Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽగ్రోపహరణీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातोऽग्रोपहरणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాతోఽగ్రోపహరణీయమితి| కర్మణోఽగ్రే ప్రథమతః, ఉపహరణం యంత్రాదిసంభారస్య, తదధికృత్య కృతోఽధ్యాయః అగ్రోపహరణీయః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
త్రివిధం కర్మ- పూర్వకర్మ, ప్రధానకర్మ, పశ్చాత్కర్మేతి; తద్వ్యాధిం ప్రత్యుపదేక్ష్యామః ||3||
त्रिविधं कर्म- पूर्वकर्म, प्रधानकर्म, पश्चात्कर्मेति; तद्व्याधिं प्रत्युपदेक्ष्यामः ||३||
🔊 Audio coming soon
పూర్వకర్మేత్యాది తత్రైకే- “లంఘనాది విరేకాంతం పూర్వకర్మ వ్రణస్య చ| పాటనం రోపణం యచ్చ ప్రధానం కర్మ తత్ స్మృతం| బలవర్ణాగ్నికార్యం తు పశ్చాత్కర్మ సమాదిశేత్’’- ఇతి; అన్యే తు సంశోధ్యస్య పాచనస్నేహనస్వేదనాని పూర్వకర్మ, వమనవిరేచనబస్తినస్యసిరామోక్షణాని ప్రధానం కర్మ, పేయాద్యన్నసంసర్జనం పశ్చాత్కర్మ; అపరే తు చయాదీనాం పూర్వరూపాంతానామాతంకోత్పత్తేః ప్రాగ్యత్ క్రియతే తత్ పూర్వకర్మ, ఆతంకోత్పత్తౌ యత్ తత్ ప్రధానం కర్మ, నివృత్తాతంకస్యానుబంధోపచరణాయ యత్ తత్ పశ్చాత్కర్మ| ఇదం తత్ పూర్వకర్మేత్యాది ఇహ కథం నోదాహ్రియత ఇతి ప్రష్టురుత్తరమాహ- తద్వ్యాధిమిత్యాది|- తదితి త్రివిధం కర్మ వ్యాధిం వ్యాధిం ప్రత్యుపదేక్ష్యామః; న ఇహ, గ్రంథగౌరవభయాత్||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అస్య తు శాస్త్రస్య శస్త్రకర్మప్రాధాన్యాచ్ఛస్త్రకర్మైవ తావత్ పూర్వముపదేక్ష్యామస్తత్సంభారాంశ్చ ||4||
अस्य तु शास्त्रस्य शस्त्रकर्मप्राधान्याच्छस्त्रकर्मैव तावत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भारांश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
నను, ఛేద్యాదీనాం కర్మణాం తత్సంభారాణామేవ చాత్ర పూర్వముపాదానం, కుతో న స్నేహాదీనాం తత్కర్మణాం చేత్యాహ- అస్య తు శాస్త్రస్యేత్యాది||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తచ్చ శస్త్రకర్మాఽష్టవిధం; తద్యథా- ఛేద్యం, భేద్యం, లేఖ్యం, వేధ్యం, ఏష్యం, ఆహార్యం, విస్రావ్యం, సీవ్యమితి ||5||
तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधं; तद्यथा- छेद्यं, भेद्यं, लेख्यं, वेध्यम्, एष्यम्, आहार्यं, विस्राव्यं, सीव्यमिति ||५||
🔊 Audio coming soon
తత్తు శస్త్రనిర్వర్త్యం కర్మ నియతాకృతివిశేషేణ నానావిధప్రయోజనేన భిన్నం ప్రదర్శయన్నాహ- తచ్చ శస్త్రకర్మేత్యాది| ఛేద్యం నిఃశేషతశ్ఛేదనీయమర్శఃప్రభృతి; భేద్యం భేదనీయం, విద్రధ్యాది; లేఖ్యం లేఖనీయం, రోహిణ్యాది; వేధ్యం అల్పముఖైః శస్త్రైర్వ్యధనీయం సిరాది; వేధ్యస్థానే ‘వ్యధ్యం’ ఇత్యేకే పఠంతి; ఏష్యం ఏషణీయం, నాడ్యాది; ఆహార్యం ఆహరణీయం, శర్కరాది; విస్రావ్యం విస్రావణీయం, తచ్చ విద్రధికుష్ఠాది; సీవ్యం సీవనీయం, తచ్చ ‘‘సీవ్యా మేదఃసముత్థాశ్చ భిత్త్వా సులిఖితా గదాః’’ (సూ. అ.25) ఇతి| యద్యపి ఛేద్యాదయః శబ్దా వ్యాధివాచకాః , తథాఽప్యభేదోపచారాచ్ఛస్త్రకర్మవ్యపదేశం లభంతే| ఏషణాహరణే శస్త్రకర్మణి యద్యపి కేచిన్న మన్యంతే, తథాఽపి ఛిత్త్వా భిత్త్వాఽప్యేషణాహరణే క్రియేతే, అతోఽత్ర శస్త్రకర్మణి నిర్దిష్టే||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
అతోఽన్యతమం కర్మ చికీర్షతా వైద్యేన పూర్వమేవోపకల్పయితవ్యాని భవంతి, తద్యథా- యంత్రశస్త్రక్షారాగ్నిశలాకాశృంగజలౌకాలాబూజాంబవౌష్ఠపిచుప్రోతసూత్రపత్రపట్టమధుఘృతవసాపయస్తైల- తర్పణకషాయాలేపనకల్కవ్యజనశీతోష్ణోదకకటాహాదీని, పరికర్మిణశ్చ స్నిగ్ధాః స్థిరా బలవంతః ||6||
अतोऽन्यतमं कर्म चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवोपकल्पयितव्यानि भवन्ति, तद्यथा- यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निशलाकाशृङ्गजलौकालाबूजाम्बवौष्ठपिचुप्रोतसूत्रपत्रपट्टमधुघृतवसापयस्तैल- तर्पणकषायालेपनकल्कव्यजनशीतोष्णोदककटाहादीनि, परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिरा बलवन्तः ||६||
🔊 Audio coming soon
అతోఽన్యతమమిత్యాది| -అతః ఏషాం మధ్యే, అన్యతమం ఏకతమం, కర్మ ఛేద్యాదికం, చికీర్షతా కర్తుమిచ్ఛతా, పూర్వమేవోపకల్పయితవ్యాని సమీపమానేతవ్యాని| జాంబవౌష్ఠం జంబుఫలసదృశముఖాగ్రా కృష్ణపాషాణరచితా వర్తిః, పిచుః ‘తులం’ ఇతి లోకే, ప్రోతం కర్పటం, పట్టః వ్రణబంధనద్రవ్యం, తర్పణం జలప్లుతం శక్తుక్షీరాది, కషాయః ఔషధక్వథితముదకం, వ్యజనం వంశాదిరచితం, కటాహో లౌహాదినిర్మితః; ఆదిశబ్దాత్ కవలికామృత్కపాలకలసస్థాలీశయనాసనాది| యంత్రాదిషు మధ్యే కానిచిదుపకరణాని కర్మాంగాని, కానిచిద్ వ్యాపత్ప్రశమనాని| పరికర్మిణశ్చేతి న కేవలం యంత్రాదీన్యేవోపకల్పయితవ్యాని కింతు పరికర్మిణశ్చ సర్వకర్మణాం కర్తారః పరిచారకాః; కింవిశిష్టాస్తే? స్నిగ్ధా అనురక్తాః, స్థిరాః అచలాః, బలవంతః సర్వకార్యేషు సమర్థాః||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తతః ప్రశస్తేషు తిథికరణముహూర్తనక్షత్రేషు దధ్యక్షతాన్నపానరత్నైరగ్నిం విప్రాన్ భిషజశ్చార్చయిత్వా, కృతబలిమంగలస్వస్తివాచనం లఘుభుక్తవంతం ప్రాఙ్ముఖమాతురముపవేశ్య , యంత్రయిత్వా , ప్రత్యఙ్ముఖో వైద్యో మర్మసిరాస్నాయుసంధ్యస్థిధమనీః పరిహరన్, అనులోమం శస్త్రం నిదధ్యాదాపూయదర్శనాత్ , సకృదేవాపహరేచ్ఛస్త్రమాశు చ; మహత్స్వపి చ పాకేషు ద్వ్యంగులాంతరం త్ర్యంగులాంతరం వా శస్త్రపదముక్తం ||7||
ततः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु दध्यक्षतान्नपानरत्नैरग्निं विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा, कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनं लघुभुक्तवन्तं प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य , यन्त्रयित्वा , प्रत्यङ्मुखो वैद्यो मर्मसिरास्नायुसन्ध्यस्थिधमनीः परिहरन्, अनुलोमं शस्त्रं निदध्यादापूयदर्शनात् , सकृदेवापहरेच्छस्त्रमाशु च; महत्स्वपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वा शस्त्रपदमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
తతః ప్రశస్తేష్విత్యాది|- తతః యంత్రాదిసంభారోపకల్పనానంతరం| తిథయః ప్రతిపదాదయః, కరణాని బవాదీని, ముహూర్తాః త్రింశచ్ఛివాద్యాః, నక్షత్రాణి అశ్వినీప్రభృతీని; ప్రశస్తత్వం చైషాం జ్యోతిఃశాస్త్రవిదాం వచనాజ్జ్ఞేయం| అక్షతాని యవధాన్యాని, రత్నాని మాణిక్యమౌక్తికాదీని| కృతబలిమంగలస్వస్తివాచనమితి బలిః పూజోపహారః, మంగలం గీతాది, స్వస్తివాచనమాశీర్వాదోచ్చారణం, కృతశబ్దో బలిప్రభృతిభిః సహ ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| మర్మాణి సప్తోత్తరశతభేదభిన్నాని, సిరాః సప్తశతభేదభిన్నాః, నవశతభేదభిన్నాః స్నాయవః, సంధయః దశోత్తరద్విశతభేదభిన్నాః, అస్థీని శతత్రయభేదభిన్నాని, ధమన్యః నాభిప్రభవాశ్చతుర్వింశతిభేదభిన్నాః; ఏతాః పరిత్యజన్| అనులోమమితి లోమానుకూల్యేన, యేనైవావర్తేన లోమాని సంతి తేనైవావర్తేనేత్యర్థః; ప్రతిలోమం తు లోమభిరేవ ప్రతిహతధారం శస్త్రం కుంఠీభవతి వ్యథాం చోత్పాదయతి| నిదధ్యాత్ ప్రవేశయేత్| కియద్దూరం శస్త్రం నిదధ్యాదిత్యాహ- ఆపూయదర్శనాదితి| సకృత్ ఏకవారం, న పునః పునరిత్యర్థః| ఆశు చేతి చశబ్ద ఏవార్థః, తేనోభయత్రాపి నియమః; ఏతేన సకృదేవ శస్త్రమపహరేత్, ఆశ్వేవ శస్త్రమపహరేదిత్యుక్తం| శస్త్రం ప్రణిదధ్యాదిత్యత్ర శస్త్రప్రణిధానమాత్రముక్తం, అపహరేచ్ఛస్త్రమాశు చేత్యత్ర శస్త్రశబ్ద ఆశ్వపహరణక్రియయా సంబధ్యత ఇతి న పౌనరుక్త్యం| ఇదానీం సుదూరశస్త్రపాతేఽనర్థం సంభావయన్నవధిమాహ- మహత్స్వపి చ పాకేష్విత్యాది| అంతరశబ్దోఽయమవకాశవాచీ; తేన శస్త్రపదం శస్త్రస్థానం ద్వ్యంగులావకాశం త్ర్యంగులావకాశం వేత్యుక్తం; తత్ర ద్వ్యంగులావకాశం నాత్యవగాఢే, త్ర్యంగులావకాశమవగాఢే ఇతి| కేచిదంతరశబ్దం న పఠంతి||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్రాయతో విశాలః సమః సువిభక్తో నిరాశ్రయ ఇతి వ్రణగుణాః ||8||
तत्रायतो विशालः समः सुविभक्तो निराश्रय इति व्रणगुणाः ||८||
🔊 Audio coming soon
వ్రణకర్మణి ప్రశస్తమాకృతివిశేషైరాహ - తత్రేత్యాది|- తత్రేతి శస్త్రకర్మణి, ఏతే ఆయతత్వాదయో వ్రణగుణాః| ఆయతో దీర్ఘః; విశాలో విస్తీర్ణః; సమ ఇతి సమపాకః, అసమపాకో హి కించిత్పక్వః కించిదపక్వః శస్త్రపాతనాయ సుఖో న భవతి| అన్యే తు విశాలశబ్దేన చతురస్రమాచక్షతే, సమశబ్దేన వృత్తం| తదుక్తం- “ఆయతశ్చతురస్రో వృత్తస్త్రిపుటక ఇతి వ్రణాకృతిసమాసః” (సూ. అ.22)- ఇతి; ఇహ చతస్రో వ్రణాకృతయో వ్రణగుణత్వేన కర్మణి నిర్దిష్టాః| అన్యే తు సమో గోమూత్రసర్పణవన్న విషమగతిః| స చ ఆయతే వ్రణే సమ ఇతి విశేషణం| సువిభక్తః సువ్యక్తః, సుష్ఠు పృథగ్భూతసకలావయవః| నిరాశ్రయః జిహ్వాదంతసంధ్యాద్యప్రాప్యదేశమనాశ్రితః| అన్యే త్వన్యథా వ్యాఖ్యానయంతి- వైద్యకృతవ్రణగుణానాహ- తత్రాయత ఇత్యాది|- సమో నిమ్నోన్నతత్వరహితః| సువిభక్తో హీనాతిదోషత్యక్తః| ఇత్థంభూతే వైద్యకృతే వ్రణే కల్కకషాయాద్యవచారణం సుఖం క్రియతే| అతో విపరీతా వ్రణదోషాః| శేషం సుగమం||8||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
భవతశ్చాత్ర- ఆయతశ్చ విశాలశ్చ సువిభక్తో నిరాశ్రయః | ప్రాప్తకాలకృతశ్చాపి వ్రణః కర్మణి శస్యతే ||9||
भवतश्चात्र- आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रयः | प्राप्तकालकृतश्चापि व्रणः कर्मणि शस्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
అముమేవార్థం శ్లోకేన స్ఫుటీకుర్వన్నాహ- ఆయతశ్చేత్యాది| ఏవం విధో వ్రణః శస్త్రకర్మణి ప్రశస్యతే| ఆయతశ్చ విశాలశ్చేతి ద్విచకారేణ ఆయతోఽపి విశాలోఽపి ఆయతవిశల ఇతి ప్రతిపాద యతి| నిరాశ్రయో మర్మాద్యనాశ్రితః; ‘నిరాశయ’ ఇత్యన్యే, తత్రాననుషంగీత్యర్థః| ప్రాప్తకాలకృతశ్చాపీతి యుక్తే కాలే కృతః; ఏతేన శస్త్రక్షారాగ్నిసాధ్యో బాలవృద్ధయోరప్రాప్తకాలః, తయోర్వ్రణే శస్త్రాదినిషేధాత్; అథవా శీతకాలేఽగ్నిసాధ్యో వ్రణః, గ్రీష్మే స ఏవా ప్రాప్తకాలః| అన్యే తు ‘యుక్తకాలకృతః’ ఇతి పఠంతి; తత్ర సమపాక ఇత్యాచక్షతే, యుక్తకాలకృతః సమ్యక్పాకకృతప్రతిక్రియ ఇత్యపరే| ఆయతశ్చ విశాలశ్చేత్యాదిశ్లోకం కేచిన్న పఠంతి||9||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
శౌర్యమాశుక్రియా శస్త్రతైక్ష్ణ్యమస్వేదవేపథు | అసమ్మోహశ్చ వైద్యస్య శస్త్రకర్మణి శస్యతే ||10||
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतैक्ष्ण्यमस्वेदवेपथु | असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
అథ యే వైద్యగుణాః శస్త్రకర్మణి తానాహ- శౌర్యమిత్యాది| ఏతే శౌర్యాదయో గుణా వైద్యస్య శస్త్రకర్మణి శ్లాఘ్యంతే| శౌర్యం నిర్భయత్వం, భయభీతో హి సాధ్యమపి వ్రణమవగాఢమూలం నారభతే, ఆరబ్ధం వా అవశేషయతి| ఆశుక్రియా లఘుహస్తతా శీఘ్రం శస్త్రకర్మకరణం, ఆశుక్రియయాఽఽతురస్య చిరం క్లమో న భవతి| శస్త్రతైక్ష్ణ్యం సునిశితత్వం సుధారత్వం చ, తేన రుజా న భవతి| అసమ్మోహః అసమ్మూఢతా, స చామపక్వవ్రణపరిజ్ఞానే తథా ప్రాప్తానుష్ఠానే చ; వ్రణచ్ఛేదాదిషు రక్తాదిదర్శనేఽసమ్మోహ ఇత్యన్యే| అముమపి శ్లోకం కేచిన్న పఠంతి||10||
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ఏకేన వా వ్రణేనాశుధ్యమానే నాఽంతరా బుద్ధ్యాఽవేక్ష్యాపరాన్ వ్రణాన్ కుర్యాత్ ||11|| భవతి చాత్ర- యతో యతో గతిం విద్యాదుత్సంగో యత్ర యత్ర చ | తత్ర తత్ర వ్రణం కుర్యాద్యథా దోషో న తిష్ఠతి ||12||
एकेन वा व्रणेनाशुध्यमाने नाऽन्तरा बुद्ध्याऽवेक्ष्यापरान् व्रणान् कुर्यात् ||११|| भवति चात्र- यतो यतो गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च | तत्र तत्र व्रणं कुर्याद्यथा दोषो न तिष्ठति ||१२||
🔊 Audio coming soon
అశుద్ధావన్యేఽపి వ్రణాః కార్యా ఇత్యాహ- ఏకేన వా వ్రణేనేత్యాది| నా పురుషః| అంతరా మధ్యే| భవతి చాత్రేత్యాది| గతిం నాడీం| ఉత్సంగ ఇవోత్సంగః వ్రణాశయే హి చిరకాలపూయావస్థానేనామమవదారితమంతఃప్రదేశాంతరం నిమ్నముత్సంగతుల్యత్వాదుత్సంగ ఇత్యుచ్యతే; ఉత్ ఊర్ధ్వం పూయస్య సంగ ఉత్సంగ ఇత్యన్యే| యథా దోషో న తిష్ఠతీతి| దోషోఽత్ర పూయః; పూయావస్థానాద్ వాతాదయో దోషా అనుబధ్నంతీతి పూయ ఏవ దోషశబ్దేనోచ్యతే, కారణే కార్యోపచారాత్||11-12||
Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 15
తత్ర భ్రూగండశంఖలలాటాక్షిపుటౌష్ఠదంతవేష్టకక్షాకుక్షివంక్షణేషు తిర్యక్ ఛేద ఉక్తః ||13|| (చంద్రమండలవచ్ఛేదాన్ పాణిపాదేషు కారయేత్ | అర్ధచంద్రాకృతీంశ్చాపి గుదే మేఢ్రే చ బుద్ధిమాన్) ||14|| అన్యథా తు సిరాస్నాయుచ్ఛేదనం, అతిమాత్రం వేదనా, చిరాద్వ్రణసంరోహో, మాంసకందీప్రాదుర్భావశ్చేతి ||15||
तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटाक्षिपुटौष्ठदन्तवेष्टकक्षाकुक्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक् छेद उक्तः ||१३|| (चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् | अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेढ्रे च बुद्धिमान्) ||१४|| अन्यथा तु सिरास्नायुच्छेदनम्, अतिमात्रं वेदना, चिराद्व्रणसंरोहो, मांसकन्दीप्रादुर्भावश्चेति ||१५||
🔊 Audio coming soon
తిర్యక్ఛేదో వ్యాపత్సూక్తః (సూ. అ.25), తస్య విశిష్టవిషయే ప్రతిప్రసవం కుర్వన్నాహ- తత్ర భ్రూగండేత్యాది|- గండః కపోలః, అక్షిపుటః అక్షివర్త్మ, దంతవేష్టకో దంతవేష్టనమాంసం, కక్షా బాహుమూలం, కుక్షిః ఉదరం, వంక్షణం ఊరుసంధిః| (చంద్రమండలవచ్ఛేదానిత్యాది సుగమం|) అన్యథా త్విత్యాది| మాంసకందీప్రాదుర్భావః కందాకారమాంసాంకురసంభవః, కంద ఏవ కందీ, అల్పత్వాత్| ‘అన్యథా తు’ ఇత్యత్ర ‘అన్యత్ర తు’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ- అన్యత్ర యది ఛేదనం క్రియతే ఇత్యర్థః| ‘ఛేదనం’ ఇత్యత్ర చ ‘క్షణనం’ ఇతి పఠంతి, క్షణనం హింసనం||13-15||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
మూఢగర్భోదరార్శోఽశ్మరీభగందరముఖరోగేష్వభుక్తవతః కర్మ కుర్వీత ||16||
मूढगर्भोदरार्शोऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||१६||
🔊 Audio coming soon
భుక్తవతః కర్మ కుర్వీతేత్యుక్తం, తస్య విషయాంతరే ప్రతిషేధం దర్శయన్నాహ- మూఢగర్భేత్యాది|- మూఢగర్భాదిషు షట్స్వన్నపూర్ణకోష్ఠత్వాద్యంత్రదానాదిభిః కష్టం మరణం వా ప్రాప్నోత్యాతురః, అనిలశ్చ ప్రకోపమేతి; ముఖరోగేష్వాహారోఽంగుల్యాదిపీడనేన ఘృణయా చ నిష్కాశితః కర్మఘాతం కరోతి||16||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
తతః శస్త్రమవచార్య,శీతాభిరద్భిరాతురమాశ్వాస్య, సమంతాత్ పరిపీడ్యాంగుల్యా, వ్రణమభిమృద్య(జ్య), ప్రక్షాల్య కషాయేణ ప్రోతేనోదకమాదాయ , తిలకల్కమధుసర్పిఃప్రగాఢామౌషధయుక్తాం నాతిస్నిగ్ధాం నాతిరూక్షాం వర్తిం ప్రణిదధ్యాత్; తతః కల్కేనాచ్ఛాద్య, ఘనాం కవలికాం దత్త్వా, వస్త్రపట్టేన బధ్నీయాత్; వేదనారక్షోఘ్నైర్ధూపైర్ధూపయేత్, రక్షోఘ్నైశ్చ మంత్రై రక్షాం కుర్వీత ||17||
ततः शस्त्रमवचार्य,शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य, समन्तात् परिपीड्याङ्गुल्या, व्रणमभिमृद्य(ज्य), प्रक्षाल्य कषायेण प्रोतेनोदकमादाय , तिलकल्कमधुसर्पिःप्रगाढामौषधयुक्तां नातिस्निग्धां नातिरूक्षां वर्तिं प्रणिदध्यात्; ततः कल्केनाच्छाद्य, घनां कवलिकां दत्त्वा, वस्त्रपट्टेन बध्नीयात्; वेदनारक्षोघ्नैर्धूपैर्धूपयेत्, रक्षोघ्नैश्च मन्त्रै रक्षां कुर्वीत ||१७||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం వ్రణక్రమవిధానమాహ- తతః శస్త్రమిత్యాది| తతః అనంతరం శస్త్రకర్మ కృత్వా; ఆశ్వాస్య శస్త్రకర్మజనితఖేదమపనీయ, మూర్చ్ఛాదిప్రతిబంధార్థం; సమంతాత్ పరిపీడ్య సర్వత్ర పరిపీడయిత్వా, స్రావనిర్గమనార్థం; వ్రణమభిమృద్య వ్రణమర్దనం కృత్వా, శస్త్రపదసమీకరణార్థం; ‘వ్రణమభిమృజ్య’- ఇతి కేచిత్ పఠంతి, బాలాస్థిగత్యుత్సంగాదివిజ్ఞానార్థమితి చ వ్యాఖ్యానయంతి; ప్రక్షాల్య కషాయేణ సప్తరాత్రం సద్యోవ్రణవిహితేన, తదూర్ధ్వం యథాస్వదోషహరౌషధసిద్ధేన కషాయేణ; వస్త్రేణోదకమాదాయ వ్రణాంతర్గతం; తిలకల్కమధుసర్పిఃప్రగాఢాం తిలకల్కాదిభిరత్యర్థలిప్తాం; ఔషధయుక్తాం మిశ్రకోక్తా ‘(అ)జగంధాఽజశృంగీ చ’ (సూ. అ.37) ఇత్యాదిసంశోధనౌషధయుక్తాం; వర్తిం ప్రణిదధ్యాత్ ప్రవేశయేత్; కల్కేన సద్యోవ్రణౌషధపిండేన; కవలికా వ్రణకల్కౌషధాచ్ఛాదనద్రవ్యం, సా చౌషధస్వరసనిఃసరణనివారణార్థం భగ్నోక్తపలాశోదుంబరాదీనాం త్వక్పత్రాదికృతా, అన్యే ద్విగుణచతుర్గుణమృదుకర్పటవిరచితాం కవలికామాహుః, భృష్టయవశక్తుభిర్ఘృతాక్తాం ఘనాం కవలికాం దద్యాదిత్యపరే| వేదనారక్షోఘ్నైరితి వేదనాఘ్నాని రుజాఘ్నాని హింగులవణాదీని, రక్షోఘ్నాని రాక్షసఘ్నాని వచాదీని, తైః||17||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
తతో గుగ్గుల్వగురుసర్జరసవచాగౌరసర్షపచూర్ణైర్లవణనింబపత్రవిమిశ్రైరాజ్యయుక్తైర్ధూపయేత్ | ఆజ్యశేషేణ చాస్య ప్రాణాన్ సమాలభేత ||18||
ततो गुग्गुल्वगुरुसर्जरसवचागौरसर्षपचूर्णैर्लवणनिम्बपत्रविमिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपयेत् | आज्यशेषेण चास्य प्राणान् समालभेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
ధూపనద్రవ్యాణ్యాహ- తతో గుగ్గుల్విత్యాది| న కేవలం వ్రణం ధూపయేత్ శయనాద్యపి వ్రణదౌర్గంధ్యాపగమార్థం నీలమక్షికాదిపరిహారార్థం చ; అన్యథా నీలమక్షికోపసర్పణాద్వ్రణే క్రిమయః పతంతి| ఆజ్యశేషేణేత్యాది|- ఆజ్యశేషేణ ధూపనద్రవ్యేభ్య ఆజ్యమిశ్రేభ్యః పరిశిష్టేన ఘృతేన| ప్రాణశబ్దేనాత్ర హృదయాదయ ఉచ్యంతే, ప్రాణాధిష్ఠానత్వాత్; తాన్ సమాలభేత మ్రక్షయేదభ్యంజయేదిత్యర్థః, ప్రాణాప్యాయనార్థం||18||
Adhikarana 15 (19-33) · Śloka 33
ఉదకుంభాచ్చాపో గృహీత్వా ప్రోక్షయన్ రక్షాకర్మ కుర్యాత్; తద్వక్ష్యామః- ||19|| కృత్యానాం ప్రతిఘాతార్థం తథా రక్షోభయస్య చ | రక్షాకర్మ కరిష్యామి బ్రహ్మా తదనుమన్యతాం ||20|| నాగాః పిశాచా గంధర్వాః పితరో యక్షరాక్షసాః | అభిద్రవంతి యే యే త్వాం బ్రహ్మాద్యా ఘ్నంతు తాన్ సదా ||21|| పృథివ్యామంతరీక్షే చ యే చరంతి నిశాచరాః | దిక్షు వాస్తునివాసాశ్చ పాంతు త్వాం తే నమస్కృతాః ||22|| పాంతు త్వాం మునయో బ్రాహ్మయా దివ్యా రాజర్షయస్తథా | పర్వతాశ్చైవ నద్యశ్చ సర్వాః సర్వే చ సాగరాః ||23|| అగ్నీ రక్షతు తే జిహ్వాం ప్రాణాన్ వాయుస్తథైవ చ | సోమో వ్యానమపానం తే పర్జన్యః పరిరక్షతు ||24|| ఉదానం విద్యుతః పాంతు సమానం స్తనయిత్నవః | బలమింద్రో బలపతిర్మనుర్మన్యే మతిం తథా ||25|| కామాంస్తే పాంతు గంధర్వాః సత్త్వమింద్రోఽభిరక్షతు | ప్రజ్ఞాం తే వరుణో రాజా సముద్రో నాభిమండలం ||26|| చక్షుః సూర్యో దిశః శ్రోత్రే చంద్రమాః పాతు తే మనః | నక్షత్రాణి సదా రూపం ఛాయాం పాంతు నిశాస్తవ ||27|| రేతస్త్వాప్యాయయంత్వాపో రోమాణ్యోషధయస్తథా | ఆకాశం ఖాని తే పాంతు దేహం తవ వసుంధరా ||28|| వైశ్వానరః శిరః పాతు విష్ణుస్తవ పరాక్రమం | పౌరుషం పురుషశ్రేష్ఠో బ్రహ్మాఽఽత్మానం ధ్రువో భ్రువౌ ||29|| ఏతా దేహే విశేషేణ తవ నిత్యా హి దేవతాః | ఏతాస్త్వాం సతతం పాంతు దీర్ఘమాయురవాప్నుహి ||30|| స్వస్తి తే భగవాన్ బ్రహ్మా స్వస్తి దేవాశ్చ కుర్వతాం | (స్వస్తి తే చంద్రసూర్యౌ చ స్వస్తి నారదపర్వతౌ) | స్వస్త్యగ్నిశ్చౌవ వాయుశ్చ స్వస్తి దేవాః సహేంద్రగాః ||31|| పితామహకృతా రక్షా స్వస్త్యాయుర్వర్ధతాం తవ | ఈతయస్తే ప్రశామ్యంతు సదా భవ గతవ్యథః ||32|| ఇతి స్వాహా | ఏతైర్వేదాత్మకైర్మంత్రైః కృత్యావ్యాధివినాశనైః | మయైవం కృతరక్షస్త్వం దీర్ఘమాయురవాప్నుహి ||33||
उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोक्षयन् रक्षाकर्म कुर्यात्; तद्वक्ष्यामः- ||१९|| कृत्यानां प्रतिघातार्थं तथा रक्षोभयस्य च | रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम् ||२०|| नागाः पिशाचा गन्धर्वाः पितरो यक्षराक्षसाः | अभिद्रवन्ति ये ये त्वां ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ||२१|| पृथिव्यामन्तरीक्षे च ये चरन्ति निशाचराः | दिक्षु वास्तुनिवासाश्च पान्तु त्वां ते नमस्कृताः ||२२|| पान्तु त्वां मुनयो ब्राह्मया दिव्या राजर्षयस्तथा | पर्वताश्चैव नद्यश्च सर्वाः सर्वे च सागराः ||२३|| अग्नी रक्षतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च | सोमो व्यानमपानं ते पर्जन्यः परिरक्षतु ||२४|| उदानं विद्युतः पान्तु समानं स्तनयित्नवः | बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्ये मतिं तथा ||२५|| कामांस्ते पान्तु गन्धर्वाः सत्त्वमिन्द्रोऽभिरक्षतु | प्रज्ञां ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ||२६|| चक्षुः सूर्यो दिशः श्रोत्रे चन्द्रमाः पातु ते मनः | नक्षत्राणि सदा रूपं छायां पान्तु निशास्तव ||२७|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा | आकाशं खानि ते पान्तु देहं तव वसुन्धरा ||२८|| वैश्वानरः शिरः पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् | पौरुषं पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्माऽऽत्मानं ध्रुवो भ्रुवौ ||२९|| एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवताः | एतास्त्वां सततं पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३०|| स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् | (स्वस्ति ते चन्द्रसूर्यौ च स्वस्ति नारदपर्वतौ) | स्वस्त्यग्निश्चौव वायुश्च स्वस्ति देवाः सहेन्द्रगाः ||३१|| पितामहकृता रक्षा स्वस्त्यायुर्वर्धतां तव | ईतयस्ते प्रशाम्यन्तु सदा भव गतव्यथः ||३२|| इति स्वाहा | एतैर्वेदात्मकैर्मन्त्रैः कृत्याव्याधिविनाशनैः | मयैवं कृतरक्षस्त्वं दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३३||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం వ్రణితస్య శోణితపూయాదిసంభవాద్రక్షోభయపరిహారార్థం రక్షాకర్మ నిదర్శయన్నాహ- ఉదకుంభాచ్చేత్యాది|- ఉదకుంభాత్ పానీయకుంభాత్, ఆపః జలం, గృహీత్వా ఆదాయ, ప్రోక్షయన్ ప్రమార్జయన్| రక్షాకర్మనిర్దిష్టపదానాం మంత్రత్వాద్వివరణం న కరణీయమితి కేచిత్; అన్యే తు వ్యాఖ్యానయంతి|- కృత్యానామితి కుపితమంత్రిణోఽభిచారకర్మజనితా రాక్షసీ ‘కృత్యా’ ఇత్యుచ్యతే| ప్రతిఘాతార్థం నివారణార్థం, అత్ర ‘పరిరక్షార్థం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి| తథా రక్షోభయస్య చేతి రాక్షసభయస్య చ ప్రతిఘాతార్థమిత్యర్థః| బ్రహ్మా తదనుమన్యతామితి తద్రక్షాకర్మ బ్రహ్మా అంగీకరోతు| నాగా ఇత్యాది| యే యే నాగాదయస్త్వామభిద్రవంతి పీడయంతి తాన్ బ్రహ్మాద్యా దేవా ఘ్నంత్వితి పిండార్థః| తత్ర నాగాః వాసుక్యాదయః, పిశాచాః పిశితాశనాః, గంధర్వాః దేవగాయనా హాహాహూహూప్రభృతయః, పితరః అగ్నిష్వాత్తాదయః, యక్షాః ధనదాదయః, రక్షసాః రావణప్రభృతయః| దిక్ష్విత్యత్ర యే చరంతీతి సంబధ్యతే| వాస్తునివాసాః గృహభూమినివాసినః| ప్రాణానితి అగ్నిః సోమో వాయుః సత్త్వం రజస్తమః పంచేంద్రియాణి భూతాత్మేతి ప్రాణాః, అత్ర ద్వాదశప్రాణేషు మధ్యే సామాన్యవాతవాచ్యోఽపి వాతశబ్దః ప్రాణాఖ్యే వాతవిశేషే వర్తతే; కుతః? చతుర్ణాం వ్యానాదీనామగ్రే వక్ష్యమాణత్వాత్| సోమః చంద్రమాః| తే తవ| పర్జన్యః వృష్టిమాన్ మేఘః, ఇంద్ర ఇత్యన్యే| స్తనయిత్నవః మేఘాః| బలపతిరితి ఇంద్రస్య విశేషణం| మనుః ప్రజాపతిః, మన్యే గ్రీవాపశ్చిమభాగాశ్రితే ద్వే సిరే ‘మన్యే’ ఇత్యుచ్యేతే, మతిం తథా స ఏవ మనుర్మతిం రక్షత్వితి సంబంధః; ‘తథా మనుర్మతిం రక్షతు’ ఇత్యహం మన్యే, ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి కేచిత్| సత్త్వం గుణవిశేషః| మనః చిత్తం| రూపమిహ లావణ్యం వివక్షితం, యత్పర్యాయః సౌందర్యం| ఛాయా ప్రభాభేదః; తదుక్తం- “ఆసన్నా లక్ష్యతే ఛాయా ప్రభా దూరాత్ ప్రకాశతే” (చ. ఇ. అ. 7)- ఇతి| రేతః శుక్రం, ఆపః పానీయాని, ఆప్యాయయంతు వర్ధయంతు| ఖాని స్రోతాంసి, ఇంద్రియాణీత్యన్యే| పరాక్రమః సామర్థ్యం| పౌరుషం మేఢ్రం, పురుషశ్రేష్ఠః నారాయణః| ఆత్మానం జీవం| ధ్రువః తారావిశేషః| ఏతాః పూర్వోక్తా దేవతాః, నిత్యాః సతతస్థితాః| స్వస్తి తే భగవాన్ బ్రహ్మేతి స్వస్తి మంగలం, భగవాన్ విశిష్టజ్ఞానవాన్, దేవాః సహేంద్రగా ఇంద్రానుయాయిన ఇత్యర్థః| పితామహః బ్రహ్మా| ఈతయః అన్నాదిక్షయహేతవోఽతివృష్ట్యాదయః; తదుక్తం- “అతివృష్టిరనావృష్టిర్మూషికాః శలభాః ఖగాః| స్వచక్రం పరచక్రం చ సప్తైతా ఈతయః స్మృతాః”- ఇతి||19-33||
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
తతః కృతరక్షమాతురమాగారం ప్రవేశ్య, ఆచారికమాదిశేత్ ||34||
ततः कृतरक्षमातुरमागारं प्रवेश्य, आचारिकमादिशेत् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం కృతరక్షస్యేతికర్తవ్యతాం దర్శయన్నాహ- తతః కృతరక్షమిత్యాది| ఆగారం గృహం, ఆచారికం ద్వివిధమాహారవిహారలక్షణం వ్రణితోపాసనీయనిర్దిష్టం||34||
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
తతస్తృతీయేఽహని విముచ్యైవమేవ బధ్నీయాద్వస్త్రపట్టేన; న చైనం త్వరమాణోఽపరేద్యుర్మోక్షయేత్ ||35||
ततस्तृतीयेऽहनि विमुच्यैवमेव बध्नीयाद्वस्त्रपट्टेन; न चैनं त्वरमाणोऽपरेद्युर्मोक्षयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
నచైనమితి ఏనం వ్రణం, త్వరమాణః శీఘ్రీభవన్, అపరేద్యుః ద్వితీయదివసే, న మోక్షయేత్| ‘తతస్తృతీయేఽహని విముచ్య ప్రక్షాల్య కషాయేణైవమేవ బధ్నీయాద్వస్త్రపట్టేన’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి| కషాయేణ సద్యోవ్రణోక్తానాం ద్రవ్యాణాం క్వాథేన, ఏవమేవ పూర్వవత్||35||
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
ద్వితీయదివసపరిమోక్షణాద్విగ్రథితో వ్రణశ్చిరాదుపసంరోహతి, తీవ్రరుజశ్చ భవతి ||36||
द्वितीयदिवसपरिमोक्षणाद्विग्रथितो व्रणश्चिरादुपसंरोहति, तीव्ररुजश्च भवति ||३६||
🔊 Audio coming soon
ద్వితీయే దివసే మోక్షణాద్దోషం వక్తుమాహ- ద్వితీయేత్యాది| విగ్రథితః గ్రంథితః| అన్యే తు విగ్రథిత ఇత్యత్ర విశబ్దస్య స్థానే హిశబ్దం పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ- హిశబ్దో యస్మాదర్థే, యస్మాద్ గ్రథితః సమ్యగనంకురితో గ్రంథిభూతస్తస్మాన్న సంరోహతి; ఉగ్రవేదనశ్చ వ్రణో భవతీత్యర్థః||36||
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
అత ఊర్ధ్వం దోషకాలబలాదీనవేక్ష్య కషాయాలేపనబంధాహారాచారాన్ విదధ్యాత్ ||37||
अत ऊर्ध्वं दोषकालबलादीनवेक्ष्य कषायालेपनबन्धाहाराचारान् विदध्यात् ||३७||
🔊 Audio coming soon
అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| అత ఊర్ధ్వం తృతీయదివసానంతరం, దోషాః వాతాదయః, కాలః హేమంతాదికః, బలం హీనమధ్యమోత్తమం, ఆదిశబ్దాద్ వయఃసాత్మ్యాదీని, అవేక్ష్య పరీక్ష్య, విదధ్యాత్ కుర్యాత్ యావద్వ్రణసంరోహణం భవతి| అన్యే త్వన్యథా పఠంతి- ‘అత ఊర్ధ్వం దోషకాలబలాదీన్యవేక్ష్య కషాయాదీన్ విదధ్యాత్’- ఇతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- అత ఊర్ధ్వమితి తృతీయబంధాదనంతరం చతుర్థబంధే దోషాదీని పరీక్ష్య కషాయాదీన్ విదధ్యాత్; కషాయాదీనిత్యాదిశబ్దాత్ కల్కస్నేహాదీనాం గ్రహణం||37||
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
న చైనం త్వరమాణః సాంతర్దోషం రోపయేత్; స హ్యల్పేనాప్యపచారేణాభ్యంతరముత్సంగం కృత్వా భూయోఽపి వికరోతి ||38||
न चैनं त्वरमाणः सान्तर्दोषं रोपयेत्; स ह्यल्पेनाप्यपचारेणाभ्यन्तरमुत्सङ्गं कृत्वा भूयोऽपि विकरोति ||३८||
🔊 Audio coming soon
న చైనమిత్యాది| సాంతర్దోషం అభ్యంతరపూయసహితం| అల్పేనాప్యపచారేణేతి స్తోకేనాపి విరుద్ధకర్మణా| భూయః పునః| వికరోతి వికృతిం యాతి||38||
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
భవంతి చాత్ర- తస్మాదంతర్బహిశ్చైవ సుశుద్ధం రోపయేద్వ్రణం | రూఢేఽప్యజీర్ణవ్యాయామవ్యవాయాదీన్ వివర్జయేత్ | హర్షం క్రోధం భయం చాపి యావత్ స్థైర్యోపసంభవాత్ ||39||
भवन्ति चात्र- तस्मादन्तर्बहिश्चैव सुशुद्धं रोपयेद्व्रणम् | रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत् | हर्षं क्रोधं भयं चापि यावत् स्थैर्योपसम्भवात् ||३९||
🔊 Audio coming soon
భవంతి చాత్రేత్యాది| సుశుద్ధమితి బహిరభ్యంతరం చ| తత్రాభ్యంతరశుద్ధిలక్షణం వాతాదివేదనాపగమః; బహిఃశుద్ధిలక్షణం విశుద్ధవర్ణరసస్థానగంధాశ్చత్వారః| కేచిత్ ‘హర్షం క్రోధం భయం’ ఇత్యాది శ్లోకం న పఠంతి, వ్యవాయాదీనిత్యాదిశబ్దాచ్చ భయహర్షాదీని గృహ్ణంతి||39||
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
హేమంతే శిశిరే చైవ వసంతే చాపి మోక్షయేత్ | త్ర్యహాద్ద్వ్యహాచ్ఛరద్గ్రీష్మవర్షాస్వపి చ బుద్ధిమాన్ ||40||
हेमन्ते शिशिरे चैव वसन्ते चापि मोक्षयेत् | त्र्यहाद्द्व्यहाच्छरद्ग्रीष्मवर्षास्वपि च बुद्धिमान् ||४०||
🔊 Audio coming soon
నను, కిం సర్వదైవ త్ర్యహాన్మోక్తవ్యోఽథ కించిదంతరేణేత్యాహ - హేమంతే శిశిరే చైవేత్యాది| హేమంతాదిషు త్ర్యహాన్మోక్షయేత్, తేషు శీతత్వేన శీఘ్రపాకభయాభావాత్| శరదాదిషు ద్వ్యహాన్మోక్షయేత్, తేషాముష్ణత్వేన శీఘ్రపాకాగమభయాత్| హేమంతే శిశిరే చైవేతి ఏవశబ్దో హేమంతశిశిరయోస్త్ర్యహే ఏవ మోక్ష ఇతి నియమతి, చకారస్తు పైత్తికవ్రణస్య నియమం వ్యభిచారయతి; తేన పైత్తికస్య హేమంతశిశిరయోర్యథార్హం మోక్ష ఇతి| వసంతే చాపీతి అపిశబ్దాద్ వైశాఖస్యోష్ణత్వాత్ కదాచిద్ ద్వయహేఽపి మోక్షః సర్వవ్రణానాం; తథా పైత్తికస్య ద్విరహ్నో బంధ ఇతి చ సముచ్చినోతి| శరద్గ్రీష్మవర్షాస్వపి చేతి అపిచగ్రహణం క్వచిద్ ద్వ్యహమోక్షణవిధిమపి వ్యభిచారయతి, తేన పైత్తికం వ్రణం గ్రీష్మే ఏకస్మిన్నేవ దినే ద్వౌ వారౌ బధ్నీయాత్| అన్యే తు శిశిరగ్రహణమపాస్య ‘హేమంతే చ వసంతే చ ప్రావృట్కాలే చ మోక్షయేత్’ ఇతి పఠంతి; తన్న, పంజికయా దూషితత్వాత్| నను, హేమంతాదయః శరదాదయశ్చ న సమానాస్తత్ కథం తేషు తుల్యకాలం వ్రణమోక్షణం? ఉచ్యతే, త్ర్యహాదేవ ద్వ్యహాదేవేతి నియమో న కృతః, తేన హేమాంతాదీనాం శరదాదీనాం చోత్కర్షాపకర్షాన్ సమీక్ష్య వ్రణమోక్షణం కర్తవ్యమిత్యదోషః||40||
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
అతిపాతిషు రోగేషు నేచ్ఛేద్విధిమిమం భిషక్ | ప్రదీప్తాగారవచ్ఛీఘ్రం తత్ర కుర్యాత్ ప్రతిక్రియాం ||41||
अतिपातिषु रोगेषु नेच्छेद्विधिमिमं भिषक् | प्रदीप्तागारवच्छीघ्रं तत्र कुर्यात् प्रतिक्रियाम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
నను, కథం సర్వత్రైవ సంభృతసంభారస్య ఛేద్యాది కర్తవ్యముతాన్యథాఽపీత్యాహ- అతిపాతిష్విత్యాది| అతిపాతిషు ఆశుకారిషు| అథవా, అతిపాతిషు రోగేషు బంధకాలాదినియమవ్యభిచారార్థ ఏవాయం శ్లోక ఇతి||41||
Adhikarana 24 (42) · Śloka 42
యా వేదనా శస్త్రనిపాతజాతా తీవ్రా శరీరం ప్రదునోతి జంతోః | ధృతేన సా శాంతిముపైతి సిక్తా కోష్ణేన యష్టీమధుకాన్వితేనా ||42||
या वेदना शस्त्रनिपातजाता तीव्रा शरीरं प्रदुनोति जन्तोः | धृतेन सा शान्तिमुपैति सिक्ता कोष्णेन यष्टीमधुकान्वितेना ||४२||
🔊 Audio coming soon
శస్త్రపాతేఽవస్థాం చికిత్సితుమాహ- యా వేదనేత్యాది| ప్రదునోతి ఉపతాపయతి; క్వచిత్ ‘ప్రతనోతి’ ఇతి పాఠః, తత్ర వ్యాప్నోతీత్యర్థః||42||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానేఽగ్రోపహరణీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః ||5||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्रोपहरणीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం సూత్రస్థానేఽగ్రోపహరణీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||