Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽగ్నికర్మవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది| అగ్నినా కృత్వా యత్ కర్మ, అగ్నేః సంబంధి వా యత్ కర్మ, తదగ్నికర్మ; తస్య విధిర్విధానం; తద్యస్మిన్నధ్యాయే విద్యతే తం వ్యాఖ్యాస్యామః| ‘అగ్నికర్మీయం’ ఇత్యన్యే పఠంతి, “అగ్నికర్మాధికృత్య కృతోఽగ్నికర్మీయః” ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి చ||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
క్షారాదగ్నిర్గరీయాన్ క్రియాసు వ్యాఖ్యాతః, తద్దగ్ధానాం రోగాణామపునర్భావాద్భేషజశస్త్రక్షారైరసాధ్యానాం తత్సాధ్యత్వాచ్చ ||3||
क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
అగ్నికర్మమాహాత్మ్యమాహ- క్షారాదిత్యాది|- క్షారాద్గురోః సకాశాదగ్నిర్గరీయాన్ గురుతరః| కుత్ర పునః క్షారాదగ్నిర్గరీయానిత్యాహ- క్రియాసు కర్మసు, న తు గుణేషు; గుణేషు పునస్త్రిదోషఘ్నచ్ఛేద్యభేద్యలేఖ్యకరణాదిషు క్షార ఏవ ప్రధానః; ఏతేన స్వే స్వే కృత్యే ద్వయోరపి ప్రాధాన్యమిత్యుక్తం; యథా- దృఢప్రహారిత్వేనార్జునాత్ కర్ణః, కర్ణాద్దూరపాతిత్వేనార్జునః ప్రధానమితి| వ్యాఖ్యాత ఇతి కథిత ఇత్యర్థః| ప్రతిజ్ఞాతస్య గరీయస్త్వస్య సాధకం హేతుమాహ- తద్దగ్ధానామితి|- అగ్నిదగ్ధానాం; అపునర్భావాదితి అపునర్భావస్తు సాధ్యానాం సమ్యగ్దగ్ధానాం, ఏతద్విపర్యయే త్వగ్నిదగ్ధస్యాపి పునరుద్భవః; అన్యే త్వన్యథా సమాదధతి- అర్బుదాదయోఽగ్నినా సమూలమున్మూలితా మిథ్యాహారాదిభిః పునర్దోషప్రకోపాత్తత్స్థాన ఏవాన్యే జాయమానాస్తద్వదుపలభ్యంతే| హేత్వంతరం సముచ్చిన్వన్నాహ- భేషజేత్యాది| తత్సాధ్యత్వాత్ అగ్నిసాధ్యత్వాదిత్యర్థః| అన్యే తు ‘స్వేదశస్త్రక్షారైః’ ఇతి పఠంతి, తత్రాయమర్థః- భగందరార్శసాదయః పూర్వం స్విద్యంతే, పశ్చాత్తేషు శస్త్రమవచార్యతే; అథవా స్వేదగ్రహణం భేషజోపలక్షణం, భేషజాశక్తౌ శస్త్రావచారణం, శస్త్రాశక్తావశేషవ్యాధిశమనాయ క్షారః, క్షారాశక్యేఽవగాఢమూలే వ్యాధావగ్నిరితి||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అథేమాని దహనోపకరణాని భవంతి- తద్యథా- పిప్పల్యజాశకృద్గోదంతశరశలాకాజాంబవౌష్ఠేతరలౌహాః క్షౌద్రగుడస్నేహాశ్చ | తత్ర, పిప్పల్యజాశకృద్గోదంతశరశలాకాస్త్వగ్గతానాం, జాంబవౌష్ఠేతరలౌహా మాంసగతానాం, క్షౌద్రగుడస్నేహాః సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిగతానాం ||4||
अथेमानि दहनोपकरणानि भवन्ति- तद्यथा- पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश्च | तत्र, पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास्त्वग्गतानां, जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां, क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिगतानाम् ||४||
🔊 Audio coming soon
అగ్న్యవచారణోపకరణాని నిదర్శయన్నాహ- అథేమానీత్యాది| అజాశకృత్ ఛాగపురీషం; జాంబవౌష్టం జంబూఫలసదృశముఖాగ్రా కృష్ణపాషాణరచితా వర్తిః; ఇతరలోహాస్తామ్రరజతాదయః, తేషాం వికారా లౌహాః; క్షౌద్రగుడస్నేహాశ్చేతి చకారాత్ సర్జరసమధూచ్ఛిష్టాదయః| అగ్న్యుపకరణరాశిత్రయస్య ప్రత్యేకం విషయం దర్శయన్నాహ- తత్రేత్యాది| త్వగ్గతానామితి వాతకఫకృతానాం సుప్త్యాదివికారాణాం| మాంసగతానాం వాతకఫజవికారాణాం| క్షౌద్రగుడస్నేహా ఇత్యత్రాపి వాతకఫసంభూతానామితి బోద్ధవ్యం| నను, కాశ్యపేన మునినా సిరాదిష్వగ్నికర్మ ప్రతిషిద్ధం; తథా చ తద్వచనం- “న సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిమర్మస్వపి కథంచన| దంశస్యోత్కర్తనం కార్యం దాహో వా భిషజాఽగ్నినా|”- ఇతి; ఇహ తు సిరాదిష్వప్యగ్నికర్మోక్తం, ఇత్థం చ శాస్త్రాంతరవిరోధః; తన్న, అత్రాపి సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిచ్ఛేదాద్రక్తాతిప్రవృత్తౌ వ్యాపత్ప్రతీకారాయాగ్నికర్మోక్తం, న పునః సిరాదిగతరోగోచ్ఛేదనాయ, యతో మాంసదాహాదేవ సిరాదిగతరోగోచ్ఛేదో జాయత ఏవ; తథా చ భద్రశౌనకః- “త్వఙ్మాంససంశ్రితో వాయుస్త్వగ్దాహేనైవ శామ్యతి| మాంసే దగ్ధే హి శామ్యంతి సిరాస్నాయ్వస్థిసంధిజాః”- ఇతి||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రాగ్నికర్మ సర్వర్తుషు కుర్యాదన్యత్ర శరద్గ్రీష్మాభ్యాం; తత్రాప్యాత్యయికేఽగ్నికర్మసాధ్యే వ్యాధౌ తత్ప్రత్యనీకం విధిం కృత్వా ||5||
तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां; तत्राप्यात्ययिकेऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा ||५||
🔊 Audio coming soon
తస్య కాలం సాపవాదం నిర్దిశన్నాహ- తత్రాగ్నీత్యాది| తత్రాగ్నికర్మ సర్వర్తుషు కుర్యాదిత్యుత్సర్గః, అన్యత్ర శరద్గ్రీష్మాభ్యామిత్యపవాదః| శరద్గ్రీష్మయోరప్యవస్థాయాం ప్రవృత్తిమాహ- తత్రాపీత్యాది| తత్రాపీతి శరద్గ్రీష్మయోరపి, ఆత్యయికే ఆశుప్రాణవినాశకే, తత్ప్రత్యనీకవిధిం కృత్వేతి తస్యాగ్నిసమానస్య శరద్గ్రీష్మాభిధానస్యర్తోః, ప్రత్యనీకవిధిం విపరీతవిధానం శీతాచ్ఛాదనభోజనప్రదేహాదికం కృత్వా; ‘అగ్నికర్మ కుర్యాత్’ ఇత్యనువర్తతే| అత్ర పాఠే కేచిద్విధిశబ్దం న పఠంతి||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
సర్వవ్యాధిష్వృతుషు చ పిచ్ఛిలమన్నం భుక్తవతః; మూఢగర్భాశ్మరీభగందరోదరార్శోముఖరోగేష్వభుక్తవతః కర్మ కుర్వీత ||6||
सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः; मूढगर्भाश्मरीभगन्दरोदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
సర్వాగ్నికర్మాంగవిధిమాహ- సర్వవ్యాధిష్విత్యాది| అత్రాపి ‘అగ్నికర్మ కుర్యాత్’ ఇతి ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| పిచ్ఛిలమన్నం పిచ్ఛిలవీర్యమన్నం; శీతమృదుపిచ్ఛిలానాం వీర్యాణాం పిత్తఘ్నత్వాత్| తత్ర ప్రదేశేషు భోజనస్య ప్రతిషేధమాహ- మూఢగర్భాశ్మరీత్యాది| ఏషు భోజనే కృతే ఊర్ధ్వాధోవేగాభ్యాం కర్మవిఘాతః స్యాత్ క్వచిదుదరానవకాశత్వాత్| కేచిదత్ర ‘మూఢగర్భాశ్మరీ’ ఇత్యాదిపాఠం న పఠంతి||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్ర ద్వివిధమగ్నికర్మాహురేకే- త్వగ్దగ్ధం, మాంసదగ్ధం చ; ఇహ తు సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిష్వపి న ప్రతిషిద్ధోఽగ్నిః ||7||
तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके- त्वग्दग्धं, मांसदग्धं च; इह तु सिरास्नायुसन्ध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धोऽग्निः ||७||
🔊 Audio coming soon
అగ్నికర్మణ్యేకీయమతం దర్శయన్నాహ- తత్ర ద్వివిధమిత్యాది| స్వతంత్రసిద్ధాంతం దర్శయన్నాహ- ఇహ తు సిరేత్యాది| సిరాదిష్వప్యగ్నికర్మ కర్తవ్యమిత్యర్థః పూర్వం వ్యాఖ్యాతః; “సిరాదిష్వప్యగ్నికర్మవిధిరాత్యయికే వ్యాధావేవ, నాన్యత్ర” ఇత్యన్యే వ్యాఖ్యానయంతి||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్ర, శబ్దప్రాదుర్భావో దుర్గంధతా త్వక్సంకోచశ్చ త్వగ్దగ్ధే, కపోతవర్ణతాఽల్పశ్వయథువేదనా శుష్కసంకుచితవ్రణతా చ మాంసదగ్ధే; కృష్ణోన్నతవ్రణతా స్రావసన్నిరోధశ్చ సిరాస్నాయుదగ్ధే, రూక్షారుణతా కర్కశస్థిరవ్రణతా చ సంధ్యస్థిదగ్ధే ||8||
तत्र, शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे, कपोतवर्णताऽल्पश्वयथुवेदना शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे; कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसन्निरोधश्च सिरास्नायुदग्धे, रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च सन्ध्यस्थिदग्धे ||८||
🔊 Audio coming soon
త్వగాదిషు కర్మణి కృతే ప్రతివిషయం భేదలక్షణం దర్శయన్నాహ- తత్ర శబ్దేత్యాది| స్థిరవ్రణతా కఠినవ్రణతా||8||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర శిరోరోగాధిమంథయోర్భ్రూలలాటశంఖప్రదేశేషు దహేత్, వర్త్మరోగేష్వార్ద్రాలక్తకప్రతిచ్ఛన్నాం దృష్టిం కృత్వా వర్త్మరోమకూపాన్ ||9||
तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर्भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत्, वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान् ||९||
🔊 Audio coming soon
రోగభేదాచ్ఛరీరావయవవిశేషేష్వగ్న్యవచారణం దర్శయన్నాహ- తత్ర శిరోరోగేత్యాది| అధిమంథః అక్షిరోగోఽభిష్యందపూర్వకః| భ్రువౌ అక్షికూటోపరి రోమరాజీ, శంఖౌ భ్రూకర్ణయోర్మధ్యం| వర్త్మదేశే యథాఽగ్న్యవచారణం తథా దర్శయన్నాహ- వర్త్మరోగేష్విత్యాది| ‘దహేత్’ ఇత్యనువర్తతే| వర్త్మ నేత్రచ్ఛాదనం| ఆర్ద్రాలక్తక ఆర్ద్రకర్పటః||9||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
త్వఙ్మాంససిరాస్నాయుసంధ్యస్థిస్థితేఽత్యుగ్రరుజి వాయావుచ్ఛ్రితకఠినసుప్తమాంసే వ్రణే గ్రంథ్యర్శోఽర్బుదభగందరాపచీశ్లీపదచర్మకీలతిలకాలకాంత్రవృద్ధిసంధిసిరాచ్ఛేదనాదిషు నాడీశోణితాతిప్రవృత్తిషు చాగ్నికర్మ కుర్యాత్ ||10||
त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
శేషవిషయమవస్థాభేదేన దర్శయన్నాహ- త్వఙ్మాంసేత్యాది| అత్యుగ్రరుజే వాయౌ ఇతి ఉగ్రశూలే వాయౌ| ఉచ్ఛ్రితకఠినసుప్తమాంసే ఇతి ఉచ్ఛ్రితముత్సేధవత్, సుప్తమచేతనం| నాడీతి వ్రణవిశేషః||10||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
తత్ర వలయ-బిందు-విలేఖా-ప్రతిసారణానీతి దహనవిశేషాః ||11||
तत्र वलय-बिन्दु-विलेखा-प्रतिसारणानीति दहनविशेषाः ||११||
🔊 Audio coming soon
ప్రణిధానాకారవిశేషమాహ- తత్ర వలయేత్యాది| వ్యాధిమూలే వలయమివ వలయం, శలాకాగ్రనిర్మితో, బిందురివ బిందుః, తిర్యగృజువక్రా వివిధా లేఖా విలేఖా, తప్తశలాకాప్రభృతిభిరవఘర్షణం ప్రతిసారణం; విశేషా ఇతి ఆశ్రయవ్యాధివశేనాకృతిభేదాః| తత్ర వలయేత్యాదిగద్యస్యాదౌ కేచిత్ ‘రోగాకృతిమవేక్ష్య’ ఇతి పఠంతి; స చ నిబంధకారైర్న పఠితః, కుతః? తస్యార్థస్యాగ్రిమశ్లోకేనైవోక్తత్వాత్||11||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
భవతి చాత్ర- రోగస్య సంస్థానమవేక్ష్య సమ్యఙ్నరస్య మర్మాణి బలాబలం చ | వ్యాధిం తథర్తుం చ సమీక్ష్య సమ్యక్ తతోఽవ్యవస్యేద్భిషగగ్నికర్మ ||12||
भवति चात्र- रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च | व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततोऽव्यवस्येद्भिषगग्निकर्म ||१२||
🔊 Audio coming soon
వలయాదిదహనవిశేషారంభహేతుం పరిహార్యాణి చ దర్శయితుమాహ- భవతి చాత్రేత్యాది| రోగస్య గ్రంథ్యాదేః| సంస్థానం ఆయతాద్యాకారం| ఏతేన వలయాద్యారంభహేతుః కథితః| పరిహార్యాణి చ కథయన్నాహ- నరస్య మర్మాణీత్యాది| బలాబలమితి ‘ఆతురస్య’ ఇతి శేషః, బలవత్యాతురే కర్మాధికారః, అబలవతి పరిహారః| వ్యాధిం వాతకఫాత్మకం, తత్రాగ్నికర్మాధికారః, పరిహారస్తు రక్తపిత్తాదౌ| ఋతుమితి హేమంతాదిప్రవృత్తివిషయం, అప్రవృత్తిస్తు శరద్గ్రీష్మయోః| అవేక్ష్య సమ్యగితి అత్రైకస్మిన్నేవ శ్లోకే ఏకార్థశబ్దద్వయకరణం ప్రవృత్తినివృత్తివిషయయోరుభయోరప్యవేక్షణే యత్నః కార్య ఇతి ప్రతిపాదనార్థం| అధ్యవస్యేత్ కుర్యాదిత్యర్థః| ప్రథమస్య ‘అవేక్ష్య సమ్యక్’ ఇత్యేతస్య స్థానే ‘అథో విదిత్వా’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, విదిత్వా జ్ఞాత్వా||12||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
తత్ర సమ్యగ్దగ్ధే మధుసర్పిర్భ్యామభ్యంగః ||13||
तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం సమ్యగ్దగ్ధం చికిత్సన్నాహ- తత్ర సమ్యగ్దగ్ధే ఇత్యాది| అగ్నికర్మదూషితరక్తపిత్తయోః ప్రసాదాయ వేదనోపశమాయ చ||13||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
అథేమానగ్నినా పరిహరేత్- పిత్తప్రకృతిమంతఃశోణితం భిన్నకోష్ఠమనుద్ధృతశల్యం దుర్బలం బాలం వృద్ధం భీరుమనేకవ్రణపీడితమస్వేద్యాంశ్చేతి ||14||
अथेमानग्निना परिहरेत्- पित्तप्रकृतिमन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठमनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुमनेकव्रणपीडितमस्वेद्यांश्चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
అగ్నేర్నివృత్తివిషయం దర్శయన్నాహ- అథేమానిత్యాది| అంతఃశోణితం భిన్నకోష్ఠమితి ఇత్థంభూతస్య పురుషస్య శోణితనిరోధేన దాహపాకాదిసంభవాత్| ‘అనేకవ్రణపీడితం’ ఇత్యస్య స్థానే కేచిత్ ‘అనేకవ్యాధిపరిపీడితం’ ఇతి పఠంతి| అస్వేద్యాః ‘పాండుర్మేహీ రక్తపిత్తీ తృషార్తః’ (చి. అ. 32) ఇత్యాదయః||14||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
అత ఊర్ధ్వమితరథాదగ్ధలక్షణం వక్ష్యామః | తత్ర, స్నిగ్ధం రూక్షం వాఽఽ(చా)శ్రిత్య ద్రవ్యమగ్నిర్దహతి; అగ్నిసంతప్తో హి స్నేహః సూక్ష్మసిరానుసారిత్వాత్త్వగాదీననుప్రవిశ్యాశు దహతి; తస్మాత్ స్నేహదగ్ధేఽధికా రుజో భవంతి ||15||
अत ऊर्ध्वमितरथादग्धलक्षणं वक्ष्यामः | तत्र, स्निग्धं रूक्षं वाऽऽ(चा)श्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति; अग्निसन्तप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात्त्वगादीननुप्रविश्याशु दहति; तस्मात् स्नेहदग्धेऽधिका रुजो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
వలయాదిప్రకారాత్ ప్రకారాంతరేణాగ్నిదగ్ధలక్షణం వక్తుమాహ- అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| ఇతరథా దగ్ధమితి ప్రకారాంతరేణ వైద్యాదృతే ప్రమాదాద్దగ్ధం| తత్రేత్యాది ద్రవ్యం స్నిగ్ధం సర్పిరాది, రూక్షం ద్రవ్యం కాష్ఠపాషాణలోష్టాది||15||
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
తత్ర ప్లుష్టం దుర్దగ్ధం సమ్యగ్దగ్ధమతిదగ్ధం చేతి చతుర్విధమగ్నిదగ్ధం | తత్ర యద్వివర్ణం ప్లుష్యతేఽతిమాత్రం తత్ ప్లుష్టం; యత్రోత్తిష్ఠంతి స్ఫోటాస్తీవ్రాశ్చోషదాహరాగపాకవేదనాశ్చిరాచ్చోపశామ్యంతి తద్దుర్దగ్ధం; సమ్యగ్దగ్ధమనవగాఢం తాలవర్ణం సుసంస్థితం పూర్వలక్షణయుక్తం చ; అతిదగ్ధే మాంసావలంబనం గాత్రవిశ్లేషః సిరాస్నాయుసంధ్యస్థివ్యాపాదనమతిమాత్రం జ్వరదాహపిపాసామూర్చ్ఛాశ్చోపద్రవా భవంతి, వ్రణశ్చాస్య చిరేణ రోహతి, రూఢశ్చ వివర్ణో భవతి | తదేతచ్చతుర్విధమగ్నిదగ్ధలక్షణమాత్మకర్మప్రసాధకం భవతి ||16||
तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धं चेति चतुर्विधमग्निदग्धम् | तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यतेऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं; यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश्चोषदाहरागपाकवेदनाश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं; सम्यग्दग्धमनवगाढं तालवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च; अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, व्रणश्चास्य चिरेण रोहति, रूढश्च विवर्णो भवति | तदेतच्चतुर्विधमग्निदग्धलक्षणमात्मकर्मप्रसाधकं भवति ||१६||
🔊 Audio coming soon
తత్రాగ్నిదగ్ధం వైద్యదోషాత్ ప్రమాదాద్వా చతుర్విధం దర్శయన్నాహ- తత్ర ప్లుష్టమిత్యాది| ప్లుష్టదుర్దగ్ధయోర్హీనదగ్ధత్వేఽపి పృథక్కరణం లక్షణచికిత్సాభేదాత్| ‘తత్ర ప్లుష్టం’ ఇత్యాదిగణనయైవ చతుఃసంఖ్యా లబ్ధా, పునః ‘చతుర్విధం’ ఇతికరణం ప్లుష్టదుర్దగ్ధాభ్యాం భేదాభ్యాం హీనదగ్ధస్య త్రిప్రకారదాహశంకానిరాసార్థం| ఏషాం లక్షణమాహ- తత్ర యద్వివర్ణమిత్యాది| తత్ర తేషు మధ్యే| వివర్ణం ప్రాకృతవర్ణాదన్యవర్ణం| ప్లుష్యతేఽతిమాత్రం అత్యర్థం దహ్యతే న చ స్ఫోటోత్పత్తిః స్యాత్| అన్యే త్వత్ర ‘ప్లుష్టమతిమాత్రం వివర్ణం యత్ ప్లుష్యతే’ ఇతి పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ- అతిమాత్రం వివర్ణం యత్ ప్లుష్యత ఇతి అగ్నితాపేనోత్స్విన్నమివ భవతి; వివర్ణమత్ర పాండువర్ణం| యత్రేత్యాది| చోష ఆకృష్యత ఇవ వేదనావిశేషః, దాహో భస్మసాద్భవతీవ, రాగో రక్తతా, వేదనా ఓషాదయః| సమ్యగ్దగ్ధమిత్యాది| అనవగాఢం అతిదగ్ధలక్షణరహితం| తాలవర్ణం పక్వతాలఫలవర్ణమిత్యర్థః; ‘పక్వతాలవర్ణం’ ఇత్యేకే పఠంతి, అపరే తు ‘తాలపక్వఫలవర్ణం’ ఇతి| సుసంస్థితం అత్యున్నతావనతాదిదోషవర్జితం| పూర్వలక్షణయుక్తం చేతి త్వఙ్మాంససిరాస్నాయుసంధ్యస్థిదాహలింగయుక్తం| అతిదగ్ధే ఇత్యాది| గాత్రవిశ్లేషో విషటనం, వ్యాపాదనం హింసనం| అతిమాత్రశబ్దో జ్వరాదిభిః సహ ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| మూర్చ్ఛాశ్చేతి చకారాచ్ఛోణితస్రావాదయశ్చ| తదేతదిత్యాది| ప్లుష్టాదిభేదేన చతుర్విధమప్యగ్నికర్మ వైద్యస్య యదాత్మకర్మ చికిత్సారూపం తస్య ప్రసాధకం భవతీత్యర్థః| నను, సమ్యగ్దగ్ధలక్షణమేవ వైద్యస్యాత్మకర్మప్రసాధకం భవతి, న పునః ప్లుష్టదుర్దగ్ధాతిదగ్ధలక్షణం, సత్యం, సమ్యగ్దగ్ధలక్షణం వైద్యకర్మప్రసాధకముపాదేయత్వేన, ప్లుష్టదుర్దగ్ధాతిదగ్ధలక్షణం పరిహార్యత్వేనేతి న దోషః| అన్యే చాన్యథా పఠంతి- ‘తదేతచ్చతుర్విధమగ్నిదగ్ధలక్షణం పూర్వోక్తకర్మప్రసాధకం భవతి’- ఇతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- “పూర్వోక్తం త్వఙ్మాంసాశ్రితం యదగ్నికర్మ తల్లక్షణప్రసాధకం ద్యోతకం భవతి; అథవా పూర్వోక్తేష్వగ్నిసాధ్యేషు శిరోరోగాధిమంథాదిషు యదగ్నికర్మ తత్ప్రసాధకం హేయోపాదేయరూపతయేత్యర్థః” ఇతి| అపరే తు ‘తదేతచ్చతుర్విధమగ్నిదగ్ధలక్షణం పూర్వోక్తకర్మప్రసాధనం చ భవతి’ ఇతి చకారం పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ; తేషాం మతే యదేతచ్చతుర్విధమగ్నికర్మ తత్కథం చికిత్సనీయమిత్యాహ- పూర్వోక్తకర్మప్రసాధనం; పూర్వప్రతిపాదితా యా క్రియా తత్ప్రతీకారం తచ్చికిత్సితమిత్యర్థః| పూర్వప్రతిపాదితక్రియా తు ‘సమ్యగ్దగ్ధే మధుసర్పిర్భ్యామభ్యంగ’ ఇత్యాదికా| చకారాద్వక్ష్యమాణాపరాగ్నిప్లుష్టప్రతపనాదికర్మప్రసాధకమితి జ్ఞేయం||16||
Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19
భవంతి చాత్ర- అగ్నినా కోపితం రక్తం భృశం జంతోః ప్రకుప్యతి | తతస్తేనైవ వేగేన పిత్తమస్యాభ్యుదీర్యతే ||17|| తుల్యవీర్యే ఉభే హ్యేతే రసతో ద్రవ్యతస్తథా | తేనాస్య వేదనాస్తీవ్రాః ప్రకృత్యా చ విదహ్యతే ||18|| స్ఫోటాః శీఘ్రం ప్రజాయంతే జ్వరస్తృష్ణా చ బాధతే |19|
भवन्ति चात्र- अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति | ततस्तेनैव वेगेन पित्तमस्याभ्युदीर्यते ||१७|| तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा | तेनास्य वेदनास्तीव्राः प्रकृत्या च विदह्यते ||१८|| स्फोटाः शीघ्रं प्रजायन्ते ज्वरस्तृष्णा च बाधते |१९|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం సర్వాగ్నిదగ్ధేషు చికిత్సార్థం విశిష్టదూష్యదోషయోర్దుష్టిం దర్శయన్నాహ- భవంతి చాత్రేత్యాది| తతస్తదనంతరం; తేనైవాగ్నినా రక్తేన చేత్యర్థః| కుతః పునః ప్రాధాన్యేనాగ్నిదగ్ధే పిత్తమేవోదీర్యత ఇత్యాహ- తుల్యవీర్యే ఇత్యాది| హి యస్మాత్ కారణాత్, ఏతే ద్వే అప్యగ్నిపిత్తే, తుల్యవీర్యే ఉష్ణవీర్యే, రసతో రసాత్ ద్వే అపి కటుకే, ద్రవ్యతో ద్రవ్యాదపి తుల్యే; తథాహి- సదృశ ఏవాధారో వహ్నేః పిత్తస్యాపి, ద్రవ్యం చాత్ర రసాద్యాధార ఉచ్యతే; తతః కారణాత్తేనాగ్నినాఽస్య పిత్తస్య కోపితస్య వేదనా దాహాదికా ‘భవంతి’ ఇతి వాక్యశేషః| ప్రకృత్యా చ విదహ్యత ఇతి ప్రకృత్యా స్వభావేన, విదహ్యతే విదాహముపయాతి| తాభ్యామేవ రక్తపిత్తాభ్యాం స్ఫోటా జ్వరాదయశ్చ శీఘ్రం ప్రజాయంత ఇతి| అన్యే తు ‘ఉభే’ ఇత్యత్ర ‘రక్తపిత్తే’ ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి| ఉష్ణవీర్యత్వం చ మధురరసస్యాపి రక్తపిత్తస్య యాంత్రికేక్షురసవద్విదాహిత్వాత్| ద్రవ్యత ఇతి ఏతే ద్వే అపి రక్తపిత్తే ద్రవ్యాదపి తుల్యే, ద్రవ్యశబ్దేనాత్ర హేత్వాధారౌ కథ్యేతే; తద్యథా- రక్తపిత్తయోర్ద్వయోరపి తేజో హేతుః, ఆధారశ్చ ద్వయోరపి తేజ ఏవేతి||17-18||-
Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21
దగ్ధస్యోపశమార్థాయ చికిత్సా సంప్రవక్ష్యతే ||19|| ప్లుష్టస్యాగ్నిప్రతపనం కార్యముష్ణం తథౌషధం | శరీరే స్విన్నభూయిష్ఠే స్విన్నం భవతి శోణితం ||20|| ప్రకృత్యా హ్యుదకం శీతం స్కందయత్యతిశోణితం | తస్మాత్ సుఖయతి హ్యుష్ణం నను శీతం కథంచన ||21||
दग्धस्योपशमार्थाय चिकित्सा सम्प्रवक्ष्यते ||१९|| प्लुष्टस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं तथौषधम् | शरीरे स्विन्नभूयिष्ठे स्विन्नं भवति शोणितम् ||२०|| प्रकृत्या ह्युदकं शीतं स्कन्दयत्यतिशोणितम् | तस्मात् सुखयति ह्युष्णं ननु शीतं कथञ्चन ||२१||
🔊 Audio coming soon
దగ్ధస్యేత్యాది| అగ్నిప్రతపనం స్వేదనం| ఉష్ణం తథౌషధమితి ఆలేపనాన్నపానాదికం| కుతః కారణాదత్ర శరీరముపచర్యతే నాగ్నికోపితం రక్తపిత్తమిత్యాహ- శరీరే ఇత్యాది| స్విన్నభూయిష్ఠే అత్యర్థం స్విన్నే| స్వల్పమపి రక్తం యద్యస్విన్నం భవతి తదా రక్తపిత్తోపశమనేన శీతోపచారేణ దుఃఖముత్పాదయతీతి దర్శయన్నాహ- ప్రకృత్యేత్యాది| స్కందయత్యతిశోణితమితి రక్తమత్యర్థం స్త్యానతాం నయతీత్యర్థః; స్త్యానేన రక్తేన చ రుద్ధమార్గో వాయురూష్మాఽప్యనిర్గచ్ఛన్ ప్లుష్టే శూలశోఫరాగాదికాం వేదనాం కరోతి, అతః శీతక్రియా న సుఖం కరోతి; ఉష్ణక్రియా పునా రక్తవిలయనకరీ భవతి, అత ఊష్మనిఃసరణవాతానులోమహేతుః సాఽతిసుఖయతి||19-21||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
శీతాముష్ణాం చ దుర్దగ్ధే క్రియాం కుర్యాద్భిషక్ పునః | ఘృతాలేపనసేకాంస్తు శీతానేవాస్య కారయేత్ ||22||
शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कुर्याद्भिषक् पुनः | घृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवास्य कारयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
దుర్దగ్ధక్రియాం నిర్దిశన్నాహ- శీతామిత్యాది| దుర్దగ్ధేఽవగాఢమూలదగ్ధభాగస్య స్విన్నరక్తస్య నిర్వాపణార్థం శీతాం క్రియాం కుర్యాత్, అనవగాఢమూలదగ్ధభాగస్యాస్విన్నరక్తస్య విలయనార్థముష్ణాం క్రియాం కుర్యాత్; అన్యే తు శీతాం దాహాతిశయే, నాతిదాహే ఉష్ణామితి| పునః కిం కుర్యాదిత్యాహ- ఘృతాలేపనాదీనపి శీతానేవ కారయేదితి| ఏవం సుఖీభవతి వ్రణరోహణం చ||22||
Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24
సమ్యగ్దగ్ధే తుగాక్షీరీప్లక్షచందనగైరికైః | సామృతైః సర్పిషా స్నిగ్ధైరాలేపం కారయేద్భిషక్ ||23|| గ్రామ్యానూపౌదకైశ్చైనం పిష్టైర్మాంసైః ప్రలేపయేత్ | పిత్తవిద్రధివచ్చైనం సంతతోష్మాణమాచరేత్ ||24||
सम्यग्दग्धे तुगाक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः | सामृतैः सर्पिषा स्निग्धैरालेपं कारयेद्भिषक् ||२३|| ग्राम्यानूपौदकैश्चैनं पिष्टैर्मांसैः प्रलेपयेत् | पित्तविद्रधिवच्चैनं सन्ततोष्माणमाचरेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
సమ్యగ్దగ్ధే చికిత్సామాహ- సమ్యగ్దగ్ధ ఇత్యాది| తుగాక్షీరీ వంశరోచనా, అన్యే తు వంశరోచనానుకారి పార్థివం ద్రవ్యం, ప్లక్షః పర్కటీ, చందనం రక్తచందనం, సామృతైరితి గుడూచీసహితైః; ఏతైస్తుగాక్షీర్యాదిద్రవ్యైర్ఘృతస్నిగ్ధీకృతైః పిత్తప్రత్యనీకమవిశోషిణం లేపం సమ్యగ్దగ్ధే కారయేదిత్యర్థః| వాతశాంత్యర్థం ప్రలేపమాహ- గ్రామ్యేత్యాది| గ్రామ్యా అశ్వాదయః, ఆనూపా వరాహమహిషాదయః, ఔదకాః కూర్మాదయః| పిత్తవిద్రధివదిత్యాది ఏనం సమ్యగ్దగ్ధం, సంతతోష్మాణం బలవత్తరోష్మాణం||23-24||
Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27
అతిదగ్ధే విశీర్ణాని మాంసాన్యుద్ధృత్య శీతలాం | క్రియాం కుర్యాద్భిషక్ పశ్చాచ్ఛాలితండులకండనైః ||25|| తిందుకీత్వక్కపాలైర్వా ఘృతమిశ్రైః ప్రలేపయేత్ | వ్రణం గుడూచీపత్రైర్వా ఛాదయేదథవౌదకైః ||26|| క్రియాం చ నిఖిలాం కుర్యాద్భిషక్ పిత్తవిసర్పవత్ |27|
अतिदग्धे विशीर्णानि मांसान्युद्धृत्य शीतलाम् | क्रियां कुर्याद्भिषक् पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः ||२५|| तिन्दुकीत्वक्कपालैर्वा घृतमिश्रैः प्रलेपयेत् | व्रणं गुडूचीपत्रैर्वा छादयेदथवौदकैः ||२६|| क्रियां च निखिलां कुर्याद्भिषक् पित्तविसर्पवत् |२७|
🔊 Audio coming soon
అతిదగ్ధే చికిత్సామాహ- అతిదగ్ధే ఇత్యాది| విశీర్ణాని అవలంబితాని| శాలితండులకండనైరితి శాలితండులకండనోద్భవైర్గుండనైః కణైరిత్యర్థః; కణైశ్చ చూర్ణప్రయోగకాలే ‘అవచూర్ణయేత్’ ఇత్యధ్యాహారః| తిందుకీత్వక్కపాలైర్వేతి తిందుకీవల్కలకర్పరైః; ‘తిందుకీత్వచా తిందుకీవల్కలేన, కపాలైర్మృత్ఖర్పరైః’ ఇత్యన్యే| ‘తిందుకీత్వక్కషాయైర్వా’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తిందుక్యా యా త్వక్ తయా ప్రలేపయేత్, కషాయాః కషాయవృక్షాశ్చ యే తైరపీత్యర్థః| అన్యే తు కషాయశబ్దేన చూర్ణమాహుః; తత్ర తిందుకీవల్కలచూర్ణైరిత్యర్థః| ఔదకైః పద్మోత్పలాదిపత్రైః; పిత్తరక్తోపద్రుతో వ్రణో గుడూచ్యాదిపత్రచ్ఛాదనేనోష్మాణం త్యక్త్వా సుఖం సంరోహతి||25-26||-
Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28
మధూచ్ఛిష్టం సమధుకం రోధ్రం సర్జరసం తథా ||27|| మంజిష్ఠాం చందనం మూర్వాం పిష్ట్వా సర్పిర్విపాచయేత్ | సర్వేషామగ్నిదగ్ధానామేతద్రోపణముత్తమం ||28||
मधूच्छिष्टं समधुकं रोध्रं सर्जरसं तथा ||२७|| मञ्जिष्ठां चन्दनं मूर्वां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् | सर्वेषामग्निदग्धानामेतद्रोपणमुत्तमम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
సర్వేష్వగ్నిదగ్ధేషు రోపణార్థం చికిత్సాం దర్శయన్నాహ- మధూచ్ఛిష్టమిత్యాది| ఇదం చ సామాన్యం రోపణం ఘృతం కేచిత్ పఠంతి, న తు నిబంధకారా ఇతి; సూపయోగిత్వాన్మయాఽపి లిఖితం||27-28||
Adhikarana 22 (29) · Śloka 29
స్నేహదగ్ధే క్రియాం రూక్షాం విశేషేణావచారయేత్ |29|
स्नेहदग्धे क्रियां रूक्षां विशेषेणावचारयेत् |२९|
🔊 Audio coming soon
స్నేహదగ్ధే చికిత్సామాహ- స్నేహదగ్ధే ఇత్యాది| రూక్షదగ్ధే పునరనుక్తామపి స్నిగ్ధాం క్రియామవచారయేత్|29|-
Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ధూమోపహతలక్షణం ||29|| శ్వసితి క్షౌతి చాత్యర్థమప్యాధమతి కాసతే | చక్షుషోః పరిదాహశ్చ రాగశ్చైవోపజాయతే ||30|| సధూమకం నిశ్వసితి ఘ్రేయమన్యన్న వేత్తి చ | తథైవ చ రసాన్ సర్వాన్ శ్రుతిశ్చాస్యోపహన్యతే ||31|| తృష్ణాదాహజ్వరయుతః సీదత్యథ చ మూర్చ్ఛతి | ధూమోపహత ఇత్యేషః శృణు తస్య చికిత్సితం ||32|| సర్పిరిక్షురసం ద్రాక్షాం పయో వా శర్కరాంబు వా | మధురామ్లౌ రసౌ వాఽపి వమనాయ ప్రదాపయేత్ ||33|| వమతః కోష్ఠశుద్ధిః స్యాద్ధూమగంధశ్చ నశ్యతి | విధినాఽనేన శామ్యంతి సదనక్షవథుజ్వరాః ||34|| దాహమూర్చ్ఛాతృడాధ్మానశ్వాసకాసాశ్చ దారుణాః | మధురైర్లవణామ్లైశ్చ కటుకైః కవలగ్రహైః ||35|| సమ్యగ్గృహ్ణాతీంద్రియార్థాన్ మనశ్చాస్య ప్రసీదతి | శిరోవిరేచనం చాస్మై దద్యాద్యోగేన శాస్త్రవిత్ ||36|| దృష్టిర్విశుధ్యతే చాస్య శిరోగ్రీవం చ దేహినః | అవిదాహి లఘు స్నిగ్ధమాహారం చాస్య కల్పయేత్ ||37||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूमोपहतलक्षणम् ||२९|| श्वसिति क्षौति चात्यर्थमप्याधमति कासते | चक्षुषोः परिदाहश्च रागश्चैवोपजायते ||३०|| सधूमकं निश्वसिति घ्रेयमन्यन्न वेत्ति च | तथैव च रसान् सर्वान् श्रुतिश्चास्योपहन्यते ||३१|| तृष्णादाहज्वरयुतः सीदत्यथ च मूर्च्छति | धूमोपहत इत्येषः शृणु तस्य चिकित्सितम् ||३२|| सर्पिरिक्षुरसं द्राक्षां पयो वा शर्कराम्बु वा | मधुराम्लौ रसौ वाऽपि वमनाय प्रदापयेत् ||३३|| वमतः कोष्ठशुद्धिः स्याद्धूमगन्धश्च नश्यति | विधिनाऽनेन शाम्यन्ति सदनक्षवथुज्वराः ||३४|| दाहमूर्च्छातृडाध्मानश्वासकासाश्च दारुणाः | मधुरैर्लवणाम्लैश्च कटुकैः कवलग्रहैः ||३५|| सम्यग्गृह्णातीन्द्रियार्थान् मनश्चास्य प्रसीदति | शिरोविरेचनं चास्मै दद्याद्योगेन शास्त्रवित् ||३६|| दृष्टिर्विशुध्यते चास्य शिरोग्रीवं च देहिनः | अविदाहि लघु स्निग्धमाहारं चास्य कल्पयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం కంఠనాసాదిషు కర్మణి కృతే ధూమోపఘాతలక్షణం చికిత్సాం చ దర్శయన్నాహ- అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| శ్వసితి శ్వాసం కరోతి| క్షౌతి చాత్యర్థమితి అతిశయేన ఛిక్కతి | ఆధమతి ఆధ్మానయుక్తో భవతి| రాగః పీతలోహితతా అక్ష్ణోః| ఘ్రేయమన్యత్ర వేత్తి చేతి నాసాగతదోషేణ ధూమాదన్యద్ ఘ్రేయం న వేత్తి, ‘ఘ్రేయం తావన్న వేత్తి అన్యత్ స్పృశ్యం దృశ్యం చ న వేత్తి’ ఇత్యన్యే| రసాన్ సర్వానిత్యత్ర ‘న వేత్తి’ ఇతి సంబధ్యతే| శ్రుతిశ్చాస్యోపహన్యత ఇతి న శృణోతీత్యర్థః; శ్రోత్రగతదోషేణ| తృష్ణాదాహజ్వరయుత ఇతి స్పర్శదోషేణ| సీదతి క్రియాస్వసమర్థో భవతీత్యర్థః| శృణు తస్యేత్యాది| సర్పిరిక్షురసమిత్యేకో యోగః, ద్రాక్షాం పయో వేతి ద్వితీయః, శర్కరాంబు వేతి తృతీయః, మధురామ్లౌ రసౌ వాఽపీతి చతుర్థః| సదనం అంగగ్లానిః| యోగేన మాత్రయా||29-37||
Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39
ఉష్ణవాతాతపైర్దగ్ధే శీతః కార్యో విధిః సదా | శీతవర్షానిలైర్దగ్ధే స్నిగ్ధముష్ణం చ శస్యతే ||38|| తథాఽతితేజసా దగ్ధే సిద్ధర్నాస్తి కథంచన | ఇంద్రవజ్రాగ్నిదగ్ధేఽపి జీవతి ప్రతికారయేత్ | స్నేహాభ్యంగపరీషేకైః ప్రదేహైశ్చ తథా భిషక్ ||39||
उष्णवातातपैर्दग्धे शीतः कार्यो विधिः सदा | शीतवर्षानिलैर्दग्धे स्निग्धमुष्णं च शस्यते ||३८|| तथाऽतितेजसा दग्धे सिद्धर्नास्ति कथञ्चन | इन्द्रवज्राग्निदग्धेऽपि जीवति प्रतिकारयेत् | स्नेहाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रदेहैश्च तथा भिषक् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం దగ్ధచికిత్సాప్రసంగేన దగ్ధసదృశస్య చికిత్సాం దర్శయన్నాహ- ఉష్ణేత్యాది| ఉష్ణవాతో గ్రైష్మికః శారదో వా; ఉష్ణవాతేనాతపేన చ దగ్ధ ఇవ దగ్ధః; ఉష్ణవాతాతపాభ్యామితి ద్వివచనే ప్రాప్తే బహువచనమనుక్తోష్ణప్రాపణార్థం| సదాస్థానే కేచిద్ ‘వ్రణే’ ఇతి పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ- వ్రణే ఇతి త్వగాదివ్రణవస్తుని| శీతవర్షానిలైర్దగ్ధే ఇతి శీతం హిమం, హిమదగ్ధస్తుషారదగ్ధ ఇతి లోకోక్త్యా హిమదగ్ధేఽపి దాహసాదృశ్యమస్తి; వర్షానిల ఇతి వృష్టిసంయుక్తో వాతః, అత్రాపి బహువచనమనుక్తశీతప్రాపణార్థం| ‘దగ్ధే’ ఇత్యస్య స్థానే కేచిత్ ‘హతే’ ఇతి పఠంతి| తథాఽతితేజసా దగ్ధే ఇతి అతితేజసా వజ్రాగ్నినా | ‘తథాఽతితేజసా దగ్ధే న సిధ్యతి కథంచన’ ఇతి యత్ కృతం తత్ కించిద్దగ్ధే సిద్ధిరపి భవతీతి జ్ఞాపనార్థం| తత్ర చ పూర్వోక్తేన విధినా శీతోష్ణాదినా ప్రతికర్తవ్యమితి| అస్యాగ్రే కేచిత్ “ఇంద్రవజ్రాగ్నిదగ్ధేఽపి జీవతి ప్రతికారయేత్| స్నేహాభ్యంగపరీషేకైః ప్రదేహైశ్చ తథా భిషక్”- ఇతి పఠంతి; తం చ నిబంధకారా న పఠంతి||38-39||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానేఽగ్నికర్మవిధిర్నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ||12||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्निकर्मविधिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||