Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽಗ್ರೋಪಹರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातोऽग्रोपहरणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತೋಽಗ್ರೋಪಹರಣೀಯಮಿತಿ| ಕರ್ಮಣೋಽಗ್ರೇ ಪ್ರಥಮತಃ, ಉಪಹರಣಂ ಯನ್ತ್ರಾದಿಸಮ್ಭಾರಸ್ಯ, ತದಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಅಗ್ರೋಪಹರಣೀಯಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ- ಪೂರ್ವಕರ್ಮ, ಪ್ರಧಾನಕರ್ಮ, ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮೇತಿ; ತದ್ವ್ಯಾಧಿಂ ಪ್ರತ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೩||
त्रिविधं कर्म- पूर्वकर्म, प्रधानकर्म, पश्चात्कर्मेति; तद्व्याधिं प्रत्युपदेक्ष्यामः ||३||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ ತತ್ರೈಕೇ- “ಲಙ್ಘನಾದಿ ವಿರೇಕಾನ್ತಂ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ ವ್ರಣಸ್ಯ ಚ| ಪಾಟನಂ ರೋಪಣಂ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಧಾನಂ ಕರ್ಮ ತತ್ ಸ್ಮೃತಮ್| ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿಕಾರ್ಯಂ ತು ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ಸಮಾದಿಶೇತ್’’- ಇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ಸಂಶೋಧ್ಯಸ್ಯ ಪಾಚನಸ್ನೇಹನಸ್ವೇದನಾನಿ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ, ವಮನವಿರೇಚನಬಸ್ತಿನಸ್ಯಸಿರಾಮೋಕ್ಷಣಾನಿ ಪ್ರಧಾನಂ ಕರ್ಮ, ಪೇಯಾದ್ಯನ್ನಸಂಸರ್ಜನಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ; ಅಪರೇ ತು ಚಯಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾನ್ತಾನಾಮಾತಙ್ಕೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಪ್ರಾಗ್ಯತ್ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ, ಆತಙ್ಕೋತ್ಪತ್ತೌ ಯತ್ ತತ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಕರ್ಮ, ನಿವೃತ್ತಾತಙ್ಕಸ್ಯಾನುಬನ್ಧೋಪಚರಣಾಯ ಯತ್ ತತ್ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ| ಇದಂ ತತ್ ಪೂರ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ ಇಹ ಕಥಂ ನೋದಾಹ್ರಿಯತ ಇತಿ ಪ್ರಷ್ಟುರುತ್ತರಮಾಹ- ತದ್ವ್ಯಾಧಿಮಿತ್ಯಾದಿ|- ತದಿತಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಪ್ರತ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ನ ಇಹ, ಗ್ರನ್ಥಗೌರವಭಯಾತ್||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಸ್ಯ ತು ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಕರ್ಮೈವ ತಾವತ್ ಪೂರ್ವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತತ್ಸಮ್ಭಾರಾಂಶ್ಚ ||೪||
अस्य तु शास्त्रस्य शस्त्रकर्मप्राधान्याच्छस्त्रकर्मैव तावत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भारांश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
ನನು, ಛೇದ್ಯಾದೀನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ತತ್ಸಮ್ಭಾರಾಣಾಮೇವ ಚಾತ್ರ ಪೂರ್ವಮುಪಾದಾನಂ, ಕುತೋ ನ ಸ್ನೇಹಾದೀನಾಂ ತತ್ಕರ್ಮಣಾಂ ಚೇತ್ಯಾಹ- ಅಸ್ಯ ತು ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತಚ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾಽಷ್ಟವಿಧಂ; ತದ್ಯಥಾ- ಛೇದ್ಯಂ, ಭೇದ್ಯಂ, ಲೇಖ್ಯಂ, ವೇಧ್ಯಮ್, ಏಷ್ಯಮ್, ಆಹಾರ್ಯಂ, ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ, ಸೀವ್ಯಮಿತಿ ||೫||
तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधं; तद्यथा- छेद्यं, भेद्यं, लेख्यं, वेध्यम्, एष्यम्, आहार्यं, विस्राव्यं, सीव्यमिति ||५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ತು ಶಸ್ತ್ರನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಕರ್ಮ ನಿಯತಾಕೃತಿವಿಶೇಷೇಣ ನಾನಾವಿಧಪ್ರಯೋಜನೇನ ಭಿನ್ನಂ ಪ್ರದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಚ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಛೇದ್ಯಂ ನಿಃಶೇಷತಶ್ಛೇದನೀಯಮರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿ; ಭೇದ್ಯಂ ಭೇದನೀಯಂ, ವಿದ್ರಧ್ಯಾದಿ; ಲೇಖ್ಯಂ ಲೇಖನೀಯಂ, ರೋಹಿಣ್ಯಾದಿ; ವೇಧ್ಯಮ್ ಅಲ್ಪಮುಖೈಃ ಶಸ್ತ್ರೈರ್ವ್ಯಧನೀಯಂ ಸಿರಾದಿ; ವೇಧ್ಯಸ್ಥಾನೇ ‘ವ್ಯಧ್ಯಂ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ; ಏಷ್ಯಮ್ ಏಷಣೀಯಂ, ನಾಡ್ಯಾದಿ; ಆಹಾರ್ಯಮ್ ಆಹರಣೀಯಂ, ಶರ್ಕರಾದಿ; ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ವಿಸ್ರಾವಣೀಯಂ, ತಚ್ಚ ವಿದ್ರಧಿಕುಷ್ಠಾದಿ; ಸೀವ್ಯಂ ಸೀವನೀಯಂ, ತಚ್ಚ ‘‘ಸೀವ್ಯಾ ಮೇದಃಸಮುತ್ಥಾಶ್ಚ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಸುಲಿಖಿತಾ ಗದಾಃ’’ (ಸೂ. ಅ.೨೫) ಇತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಛೇದ್ಯಾದಯಃ ಶಬ್ದಾ ವ್ಯಾಧಿವಾಚಕಾಃ , ತಥಾಽಪ್ಯಭೇದೋಪಚಾರಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಕರ್ಮವ್ಯಪದೇಶಂ ಲಭನ್ತೇ| ಏಷಣಾಹರಣೇ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಯದ್ಯಪಿ ಕೇಚಿನ್ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭಿತ್ತ್ವಾಽಪ್ಯೇಷಣಾಹರಣೇ ಕ್ರಿಯೇತೇ, ಅತೋಽತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಅತೋಽನ್ಯತಮಂ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷತಾ ವೈದ್ಯೇನ ಪೂರ್ವಮೇವೋಪಕಲ್ಪಯಿತವ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತದ್ಯಥಾ- ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಲಾಕಾಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬೂಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಪಿಚುಪ್ರೋತಸೂತ್ರಪತ್ರಪಟ್ಟಮಧುಘೃತವಸಾಪಯಸ್ತೈಲ- ತರ್ಪಣಕಷಾಯಾಲೇಪನಕಲ್ಕವ್ಯಜನಶೀತೋಷ್ಣೋದಕಕಟಾಹಾದೀನಿ, ಪರಿಕರ್ಮಿಣಶ್ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ಥಿರಾ ಬಲವನ್ತಃ ||೬||
अतोऽन्यतमं कर्म चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवोपकल्पयितव्यानि भवन्ति, तद्यथा- यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निशलाकाशृङ्गजलौकालाबूजाम्बवौष्ठपिचुप्रोतसूत्रपत्रपट्टमधुघृतवसापयस्तैल- तर्पणकषायालेपनकल्कव्यजनशीतोष्णोदककटाहादीनि, परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिरा बलवन्तः ||६||
🔊 Audio coming soon
ಅತೋಽನ್ಯತಮಮಿತ್ಯಾದಿ| -ಅತಃ ಏಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ, ಅನ್ಯತಮಮ್ ಏಕತಮಂ, ಕರ್ಮ ಛೇದ್ಯಾದಿಕಂ, ಚಿಕೀರ್ಷತಾ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛತಾ, ಪೂರ್ವಮೇವೋಪಕಲ್ಪಯಿತವ್ಯಾನಿ ಸಮೀಪಮಾನೇತವ್ಯಾನಿ| ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಂ ಜಮ್ಬುಫಲಸದೃಶಮುಖಾಗ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಪಾಷಾಣರಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ, ಪಿಚುಃ ‘ತುಲಂ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಪ್ರೋತಂ ಕರ್ಪಟಂ, ಪಟ್ಟಃ ವ್ರಣಬನ್ಧನದ್ರವ್ಯಂ, ತರ್ಪಣಂ ಜಲಪ್ಲುತಂ ಶಕ್ತುಕ್ಷೀರಾದಿ, ಕಷಾಯಃ ಔಷಧಕ್ವಥಿತಮುದಕಂ, ವ್ಯಜನಂ ವಂಶಾದಿರಚಿತಂ, ಕಟಾಹೋ ಲೌಹಾದಿನಿರ್ಮಿತಃ; ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕವಲಿಕಾಮೃತ್ಕಪಾಲಕಲಸಸ್ಥಾಲೀಶಯನಾಸನಾದಿ| ಯನ್ತ್ರಾದಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಕಾನಿಚಿದುಪಕರಣಾನಿ ಕರ್ಮಾಙ್ಗಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ ವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರಶಮನಾನಿ| ಪರಿಕರ್ಮಿಣಶ್ಚೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಯನ್ತ್ರಾದೀನ್ಯೇವೋಪಕಲ್ಪಯಿತವ್ಯಾನಿ ಕಿನ್ತು ಪರಿಕರ್ಮಿಣಶ್ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಕರ್ತಾರಃ ಪರಿಚಾರಕಾಃ; ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಾಸ್ತೇ? ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಅನುರಕ್ತಾಃ, ಸ್ಥಿರಾಃ ಅಚಲಾಃ, ಬಲವನ್ತಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸಮರ್ಥಾಃ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತಃ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷು ದಧ್ಯಕ್ಷತಾನ್ನಪಾನರತ್ನೈರಗ್ನಿಂ ವಿಪ್ರಾನ್ ಭಿಷಜಶ್ಚಾರ್ಚಯಿತ್ವಾ, ಕೃತಬಲಿಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಂ ಲಘುಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಮುಪವೇಶ್ಯ , ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ , ಪ್ರತ್ಯಙ್ಮುಖೋ ವೈದ್ಯೋ ಮರ್ಮಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಧಮನೀಃ ಪರಿಹರನ್, ಅನುಲೋಮಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿದಧ್ಯಾದಾಪೂಯದರ್ಶನಾತ್ , ಸಕೃದೇವಾಪಹರೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಾಶು ಚ; ಮಹತ್ಸ್ವಪಿ ಚ ಪಾಕೇಷು ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾನ್ತರಂ ವಾ ಶಸ್ತ್ರಪದಮುಕ್ತಮ್ ||೭||
ततः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु दध्यक्षतान्नपानरत्नैरग्निं विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा, कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनं लघुभुक्तवन्तं प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य , यन्त्रयित्वा , प्रत्यङ्मुखो वैद्यो मर्मसिरास्नायुसन्ध्यस्थिधमनीः परिहरन्, अनुलोमं शस्त्रं निदध्यादापूयदर्शनात् , सकृदेवापहरेच्छस्त्रमाशु च; महत्स्वपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वा शस्त्रपदमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ತತಃ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ|- ತತಃ ಯನ್ತ್ರಾದಿಸಮ್ಭಾರೋಪಕಲ್ಪನಾನನ್ತರಮ್| ತಿಥಯಃ ಪ್ರತಿಪದಾದಯಃ, ಕರಣಾನಿ ಬವಾದೀನಿ, ಮುಹೂರ್ತಾಃ ತ್ರಿಂಶಚ್ಛಿವಾದ್ಯಾಃ, ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಅಶ್ವಿನೀಪ್ರಭೃತೀನಿ; ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಂ ಚೈಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವಚನಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಕ್ಷತಾನಿ ಯವಧಾನ್ಯಾನಿ, ರತ್ನಾನಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಮೌಕ್ತಿಕಾದೀನಿ| ಕೃತಬಲಿಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮಿತಿ ಬಲಿಃ ಪೂಜೋಪಹಾರಃ, ಮಙ್ಗಲಂ ಗೀತಾದಿ, ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮಾಶೀರ್ವಾದೋಚ್ಚಾರಣಂ, ಕೃತಶಬ್ದೋ ಬಲಿಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಪ್ತೋತ್ತರಶತಭೇದಭಿನ್ನಾನಿ, ಸಿರಾಃ ಸಪ್ತಶತಭೇದಭಿನ್ನಾಃ, ನವಶತಭೇದಭಿನ್ನಾಃ ಸ್ನಾಯವಃ, ಸನ್ಧಯಃ ದಶೋತ್ತರದ್ವಿಶತಭೇದಭಿನ್ನಾಃ, ಅಸ್ಥೀನಿ ಶತತ್ರಯಭೇದಭಿನ್ನಾನಿ, ಧಮನ್ಯಃ ನಾಭಿಪ್ರಭವಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಭೇದಭಿನ್ನಾಃ; ಏತಾಃ ಪರಿತ್ಯಜನ್| ಅನುಲೋಮಮಿತಿ ಲೋಮಾನುಕೂಲ್ಯೇನ, ಯೇನೈವಾವರ್ತೇನ ಲೋಮಾನಿ ಸನ್ತಿ ತೇನೈವಾವರ್ತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ತು ಲೋಮಭಿರೇವ ಪ್ರತಿಹತಧಾರಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕುಣ್ಠೀಭವತಿ ವ್ಯಥಾಂ ಚೋತ್ಪಾದಯತಿ| ನಿದಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಕಿಯದ್ದೂರಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿದಧ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಆಪೂಯದರ್ಶನಾದಿತಿ| ಸಕೃತ್ ಏಕವಾರಂ, ನ ಪುನಃ ಪುನರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಶು ಚೇತಿ ಚಶಬ್ದ ಏವಾರ್ಥಃ, ತೇನೋಭಯತ್ರಾಪಿ ನಿಯಮಃ; ಏತೇನ ಸಕೃದೇವ ಶಸ್ತ್ರಮಪಹರೇತ್, ಆಶ್ವೇವ ಶಸ್ತ್ರಮಪಹರೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಶಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯಾದಿತ್ಯತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಮಾತ್ರಮುಕ್ತಮ್, ಅಪಹರೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಾಶು ಚೇತ್ಯತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಶಬ್ದ ಆಶ್ವಪಹರಣಕ್ರಿಯಯಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯತ ಇತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್| ಇದಾನೀಂ ಸುದೂರಶಸ್ತ್ರಪಾತೇಽನರ್ಥಂ ಸಮ್ಭಾವಯನ್ನವಧಿಮಾಹ- ಮಹತ್ಸ್ವಪಿ ಚ ಪಾಕೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತರಶಬ್ದೋಽಯಮವಕಾಶವಾಚೀ; ತೇನ ಶಸ್ತ್ರಪದಂ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಥಾನಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾವಕಾಶಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾವಕಾಶಂ ವೇತ್ಯುಕ್ತಂ; ತತ್ರ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾವಕಾಶಂ ನಾತ್ಯವಗಾಢೇ, ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾವಕಾಶಮವಗಾಢೇ ಇತಿ| ಕೇಚಿದನ್ತರಶಬ್ದಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರಾಯತೋ ವಿಶಾಲಃ ಸಮಃ ಸುವಿಭಕ್ತೋ ನಿರಾಶ್ರಯ ಇತಿ ವ್ರಣಗುಣಾಃ ||೮||
तत्रायतो विशालः समः सुविभक्तो निराश्रय इति व्रणगुणाः ||८||
🔊 Audio coming soon
ವ್ರಣಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಮಾಕೃತಿವಿಶೇಷೈರಾಹ - ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ|- ತತ್ರೇತಿ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ, ಏತೇ ಆಯತತ್ವಾದಯೋ ವ್ರಣಗುಣಾಃ| ಆಯತೋ ದೀರ್ಘಃ; ವಿಶಾಲೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ; ಸಮ ಇತಿ ಸಮಪಾಕಃ, ಅಸಮಪಾಕೋ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವಃ ಕಿಞ್ಚಿದಪಕ್ವಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾತನಾಯ ಸುಖೋ ನ ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಶಾಲಶಬ್ದೇನ ಚತುರಸ್ರಮಾಚಕ್ಷತೇ, ಸಮಶಬ್ದೇನ ವೃತ್ತಮ್| ತದುಕ್ತಮ್- “ಆಯತಶ್ಚತುರಸ್ರೋ ವೃತ್ತಸ್ತ್ರಿಪುಟಕ ಇತಿ ವ್ರಣಾಕೃತಿಸಮಾಸಃ” (ಸೂ. ಅ.೨೨)- ಇತಿ; ಇಹ ಚತಸ್ರೋ ವ್ರಣಾಕೃತಯೋ ವ್ರಣಗುಣತ್ವೇನ ಕರ್ಮಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸಮೋ ಗೋಮೂತ್ರಸರ್ಪಣವನ್ನ ವಿಷಮಗತಿಃ| ಸ ಚ ಆಯತೇ ವ್ರಣೇ ಸಮ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಸುವಿಭಕ್ತಃ ಸುವ್ಯಕ್ತಃ, ಸುಷ್ಠು ಪೃಥಗ್ಭೂತಸಕಲಾವಯವಃ| ನಿರಾಶ್ರಯಃ ಜಿಹ್ವಾದನ್ತಸನ್ಧ್ಯಾದ್ಯಪ್ರಾಪ್ಯದೇಶಮನಾಶ್ರಿತಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ವೈದ್ಯಕೃತವ್ರಣಗುಣಾನಾಹ- ತತ್ರಾಯತ ಇತ್ಯಾದಿ|- ಸಮೋ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವರಹಿತಃ| ಸುವಿಭಕ್ತೋ ಹೀನಾತಿದೋಷತ್ಯಕ್ತಃ| ಇತ್ಥಮ್ಭೂತೇ ವೈದ್ಯಕೃತೇ ವ್ರಣೇ ಕಲ್ಕಕಷಾಯಾದ್ಯವಚಾರಣಂ ಸುಖಂ ಕ್ರಿಯತೇ| ಅತೋ ವಿಪರೀತಾ ವ್ರಣದೋಷಾಃ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಆಯತಶ್ಚ ವಿಶಾಲಶ್ಚ ಸುವಿಭಕ್ತೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ | ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಕೃತಶ್ಚಾಪಿ ವ್ರಣಃ ಕರ್ಮಣಿ ಶಸ್ಯತೇ ||೯||
भवतश्चात्र- आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रयः | प्राप्तकालकृतश्चापि व्रणः कर्मणि शस्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
ಅಮುಮೇವಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೇನ ಸ್ಫುಟೀಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ಆಯತಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ವಿಧೋ ವ್ರಣಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಆಯತಶ್ಚ ವಿಶಾಲಶ್ಚೇತಿ ದ್ವಿಚಕಾರೇಣ ಆಯತೋಽಪಿ ವಿಶಾಲೋಽಪಿ ಆಯತವಿಶಲ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದ ಯತಿ| ನಿರಾಶ್ರಯೋ ಮರ್ಮಾದ್ಯನಾಶ್ರಿತಃ; ‘ನಿರಾಶಯ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ತತ್ರಾನನುಷಙ್ಗೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಕೃತಶ್ಚಾಪೀತಿ ಯುಕ್ತೇ ಕಾಲೇ ಕೃತಃ; ಏತೇನ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಸಾಧ್ಯೋ ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋರಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಃ, ತಯೋರ್ವ್ರಣೇ ಶಸ್ತ್ರಾದಿನಿಷೇಧಾತ್; ಅಥವಾ ಶೀತಕಾಲೇಽಗ್ನಿಸಾಧ್ಯೋ ವ್ರಣಃ, ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸ ಏವಾ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಯುಕ್ತಕಾಲಕೃತಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಸಮಪಾಕ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ಯುಕ್ತಕಾಲಕೃತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪಾಕಕೃತಪ್ರತಿಕ್ರಿಯ ಇತ್ಯಪರೇ| ಆಯತಶ್ಚ ವಿಶಾಲಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಂ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಶೌರ್ಯಮಾಶುಕ್ರಿಯಾ ಶಸ್ತ್ರತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಮಸ್ವೇದವೇಪಥು | ಅಸಮ್ಮೋಹಶ್ಚ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಶಸ್ಯತೇ ||೧೦||
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतैक्ष्ण्यमस्वेदवेपथु | असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಯೇ ವೈದ್ಯಗುಣಾಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ತಾನಾಹ- ಶೌರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ಶೌರ್ಯಾದಯೋ ಗುಣಾ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಶ್ಲಾಘ್ಯನ್ತೇ| ಶೌರ್ಯಂ ನಿರ್ಭಯತ್ವಂ, ಭಯಭೀತೋ ಹಿ ಸಾಧ್ಯಮಪಿ ವ್ರಣಮವಗಾಢಮೂಲಂ ನಾರಭತೇ, ಆರಬ್ಧಂ ವಾ ಅವಶೇಷಯತಿ| ಆಶುಕ್ರಿಯಾ ಲಘುಹಸ್ತತಾ ಶೀಘ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಕರಣಮ್, ಆಶುಕ್ರಿಯಯಾಽಽತುರಸ್ಯ ಚಿರಂ ಕ್ಲಮೋ ನ ಭವತಿ| ಶಸ್ತ್ರತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಸುನಿಶಿತತ್ವಂ ಸುಧಾರತ್ವಂ ಚ, ತೇನ ರುಜಾ ನ ಭವತಿ| ಅಸಮ್ಮೋಹಃ ಅಸಮ್ಮೂಢತಾ, ಸ ಚಾಮಪಕ್ವವ್ರಣಪರಿಜ್ಞಾನೇ ತಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾನುಷ್ಠಾನೇ ಚ; ವ್ರಣಚ್ಛೇದಾದಿಷು ರಕ್ತಾದಿದರ್ಶನೇಽಸಮ್ಮೋಹ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಅಮುಮಪಿ ಶ್ಲೋಕಂ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ||೧೦||
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ಏಕೇನ ವಾ ವ್ರಣೇನಾಶುಧ್ಯಮಾನೇ ನಾಽನ್ತರಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾಽವೇಕ್ಷ್ಯಾಪರಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೧|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಯತೋ ಯತೋ ಗತಿಂ ವಿದ್ಯಾದುತ್ಸಙ್ಗೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಚ | ತತ್ರ ತತ್ರ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ದೋಷೋ ನ ತಿಷ್ಠತಿ ||೧೨||
एकेन वा व्रणेनाशुध्यमाने नाऽन्तरा बुद्ध्याऽवेक्ष्यापरान् व्रणान् कुर्यात् ||११|| भवति चात्र- यतो यतो गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च | तत्र तत्र व्रणं कुर्याद्यथा दोषो न तिष्ठति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಶುದ್ಧಾವನ್ಯೇಽಪಿ ವ್ರಣಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಏಕೇನ ವಾ ವ್ರಣೇನೇತ್ಯಾದಿ| ನಾ ಪುರುಷಃ| ಅನ್ತರಾ ಮಧ್ಯೇ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಗತಿಂ ನಾಡೀಮ್| ಉತ್ಸಙ್ಗ ಇವೋತ್ಸಙ್ಗಃ ವ್ರಣಾಶಯೇ ಹಿ ಚಿರಕಾಲಪೂಯಾವಸ್ಥಾನೇನಾಮಮವದಾರಿತಮನ್ತಃಪ್ರದೇಶಾನ್ತರಂ ನಿಮ್ನಮುತ್ಸಙ್ಗತುಲ್ಯತ್ವಾದುತ್ಸಙ್ಗ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ಉತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೂಯಸ್ಯ ಸಙ್ಗ ಉತ್ಸಙ್ಗ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಯಥಾ ದೋಷೋ ನ ತಿಷ್ಠತೀತಿ| ದೋಷೋಽತ್ರ ಪೂಯಃ; ಪೂಯಾವಸ್ಥಾನಾದ್ ವಾತಾದಯೋ ದೋಷಾ ಅನುಬಧ್ನನ್ತೀತಿ ಪೂಯ ಏವ ದೋಷಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ, ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್||೧೧-೧೨||
Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 15
ತತ್ರ ಭ್ರೂಗಣ್ಡಶಙ್ಖಲಲಾಟಾಕ್ಷಿಪುಟೌಷ್ಠದನ್ತವೇಷ್ಟಕಕ್ಷಾಕುಕ್ಷಿವಙ್ಕ್ಷಣೇಷು ತಿರ್ಯಕ್ ಛೇದ ಉಕ್ತಃ ||೧೩|| (ಚನ್ದ್ರಮಣ್ಡಲವಚ್ಛೇದಾನ್ ಪಾಣಿಪಾದೇಷು ಕಾರಯೇತ್ | ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತೀಂಶ್ಚಾಪಿ ಗುದೇ ಮೇಢ್ರೇ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್) ||೧೪|| ಅನ್ಯಥಾ ತು ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಚ್ಛೇದನಮ್, ಅತಿಮಾತ್ರಂ ವೇದನಾ, ಚಿರಾದ್ವ್ರಣಸಂರೋಹೋ, ಮಾಂಸಕನ್ದೀಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಶ್ಚೇತಿ ||೧೫||
तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटाक्षिपुटौष्ठदन्तवेष्टकक्षाकुक्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक् छेद उक्तः ||१३|| (चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् | अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेढ्रे च बुद्धिमान्) ||१४|| अन्यथा तु सिरास्नायुच्छेदनम्, अतिमात्रं वेदना, चिराद्व्रणसंरोहो, मांसकन्दीप्रादुर्भावश्चेति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ತಿರ್ಯಕ್ಛೇದೋ ವ್ಯಾಪತ್ಸೂಕ್ತಃ (ಸೂ. ಅ.೨೫), ತಸ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟವಿಷಯೇ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಭ್ರೂಗಣ್ಡೇತ್ಯಾದಿ|- ಗಣ್ಡಃ ಕಪೋಲಃ, ಅಕ್ಷಿಪುಟಃ ಅಕ್ಷಿವರ್ತ್ಮ, ದನ್ತವೇಷ್ಟಕೋ ದನ್ತವೇಷ್ಟನಮಾಂಸಂ, ಕಕ್ಷಾ ಬಾಹುಮೂಲಂ, ಕುಕ್ಷಿಃ ಉದರಂ, ವಙ್ಕ್ಷಣಮ್ ಊರುಸನ್ಧಿಃ| (ಚನ್ದ್ರಮಣ್ಡಲವಚ್ಛೇದಾನಿತ್ಯಾದಿ ಸುಗಮಮ್|) ಅನ್ಯಥಾ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾಂಸಕನ್ದೀಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಕನ್ದಾಕಾರಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಸಮ್ಭವಃ, ಕನ್ದ ಏವ ಕನ್ದೀ, ಅಲ್ಪತ್ವಾತ್| ‘ಅನ್ಯಥಾ ತು’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅನ್ಯತ್ರ ತು’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅನ್ಯತ್ರ ಯದಿ ಛೇದನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಛೇದನಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಚ ‘ಕ್ಷಣನಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಕ್ಷಣನಂ ಹಿಂಸನಮ್||೧೩-೧೫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಮೂಢಗರ್ಭೋದರಾರ್ಶೋಽಶ್ಮರೀಭಗನ್ದರಮುಖರೋಗೇಷ್ವಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀತ ||೧೬||
मूढगर्भोदरार्शोऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀತೇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಸ್ಯ ವಿಷಯಾನ್ತರೇ ಪ್ರತಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮೂಢಗರ್ಭೇತ್ಯಾದಿ|- ಮೂಢಗರ್ಭಾದಿಷು ಷಟ್ಸ್ವನ್ನಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರದಾನಾದಿಭಿಃ ಕಷ್ಟಂ ಮರಣಂ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಾತುರಃ, ಅನಿಲಶ್ಚ ಪ್ರಕೋಪಮೇತಿ; ಮುಖರೋಗೇಷ್ವಾಹಾರೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಪೀಡನೇನ ಘೃಣಯಾ ಚ ನಿಷ್ಕಾಶಿತಃ ಕರ್ಮಘಾತಂ ಕರೋತಿ||೧೬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ತತಃ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯ,ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿರಾತುರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ, ಸಮನ್ತಾತ್ ಪರಿಪೀಡ್ಯಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ, ವ್ರಣಮಭಿಮೃದ್ಯ(ಜ್ಯ), ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಪ್ರೋತೇನೋದಕಮಾದಾಯ , ತಿಲಕಲ್ಕಮಧುಸರ್ಪಿಃಪ್ರಗಾಢಾಮೌಷಧಯುಕ್ತಾಂ ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ನಾತಿರೂಕ್ಷಾಂ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯಾತ್; ತತಃ ಕಲ್ಕೇನಾಚ್ಛಾದ್ಯ, ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ದತ್ತ್ವಾ, ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್; ವೇದನಾರಕ್ಷೋಘ್ನೈರ್ಧೂಪೈರ್ಧೂಪಯೇತ್, ರಕ್ಷೋಘ್ನೈಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರೈ ರಕ್ಷಾಂ ಕುರ್ವೀತ ||೧೭||
ततः शस्त्रमवचार्य,शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य, समन्तात् परिपीड्याङ्गुल्या, व्रणमभिमृद्य(ज्य), प्रक्षाल्य कषायेण प्रोतेनोदकमादाय , तिलकल्कमधुसर्पिःप्रगाढामौषधयुक्तां नातिस्निग्धां नातिरूक्षां वर्तिं प्रणिदध्यात्; ततः कल्केनाच्छाद्य, घनां कवलिकां दत्त्वा, वस्त्रपट्टेन बध्नीयात्; वेदनारक्षोघ्नैर्धूपैर्धूपयेत्, रक्षोघ्नैश्च मन्त्रै रक्षां कुर्वीत ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವ್ರಣಕ್ರಮವಿಧಾನಮಾಹ- ತತಃ ಶಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತಃ ಅನನ್ತರಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ; ಆಶ್ವಾಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಜನಿತಖೇದಮಪನೀಯ, ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಿಪ್ರತಿಬನ್ಧಾರ್ಥಂ; ಸಮನ್ತಾತ್ ಪರಿಪೀಡ್ಯ ಸರ್ವತ್ರ ಪರಿಪೀಡಯಿತ್ವಾ, ಸ್ರಾವನಿರ್ಗಮನಾರ್ಥಂ; ವ್ರಣಮಭಿಮೃದ್ಯ ವ್ರಣಮರ್ದನಂ ಕೃತ್ವಾ, ಶಸ್ತ್ರಪದಸಮೀಕರಣಾರ್ಥಂ; ‘ವ್ರಣಮಭಿಮೃಜ್ಯ’- ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಬಾಲಾಸ್ಥಿಗತ್ಯುತ್ಸಙ್ಗಾದಿವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸದ್ಯೋವ್ರಣವಿಹಿತೇನ, ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಥಾಸ್ವದೋಷಹರೌಷಧಸಿದ್ಧೇನ ಕಷಾಯೇಣ; ವಸ್ತ್ರೇಣೋದಕಮಾದಾಯ ವ್ರಣಾನ್ತರ್ಗತಂ; ತಿಲಕಲ್ಕಮಧುಸರ್ಪಿಃಪ್ರಗಾಢಾಂ ತಿಲಕಲ್ಕಾದಿಭಿರತ್ಯರ್ಥಲಿಪ್ತಾಮ್; ಔಷಧಯುಕ್ತಾಂ ಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತಾ ‘(ಅ)ಜಗನ್ಧಾಽಜಶೃಙ್ಗೀ ಚ’ (ಸೂ. ಅ.೩೭) ಇತ್ಯಾದಿಸಂಶೋಧನೌಷಧಯುಕ್ತಾಂ; ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್; ಕಲ್ಕೇನ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೌಷಧಪಿಣ್ಡೇನ; ಕವಲಿಕಾ ವ್ರಣಕಲ್ಕೌಷಧಾಚ್ಛಾದನದ್ರವ್ಯಂ, ಸಾ ಚೌಷಧಸ್ವರಸನಿಃಸರಣನಿವಾರಣಾರ್ಥಂ ಭಗ್ನೋಕ್ತಪಲಾಶೋದುಮ್ಬರಾದೀನಾಂ ತ್ವಕ್ಪತ್ರಾದಿಕೃತಾ, ಅನ್ಯೇ ದ್ವಿಗುಣಚತುರ್ಗುಣಮೃದುಕರ್ಪಟವಿರಚಿತಾಂ ಕವಲಿಕಾಮಾಹುಃ, ಭೃಷ್ಟಯವಶಕ್ತುಭಿರ್ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಪರೇ| ವೇದನಾರಕ್ಷೋಘ್ನೈರಿತಿ ವೇದನಾಘ್ನಾನಿ ರುಜಾಘ್ನಾನಿ ಹಿಙ್ಗುಲವಣಾದೀನಿ, ರಕ್ಷೋಘ್ನಾನಿ ರಾಕ್ಷಸಘ್ನಾನಿ ವಚಾದೀನಿ, ತೈಃ||೧೭||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ತತೋ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಗುರುಸರ್ಜರಸವಚಾಗೌರಸರ್ಷಪಚೂರ್ಣೈರ್ಲವಣನಿಮ್ಬಪತ್ರವಿಮಿಶ್ರೈರಾಜ್ಯಯುಕ್ತೈರ್ಧೂಪಯೇತ್ | ಆಜ್ಯಶೇಷೇಣ ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಸಮಾಲಭೇತ ||೧೮||
ततो गुग्गुल्वगुरुसर्जरसवचागौरसर्षपचूर्णैर्लवणनिम्बपत्रविमिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपयेत् | आज्यशेषेण चास्य प्राणान् समालभेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಧೂಪನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ತತೋ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಕೇವಲಂ ವ್ರಣಂ ಧೂಪಯೇತ್ ಶಯನಾದ್ಯಪಿ ವ್ರಣದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾಪಗಮಾರ್ಥಂ ನೀಲಮಕ್ಷಿಕಾದಿಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಚ; ಅನ್ಯಥಾ ನೀಲಮಕ್ಷಿಕೋಪಸರ್ಪಣಾದ್ವ್ರಣೇ ಕ್ರಿಮಯಃ ಪತನ್ತಿ| ಆಜ್ಯಶೇಷೇಣೇತ್ಯಾದಿ|- ಆಜ್ಯಶೇಷೇಣ ಧೂಪನದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯ ಆಜ್ಯಮಿಶ್ರೇಭ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟೇನ ಘೃತೇನ| ಪ್ರಾಣಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಹೃದಯಾದಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ಪ್ರಾಣಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವಾತ್; ತಾನ್ ಸಮಾಲಭೇತ ಮ್ರಕ್ಷಯೇದಭ್ಯಞ್ಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಪ್ರಾಣಾಪ್ಯಾಯನಾರ್ಥಮ್||೧೮||
Adhikarana 15 (19-33) · Śloka 33
ಉದಕುಮ್ಭಾಚ್ಚಾಪೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಯನ್ ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್; ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ||೧೯|| ಕೃತ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಂ ತಥಾ ರಕ್ಷೋಭಯಸ್ಯ ಚ | ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದನುಮನ್ಯತಾಮ್ ||೨೦|| ನಾಗಾಃ ಪಿಶಾಚಾ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಪಿತರೋ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಾಃ | ಅಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಯೇ ಯೇ ತ್ವಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾ ಘ್ನನ್ತು ತಾನ್ ಸದಾ ||೨೧|| ಪೃಥಿವ್ಯಾಮನ್ತರೀಕ್ಷೇ ಚ ಯೇ ಚರನ್ತಿ ನಿಶಾಚರಾಃ | ದಿಕ್ಷು ವಾಸ್ತುನಿವಾಸಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ತ್ವಾಂ ತೇ ನಮಸ್ಕೃತಾಃ ||೨೨|| ಪಾನ್ತು ತ್ವಾಂ ಮುನಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಯಾ ದಿವ್ಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತಥಾ | ಪರ್ವತಾಶ್ಚೈವ ನದ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ಸಾಗರಾಃ ||೨೩|| ಅಗ್ನೀ ರಕ್ಷತು ತೇ ಜಿಹ್ವಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ವಾಯುಸ್ತಥೈವ ಚ | ಸೋಮೋ ವ್ಯಾನಮಪಾನಂ ತೇ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷತು ||೨೪|| ಉದಾನಂ ವಿದ್ಯುತಃ ಪಾನ್ತು ಸಮಾನಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನವಃ | ಬಲಮಿನ್ದ್ರೋ ಬಲಪತಿರ್ಮನುರ್ಮನ್ಯೇ ಮತಿಂ ತಥಾ ||೨೫|| ಕಾಮಾಂಸ್ತೇ ಪಾನ್ತು ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸತ್ತ್ವಮಿನ್ದ್ರೋಽಭಿರಕ್ಷತು | ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ತೇ ವರುಣೋ ರಾಜಾ ಸಮುದ್ರೋ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಮ್ ||೨೬|| ಚಕ್ಷುಃ ಸೂರ್ಯೋ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಪಾತು ತೇ ಮನಃ | ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸದಾ ರೂಪಂ ಛಾಯಾಂ ಪಾನ್ತು ನಿಶಾಸ್ತವ ||೨೭|| ರೇತಸ್ತ್ವಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ವಾಪೋ ರೋಮಾಣ್ಯೋಷಧಯಸ್ತಥಾ | ಆಕಾಶಂ ಖಾನಿ ತೇ ಪಾನ್ತು ದೇಹಂ ತವ ವಸುನ್ಧರಾ ||೨೮|| ವೈಶ್ವಾನರಃ ಶಿರಃ ಪಾತು ವಿಷ್ಣುಸ್ತವ ಪರಾಕ್ರಮಮ್ | ಪೌರುಷಂ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಧ್ರುವೋ ಭ್ರುವೌ ||೨೯|| ಏತಾ ದೇಹೇ ವಿಶೇಷೇಣ ತವ ನಿತ್ಯಾ ಹಿ ದೇವತಾಃ | ಏತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಸತತಂ ಪಾನ್ತು ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ||೩೦|| ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಸ್ತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಕುರ್ವತಾಮ್ | (ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ಚ ಸ್ವಸ್ತಿ ನಾರದಪರ್ವತೌ) | ಸ್ವಸ್ತ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚೌವ ವಾಯುಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ತಿ ದೇವಾಃ ಸಹೇನ್ದ್ರಗಾಃ ||೩೧|| ಪಿತಾಮಹಕೃತಾ ರಕ್ಷಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾಯುರ್ವರ್ಧತಾಂ ತವ | ಈತಯಸ್ತೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತು ಸದಾ ಭವ ಗತವ್ಯಥಃ ||೩೨|| ಇತಿ ಸ್ವಾಹಾ | ಏತೈರ್ವೇದಾತ್ಮಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈಃ ಕೃತ್ಯಾವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನೈಃ | ಮಯೈವಂ ಕೃತರಕ್ಷಸ್ತ್ವಂ ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ||೩೩||
उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोक्षयन् रक्षाकर्म कुर्यात्; तद्वक्ष्यामः- ||१९|| कृत्यानां प्रतिघातार्थं तथा रक्षोभयस्य च | रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम् ||२०|| नागाः पिशाचा गन्धर्वाः पितरो यक्षराक्षसाः | अभिद्रवन्ति ये ये त्वां ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ||२१|| पृथिव्यामन्तरीक्षे च ये चरन्ति निशाचराः | दिक्षु वास्तुनिवासाश्च पान्तु त्वां ते नमस्कृताः ||२२|| पान्तु त्वां मुनयो ब्राह्मया दिव्या राजर्षयस्तथा | पर्वताश्चैव नद्यश्च सर्वाः सर्वे च सागराः ||२३|| अग्नी रक्षतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च | सोमो व्यानमपानं ते पर्जन्यः परिरक्षतु ||२४|| उदानं विद्युतः पान्तु समानं स्तनयित्नवः | बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्ये मतिं तथा ||२५|| कामांस्ते पान्तु गन्धर्वाः सत्त्वमिन्द्रोऽभिरक्षतु | प्रज्ञां ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ||२६|| चक्षुः सूर्यो दिशः श्रोत्रे चन्द्रमाः पातु ते मनः | नक्षत्राणि सदा रूपं छायां पान्तु निशास्तव ||२७|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा | आकाशं खानि ते पान्तु देहं तव वसुन्धरा ||२८|| वैश्वानरः शिरः पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् | पौरुषं पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्माऽऽत्मानं ध्रुवो भ्रुवौ ||२९|| एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवताः | एतास्त्वां सततं पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३०|| स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् | (स्वस्ति ते चन्द्रसूर्यौ च स्वस्ति नारदपर्वतौ) | स्वस्त्यग्निश्चौव वायुश्च स्वस्ति देवाः सहेन्द्रगाः ||३१|| पितामहकृता रक्षा स्वस्त्यायुर्वर्धतां तव | ईतयस्ते प्रशाम्यन्तु सदा भव गतव्यथः ||३२|| इति स्वाहा | एतैर्वेदात्मकैर्मन्त्रैः कृत्याव्याधिविनाशनैः | मयैवं कृतरक्षस्त्वं दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವ್ರಣಿತಸ್ಯ ಶೋಣಿತಪೂಯಾದಿಸಮ್ಭವಾದ್ರಕ್ಷೋಭಯಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉದಕುಮ್ಭಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ|- ಉದಕುಮ್ಭಾತ್ ಪಾನೀಯಕುಮ್ಭಾತ್, ಆಪಃ ಜಲಂ, ಗೃಹೀತ್ವಾ ಆದಾಯ, ಪ್ರೋಕ್ಷಯನ್ ಪ್ರಮಾರ್ಜಯನ್| ರಕ್ಷಾಕರ್ಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಪದಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರತ್ವಾದ್ವಿವರಣಂ ನ ಕರಣೀಯಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್; ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|- ಕೃತ್ಯಾನಾಮಿತಿ ಕುಪಿತಮನ್ತ್ರಿಣೋಽಭಿಚಾರಕರ್ಮಜನಿತಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ‘ಕೃತ್ಯಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಂ ನಿವಾರಣಾರ್ಥಮ್, ಅತ್ರ ‘ಪರಿರಕ್ಷಾರ್ಥಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತಥಾ ರಕ್ಷೋಭಯಸ್ಯ ಚೇತಿ ರಾಕ್ಷಸಭಯಸ್ಯ ಚ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದನುಮನ್ಯತಾಮಿತಿ ತದ್ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀಕರೋತು| ನಾಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಯೇ ನಾಗಾದಯಸ್ತ್ವಾಮಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಪೀಡಯನ್ತಿ ತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾ ದೇವಾ ಘ್ನನ್ತ್ವಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ತತ್ರ ನಾಗಾಃ ವಾಸುಕ್ಯಾದಯಃ, ಪಿಶಾಚಾಃ ಪಿಶಿತಾಶನಾಃ, ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ದೇವಗಾಯನಾ ಹಾಹಾಹೂಹೂಪ್ರಭೃತಯಃ, ಪಿತರಃ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾದಯಃ, ಯಕ್ಷಾಃ ಧನದಾದಯಃ, ರಕ್ಷಸಾಃ ರಾವಣಪ್ರಭೃತಯಃ| ದಿಕ್ಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಯೇ ಚರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಾಸ್ತುನಿವಾಸಾಃ ಗೃಹಭೂಮಿನಿವಾಸಿನಃ| ಪ್ರಾಣಾನಿತಿ ಅಗ್ನಿಃ ಸೋಮೋ ವಾಯುಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮಃ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭೂತಾತ್ಮೇತಿ ಪ್ರಾಣಾಃ, ಅತ್ರ ದ್ವಾದಶಪ್ರಾಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾತವಾಚ್ಯೋಽಪಿ ವಾತಶಬ್ದಃ ಪ್ರಾಣಾಖ್ಯೇ ವಾತವಿಶೇಷೇ ವರ್ತತೇ; ಕುತಃ? ಚತುರ್ಣಾಂ ವ್ಯಾನಾದೀನಾಮಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ಸೋಮಃ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ| ತೇ ತವ| ಪರ್ಜನ್ಯಃ ವೃಷ್ಟಿಮಾನ್ ಮೇಘಃ, ಇನ್ದ್ರ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಸ್ತನಯಿತ್ನವಃ ಮೇಘಾಃ| ಬಲಪತಿರಿತಿ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಮನುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ, ಮನ್ಯೇ ಗ್ರೀವಾಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಾಶ್ರಿತೇ ದ್ವೇ ಸಿರೇ ‘ಮನ್ಯೇ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯೇತೇ, ಮತಿಂ ತಥಾ ಸ ಏವ ಮನುರ್ಮತಿಂ ರಕ್ಷತ್ವಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ‘ತಥಾ ಮನುರ್ಮತಿಂ ರಕ್ಷತು’ ಇತ್ಯಹಂ ಮನ್ಯೇ, ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್| ಸತ್ತ್ವಂ ಗುಣವಿಶೇಷಃ| ಮನಃ ಚಿತ್ತಮ್| ರೂಪಮಿಹ ಲಾವಣ್ಯಂ ವಿವಕ್ಷಿತಂ, ಯತ್ಪರ್ಯಾಯಃ ಸೌನ್ದರ್ಯಮ್| ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾಭೇದಃ; ತದುಕ್ತಮ್- “ಆಸನ್ನಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾ ದೂರಾತ್ ಪ್ರಕಾಶತೇ” (ಚ. ಇ. ಅ. ೭)- ಇತಿ| ರೇತಃ ಶುಕ್ರಮ್, ಆಪಃ ಪಾನೀಯಾನಿ, ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತು ವರ್ಧಯನ್ತು| ಖಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಪರಾಕ್ರಮಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಪೌರುಷಂ ಮೇಢ್ರಂ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠಃ ನಾರಾಯಣಃ| ಆತ್ಮಾನಂ ಜೀವಮ್| ಧ್ರುವಃ ತಾರಾವಿಶೇಷಃ| ಏತಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ದೇವತಾಃ, ನಿತ್ಯಾಃ ಸತತಸ್ಥಿತಾಃ| ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ಭಗವಾನ್ ವಿಶಿಷ್ಟಜ್ಞಾನವಾನ್, ದೇವಾಃ ಸಹೇನ್ದ್ರಗಾ ಇನ್ದ್ರಾನುಯಾಯಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತಾಮಹಃ ಬ್ರಹ್ಮಾ| ಈತಯಃ ಅನ್ನಾದಿಕ್ಷಯಹೇತವೋಽತಿವೃಷ್ಟ್ಯಾದಯಃ; ತದುಕ್ತಮ್- “ಅತಿವೃಷ್ಟಿರನಾವೃಷ್ಟಿರ್ಮೂಷಿಕಾಃ ಶಲಭಾಃ ಖಗಾಃ| ಸ್ವಚಕ್ರಂ ಪರಚಕ್ರಂ ಚ ಸಪ್ತೈತಾ ಈತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ”- ಇತಿ||೧೯-೩೩||
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ತತಃ ಕೃತರಕ್ಷಮಾತುರಮಾಗಾರಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯ, ಆಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್ ||೩೪||
ततः कृतरक्षमातुरमागारं प्रवेश्य, आचारिकमादिशेत् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕೃತರಕ್ಷಸ್ಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತಃ ಕೃತರಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಗಾರಂ ಗೃಹಮ್, ಆಚಾರಿಕಂ ದ್ವಿವಿಧಮಾಹಾರವಿಹಾರಲಕ್ಷಣಂ ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್||೩೪||
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
ತತಸ್ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ವಿಮುಚ್ಯೈವಮೇವ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ; ನ ಚೈನಂ ತ್ವರಮಾಣೋಽಪರೇದ್ಯುರ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ||೩೫||
ततस्तृतीयेऽहनि विमुच्यैवमेव बध्नीयाद्वस्त्रपट्टेन; न चैनं त्वरमाणोऽपरेद्युर्मोक्षयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ನಚೈನಮಿತಿ ಏನಂ ವ್ರಣಂ, ತ್ವರಮಾಣಃ ಶೀಘ್ರೀಭವನ್, ಅಪರೇದ್ಯುಃ ದ್ವಿತೀಯದಿವಸೇ, ನ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ‘ತತಸ್ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ವಿಮುಚ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಕಷಾಯೇಣೈವಮೇವ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಕಷಾಯೇಣ ಸದ್ಯೋವ್ರಣೋಕ್ತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ, ಏವಮೇವ ಪೂರ್ವವತ್||೩೫||
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
ದ್ವಿತೀಯದಿವಸಪರಿಮೋಕ್ಷಣಾದ್ವಿಗ್ರಥಿತೋ ವ್ರಣಶ್ಚಿರಾದುಪಸಂರೋಹತಿ, ತೀವ್ರರುಜಶ್ಚ ಭವತಿ ||೩೬||
द्वितीयदिवसपरिमोक्षणाद्विग्रथितो व्रणश्चिरादुपसंरोहति, तीव्ररुजश्च भवति ||३६||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಮೋಕ್ಷಣಾದ್ದೋಷಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ದ್ವಿತೀಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಗ್ರಥಿತಃ ಗ್ರನ್ಥಿತಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಗ್ರಥಿತ ಇತ್ಯತ್ರ ವಿಶಬ್ದಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಹಿಶಬ್ದಂ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಹಿಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ಯಸ್ಮಾದ್ ಗ್ರಥಿತಃ ಸಮ್ಯಗನಙ್ಕುರಿತೋ ಗ್ರನ್ಥಿಭೂತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಂರೋಹತಿ; ಉಗ್ರವೇದನಶ್ಚ ವ್ರಣೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೬||
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ದೋಷಕಾಲಬಲಾದೀನವೇಕ್ಷ್ಯ ಕಷಾಯಾಲೇಪನಬನ್ಧಾಹಾರಾಚಾರಾನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩೭||
अत ऊर्ध्वं दोषकालबलादीनवेक्ष्य कषायालेपनबन्धाहाराचारान् विदध्यात् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ತೃತೀಯದಿವಸಾನನ್ತರಂ, ದೋಷಾಃ ವಾತಾದಯಃ, ಕಾಲಃ ಹೇಮನ್ತಾದಿಕಃ, ಬಲಂ ಹೀನಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಮ್, ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ ವಯಃಸಾತ್ಮ್ಯಾದೀನಿ, ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ, ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಯಾವದ್ವ್ರಣಸಂರೋಹಣಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ- ‘ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ದೋಷಕಾಲಬಲಾದೀನ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಕಷಾಯಾದೀನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್’- ಇತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತಿ ತೃತೀಯಬನ್ಧಾದನನ್ತರಂ ಚತುರ್ಥಬನ್ಧೇ ದೋಷಾದೀನಿ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಕಷಾಯಾದೀನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್; ಕಷಾಯಾದೀನಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್||೩೭||
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
ನ ಚೈನಂ ತ್ವರಮಾಣಃ ಸಾನ್ತರ್ದೋಷಂ ರೋಪಯೇತ್; ಸ ಹ್ಯಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣಾಭ್ಯನ್ತರಮುತ್ಸಙ್ಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಭೂಯೋಽಪಿ ವಿಕರೋತಿ ||೩೮||
न चैनं त्वरमाणः सान्तर्दोषं रोपयेत्; स ह्यल्पेनाप्यपचारेणाभ्यन्तरमुत्सङ्गं कृत्वा भूयोऽपि विकरोति ||३८||
🔊 Audio coming soon
ನ ಚೈನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಾನ್ತರ್ದೋಷಮ್ ಅಭ್ಯನ್ತರಪೂಯಸಹಿತಮ್| ಅಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣೇತಿ ಸ್ತೋಕೇನಾಪಿ ವಿರುದ್ಧಕರ್ಮಣಾ| ಭೂಯಃ ಪುನಃ| ವಿಕರೋತಿ ವಿಕೃತಿಂ ಯಾತಿ||೩೮||
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತಸ್ಮಾದನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚೈವ ಸುಶುದ್ಧಂ ರೋಪಯೇದ್ವ್ರಣಮ್ | ರೂಢೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾದೀನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ | ಹರ್ಷಂ ಕ್ರೋಧಂ ಭಯಂ ಚಾಪಿ ಯಾವತ್ ಸ್ಥೈರ್ಯೋಪಸಮ್ಭವಾತ್ ||೩೯||
भवन्ति चात्र- तस्मादन्तर्बहिश्चैव सुशुद्धं रोपयेद्व्रणम् | रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत् | हर्षं क्रोधं भयं चापि यावत् स्थैर्योपसम्भवात् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಶುದ್ಧಮಿತಿ ಬಹಿರಭ್ಯನ್ತರಂ ಚ| ತತ್ರಾಭ್ಯನ್ತರಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಂ ವಾತಾದಿವೇದನಾಪಗಮಃ; ಬಹಿಃಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಂ ವಿಶುದ್ಧವರ್ಣರಸಸ್ಥಾನಗನ್ಧಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಹರ್ಷಂ ಕ್ರೋಧಂ ಭಯಂ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಂ ನ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯವಾಯಾದೀನಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಾಚ್ಚ ಭಯಹರ್ಷಾದೀನಿ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ||೩೯||
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚೈವ ವಸನ್ತೇ ಚಾಪಿ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ | ತ್ರ್ಯಹಾದ್ದ್ವ್ಯಹಾಚ್ಛರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಸ್ವಪಿ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೪೦||
हेमन्ते शिशिरे चैव वसन्ते चापि मोक्षयेत् | त्र्यहाद्द्व्यहाच्छरद्ग्रीष्मवर्षास्वपि च बुद्धिमान् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ನನು, ಕಿಂ ಸರ್ವದೈವ ತ್ರ್ಯಹಾನ್ಮೋಕ್ತವ್ಯೋಽಥ ಕಿಞ್ಚಿದನ್ತರೇಣೇತ್ಯಾಹ - ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚೈವೇತ್ಯಾದಿ| ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ತ್ರ್ಯಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್, ತೇಷು ಶೀತತ್ವೇನ ಶೀಘ್ರಪಾಕಭಯಾಭಾವಾತ್| ಶರದಾದಿಷು ದ್ವ್ಯಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್, ತೇಷಾಮುಷ್ಣತ್ವೇನ ಶೀಘ್ರಪಾಕಾಗಮಭಯಾತ್| ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚೈವೇತಿ ಏವಶಬ್ದೋ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಯೋಸ್ತ್ರ್ಯಹೇ ಏವ ಮೋಕ್ಷ ಇತಿ ನಿಯಮತಿ, ಚಕಾರಸ್ತು ಪೈತ್ತಿಕವ್ರಣಸ್ಯ ನಿಯಮಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಯತಿ; ತೇನ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಯೋರ್ಯಥಾರ್ಹಂ ಮೋಕ್ಷ ಇತಿ| ವಸನ್ತೇ ಚಾಪೀತಿ ಅಪಿಶಬ್ದಾದ್ ವೈಶಾಖಸ್ಯೋಷ್ಣತ್ವಾತ್ ಕದಾಚಿದ್ ದ್ವಯಹೇಽಪಿ ಮೋಕ್ಷಃ ಸರ್ವವ್ರಣಾನಾಂ; ತಥಾ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ದ್ವಿರಹ್ನೋ ಬನ್ಧ ಇತಿ ಚ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಸ್ವಪಿ ಚೇತಿ ಅಪಿಚಗ್ರಹಣಂ ಕ್ವಚಿದ್ ದ್ವ್ಯಹಮೋಕ್ಷಣವಿಧಿಮಪಿ ವ್ಯಭಿಚಾರಯತಿ, ತೇನ ಪೈತ್ತಿಕಂ ವ್ರಣಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿನೇ ದ್ವೌ ವಾರೌ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಶಿಶಿರಗ್ರಹಣಮಪಾಸ್ಯ ‘ಹೇಮನ್ತೇ ಚ ವಸನ್ತೇ ಚ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ಚ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಪಞ್ಜಿಕಯಾ ದೂಷಿತತ್ವಾತ್| ನನು, ಹೇಮನ್ತಾದಯಃ ಶರದಾದಯಶ್ಚ ನ ಸಮಾನಾಸ್ತತ್ ಕಥಂ ತೇಷು ತುಲ್ಯಕಾಲಂ ವ್ರಣಮೋಕ್ಷಣಮ್? ಉಚ್ಯತೇ, ತ್ರ್ಯಹಾದೇವ ದ್ವ್ಯಹಾದೇವೇತಿ ನಿಯಮೋ ನ ಕೃತಃ, ತೇನ ಹೇಮಾನ್ತಾದೀನಾಂ ಶರದಾದೀನಾಂ ಚೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಾನ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ರಣಮೋಕ್ಷಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯದೋಷಃ||೪೦||
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
ಅತಿಪಾತಿಷು ರೋಗೇಷು ನೇಚ್ಛೇದ್ವಿಧಿಮಿಮಂ ಭಿಷಕ್ | ಪ್ರದೀಪ್ತಾಗಾರವಚ್ಛೀಘ್ರಂ ತತ್ರ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೪೧||
अतिपातिषु रोगेषु नेच्छेद्विधिमिमं भिषक् | प्रदीप्तागारवच्छीघ्रं तत्र कुर्यात् प्रतिक्रियाम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ನನು, ಕಥಂ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸಮ್ಭೃತಸಮ್ಭಾರಸ್ಯ ಛೇದ್ಯಾದಿ ಕರ್ತವ್ಯಮುತಾನ್ಯಥಾಽಪೀತ್ಯಾಹ- ಅತಿಪಾತಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಪಾತಿಷು ಆಶುಕಾರಿಷು| ಅಥವಾ, ಅತಿಪಾತಿಷು ರೋಗೇಷು ಬನ್ಧಕಾಲಾದಿನಿಯಮವ್ಯಭಿಚಾರಾರ್ಥ ಏವಾಯಂ ಶ್ಲೋಕ ಇತಿ||೪೧||
Adhikarana 24 (42) · Śloka 42
ಯಾ ವೇದನಾ ಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತಜಾತಾ ತೀವ್ರಾ ಶರೀರಂ ಪ್ರದುನೋತಿ ಜನ್ತೋಃ | ಧೃತೇನ ಸಾ ಶಾನ್ತಿಮುಪೈತಿ ಸಿಕ್ತಾ ಕೋಷ್ಣೇನ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾನ್ವಿತೇನಾ ||೪೨||
या वेदना शस्त्रनिपातजाता तीव्रा शरीरं प्रदुनोति जन्तोः | धृतेन सा शान्तिमुपैति सिक्ता कोष्णेन यष्टीमधुकान्वितेना ||४२||
🔊 Audio coming soon
ಶಸ್ತ್ರಪಾತೇಽವಸ್ಥಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮಾಹ- ಯಾ ವೇದನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರದುನೋತಿ ಉಪತಾಪಯತಿ; ಕ್ವಚಿತ್ ‘ಪ್ರತನೋತಿ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्रोपहरणीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||