Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽగ్రోపహరణీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातोऽग्रोपहरणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
5. agrōpaharaṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
త్రివిధం కర్మ- పూర్వకర్మ, ప్రధానకర్మ, పశ్చాత్కర్మేతి; తద్వ్యాధిం ప్రత్యుపదేక్ష్యామః ||3||
View original
त्रिविधं कर्म- पूर्वकर्म, प्रधानकर्म, पश्चात्कर्मेति; तद्व्याधिं प्रत्युपदेक्ष्यामः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అస్య తు శాస్త్రస్య శస్త్రకర్మప్రాధాన్యాచ్ఛస్త్రకర్మైవ తావత్ పూర్వముపదేక్ష్యామస్తత్సంభారాంశ్చ ||4||
View original
अस्य तु शास्त्रस्य शस्त्रकर्मप्राधान्याच्छस्त्रकर्मैव तावत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भारांश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తచ్చ శస్త్రకర్మాఽష్టవిధం; తద్యథా- ఛేద్యం, భేద్యం, లేఖ్యం, వేధ్యం, ఏష్యం, ఆహార్యం, విస్రావ్యం, సీవ్యమితి ||5||
View original
तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधं; तद्यथा- छेद्यं, भेद्यं, लेख्यं, वेध्यम्, एष्यम्, आहार्यं, विस्राव्यं, सीव्यमिति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
అతోఽన్యతమం కర్మ చికీర్షతా వైద్యేన పూర్వమేవోపకల్పయితవ్యాని భవంతి, తద్యథా- యంత్రశస్త్రక్షారాగ్నిశలాకాశృంగజలౌకాలాబూజాంబవౌష్ఠపిచుప్రోతసూత్రపత్రపట్టమధుఘృతవసాపయస్తైల- తర్పణకషాయాలేపనకల్కవ్యజనశీతోష్ణోదకకటాహాదీని, పరికర్మిణశ్చ స్నిగ్ధాః స్థిరా బలవంతః ||6||
View original
अतोऽन्यतमं कर्म चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवोपकल्पयितव्यानि भवन्ति, तद्यथा- यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निशलाकाशृङ्गजलौकालाबूजाम्बवौष्ठपिचुप्रोतसूत्रपत्रपट्टमधुघृतवसापयस्तैल- तर्पणकषायालेपनकल्कव्यजनशीतोष्णोदककटाहादीनि, परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिरा बलवन्तः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తతః ప్రశస్తేషు తిథికరణముహూర్తనక్షత్రేషు దధ్యక్షతాన్నపానరత్నైరగ్నిం విప్రాన్ భిషజశ్చార్చయిత్వా, కృతబలిమంగలస్వస్తివాచనం లఘుభుక్తవంతం ప్రాఙ్ముఖమాతురముపవేశ్య , యంత్రయిత్వా , ప్రత్యఙ్ముఖో వైద్యో మర్మసిరాస్నాయుసంధ్యస్థిధమనీః పరిహరన్, అనులోమం శస్త్రం నిదధ్యాదాపూయదర్శనాత్ , సకృదేవాపహరేచ్ఛస్త్రమాశు చ; మహత్స్వపి చ పాకేషు ద్వ్యంగులాంతరం త్ర్యంగులాంతరం వా శస్త్రపదముక్తం ||7||
View original
ततः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु दध्यक्षतान्नपानरत्नैरग्निं विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा, कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनं लघुभुक्तवन्तं प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य , यन्त्रयित्वा , प्रत्यङ्मुखो वैद्यो मर्मसिरास्नायुसन्ध्यस्थिधमनीः परिहरन्, अनुलोमं शस्त्रं निदध्यादापूयदर्शनात् , सकृदेवापहरेच्छस्त्रमाशु च; महत्स्वपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वा शस्त्रपदमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తత్రాయతో విశాలః సమః సువిభక్తో నిరాశ్రయ ఇతి వ్రణగుణాః ||8||
View original
तत्रायतो विशालः समः सुविभक्तो निराश्रय इति व्रणगुणाः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
భవతశ్చాత్ర- ఆయతశ్చ విశాలశ్చ సువిభక్తో నిరాశ్రయః | ప్రాప్తకాలకృతశ్చాపి వ్రణః కర్మణి శస్యతే ||9||
View original
भवतश्चात्र- आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रयः | प्राप्तकालकृतश्चापि व्रणः कर्मणि शस्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
శౌర్యమాశుక్రియా శస్త్రతైక్ష్ణ్యమస్వేదవేపథు | అసమ్మోహశ్చ వైద్యస్య శస్త్రకర్మణి శస్యతే ||10||
View original
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतैक्ष्ण्यमस्वेदवेपथु | असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ఏకేన వా వ్రణేనాశుధ్యమానే నాఽంతరా బుద్ధ్యాఽవేక్ష్యాపరాన్ వ్రణాన్ కుర్యాత్ ||11|| భవతి చాత్ర- యతో యతో గతిం విద్యాదుత్సంగో యత్ర యత్ర చ | తత్ర తత్ర వ్రణం కుర్యాద్యథా దోషో న తిష్ఠతి ||12||
View original
एकेन वा व्रणेनाशुध्यमाने नाऽन्तरा बुद्ध्याऽवेक्ष्यापरान् व्रणान् कुर्यात् ||११|| भवति चात्र- यतो यतो गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च | तत्र तत्र व्रणं कुर्याद्यथा दोषो न तिष्ठति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 15
తత్ర భ్రూగండశంఖలలాటాక్షిపుటౌష్ఠదంతవేష్టకక్షాకుక్షివంక్షణేషు తిర్యక్ ఛేద ఉక్తః ||13|| (చంద్రమండలవచ్ఛేదాన్ పాణిపాదేషు కారయేత్ | అర్ధచంద్రాకృతీంశ్చాపి గుదే మేఢ్రే చ బుద్ధిమాన్) ||14|| అన్యథా తు సిరాస్నాయుచ్ఛేదనం, అతిమాత్రం వేదనా, చిరాద్వ్రణసంరోహో, మాంసకందీప్రాదుర్భావశ్చేతి ||15||
View original
तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटाक्षिपुटौष्ठदन्तवेष्टकक्षाकुक्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक् छेद उक्तः ||१३|| (चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् | अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेढ्रे च बुद्धिमान्) ||१४|| अन्यथा तु सिरास्नायुच्छेदनम्, अतिमात्रं वेदना, चिराद्व्रणसंरोहो, मांसकन्दीप्रादुर्भावश्चेति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
మూఢగర్భోదరార్శోఽశ్మరీభగందరముఖరోగేష్వభుక్తవతః కర్మ కుర్వీత ||16||
View original
मूढगर्भोदरार्शोऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवतः कर्म कुर्वीत ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
తతః శస్త్రమవచార్య,శీతాభిరద్భిరాతురమాశ్వాస్య, సమంతాత్ పరిపీడ్యాంగుల్యా, వ్రణమభిమృద్య(జ్య), ప్రక్షాల్య కషాయేణ ప్రోతేనోదకమాదాయ , తిలకల్కమధుసర్పిఃప్రగాఢామౌషధయుక్తాం నాతిస్నిగ్ధాం నాతిరూక్షాం వర్తిం ప్రణిదధ్యాత్; తతః కల్కేనాచ్ఛాద్య, ఘనాం కవలికాం దత్త్వా, వస్త్రపట్టేన బధ్నీయాత్; వేదనారక్షోఘ్నైర్ధూపైర్ధూపయేత్, రక్షోఘ్నైశ్చ మంత్రై రక్షాం కుర్వీత ||17||
View original
ततः शस्त्रमवचार्य,शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य, समन्तात् परिपीड्याङ्गुल्या, व्रणमभिमृद्य(ज्य), प्रक्षाल्य कषायेण प्रोतेनोदकमादाय , तिलकल्कमधुसर्पिःप्रगाढामौषधयुक्तां नातिस्निग्धां नातिरूक्षां वर्तिं प्रणिदध्यात्; ततः कल्केनाच्छाद्य, घनां कवलिकां दत्त्वा, वस्त्रपट्टेन बध्नीयात्; वेदनारक्षोघ्नैर्धूपैर्धूपयेत्, रक्षोघ्नैश्च मन्त्रै रक्षां कुर्वीत ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
తతో గుగ్గుల్వగురుసర్జరసవచాగౌరసర్షపచూర్ణైర్లవణనింబపత్రవిమిశ్రైరాజ్యయుక్తైర్ధూపయేత్ | ఆజ్యశేషేణ చాస్య ప్రాణాన్ సమాలభేత ||18||
View original
ततो गुग्गुल्वगुरुसर्जरसवचागौरसर्षपचूर्णैर्लवणनिम्बपत्रविमिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपयेत् | आज्यशेषेण चास्य प्राणान् समालभेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19-33) · Śloka 33
ఉదకుంభాచ్చాపో గృహీత్వా ప్రోక్షయన్ రక్షాకర్మ కుర్యాత్; తద్వక్ష్యామః- ||19|| కృత్యానాం ప్రతిఘాతార్థం తథా రక్షోభయస్య చ | రక్షాకర్మ కరిష్యామి బ్రహ్మా తదనుమన్యతాం ||20|| నాగాః పిశాచా గంధర్వాః పితరో యక్షరాక్షసాః | అభిద్రవంతి యే యే త్వాం బ్రహ్మాద్యా ఘ్నంతు తాన్ సదా ||21|| పృథివ్యామంతరీక్షే చ యే చరంతి నిశాచరాః | దిక్షు వాస్తునివాసాశ్చ పాంతు త్వాం తే నమస్కృతాః ||22|| పాంతు త్వాం మునయో బ్రాహ్మయా దివ్యా రాజర్షయస్తథా | పర్వతాశ్చైవ నద్యశ్చ సర్వాః సర్వే చ సాగరాః ||23|| అగ్నీ రక్షతు తే జిహ్వాం ప్రాణాన్ వాయుస్తథైవ చ | సోమో వ్యానమపానం తే పర్జన్యః పరిరక్షతు ||24|| ఉదానం విద్యుతః పాంతు సమానం స్తనయిత్నవః | బలమింద్రో బలపతిర్మనుర్మన్యే మతిం తథా ||25|| కామాంస్తే పాంతు గంధర్వాః సత్త్వమింద్రోఽభిరక్షతు | ప్రజ్ఞాం తే వరుణో రాజా సముద్రో నాభిమండలం ||26|| చక్షుః సూర్యో దిశః శ్రోత్రే చంద్రమాః పాతు తే మనః | నక్షత్రాణి సదా రూపం ఛాయాం పాంతు నిశాస్తవ ||27|| రేతస్త్వాప్యాయయంత్వాపో రోమాణ్యోషధయస్తథా | ఆకాశం ఖాని తే పాంతు దేహం తవ వసుంధరా ||28|| వైశ్వానరః శిరః పాతు విష్ణుస్తవ పరాక్రమం | పౌరుషం పురుషశ్రేష్ఠో బ్రహ్మాఽఽత్మానం ధ్రువో భ్రువౌ ||29|| ఏతా దేహే విశేషేణ తవ నిత్యా హి దేవతాః | ఏతాస్త్వాం సతతం పాంతు దీర్ఘమాయురవాప్నుహి ||30|| స్వస్తి తే భగవాన్ బ్రహ్మా స్వస్తి దేవాశ్చ కుర్వతాం | (స్వస్తి తే చంద్రసూర్యౌ చ స్వస్తి నారదపర్వతౌ) | స్వస్త్యగ్నిశ్చౌవ వాయుశ్చ స్వస్తి దేవాః సహేంద్రగాః ||31|| పితామహకృతా రక్షా స్వస్త్యాయుర్వర్ధతాం తవ | ఈతయస్తే ప్రశామ్యంతు సదా భవ గతవ్యథః ||32|| ఇతి స్వాహా | ఏతైర్వేదాత్మకైర్మంత్రైః కృత్యావ్యాధివినాశనైః | మయైవం కృతరక్షస్త్వం దీర్ఘమాయురవాప్నుహి ||33||
View original
उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोक्षयन् रक्षाकर्म कुर्यात्; तद्वक्ष्यामः- ||१९|| कृत्यानां प्रतिघातार्थं तथा रक्षोभयस्य च | रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम् ||२०|| नागाः पिशाचा गन्धर्वाः पितरो यक्षराक्षसाः | अभिद्रवन्ति ये ये त्वां ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ||२१|| पृथिव्यामन्तरीक्षे च ये चरन्ति निशाचराः | दिक्षु वास्तुनिवासाश्च पान्तु त्वां ते नमस्कृताः ||२२|| पान्तु त्वां मुनयो ब्राह्मया दिव्या राजर्षयस्तथा | पर्वताश्चैव नद्यश्च सर्वाः सर्वे च सागराः ||२३|| अग्नी रक्षतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च | सोमो व्यानमपानं ते पर्जन्यः परिरक्षतु ||२४|| उदानं विद्युतः पान्तु समानं स्तनयित्नवः | बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्ये मतिं तथा ||२५|| कामांस्ते पान्तु गन्धर्वाः सत्त्वमिन्द्रोऽभिरक्षतु | प्रज्ञां ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ||२६|| चक्षुः सूर्यो दिशः श्रोत्रे चन्द्रमाः पातु ते मनः | नक्षत्राणि सदा रूपं छायां पान्तु निशास्तव ||२७|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा | आकाशं खानि ते पान्तु देहं तव वसुन्धरा ||२८|| वैश्वानरः शिरः पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् | पौरुषं पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्माऽऽत्मानं ध्रुवो भ्रुवौ ||२९|| एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवताः | एतास्त्वां सततं पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३०|| स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् | (स्वस्ति ते चन्द्रसूर्यौ च स्वस्ति नारदपर्वतौ) | स्वस्त्यग्निश्चौव वायुश्च स्वस्ति देवाः सहेन्द्रगाः ||३१|| पितामहकृता रक्षा स्वस्त्यायुर्वर्धतां तव | ईतयस्ते प्रशाम्यन्तु सदा भव गतव्यथः ||३२|| इति स्वाहा | एतैर्वेदात्मकैर्मन्त्रैः कृत्याव्याधिविनाशनैः | मयैवं कृतरक्षस्त्वं दीर्घमायुरवाप्नुहि ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
తతః కృతరక్షమాతురమాగారం ప్రవేశ్య, ఆచారికమాదిశేత్ ||34||
View original
ततः कृतरक्षमातुरमागारं प्रवेश्य, आचारिकमादिशेत् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
తతస్తృతీయేఽహని విముచ్యైవమేవ బధ్నీయాద్వస్త్రపట్టేన; న చైనం త్వరమాణోఽపరేద్యుర్మోక్షయేత్ ||35||
View original
ततस्तृतीयेऽहनि विमुच्यैवमेव बध्नीयाद्वस्त्रपट्टेन; न चैनं त्वरमाणोऽपरेद्युर्मोक्षयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
ద్వితీయదివసపరిమోక్షణాద్విగ్రథితో వ్రణశ్చిరాదుపసంరోహతి, తీవ్రరుజశ్చ భవతి ||36||
View original
द्वितीयदिवसपरिमोक्षणाद्विग्रथितो व्रणश्चिरादुपसंरोहति, तीव्ररुजश्च भवति ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
అత ఊర్ధ్వం దోషకాలబలాదీనవేక్ష్య కషాయాలేపనబంధాహారాచారాన్ విదధ్యాత్ ||37||
View original
अत ऊर्ध्वं दोषकालबलादीनवेक्ष्य कषायालेपनबन्धाहाराचारान् विदध्यात् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
న చైనం త్వరమాణః సాంతర్దోషం రోపయేత్; స హ్యల్పేనాప్యపచారేణాభ్యంతరముత్సంగం కృత్వా భూయోఽపి వికరోతి ||38||
View original
न चैनं त्वरमाणः सान्तर्दोषं रोपयेत्; स ह्यल्पेनाप्यपचारेणाभ्यन्तरमुत्सङ्गं कृत्वा भूयोऽपि विकरोति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
భవంతి చాత్ర- తస్మాదంతర్బహిశ్చైవ సుశుద్ధం రోపయేద్వ్రణం | రూఢేఽప్యజీర్ణవ్యాయామవ్యవాయాదీన్ వివర్జయేత్ | హర్షం క్రోధం భయం చాపి యావత్ స్థైర్యోపసంభవాత్ ||39||
View original
भवन्ति चात्र- तस्मादन्तर्बहिश्चैव सुशुद्धं रोपयेद्व्रणम् | रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत् | हर्षं क्रोधं भयं चापि यावत् स्थैर्योपसम्भवात् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
హేమంతే శిశిరే చైవ వసంతే చాపి మోక్షయేత్ | త్ర్యహాద్ద్వ్యహాచ్ఛరద్గ్రీష్మవర్షాస్వపి చ బుద్ధిమాన్ ||40||
View original
हेमन्ते शिशिरे चैव वसन्ते चापि मोक्षयेत् | त्र्यहाद्द्व्यहाच्छरद्ग्रीष्मवर्षास्वपि च बुद्धिमान् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
అతిపాతిషు రోగేషు నేచ్ఛేద్విధిమిమం భిషక్ | ప్రదీప్తాగారవచ్ఛీఘ్రం తత్ర కుర్యాత్ ప్రతిక్రియాం ||41||
View original
अतिपातिषु रोगेषु नेच्छेद्विधिमिमं भिषक् | प्रदीप्तागारवच्छीघ्रं तत्र कुर्यात् प्रतिक्रियाम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (42) · Śloka 42
యా వేదనా శస్త్రనిపాతజాతా తీవ్రా శరీరం ప్రదునోతి జంతోః | ధృతేన సా శాంతిముపైతి సిక్తా కోష్ణేన యష్టీమధుకాన్వితేనా ||42||
View original
या वेदना शस्त्रनिपातजाता तीव्रा शरीरं प्रदुनोति जन्तोः | धृतेन सा शान्तिमुपैति सिक्ता कोष्णेन यष्टीमधुकान्वितेना ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానేఽగ్రోపహరణీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః ||5||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽग्रोपहरणीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon