣಾನಿ ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥೇಮಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅಜಾಶಕೃತ್ ಛಾಗಪುರೀಷಂ; ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಟಂ ಜಮ್ಬೂಫಲಸದೃಶಮುಖಾಗ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಪಾಷಾಣರಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ; ಇತರಲೋಹಾಸ್ತಾಮ್ರರಜತಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ವಿಕಾರಾ ಲೌಹಾಃ; ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಸರ್ಜರಸಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಾದಯಃ| ಅಗ್ನ್ಯುಪಕರಣರಾಶಿತ್ರಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ವಗ್ಗತಾನಾಮಿತಿ ವಾತಕಫಕೃತಾನಾಂ ಸುಪ್ತ್ಯಾದಿವಿಕಾರಾಣಾಮ್| ಮಾಂಸಗತಾನಾಂ ವಾತಕಫಜವಿಕಾರಾಣಾಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಾತಕಫಸಮ್ಭೂತಾನಾಮಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ನನು, ಕಾಶ್ಯಪೇನ ಮುನಿನಾ ಸಿರಾದಿಷ್ವಗ್ನಿಕರ್ಮ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ; ತಥಾ ಚ ತದ್ವಚನಂ- “ನ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮರ್ಮಸ್ವಪಿ ಕಥಞ್ಚನ| ದಂಶಸ್ಯೋತ್ಕರ್ತನಂ ಕಾರ್ಯಂ ದಾಹೋ ವಾ ಭಿಷಜಾಽಗ್ನಿನಾ|”- ಇತಿ; ಇಹ ತು ಸಿರಾದಿಷ್ವಪ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮೋಕ್ತಮ್, ಇತ್ಥಂ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರವಿರೋಧಃ; ತನ್ನ, ಅತ್ರಾಪಿ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಚ್ಛೇದಾದ್ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೌ ವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರತೀಕಾರಾಯಾಗ್ನಿಕರ್ಮೋಕ್ತಂ, ನ ಪುನಃ ಸಿರಾದಿಗತರೋಗೋಚ್ಛೇದನಾಯ, ಯತೋ ಮಾಂಸದಾಹಾದೇವ ಸಿರಾದಿಗತರೋಗೋಚ್ಛೇದೋ ಜಾಯತ ಏವ; ತಥಾ ಚ ಭದ್ರಶೌನಕಃ- “ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಿತೋ ವಾಯುಸ್ತ್ವಗ್ದಾಹೇನೈವ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಮಾಂಸೇ ದಗ್ಧೇ ಹಿ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಜಾಃ”- ಇತಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಸರ್ವರ್ತುಷು ಕುರ್ಯಾದನ್ಯತ್ರ ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಾಭ್ಯಾಂ; ತತ್ರಾಪ್ಯಾತ್ಯಯಿಕೇಽಗ್ನಿಕರ್ಮಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ವಿಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ||೫||
तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां; तत्राप्यात्ययिकेऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा ||५||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಕಾಲಂ ಸಾಪವಾದಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರಾಗ್ನೀತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಸರ್ವರ್ತುಷು ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯುತ್ಸರ್ಗಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಪವಾದಃ| ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಯೋರಪ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾಹ- ತತ್ರಾಪೀತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾಪೀತಿ ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಯೋರಪಿ, ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಆಶುಪ್ರಾಣವಿನಾಶಕೇ, ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕವಿಧಿಂ ಕೃತ್ವೇತಿ ತಸ್ಯಾಗ್ನಿಸಮಾನಸ್ಯ ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಾಭಿಧಾನಸ್ಯರ್ತೋಃ, ಪ್ರತ್ಯನೀಕವಿಧಿಂ ವಿಪರೀತವಿಧಾನಂ ಶೀತಾಚ್ಛಾದನಭೋಜನಪ್ರದೇಹಾದಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ; ‘ಅಗ್ನಿಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಅತ್ರ ಪಾಠೇ ಕೇಚಿದ್ವಿಧಿಶಬ್ದಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಷ್ವೃತುಷು ಚ ಪಿಚ್ಛಿಲಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವತಃ; ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮರೀಭಗನ್ದರೋದರಾರ್ಶೋಮುಖರೋಗೇಷ್ವಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀತ ||೬||
सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः; मूढगर्भाश्मरीभगन्दरोदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಗ್ನಿಕರ್ಮಾಙ್ಗವಿಧಿಮಾಹ- ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ಅಗ್ನಿಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಪಿಚ್ಛಿಲಮನ್ನಂ ಪಿಚ್ಛಿಲವೀರ್ಯಮನ್ನಂ; ಶೀತಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಾನಾಂ ವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಾತ್| ತತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇಷು ಭೋಜನಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಮಾಹ- ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ಏಷು ಭೋಜನೇ ಕೃತೇ ಊರ್ಧ್ವಾಧೋವೇಗಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ಮವಿಘಾತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ವಚಿದುದರಾನವಕಾಶತ್ವಾತ್| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮರೀ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧಮಗ್ನಿಕರ್ಮಾಹುರೇಕೇ- ತ್ವಗ್ದಗ್ಧಂ, ಮಾಂಸದಗ್ಧಂ ಚ; ಇಹ ತು ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಷ್ವಪಿ ನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಗ್ನಿಃ ||೭||
तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके- त्वग्दग्धं, मांसदग्धं च; इह तु सिरास्नायुसन्ध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धोऽग्निः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನಿಕರ್ಮಣ್ಯೇಕೀಯಮತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವತನ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಇಹ ತು ಸಿರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಿರಾದಿಷ್ವಪ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ; “ಸಿರಾದಿಷ್ವಪ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿರಾತ್ಯಯಿಕೇ ವ್ಯಾಧಾವೇವ, ನಾನ್ಯತ್ರ” ಇತ್ಯನ್ಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ, ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ದುರ್ಗನ್ಧತಾ ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಶ್ಚ ತ್ವಗ್ದಗ್ಧೇ, ಕಪೋತವರ್ಣತಾಽಲ್ಪಶ್ವಯಥುವೇದನಾ ಶುಷ್ಕಸಙ್ಕುಚಿತವ್ರಣತಾ ಚ ಮಾಂಸದಗ್ಧೇ; ಕೃಷ್ಣೋನ್ನತವ್ರಣತಾ ಸ್ರಾವಸನ್ನಿರೋಧಶ್ಚ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುದಗ್ಧೇ, ರೂಕ್ಷಾರುಣತಾ ಕರ್ಕಶಸ್ಥಿರವ್ರಣತಾ ಚ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿದಗ್ಧೇ ||೮||
तत्र, शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे, कपोतवर्णताऽल्पश्वयथुवेदना शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे; कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसन्निरोधश्च सिरास्नायुदग्धे, रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च सन्ध्यस्थिदग्धे ||८||
🔊 Audio coming soon
ತ್ವಗಾದಿಷು ಕರ್ಮಣಿ ಕೃತೇ ಪ್ರತಿವಿಷಯಂ ಭೇದಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಶಬ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರವ್ರಣತಾ ಕಠಿನವ್ರಣತಾ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಯೋರ್ಭ್ರೂಲಲಾಟಶಙ್ಖಪ್ರದೇಶೇಷು ದಹೇತ್, ವರ್ತ್ಮರೋಗೇಷ್ವಾರ್ದ್ರಾಲಕ್ತಕಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಾಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ಕೃತ್ವಾ ವರ್ತ್ಮರೋಮಕೂಪಾನ್ ||೯||
तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर्भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत्, वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान् ||९||
🔊 Audio coming soon
ರೋಗಭೇದಾಚ್ಛರೀರಾವಯವವಿಶೇಷೇಷ್ವಗ್ನ್ಯವಚಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಶಿರೋರೋಗೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಮನ್ಥಃ ಅಕ್ಷಿರೋಗೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಪೂರ್ವಕಃ| ಭ್ರುವೌ ಅಕ್ಷಿಕೂಟೋಪರಿ ರೋಮರಾಜೀ, ಶಙ್ಖೌ ಭ್ರೂಕರ್ಣಯೋರ್ಮಧ್ಯಮ್| ವರ್ತ್ಮದೇಶೇ ಯಥಾಽಗ್ನ್ಯವಚಾರಣಂ ತಥಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವರ್ತ್ಮರೋಗೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ‘ದಹೇತ್’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ವರ್ತ್ಮ ನೇತ್ರಚ್ಛಾದನಮ್| ಆರ್ದ್ರಾಲಕ್ತಕ ಆರ್ದ್ರಕರ್ಪಟಃ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸ್ಥಿತೇಽತ್ಯುಗ್ರರುಜಿ ವಾಯಾವುಚ್ಛ್ರಿತಕಠಿನಸುಪ್ತಮಾಂಸೇ ವ್ರಣೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಶೋಽರ್ಬುದಭಗನ್ದರಾಪಚೀಶ್ಲೀಪದಚರ್ಮಕೀಲತಿಲಕಾಲಕಾನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಸನ್ಧಿಸಿರಾಚ್ಛೇದನಾದಿಷು ನಾಡೀಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಷು ಚಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೦||
त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶೇಷವಿಷಯಮವಸ್ಥಾಭೇದೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತ್ವಙ್ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ಯುಗ್ರರುಜೇ ವಾಯೌ ಇತಿ ಉಗ್ರಶೂಲೇ ವಾಯೌ| ಉಚ್ಛ್ರಿತಕಠಿನಸುಪ್ತಮಾಂಸೇ ಇತಿ ಉಚ್ಛ್ರಿತಮುತ್ಸೇಧವತ್, ಸುಪ್ತಮಚೇತನಮ್| ನಾಡೀತಿ ವ್ರಣವಿಶೇಷಃ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ ವಲಯ-ಬಿನ್ದು-ವಿಲೇಖಾ-ಪ್ರತಿಸಾರಣಾನೀತಿ ದಹನವಿಶೇಷಾಃ ||೧೧||
तत्र वलय-बिन्दु-विलेखा-प्रतिसारणानीति दहनविशेषाः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಣಿಧಾನಾಕಾರವಿಶೇಷಮಾಹ- ತತ್ರ ವಲಯೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧಿಮೂಲೇ ವಲಯಮಿವ ವಲಯಂ, ಶಲಾಕಾಗ್ರನಿರ್ಮಿತೋ, ಬಿನ್ದುರಿವ ಬಿನ್ದುಃ, ತಿರ್ಯಗೃಜುವಕ್ರಾ ವಿವಿಧಾ ಲೇಖಾ ವಿಲೇಖಾ, ತಪ್ತಶಲಾಕಾಪ್ರಭೃತಿಭಿರವಘರ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ; ವಿಶೇಷಾ ಇತಿ ಆಶ್ರಯವ್ಯಾಧಿವಶೇನಾಕೃತಿಭೇದಾಃ| ತತ್ರ ವಲಯೇತ್ಯಾದಿಗದ್ಯಸ್ಯಾದೌ ಕೇಚಿತ್ ‘ರೋಗಾಕೃತಿಮವೇಕ್ಷ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರ್ನ ಪಠಿತಃ, ಕುತಃ? ತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯಾಗ್ರಿಮಶ್ಲೋಕೇನೈವೋಕ್ತತ್ವಾತ್||೧೧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ರೋಗಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಙ್ನರಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣಿ ಬಲಾಬಲಂ ಚ | ವ್ಯಾಧಿಂ ತಥರ್ತುಂ ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ತತೋಽವ್ಯವಸ್ಯೇದ್ಭಿಷಗಗ್ನಿಕರ್ಮ ||೧೨||
भवति चात्र- रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च | व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततोऽव्यवस्येद्भिषगग्निकर्म ||१२||
🔊 Audio coming soon
ವಲಯಾದಿದಹನವಿಶೇಷಾರಮ್ಭಹೇತುಂ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣಿ ಚ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ರೋಗಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದೇಃ| ಸಂಸ್ಥಾನಮ್ ಆಯತಾದ್ಯಾಕಾರಮ್| ಏತೇನ ವಲಯಾದ್ಯಾರಮ್ಭಹೇತುಃ ಕಥಿತಃ| ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣಿ ಚ ಕಥಯನ್ನಾಹ- ನರಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಬಲಾಬಲಮಿತಿ ‘ಆತುರಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಬಲವತ್ಯಾತುರೇ ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಃ, ಅಬಲವತಿ ಪರಿಹಾರಃ| ವ್ಯಾಧಿಂ ವಾತಕಫಾತ್ಮಕಂ, ತತ್ರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಃ, ಪರಿಹಾರಸ್ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದೌ| ಋತುಮಿತಿ ಹೇಮನ್ತಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿವಿಷಯಮ್, ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತು ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಯೋಃ| ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಿತಿ ಅತ್ರೈಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಶ್ಲೋಕೇ ಏಕಾರ್ಥಶಬ್ದದ್ವಯಕರಣಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತಿವಿಷಯಯೋರುಭಯೋರಪ್ಯವೇಕ್ಷಣೇ ಯತ್ನಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಅಧ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ‘ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್’ ಇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಅಥೋ ವಿದಿತ್ವಾ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ವಿದಿತ್ವಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ||೧೨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಭ್ಯಙ್ಗಃ ||೧೩||
तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಂ ಚಿಕಿತ್ಸನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿಕರ್ಮದೂಷಿತರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋಃ ಪ್ರಸಾದಾಯ ವೇದನೋಪಶಮಾಯ ಚ||೧೩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಅಥೇಮಾನಗ್ನಿನಾ ಪರಿಹರೇತ್- ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಮನ್ತಃಶೋಣಿತಂ ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಮನುದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ದುರ್ಬಲಂ ಬಾಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಭೀರುಮನೇಕವ್ರಣಪೀಡಿತಮಸ್ವೇದ್ಯಾಂಶ್ಚೇತಿ ||೧೪||
अथेमानग्निना परिहरेत्- पित्तप्रकृतिमन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठमनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुमनेकव्रणपीडितमस्वेद्यांश्चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನೇರ್ನಿವೃತ್ತಿವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥೇಮಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತಃಶೋಣಿತಂ ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಮಿತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶೋಣಿತನಿರೋಧೇನ ದಾಹಪಾಕಾದಿಸಮ್ಭವಾತ್| ‘ಅನೇಕವ್ರಣಪೀಡಿತಮ್’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಅನೇಕವ್ಯಾಧಿಪರಿಪೀಡಿತಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅಸ್ವೇದ್ಯಾಃ ‘ಪಾಣ್ಡುರ್ಮೇಹೀ ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ತೃಷಾರ್ತಃ’ (ಚಿ. ಅ. ೩೨) ಇತ್ಯಾದಯಃ||೧೪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತರಥಾದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಾಽಽ(ಚಾ)ಶ್ರಿತ್ಯ ದ್ರವ್ಯಮಗ್ನಿರ್ದಹತಿ; ಅಗ್ನಿಸನ್ತಪ್ತೋ ಹಿ ಸ್ನೇಹಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಿರಾನುಸಾರಿತ್ವಾತ್ತ್ವಗಾದೀನನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾಶು ದಹತಿ; ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇಽಧಿಕಾ ರುಜೋ ಭವನ್ತಿ ||೧೫||
अत ऊर्ध्वमितरथादग्धलक्षणं वक्ष्यामः | तत्र, स्निग्धं रूक्षं वाऽऽ(चा)श्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति; अग्निसन्तप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात्त्वगादीननुप्रविश्याशु दहति; तस्मात् स्नेहदग्धेऽधिका रुजो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ವಲಯಾದಿಪ್ರಕಾರಾತ್ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣಾಗ್ನಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇತರಥಾ ದಗ್ಧಮಿತಿ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣ ವೈದ್ಯಾದೃತೇ ಪ್ರಮಾದಾದ್ದಗ್ಧಮ್| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರಾದಿ, ರೂಕ್ಷಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣಲೋಷ್ಟಾದಿ||೧೫||
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ ದುರ್ದಗ್ಧಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮತಿದಗ್ಧಂ ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಮ್ | ತತ್ರ ಯದ್ವಿವರ್ಣಂ ಪ್ಲುಷ್ಯತೇಽತಿಮಾತ್ರಂ ತತ್ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ; ಯತ್ರೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸ್ಫೋಟಾಸ್ತೀವ್ರಾಶ್ಚೋಷದಾಹರಾಗಪಾಕವೇದನಾಶ್ಚಿರಾಚ್ಚೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ತದ್ದುರ್ದಗ್ಧಂ; ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮನವಗಾಢಂ ತಾಲವರ್ಣಂ ಸುಸಂಸ್ಥಿತಂ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ ಚ; ಅತಿದಗ್ಧೇ ಮಾಂಸಾವಲಮ್ಬನಂ ಗಾತ್ರವಿಶ್ಲೇಷಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವ್ಯಾಪಾದನಮತಿಮಾತ್ರಂ ಜ್ವರದಾಹಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ಚೋಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ, ವ್ರಣಶ್ಚಾಸ್ಯ ಚಿರೇಣ ರೋಹತಿ, ರೂಢಶ್ಚ ವಿವರ್ಣೋ ಭವತಿ | ತದೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಮಾತ್ಮಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಂ ಭವತಿ ||೧೬||
तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धं चेति चतुर्विधमग्निदग्धम् | तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यतेऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं; यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश्चोषदाहरागपाकवेदनाश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं; सम्यग्दग्धमनवगाढं तालवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च; अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, व्रणश्चास्य चिरेण रोहति, रूढश्च विवर्णो भवति | तदेतच्चतुर्विधमग्निदग्धलक्षणमात्मकर्मप्रसाधकं भवति ||१६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಂ ವೈದ್ಯದೋಷಾತ್ ಪ್ರಮಾದಾದ್ವಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಪ್ಲುಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲುಷ್ಟದುರ್ದಗ್ಧಯೋರ್ಹೀನದಗ್ಧತ್ವೇಽಪಿ ಪೃಥಕ್ಕರಣಂ ಲಕ್ಷಣಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಾತ್| ‘ತತ್ರ ಪ್ಲುಷ್ಟಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿಗಣನಯೈವ ಚತುಃಸಙ್ಖ್ಯಾ ಲಬ್ಧಾ, ಪುನಃ ‘ಚತುರ್ವಿಧಮ್’ ಇತಿಕರಣಂ ಪ್ಲುಷ್ಟದುರ್ದಗ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ಭೇದಾಭ್ಯಾಂ ಹೀನದಗ್ಧಸ್ಯ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರದಾಹಶಙ್ಕಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್| ಏಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರ ಯದ್ವಿವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ| ವಿವರ್ಣಂ ಪ್ರಾಕೃತವರ್ಣಾದನ್ಯವರ್ಣಮ್| ಪ್ಲುಷ್ಯತೇಽತಿಮಾತ್ರಮ್ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ದಹ್ಯತೇ ನ ಚ ಸ್ಫೋಟೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ‘ಪ್ಲುಷ್ಟಮತಿಮಾತ್ರಂ ವಿವರ್ಣಂ ಯತ್ ಪ್ಲುಷ್ಯತೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅತಿಮಾತ್ರಂ ವಿವರ್ಣಂ ಯತ್ ಪ್ಲುಷ್ಯತ ಇತಿ ಅಗ್ನಿತಾಪೇನೋತ್ಸ್ವಿನ್ನಮಿವ ಭವತಿ; ವಿವರ್ಣಮತ್ರ ಪಾಣ್ಡುವರ್ಣಮ್| ಯತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಚೋಷ ಆಕೃಷ್ಯತ ಇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ, ದಾಹೋ ಭಸ್ಮಸಾದ್ಭವತೀವ, ರಾಗೋ ರಕ್ತತಾ, ವೇದನಾ ಓಷಾದಯಃ| ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನವಗಾಢಮ್ ಅತಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣರಹಿತಮ್| ತಾಲವರ್ಣಂ ಪಕ್ವತಾಲಫಲವರ್ಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ‘ಪಕ್ವತಾಲವರ್ಣಂ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ, ಅಪರೇ ತು ‘ತಾಲಪಕ್ವಫಲವರ್ಣಂ’ ಇತಿ| ಸುಸಂಸ್ಥಿತಮ್ ಅತ್ಯುನ್ನತಾವನತಾದಿದೋಷವರ್ಜಿತಮ್| ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ ಚೇತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿದಾಹಲಿಙ್ಗಯುಕ್ತಮ್| ಅತಿದಗ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗಾತ್ರವಿಶ್ಲೇಷೋ ವಿಷಟನಂ, ವ್ಯಾಪಾದನಂ ಹಿಂಸನಮ್| ಅತಿಮಾತ್ರಶಬ್ದೋ ಜ್ವರಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾಚ್ಛೋಣಿತಸ್ರಾವಾದಯಶ್ಚ| ತದೇತದಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲುಷ್ಟಾದಿಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧಮಪ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಯದಾತ್ಮಕರ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾರೂಪಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಾಧಕಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಮೇವ ವೈದ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಂ ಭವತಿ, ನ ಪುನಃ ಪ್ಲುಷ್ಟದುರ್ದಗ್ಧಾತಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ, ಸತ್ಯಂ, ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ವೈದ್ಯಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಮುಪಾದೇಯತ್ವೇನ, ಪ್ಲುಷ್ಟದುರ್ದಗ್ಧಾತಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವೇನೇತಿ ನ ದೋಷಃ| ಅನ್ಯೇ ಚಾನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ- ‘ತದೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಂ ಭವತಿ’- ಇತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- “ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಂ ಯದಗ್ನಿಕರ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಪ್ರಸಾಧಕಂ ದ್ಯೋತಕಂ ಭವತಿ; ಅಥವಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷ್ವಗ್ನಿಸಾಧ್ಯೇಷು ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಾದಿಷು ಯದಗ್ನಿಕರ್ಮ ತತ್ಪ್ರಸಾಧಕಂ ಹೇಯೋಪಾದೇಯರೂಪತಯೇತ್ಯರ್ಥಃ” ಇತಿ| ಅಪರೇ ತು ‘ತದೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧನಂ ಚ ಭವತಿ’ ಇತಿ ಚಕಾರಂ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ; ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಯದೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿಕರ್ಮ ತತ್ಕಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸನೀಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧನಂ; ಪೂರ್ವಪ್ರತಿಪಾದಿತಾ ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ತತ್ಪ್ರತೀಕಾರಂ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವಪ್ರತಿಪಾದಿತಕ್ರಿಯಾ ತು ‘ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಭ್ಯಙ್ಗ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಾ| ಚಕಾರಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಪರಾಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಪ್ರತಪನಾದಿಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೬||
Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಗ್ನಿನಾ ಕೋಪಿತಂ ರಕ್ತಂ ಭೃಶಂ ಜನ್ತೋಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ | ತತಸ್ತೇನೈವ ವೇಗೇನ ಪಿತ್ತಮಸ್ಯಾಭ್ಯುದೀರ್ಯತೇ ||೧೭|| ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಉಭೇ ಹ್ಯೇತೇ ರಸತೋ ದ್ರವ್ಯತಸ್ತಥಾ | ತೇನಾಸ್ಯ ವೇದನಾಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚ ವಿದಹ್ಯತೇ ||೧೮|| ಸ್ಫೋಟಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಬಾಧತೇ |೧೯|
भवन्ति चात्र- अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति | ततस्तेनैव वेगेन पित्तमस्याभ्युदीर्यते ||१७|| तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा | तेनास्य वेदनास्तीव्राः प्रकृत्या च विदह्यते ||१८|| स्फोटाः शीघ्रं प्रजायन्ते ज्वरस्तृष्णा च बाधते |१९|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇಷು ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ವಿಶಿಷ್ಟದೂಷ್ಯದೋಷಯೋರ್ದುಷ್ಟಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತಸ್ತದನನ್ತರಂ; ತೇನೈವಾಗ್ನಿನಾ ರಕ್ತೇನ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತಃ ಪುನಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇ ಪಿತ್ತಮೇವೋದೀರ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಾತ್, ಏತೇ ದ್ವೇ ಅಪ್ಯಗ್ನಿಪಿತ್ತೇ, ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಉಷ್ಣವೀರ್ಯೇ, ರಸತೋ ರಸಾತ್ ದ್ವೇ ಅಪಿ ಕಟುಕೇ, ದ್ರವ್ಯತೋ ದ್ರವ್ಯಾದಪಿ ತುಲ್ಯೇ; ತಥಾಹಿ- ಸದೃಶ ಏವಾಧಾರೋ ವಹ್ನೇಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಪಿ, ದ್ರವ್ಯಂ ಚಾತ್ರ ರಸಾದ್ಯಾಧಾರ ಉಚ್ಯತೇ; ತತಃ ಕಾರಣಾತ್ತೇನಾಗ್ನಿನಾಽಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕೋಪಿತಸ್ಯ ವೇದನಾ ದಾಹಾದಿಕಾ ‘ಭವನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚ ವಿದಹ್ಯತ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸ್ವಭಾವೇನ, ವಿದಹ್ಯತೇ ವಿದಾಹಮುಪಯಾತಿ| ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಫೋಟಾ ಜ್ವರಾದಯಶ್ಚ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಉಭೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಉಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಂ ಚ ಮಧುರರಸಸ್ಯಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಯಾನ್ತ್ರಿಕೇಕ್ಷುರಸವದ್ವಿದಾಹಿತ್ವಾತ್| ದ್ರವ್ಯತ ಇತಿ ಏತೇ ದ್ವೇ ಅಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ದ್ರವ್ಯಾದಪಿ ತುಲ್ಯೇ, ದ್ರವ್ಯಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಹೇತ್ವಾಧಾರೌ ಕಥ್ಯೇತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋರ್ದ್ವಯೋರಪಿ ತೇಜೋ ಹೇತುಃ, ಆಧಾರಶ್ಚ ದ್ವಯೋರಪಿ ತೇಜ ಏವೇತಿ||೧೭-೧೮||-
Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21
ದಗ್ಧಸ್ಯೋಪಶಮಾರ್ಥಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೯|| ಪ್ಲುಷ್ಟಸ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರತಪನಂ ಕಾರ್ಯಮುಷ್ಣಂ ತಥೌಷಧಮ್ | ಶರೀರೇ ಸ್ವಿನ್ನಭೂಯಿಷ್ಠೇ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಭವತಿ ಶೋಣಿತಮ್ ||೨೦|| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಹ್ಯುದಕಂ ಶೀತಂ ಸ್ಕನ್ದಯತ್ಯತಿಶೋಣಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಖಯತಿ ಹ್ಯುಷ್ಣಂ ನನು ಶೀತಂ ಕಥಞ್ಚನ ||೨೧||
दग्धस्योपशमार्थाय चिकित्सा सम्प्रवक्ष्यते ||१९|| प्लुष्टस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं तथौषधम् | शरीरे स्विन्नभूयिष्ठे स्विन्नं भवति शोणितम् ||२०|| प्रकृत्या ह्युदकं शीतं स्कन्दयत्यतिशोणितम् | तस्मात् सुखयति ह्युष्णं ननु शीतं कथञ्चन ||२१||
🔊 Audio coming soon
ದಗ್ಧಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿಪ್ರತಪನಂ ಸ್ವೇದನಮ್| ಉಷ್ಣಂ ತಥೌಷಧಮಿತಿ ಆಲೇಪನಾನ್ನಪಾನಾದಿಕಮ್| ಕುತಃ ಕಾರಣಾದತ್ರ ಶರೀರಮುಪಚರ್ಯತೇ ನಾಗ್ನಿಕೋಪಿತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾಹ- ಶರೀರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಿನ್ನಭೂಯಿಷ್ಠೇ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ವಿನ್ನೇ| ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ರಕ್ತಂ ಯದ್ಯಸ್ವಿನ್ನಂ ಭವತಿ ತದಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಪಶಮನೇನ ಶೀತೋಪಚಾರೇಣ ದುಃಖಮುತ್ಪಾದಯತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಕೃತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಕನ್ದಯತ್ಯತಿಶೋಣಿತಮಿತಿ ರಕ್ತಮತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ತ್ಯಾನತಾಂ ನಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಸ್ತ್ಯಾನೇನ ರಕ್ತೇನ ಚ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗೋ ವಾಯುರೂಷ್ಮಾಽಪ್ಯನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ ಪ್ಲುಷ್ಟೇ ಶೂಲಶೋಫರಾಗಾದಿಕಾಂ ವೇದನಾಂ ಕರೋತಿ, ಅತಃ ಶೀತಕ್ರಿಯಾ ನ ಸುಖಂ ಕರೋತಿ; ಉಷ್ಣಕ್ರಿಯಾ ಪುನಾ ರಕ್ತವಿಲಯನಕರೀ ಭವತಿ, ಅತ ಊಷ್ಮನಿಃಸರಣವಾತಾನುಲೋಮಹೇತುಃ ಸಾಽತಿಸುಖಯತಿ||೧೯-೨೧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ಶೀತಾಮುಷ್ಣಾಂ ಚ ದುರ್ದಗ್ಧೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪುನಃ | ಘೃತಾಲೇಪನಸೇಕಾಂಸ್ತು ಶೀತಾನೇವಾಸ್ಯ ಕಾರಯೇತ್ ||೨೨||
शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कुर्याद्भिषक् पुनः | घृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवास्य कारयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ದುರ್ದಗ್ಧಕ್ರಿಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶೀತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದುರ್ದಗ್ಧೇಽವಗಾಢಮೂಲದಗ್ಧಭಾಗಸ್ಯ ಸ್ವಿನ್ನರಕ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ವಾಪಣಾರ್ಥಂ ಶೀತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಅನವಗಾಢಮೂಲದಗ್ಧಭಾಗಸ್ಯಾಸ್ವಿನ್ನರಕ್ತಸ್ಯ ವಿಲಯನಾರ್ಥಮುಷ್ಣಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಶೀತಾಂ ದಾಹಾತಿಶಯೇ, ನಾತಿದಾಹೇ ಉಷ್ಣಾಮಿತಿ| ಪುನಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಘೃತಾಲೇಪನಾದೀನಪಿ ಶೀತಾನೇವ ಕಾರಯೇದಿತಿ| ಏವಂ ಸುಖೀಭವತಿ ವ್ರಣರೋಹಣಂ ಚ||೨೨||
Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24
ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀಪ್ಲಕ್ಷಚನ್ದನಗೈರಿಕೈಃ | ಸಾಮೃತೈಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರಾಲೇಪಂ ಕಾರಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೨೩|| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕೈಶ್ಚೈನಂ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವಚ್ಚೈನಂ ಸನ್ತತೋಷ್ಮಾಣಮಾಚರೇತ್ ||೨೪||
सम्यग्दग्धे तुगाक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः | सामृतैः सर्पिषा स्निग्धैरालेपं कारयेद्भिषक् ||२३|| ग्राम्यानूपौदकैश्चैनं पिष्टैर्मांसैः प्रलेपयेत् | पित्तविद्रधिवच्चैनं सन्ततोष्माणमाचरेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ವಂಶರೋಚನಾ, ಅನ್ಯೇ ತು ವಂಶರೋಚನಾನುಕಾರಿ ಪಾರ್ಥಿವಂ ದ್ರವ್ಯಂ, ಪ್ಲಕ್ಷಃ ಪರ್ಕಟೀ, ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಂ, ಸಾಮೃತೈರಿತಿ ಗುಡೂಚೀಸಹಿತೈಃ; ಏತೈಸ್ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯೈರ್ಘೃತಸ್ನಿಗ್ಧೀಕೃತೈಃ ಪಿತ್ತಪ್ರತ್ಯನೀಕಮವಿಶೋಷಿಣಂ ಲೇಪಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾತಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಲೇಪಮಾಹ- ಗ್ರಾಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಅಶ್ವಾದಯಃ, ಆನೂಪಾ ವರಾಹಮಹಿಷಾದಯಃ, ಔದಕಾಃ ಕೂರ್ಮಾದಯಃ| ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವದಿತ್ಯಾದಿ ಏನಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಂ, ಸನ್ತತೋಷ್ಮಾಣಂ ಬಲವತ್ತರೋಷ್ಮಾಣಮ್||೨೩-೨೪||
Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27
ಅತಿದಗ್ಧೇ ವಿಶೀರ್ಣಾನಿ ಮಾಂಸಾನ್ಯುದ್ಧೃತ್ಯ ಶೀತಲಾಮ್ | ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಾಲಿತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನೈಃ ||೨೫|| ತಿನ್ದುಕೀತ್ವಕ್ಕಪಾಲೈರ್ವಾ ಘೃತಮಿಶ್ರೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ವ್ರಣಂ ಗುಡೂಚೀಪತ್ರೈರ್ವಾ ಛಾದಯೇದಥವೌದಕೈಃ ||೨೬|| ಕ್ರಿಯಾಂ ಚ ನಿಖಿಲಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್ |೨೭|
अतिदग्धे विशीर्णानि मांसान्युद्धृत्य शीतलाम् | क्रियां कुर्याद्भिषक् पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः ||२५|| तिन्दुकीत्वक्कपालैर्वा घृतमिश्रैः प्रलेपयेत् | व्रणं गुडूचीपत्रैर्वा छादयेदथवौदकैः ||२६|| क्रियां च निखिलां कुर्याद्भिषक् पित्तविसर्पवत् |२७|
🔊 Audio coming soon
ಅತಿದಗ್ಧೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಅತಿದಗ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೀರ್ಣಾನಿ ಅವಲಮ್ಬಿತಾನಿ| ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನೈರಿತಿ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನೋದ್ಭವೈರ್ಗುಣ್ಡನೈಃ ಕಣೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಕಣೈಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಪ್ರಯೋಗಕಾಲೇ ‘ಅವಚೂರ್ಣಯೇತ್’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ತಿನ್ದುಕೀತ್ವಕ್ಕಪಾಲೈರ್ವೇತಿ ತಿನ್ದುಕೀವಲ್ಕಲಕರ್ಪರೈಃ; ‘ತಿನ್ದುಕೀತ್ವಚಾ ತಿನ್ದುಕೀವಲ್ಕಲೇನ, ಕಪಾಲೈರ್ಮೃತ್ಖರ್ಪರೈಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ‘ತಿನ್ದುಕೀತ್ವಕ್ಕಷಾಯೈರ್ವಾ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತಿನ್ದುಕ್ಯಾ ಯಾ ತ್ವಕ್ ತಯಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್, ಕಷಾಯಾಃ ಕಷಾಯವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ಯೇ ತೈರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕಷಾಯಶಬ್ದೇನ ಚೂರ್ಣಮಾಹುಃ; ತತ್ರ ತಿನ್ದುಕೀವಲ್ಕಲಚೂರ್ಣೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಔದಕೈಃ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಪತ್ರೈಃ; ಪಿತ್ತರಕ್ತೋಪದ್ರುತೋ ವ್ರಣೋ ಗುಡೂಚ್ಯಾದಿಪತ್ರಚ್ಛಾದನೇನೋಷ್ಮಾಣಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸಂರೋಹತಿ||೨೫-೨೬||-
Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28
ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸಮಧುಕಂ ರೋಧ್ರಂ ಸರ್ಜರಸಂ ತಥಾ ||೨೭|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಚನ್ದನಂ ಮೂರ್ವಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಮೇತದ್ರೋಪಣಮುತ್ತಮಮ್ ||೨೮||
मधूच्छिष्टं समधुकं रोध्रं सर्जरसं तथा ||२७|| मञ्जिष्ठां चन्दनं मूर्वां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् | सर्वेषामग्निदग्धानामेतद्रोपणमुत्तमम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷ್ವಗ್ನಿದಗ್ಧೇಷು ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇದಂ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ರೋಪಣಂ ಘೃತಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ನ ತು ನಿಬನ್ಧಕಾರಾ ಇತಿ; ಸೂಪಯೋಗಿತ್ವಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ಲಿಖಿತಮ್||೨೭-೨೮||
Adhikarana 22 (29) · Śloka 29
ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ರೂಕ್ಷಾಂ ವಿಶೇಷೇಣಾವಚಾರಯೇತ್ |೨೯|
स्नेहदग्धे क्रियां रूक्षां विशेषेणावचारयेत् |२९|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ರೂಕ್ಷದಗ್ಧೇ ಪುನರನುಕ್ತಾಮಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಕ್ರಿಯಾಮವಚಾರಯೇತ್|೨೯|-
Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧೂಮೋಪಹತಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨೯|| ಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ಷೌತಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಮಪ್ಯಾಧಮತಿ ಕಾಸತೇ | ಚಕ್ಷುಷೋಃ ಪರಿದಾಹಶ್ಚ ರಾಗಶ್ಚೈವೋಪಜಾಯತೇ ||೩೦|| ಸಧೂಮಕಂ ನಿಶ್ವಸಿತಿ ಘ್ರೇಯಮನ್ಯನ್ನ ವೇತ್ತಿ ಚ | ತಥೈವ ಚ ರಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಶ್ರುತಿಶ್ಚಾಸ್ಯೋಪಹನ್ಯತೇ ||೩೧|| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಯುತಃ ಸೀದತ್ಯಥ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ | ಧೂಮೋಪಹತ ಇತ್ಯೇಷಃ ಶೃಣು ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೩೨|| ಸರ್ಪಿರಿಕ್ಷುರಸಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪಯೋ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮ್ಬು ವಾ | ಮಧುರಾಮ್ಲೌ ರಸೌ ವಾಽಪಿ ವಮನಾಯ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೩೩|| ವಮತಃ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದ್ಧೂಮಗನ್ಧಶ್ಚ ನಶ್ಯತಿ | ವಿಧಿನಾಽನೇನ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಸದನಕ್ಷವಥುಜ್ವರಾಃ ||೩೪|| ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಡಾಧ್ಮಾನಶ್ವಾಸಕಾಸಾಶ್ಚ ದಾರುಣಾಃ | ಮಧುರೈರ್ಲವಣಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಕಟುಕೈಃ ಕವಲಗ್ರಹೈಃ ||೩೫|| ಸಮ್ಯಗ್ಗೃಹ್ಣಾತೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನ್ ಮನಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಸೀದತಿ | ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಚಾಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಯೋಗೇನ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ||೩೬|| ದೃಷ್ಟಿರ್ವಿಶುಧ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಚ ದೇಹಿನಃ | ಅವಿದಾಹಿ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಹಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೩೭||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूमोपहतलक्षणम् ||२९|| श्वसिति क्षौति चात्यर्थमप्याधमति कासते | चक्षुषोः परिदाहश्च रागश्चैवोपजायते ||३०|| सधूमकं निश्वसिति घ्रेयमन्यन्न वेत्ति च | तथैव च रसान् सर्वान् श्रुतिश्चास्योपहन्यते ||३१|| तृष्णादाहज्वरयुतः सीदत्यथ च मूर्च्छति | धूमोपहत इत्येषः शृणु तस्य चिकित्सितम् ||३२|| सर्पिरिक्षुरसं द्राक्षां पयो वा शर्कराम्बु वा | मधुराम्लौ रसौ वाऽपि वमनाय प्रदापयेत् ||३३|| वमतः कोष्ठशुद्धिः स्याद्धूमगन्धश्च नश्यति | विधिनाऽनेन शाम्यन्ति सदनक्षवथुज्वराः ||३४|| दाहमूर्च्छातृडाध्मानश्वासकासाश्च दारुणाः | मधुरैर्लवणाम्लैश्च कटुकैः कवलग्रहैः ||३५|| सम्यग्गृह्णातीन्द्रियार्थान् मनश्चास्य प्रसीदति | शिरोविरेचनं चास्मै दद्याद्योगेन शास्त्रवित् ||३६|| दृष्टिर्विशुध्यते चास्य शिरोग्रीवं च देहिनः | अविदाहि लघु स्निग्धमाहारं चास्य कल्पयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕಣ್ಠನಾಸಾದಿಷು ಕರ್ಮಣಿ ಕೃತೇ ಧೂಮೋಪಘಾತಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವಸಿತಿ ಶ್ವಾಸಂ ಕರೋತಿ| ಕ್ಷೌತಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಅತಿಶಯೇನ ಛಿಕ್ಕತಿ | ಆಧಮತಿ ಆಧ್ಮಾನಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ರಾಗಃ ಪೀತಲೋಹಿತತಾ ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ| ಘ್ರೇಯಮನ್ಯತ್ರ ವೇತ್ತಿ ಚೇತಿ ನಾಸಾಗತದೋಷೇಣ ಧೂಮಾದನ್ಯದ್ ಘ್ರೇಯಂ ನ ವೇತ್ತಿ, ‘ಘ್ರೇಯಂ ತಾವನ್ನ ವೇತ್ತಿ ಅನ್ಯತ್ ಸ್ಪೃಶ್ಯಂ ದೃಶ್ಯಂ ಚ ನ ವೇತ್ತಿ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ರಸಾನ್ ಸರ್ವಾನಿತ್ಯತ್ರ ‘ನ ವೇತ್ತಿ’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶ್ರುತಿಶ್ಚಾಸ್ಯೋಪಹನ್ಯತ ಇತಿ ನ ಶೃಣೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಶ್ರೋತ್ರಗತದೋಷೇಣ| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಯುತ ಇತಿ ಸ್ಪರ್ಶದೋಷೇಣ| ಸೀದತಿ ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಸಮರ್ಥೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೃಣು ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ಪಿರಿಕ್ಷುರಸಮಿತ್ಯೇಕೋ ಯೋಗಃ, ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪಯೋ ವೇತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ, ಶರ್ಕರಾಮ್ಬು ವೇತಿ ತೃತೀಯಃ, ಮಧುರಾಮ್ಲೌ ರಸೌ ವಾಽಪೀತಿ ಚತುರ್ಥಃ| ಸದನಮ್ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಯೋಗೇನ ಮಾತ್ರಯಾ||೨೯-೩೭||
Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39
ಉಷ್ಣವಾತಾತಪೈರ್ದಗ್ಧೇ ಶೀತಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಧಿಃ ಸದಾ | ಶೀತವರ್ಷಾನಿಲೈರ್ದಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ||೩೮|| ತಥಾಽತಿತೇಜಸಾ ದಗ್ಧೇ ಸಿದ್ಧರ್ನಾಸ್ತಿ ಕಥಞ್ಚನ | ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇಽಪಿ ಜೀವತಿ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್ | ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪರೀಷೇಕೈಃ ಪ್ರದೇಹೈಶ್ಚ ತಥಾ ಭಿಷಕ್ ||೩೯||
उष्णवातातपैर्दग्धे शीतः कार्यो विधिः सदा | शीतवर्षानिलैर्दग्धे स्निग्धमुष्णं च शस्यते ||३८|| तथाऽतितेजसा दग्धे सिद्धर्नास्ति कथञ्चन | इन्द्रवज्राग्निदग्धेऽपि जीवति प्रतिकारयेत् | स्नेहाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रदेहैश्च तथा भिषक् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ದಗ್ಧಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ದಗ್ಧಸದೃಶಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣವಾತೋ ಗ್ರೈಷ್ಮಿಕಃ ಶಾರದೋ ವಾ; ಉಷ್ಣವಾತೇನಾತಪೇನ ಚ ದಗ್ಧ ಇವ ದಗ್ಧಃ; ಉಷ್ಣವಾತಾತಪಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ದ್ವಿವಚನೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಬಹುವಚನಮನುಕ್ತೋಷ್ಣಪ್ರಾಪಣಾರ್ಥಮ್| ಸದಾಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿದ್ ‘ವ್ರಣೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವ್ರಣೇ ಇತಿ ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣವಸ್ತುನಿ| ಶೀತವರ್ಷಾನಿಲೈರ್ದಗ್ಧೇ ಇತಿ ಶೀತಂ ಹಿಮಂ, ಹಿಮದಗ್ಧಸ್ತುಷಾರದಗ್ಧ ಇತಿ ಲೋಕೋಕ್ತ್ಯಾ ಹಿಮದಗ್ಧೇಽಪಿ ದಾಹಸಾದೃಶ್ಯಮಸ್ತಿ; ವರ್ಷಾನಿಲ ಇತಿ ವೃಷ್ಟಿಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾತಃ, ಅತ್ರಾಪಿ ಬಹುವಚನಮನುಕ್ತಶೀತಪ್ರಾಪಣಾರ್ಥಮ್| ‘ದಗ್ಧೇ’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಹತೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತಥಾಽತಿತೇಜಸಾ ದಗ್ಧೇ ಇತಿ ಅತಿತೇಜಸಾ ವಜ್ರಾಗ್ನಿನಾ | ‘ತಥಾಽತಿತೇಜಸಾ ದಗ್ಧೇ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ಕಥಞ್ಚನ’ ಇತಿ ಯತ್ ಕೃತಂ ತತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದಗ್ಧೇ ಸಿದ್ಧಿರಪಿ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ತತ್ರ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿನಾ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿತ್ “ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇಽಪಿ ಜೀವತಿ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪರೀಷೇಕೈಃ ಪ್ರದೇಹೈಶ್ಚ ತಥಾ ಭಿಷಕ್”- ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತಂ ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾ ನ ಪಠನ್ತಿ||೩೮-೩೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्निकर्मविधिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||