12. agnikarmavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಕ್ಷಾರಾದಗ್ನಿರ್ಗರೀಯಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಸು ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ, ತದ್ದಗ್ಧಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಮಪುನರ್ಭಾವಾದ್ಭೇಷಜಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರೈರಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತತ್ಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಅಥೇಮಾನಿ ದಹನೋಪಕರಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ- ತದ್ಯಥಾ- ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಜಾಶಕೃದ್ಗೋದನ್ತಶರಶಲಾಕಾಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠೇತರಲೌಹಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾಶ್ಚ | ತತ್ರ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಜಾಶಕೃದ್ಗೋದನ್ತಶರಶಲಾಕಾಸ್ತ್ವಗ್ಗತಾನಾಂ, ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠೇತರಲೌಹಾ ಮಾಂಸಗತಾನಾಂ, ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಸ್ನೇಹಾಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಗತಾನಾಮ್ ||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ತತ್ರಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಸರ್ವರ್ತುಷು ಕುರ್ಯಾದನ್ಯತ್ರ ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಾಭ್ಯಾಂ; ತತ್ರಾಪ್ಯಾತ್ಯಯಿಕೇಽಗ್ನಿಕರ್ಮಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ವಿಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಷ್ವೃತುಷು ಚ ಪಿಚ್ಛಿಲಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವತಃ; ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮರೀಭಗನ್ದರೋದರಾರ್ಶೋಮುಖರೋಗೇಷ್ವಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀತ ||೬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧಮಗ್ನಿಕರ್ಮಾಹುರೇಕೇ- ತ್ವಗ್ದಗ್ಧಂ, ಮಾಂಸದಗ್ಧಂ ಚ; ಇಹ ತು ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಷ್ವಪಿ ನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಗ್ನಿಃ ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ತತ್ರ, ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ದುರ್ಗನ್ಧತಾ ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಶ್ಚ ತ್ವಗ್ದಗ್ಧೇ, ಕಪೋತವರ್ಣತಾಽಲ್ಪಶ್ವಯಥುವೇದನಾ ಶುಷ್ಕಸಙ್ಕುಚಿತವ್ರಣತಾ ಚ ಮಾಂಸದಗ್ಧೇ; ಕೃಷ್ಣೋನ್ನತವ್ರಣತಾ ಸ್ರಾವಸನ್ನಿರೋಧಶ್ಚ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುದಗ್ಧೇ, ರೂಕ್ಷಾರುಣತಾ ಕರ್ಕಶಸ್ಥಿರವ್ರಣತಾ ಚ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿದಗ್ಧೇ ||೮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ತತ್ರ ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಯೋರ್ಭ್ರೂಲಲಾಟಶಙ್ಖಪ್ರದೇಶೇಷು ದಹೇತ್, ವರ್ತ್ಮರೋಗೇಷ್ವಾರ್ದ್ರಾಲಕ್ತಕಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಾಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ಕೃತ್ವಾ ವರ್ತ್ಮರೋಮಕೂಪಾನ್ ||೯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸ್ಥಿತೇಽತ್ಯುಗ್ರರುಜಿ ವಾಯಾವುಚ್ಛ್ರಿತಕಠಿನಸುಪ್ತಮಾಂಸೇ ವ್ರಣೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಶೋಽರ್ಬುದಭಗನ್ದರಾಪಚೀಶ್ಲೀಪದಚರ್ಮಕೀಲತಿಲಕಾಲಕಾನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಸನ್ಧಿಸಿರಾಚ್ಛೇದನಾದಿಷು ನಾಡೀಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಷು ಚಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ತತ್ರ ವಲಯ-ಬಿನ್ದು-ವಿಲೇಖಾ-ಪ್ರತಿಸಾರಣಾನೀತಿ ದಹನವಿಶೇಷಾಃ ||೧೧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ರೋಗಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಙ್ನರಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣಿ ಬಲಾಬಲಂ ಚ | ವ್ಯಾಧಿಂ ತಥರ್ತುಂ ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ತತೋಽವ್ಯವಸ್ಯೇದ್ಭಿಷಗಗ್ನಿಕರ್ಮ ||೧೨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಭ್ಯಙ್ಗಃ ||೧೩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ಅಥೇಮಾನಗ್ನಿನಾ ಪರಿಹರೇತ್- ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಮನ್ತಃಶೋಣಿತಂ ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಮನುದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ದುರ್ಬಲಂ ಬಾಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಭೀರುಮನೇಕವ್ರಣಪೀಡಿತಮಸ್ವೇದ್ಯಾಂಶ್ಚೇತಿ ||೧೪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತರಥಾದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಾಽಽ(ಚಾ)ಶ್ರಿತ್ಯ ದ್ರವ್ಯಮಗ್ನಿರ್ದಹತಿ; ಅಗ್ನಿಸನ್ತಪ್ತೋ ಹಿ ಸ್ನೇಹಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಿರಾನುಸಾರಿತ್ವಾತ್ತ್ವಗಾದೀನನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾಶು ದಹತಿ; ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇಽಧಿಕಾ ರುಜೋ ಭವನ್ತಿ ||೧೫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

ತತ್ರ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ ದುರ್ದಗ್ಧಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮತಿದಗ್ಧಂ ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಮ್ | ತತ್ರ ಯದ್ವಿವರ್ಣಂ ಪ್ಲುಷ್ಯತೇಽತಿಮಾತ್ರಂ ತತ್ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ; ಯತ್ರೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸ್ಫೋಟಾಸ್ತೀವ್ರಾಶ್ಚೋಷದಾಹರಾಗಪಾಕವೇದನಾಶ್ಚಿರಾಚ್ಚೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ತದ್ದುರ್ದಗ್ಧಂ; ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮನವಗಾಢಂ ತಾಲವರ್ಣಂ ಸುಸಂಸ್ಥಿತಂ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ ಚ; ಅತಿದಗ್ಧೇ ಮಾಂಸಾವಲಮ್ಬನಂ ಗಾತ್ರವಿಶ್ಲೇಷಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವ್ಯಾಪಾದನಮತಿಮಾತ್ರಂ ಜ್ವರದಾಹಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ಚೋಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ, ವ್ರಣಶ್ಚಾಸ್ಯ ಚಿರೇಣ ರೋಹತಿ, ರೂಢಶ್ಚ ವಿವರ್ಣೋ ಭವತಿ | ತದೇತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಗ್ನಿದಗ್ಧಲಕ್ಷಣಮಾತ್ಮಕರ್ಮಪ್ರಸಾಧಕಂ ಭವತಿ ||೧೬||

Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಗ್ನಿನಾ ಕೋಪಿತಂ ರಕ್ತಂ ಭೃಶಂ ಜನ್ತೋಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ | ತತಸ್ತೇನೈವ ವೇಗೇನ ಪಿತ್ತಮಸ್ಯಾಭ್ಯುದೀರ್ಯತೇ ||೧೭|| ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಉಭೇ ಹ್ಯೇತೇ ರಸತೋ ದ್ರವ್ಯತಸ್ತಥಾ | ತೇನಾಸ್ಯ ವೇದನಾಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚ ವಿದಹ್ಯತೇ ||೧೮|| ಸ್ಫೋಟಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಬಾಧತೇ |೧೯|

Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21

ದಗ್ಧಸ್ಯೋಪಶಮಾರ್ಥಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೯|| ಪ್ಲುಷ್ಟಸ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರತಪನಂ ಕಾರ್ಯಮುಷ್ಣಂ ತಥೌಷಧಮ್ | ಶರೀರೇ ಸ್ವಿನ್ನಭೂಯಿಷ್ಠೇ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಭವತಿ ಶೋಣಿತಮ್ ||೨೦|| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಹ್ಯುದಕಂ ಶೀತಂ ಸ್ಕನ್ದಯತ್ಯತಿಶೋಣಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಖಯತಿ ಹ್ಯುಷ್ಣಂ ನನು ಶೀತಂ ಕಥಞ್ಚನ ||೨೧||

Adhikarana 18 (22) · Śloka 22

ಶೀತಾಮುಷ್ಣಾಂ ಚ ದುರ್ದಗ್ಧೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪುನಃ | ಘೃತಾಲೇಪನಸೇಕಾಂಸ್ತು ಶೀತಾನೇವಾಸ್ಯ ಕಾರಯೇತ್ ||೨೨||

Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24

ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀಪ್ಲಕ್ಷಚನ್ದನಗೈರಿಕೈಃ | ಸಾಮೃತೈಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರಾಲೇಪಂ ಕಾರಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೨೩|| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕೈಶ್ಚೈನಂ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವಚ್ಚೈನಂ ಸನ್ತತೋಷ್ಮಾಣಮಾಚರೇತ್ ||೨೪||

Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27

ಅತಿದಗ್ಧೇ ವಿಶೀರ್ಣಾನಿ ಮಾಂಸಾನ್ಯುದ್ಧೃತ್ಯ ಶೀತಲಾಮ್ | ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಾಲಿತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನೈಃ ||೨೫|| ತಿನ್ದುಕೀತ್ವಕ್ಕಪಾಲೈರ್ವಾ ಘೃತಮಿಶ್ರೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ವ್ರಣಂ ಗುಡೂಚೀಪತ್ರೈರ್ವಾ ಛಾದಯೇದಥವೌದಕೈಃ ||೨೬|| ಕ್ರಿಯಾಂ ಚ ನಿಖಿಲಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್ |೨೭|

Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28

ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸಮಧುಕಂ ರೋಧ್ರಂ ಸರ್ಜರಸಂ ತಥಾ ||೨೭|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಚನ್ದನಂ ಮೂರ್ವಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಮೇತದ್ರೋಪಣಮುತ್ತಮಮ್ ||೨೮||

Adhikarana 22 (29) · Śloka 29

ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ರೂಕ್ಷಾಂ ವಿಶೇಷೇಣಾವಚಾರಯೇತ್ |೨೯|

Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧೂಮೋಪಹತಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨೯|| ಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ಷೌತಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಮಪ್ಯಾಧಮತಿ ಕಾಸತೇ | ಚಕ್ಷುಷೋಃ ಪರಿದಾಹಶ್ಚ ರಾಗಶ್ಚೈವೋಪಜಾಯತೇ ||೩೦|| ಸಧೂಮಕಂ ನಿಶ್ವಸಿತಿ ಘ್ರೇಯಮನ್ಯನ್ನ ವೇತ್ತಿ ಚ | ತಥೈವ ಚ ರಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಶ್ರುತಿಶ್ಚಾಸ್ಯೋಪಹನ್ಯತೇ ||೩೧|| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಯುತಃ ಸೀದತ್ಯಥ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ | ಧೂಮೋಪಹತ ಇತ್ಯೇಷಃ ಶೃಣು ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೩೨|| ಸರ್ಪಿರಿಕ್ಷುರಸಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪಯೋ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮ್ಬು ವಾ | ಮಧುರಾಮ್ಲೌ ರಸೌ ವಾಽಪಿ ವಮನಾಯ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೩೩|| ವಮತಃ ಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದ್ಧೂಮಗನ್ಧಶ್ಚ ನಶ್ಯತಿ | ವಿಧಿನಾಽನೇನ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಸದನಕ್ಷವಥುಜ್ವರಾಃ ||೩೪|| ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಡಾಧ್ಮಾನಶ್ವಾಸಕಾಸಾಶ್ಚ ದಾರುಣಾಃ | ಮಧುರೈರ್ಲವಣಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಕಟುಕೈಃ ಕವಲಗ್ರಹೈಃ ||೩೫|| ಸಮ್ಯಗ್ಗೃಹ್ಣಾತೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನ್ ಮನಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಸೀದತಿ | ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಚಾಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಯೋಗೇನ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ||೩೬|| ದೃಷ್ಟಿರ್ವಿಶುಧ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಚ ದೇಹಿನಃ | ಅವಿದಾಹಿ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಹಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೩೭||

Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39

ಉಷ್ಣವಾತಾತಪೈರ್ದಗ್ಧೇ ಶೀತಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಧಿಃ ಸದಾ | ಶೀತವರ್ಷಾನಿಲೈರ್ದಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ||೩೮|| ತಥಾಽತಿತೇಜಸಾ ದಗ್ಧೇ ಸಿದ್ಧರ್ನಾಸ್ತಿ ಕಥಞ್ಚನ | ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇಽಪಿ ಜೀವತಿ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್ | ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪರೀಷೇಕೈಃ ಪ್ರದೇಹೈಶ್ಚ ತಥಾ ಭಿಷಕ್ ||೩೯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 12

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||