Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽగ్నికర్మవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
12. agnikarmavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
క్షారాదగ్నిర్గరీయాన్ క్రియాసు వ్యాఖ్యాతః, తద్దగ్ధానాం రోగాణామపునర్భావాద్భేషజశస్త్రక్షారైరసాధ్యానాం తత్సాధ్యత్వాచ్చ ||3||
View original
क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అథేమాని దహనోపకరణాని భవంతి- తద్యథా- పిప్పల్యజాశకృద్గోదంతశరశలాకాజాంబవౌష్ఠేతరలౌహాః క్షౌద్రగుడస్నేహాశ్చ | తత్ర, పిప్పల్యజాశకృద్గోదంతశరశలాకాస్త్వగ్గతానాం, జాంబవౌష్ఠేతరలౌహా మాంసగతానాం, క్షౌద్రగుడస్నేహాః సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిగతానాం ||4||
View original
अथेमानि दहनोपकरणानि भवन्ति- तद्यथा- पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाजाम्बवौष्ठेतरलौहाः क्षौद्रगुडस्नेहाश्च | तत्र, पिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकास्त्वग्गतानां, जाम्बवौष्ठेतरलौहा मांसगतानां, क्षौद्रगुडस्नेहाः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिगतानाम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రాగ్నికర్మ సర్వర్తుషు కుర్యాదన్యత్ర శరద్గ్రీష్మాభ్యాం; తత్రాప్యాత్యయికేఽగ్నికర్మసాధ్యే వ్యాధౌ తత్ప్రత్యనీకం విధిం కృత్వా ||5||
View original
तत्राग्निकर्म सर्वर्तुषु कुर्यादन्यत्र शरद्ग्रीष्माभ्यां; तत्राप्यात्ययिकेऽग्निकर्मसाध्ये व्याधौ तत्प्रत्यनीकं विधिं कृत्वा ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
సర్వవ్యాధిష్వృతుషు చ పిచ్ఛిలమన్నం భుక్తవతః; మూఢగర్భాశ్మరీభగందరోదరార్శోముఖరోగేష్వభుక్తవతః కర్మ కుర్వీత ||6||
View original
सर्वव्याधिष्वृतुषु च पिच्छिलमन्नं भुक्तवतः; मूढगर्भाश्मरीभगन्दरोदरार्शोमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్ర ద్వివిధమగ్నికర్మాహురేకే- త్వగ్దగ్ధం, మాంసదగ్ధం చ; ఇహ తు సిరాస్నాయుసంధ్యస్థిష్వపి న ప్రతిషిద్ధోఽగ్నిః ||7||
View original
तत्र द्विविधमग्निकर्माहुरेके- त्वग्दग्धं, मांसदग्धं च; इह तु सिरास्नायुसन्ध्यस्थिष्वपि न प्रतिषिद्धोऽग्निः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్ర, శబ్దప్రాదుర్భావో దుర్గంధతా త్వక్సంకోచశ్చ త్వగ్దగ్ధే, కపోతవర్ణతాఽల్పశ్వయథువేదనా శుష్కసంకుచితవ్రణతా చ మాంసదగ్ధే; కృష్ణోన్నతవ్రణతా స్రావసన్నిరోధశ్చ సిరాస్నాయుదగ్ధే, రూక్షారుణతా కర్కశస్థిరవ్రణతా చ సంధ్యస్థిదగ్ధే ||8||
View original
तत्र, शब्दप्रादुर्भावो दुर्गन्धता त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे, कपोतवर्णताऽल्पश्वयथुवेदना शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे; कृष्णोन्नतव्रणता स्रावसन्निरोधश्च सिरास्नायुदग्धे, रूक्षारुणता कर्कशस्थिरव्रणता च सन्ध्यस्थिदग्धे ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర శిరోరోగాధిమంథయోర్భ్రూలలాటశంఖప్రదేశేషు దహేత్, వర్త్మరోగేష్వార్ద్రాలక్తకప్రతిచ్ఛన్నాం దృష్టిం కృత్వా వర్త్మరోమకూపాన్ ||9||
View original
तत्र शिरोरोगाधिमन्थयोर्भ्रूललाटशङ्खप्रदेशेषु दहेत्, वर्त्मरोगेष्वार्द्रालक्तकप्रतिच्छन्नां दृष्टिं कृत्वा वर्त्मरोमकूपान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
త్వఙ్మాంససిరాస్నాయుసంధ్యస్థిస్థితేఽత్యుగ్రరుజి వాయావుచ్ఛ్రితకఠినసుప్తమాంసే వ్రణే గ్రంథ్యర్శోఽర్బుదభగందరాపచీశ్లీపదచర్మకీలతిలకాలకాంత్రవృద్ధిసంధిసిరాచ్ఛేదనాదిషు నాడీశోణితాతిప్రవృత్తిషు చాగ్నికర్మ కుర్యాత్ ||10||
View original
त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
తత్ర వలయ-బిందు-విలేఖా-ప్రతిసారణానీతి దహనవిశేషాః ||11||
View original
तत्र वलय-बिन्दु-विलेखा-प्रतिसारणानीति दहनविशेषाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
భవతి చాత్ర- రోగస్య సంస్థానమవేక్ష్య సమ్యఙ్నరస్య మర్మాణి బలాబలం చ | వ్యాధిం తథర్తుం చ సమీక్ష్య సమ్యక్ తతోఽవ్యవస్యేద్భిషగగ్నికర్మ ||12||
View original
भवति चात्र- रोगस्य संस्थानमवेक्ष्य सम्यङ्नरस्य मर्माणि बलाबलं च | व्याधिं तथर्तुं च समीक्ष्य सम्यक् ततोऽव्यवस्येद्भिषगग्निकर्म ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
తత్ర సమ్యగ్దగ్ధే మధుసర్పిర్భ్యామభ్యంగః ||13||
View original
तत्र सम्यग्दग्धे मधुसर्पिर्भ्यामभ्यङ्गः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
అథేమానగ్నినా పరిహరేత్- పిత్తప్రకృతిమంతఃశోణితం భిన్నకోష్ఠమనుద్ధృతశల్యం దుర్బలం బాలం వృద్ధం భీరుమనేకవ్రణపీడితమస్వేద్యాంశ్చేతి ||14||
View original
अथेमानग्निना परिहरेत्- पित्तप्रकृतिमन्तःशोणितं भिन्नकोष्ठमनुद्धृतशल्यं दुर्बलं बालं वृद्धं भीरुमनेकव्रणपीडितमस्वेद्यांश्चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
అత ఊర్ధ్వమితరథాదగ్ధలక్షణం వక్ష్యామః | తత్ర, స్నిగ్ధం రూక్షం వాఽఽ(చా)శ్రిత్య ద్రవ్యమగ్నిర్దహతి; అగ్నిసంతప్తో హి స్నేహః సూక్ష్మసిరానుసారిత్వాత్త్వగాదీననుప్రవిశ్యాశు దహతి; తస్మాత్ స్నేహదగ్ధేఽధికా రుజో భవంతి ||15||
View original
अत ऊर्ध्वमितरथादग्धलक्षणं वक्ष्यामः | तत्र, स्निग्धं रूक्षं वाऽऽ(चा)श्रित्य द्रव्यमग्निर्दहति; अग्निसन्तप्तो हि स्नेहः सूक्ष्मसिरानुसारित्वात्त्वगादीननुप्रविश्याशु दहति; तस्मात् स्नेहदग्धेऽधिका रुजो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
తత్ర ప్లుష్టం దుర్దగ్ధం సమ్యగ్దగ్ధమతిదగ్ధం చేతి చతుర్విధమగ్నిదగ్ధం | తత్ర యద్వివర్ణం ప్లుష్యతేఽతిమాత్రం తత్ ప్లుష్టం; యత్రోత్తిష్ఠంతి స్ఫోటాస్తీవ్రాశ్చోషదాహరాగపాకవేదనాశ్చిరాచ్చోపశామ్యంతి తద్దుర్దగ్ధం; సమ్యగ్దగ్ధమనవగాఢం తాలవర్ణం సుసంస్థితం పూర్వలక్షణయుక్తం చ; అతిదగ్ధే మాంసావలంబనం గాత్రవిశ్లేషః సిరాస్నాయుసంధ్యస్థివ్యాపాదనమతిమాత్రం జ్వరదాహపిపాసామూర్చ్ఛాశ్చోపద్రవా భవంతి, వ్రణశ్చాస్య చిరేణ రోహతి, రూఢశ్చ వివర్ణో భవతి | తదేతచ్చతుర్విధమగ్నిదగ్ధలక్షణమాత్మకర్మప్రసాధకం భవతి ||16||
View original
तत्र प्लुष्टं दुर्दग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धं चेति चतुर्विधमग्निदग्धम् | तत्र यद्विवर्णं प्लुष्यतेऽतिमात्रं तत् प्लुष्टं; यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्राश्चोषदाहरागपाकवेदनाश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धं; सम्यग्दग्धमनवगाढं तालवर्णं सुसंस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च; अतिदग्धे मांसावलम्बनं गात्रविश्लेषः सिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, व्रणश्चास्य चिरेण रोहति, रूढश्च विवर्णो भवति | तदेतच्चतुर्विधमग्निदग्धलक्षणमात्मकर्मप्रसाधकं भवति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 19
భవంతి చాత్ర- అగ్నినా కోపితం రక్తం భృశం జంతోః ప్రకుప్యతి | తతస్తేనైవ వేగేన పిత్తమస్యాభ్యుదీర్యతే ||17|| తుల్యవీర్యే ఉభే హ్యేతే రసతో ద్రవ్యతస్తథా | తేనాస్య వేదనాస్తీవ్రాః ప్రకృత్యా చ విదహ్యతే ||18|| స్ఫోటాః శీఘ్రం ప్రజాయంతే జ్వరస్తృష్ణా చ బాధతే |19|
View original
भवन्ति चात्र- अग्निना कोपितं रक्तं भृशं जन्तोः प्रकुप्यति | ततस्तेनैव वेगेन पित्तमस्याभ्युदीर्यते ||१७|| तुल्यवीर्ये उभे ह्येते रसतो द्रव्यतस्तथा | तेनास्य वेदनास्तीव्राः प्रकृत्या च विदह्यते ||१८|| स्फोटाः शीघ्रं प्रजायन्ते ज्वरस्तृष्णा च बाधते |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19-21) · Śloka 21
దగ్ధస్యోపశమార్థాయ చికిత్సా సంప్రవక్ష్యతే ||19|| ప్లుష్టస్యాగ్నిప్రతపనం కార్యముష్ణం తథౌషధం | శరీరే స్విన్నభూయిష్ఠే స్విన్నం భవతి శోణితం ||20|| ప్రకృత్యా హ్యుదకం శీతం స్కందయత్యతిశోణితం | తస్మాత్ సుఖయతి హ్యుష్ణం నను శీతం కథంచన ||21||
View original
दग्धस्योपशमार्थाय चिकित्सा सम्प्रवक्ष्यते ||१९|| प्लुष्टस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं तथौषधम् | शरीरे स्विन्नभूयिष्ठे स्विन्नं भवति शोणितम् ||२०|| प्रकृत्या ह्युदकं शीतं स्कन्दयत्यतिशोणितम् | तस्मात् सुखयति ह्युष्णं ननु शीतं कथञ्चन ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
శీతాముష్ణాం చ దుర్దగ్ధే క్రియాం కుర్యాద్భిషక్ పునః | ఘృతాలేపనసేకాంస్తు శీతానేవాస్య కారయేత్ ||22||
View original
शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कुर्याद्भिषक् पुनः | घृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवास्य कारयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23-24) · Śloka 24
సమ్యగ్దగ్ధే తుగాక్షీరీప్లక్షచందనగైరికైః | సామృతైః సర్పిషా స్నిగ్ధైరాలేపం కారయేద్భిషక్ ||23|| గ్రామ్యానూపౌదకైశ్చైనం పిష్టైర్మాంసైః ప్రలేపయేత్ | పిత్తవిద్రధివచ్చైనం సంతతోష్మాణమాచరేత్ ||24||
View original
सम्यग्दग्धे तुगाक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः | सामृतैः सर्पिषा स्निग्धैरालेपं कारयेद्भिषक् ||२३|| ग्राम्यानूपौदकैश्चैनं पिष्टैर्मांसैः प्रलेपयेत् | पित्तविद्रधिवच्चैनं सन्ततोष्माणमाचरेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25-26) · Śloka 27
అతిదగ్ధే విశీర్ణాని మాంసాన్యుద్ధృత్య శీతలాం | క్రియాం కుర్యాద్భిషక్ పశ్చాచ్ఛాలితండులకండనైః ||25|| తిందుకీత్వక్కపాలైర్వా ఘృతమిశ్రైః ప్రలేపయేత్ | వ్రణం గుడూచీపత్రైర్వా ఛాదయేదథవౌదకైః ||26|| క్రియాం చ నిఖిలాం కుర్యాద్భిషక్ పిత్తవిసర్పవత్ |27|
View original
अतिदग्धे विशीर्णानि मांसान्युद्धृत्य शीतलाम् | क्रियां कुर्याद्भिषक् पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः ||२५|| तिन्दुकीत्वक्कपालैर्वा घृतमिश्रैः प्रलेपयेत् | व्रणं गुडूचीपत्रैर्वा छादयेदथवौदकैः ||२६|| क्रियां च निखिलां कुर्याद्भिषक् पित्तविसर्पवत् |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27-28) · Śloka 28
మధూచ్ఛిష్టం సమధుకం రోధ్రం సర్జరసం తథా ||27|| మంజిష్ఠాం చందనం మూర్వాం పిష్ట్వా సర్పిర్విపాచయేత్ | సర్వేషామగ్నిదగ్ధానామేతద్రోపణముత్తమం ||28||
View original
मधूच्छिष्टं समधुकं रोध्रं सर्जरसं तथा ||२७|| मञ्जिष्ठां चन्दनं मूर्वां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् | सर्वेषामग्निदग्धानामेतद्रोपणमुत्तमम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (29) · Śloka 29
స్నేహదగ్ధే క్రియాం రూక్షాం విశేషేణావచారయేత్ |29|
View original
स्नेहदग्धे क्रियां रूक्षां विशेषेणावचारयेत् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29-37) · Śloka 37
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ధూమోపహతలక్షణం ||29|| శ్వసితి క్షౌతి చాత్యర్థమప్యాధమతి కాసతే | చక్షుషోః పరిదాహశ్చ రాగశ్చైవోపజాయతే ||30|| సధూమకం నిశ్వసితి ఘ్రేయమన్యన్న వేత్తి చ | తథైవ చ రసాన్ సర్వాన్ శ్రుతిశ్చాస్యోపహన్యతే ||31|| తృష్ణాదాహజ్వరయుతః సీదత్యథ చ మూర్చ్ఛతి | ధూమోపహత ఇత్యేషః శృణు తస్య చికిత్సితం ||32|| సర్పిరిక్షురసం ద్రాక్షాం పయో వా శర్కరాంబు వా | మధురామ్లౌ రసౌ వాఽపి వమనాయ ప్రదాపయేత్ ||33|| వమతః కోష్ఠశుద్ధిః స్యాద్ధూమగంధశ్చ నశ్యతి | విధినాఽనేన శామ్యంతి సదనక్షవథుజ్వరాః ||34|| దాహమూర్చ్ఛాతృడాధ్మానశ్వాసకాసాశ్చ దారుణాః | మధురైర్లవణామ్లైశ్చ కటుకైః కవలగ్రహైః ||35|| సమ్యగ్గృహ్ణాతీంద్రియార్థాన్ మనశ్చాస్య ప్రసీదతి | శిరోవిరేచనం చాస్మై దద్యాద్యోగేన శాస్త్రవిత్ ||36|| దృష్టిర్విశుధ్యతే చాస్య శిరోగ్రీవం చ దేహినః | అవిదాహి లఘు స్నిగ్ధమాహారం చాస్య కల్పయేత్ ||37||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूमोपहतलक्षणम् ||२९|| श्वसिति क्षौति चात्यर्थमप्याधमति कासते | चक्षुषोः परिदाहश्च रागश्चैवोपजायते ||३०|| सधूमकं निश्वसिति घ्रेयमन्यन्न वेत्ति च | तथैव च रसान् सर्वान् श्रुतिश्चास्योपहन्यते ||३१|| तृष्णादाहज्वरयुतः सीदत्यथ च मूर्च्छति | धूमोपहत इत्येषः शृणु तस्य चिकित्सितम् ||३२|| सर्पिरिक्षुरसं द्राक्षां पयो वा शर्कराम्बु वा | मधुराम्लौ रसौ वाऽपि वमनाय प्रदापयेत् ||३३|| वमतः कोष्ठशुद्धिः स्याद्धूमगन्धश्च नश्यति | विधिनाऽनेन शाम्यन्ति सदनक्षवथुज्वराः ||३४|| दाहमूर्च्छातृडाध्मानश्वासकासाश्च दारुणाः | मधुरैर्लवणाम्लैश्च कटुकैः कवलग्रहैः ||३५|| सम्यग्गृह्णातीन्द्रियार्थान् मनश्चास्य प्रसीदति | शिरोविरेचनं चास्मै दद्याद्योगेन शास्त्रवित् ||३६|| दृष्टिर्विशुध्यते चास्य शिरोग्रीवं च देहिनः | अविदाहि लघु स्निग्धमाहारं चास्य कल्पयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (38-39) · Śloka 39
ఉష్ణవాతాతపైర్దగ్ధే శీతః కార్యో విధిః సదా | శీతవర్షానిలైర్దగ్ధే స్నిగ్ధముష్ణం చ శస్యతే ||38|| తథాఽతితేజసా దగ్ధే సిద్ధర్నాస్తి కథంచన | ఇంద్రవజ్రాగ్నిదగ్ధేఽపి జీవతి ప్రతికారయేత్ | స్నేహాభ్యంగపరీషేకైః ప్రదేహైశ్చ తథా భిషక్ ||39||
View original
उष्णवातातपैर्दग्धे शीतः कार्यो विधिः सदा | शीतवर्षानिलैर्दग्धे स्निग्धमुष्णं च शस्यते ||३८|| तथाऽतितेजसा दग्धे सिद्धर्नास्ति कथञ्चन | इन्द्रवज्राग्निदग्धेऽपि जीवति प्रतिकारयेत् | स्नेहाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रदेहैश्च तथा भिषक् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానేఽగ్నికర్మవిధిర్నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ||12||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्निकर्मविधिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon