Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ, ਪਾਨਮਨੁਪਾਨਾਦਿ, ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਧਾਨਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਵਾ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਉਵਾਚ- ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ ‘ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਮਾਹਾਰੋ ਬਲਵਰ੍ਣੌਜਸਾਂ ਚ, ਸ ਸਟ੍ਸੁ ਰਸੇਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਃ, ਰਸਾਃ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣਃ,’ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧੀ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਮ੍ਯਂ ਚ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰਪਿ ਚ ਲੋਕਸ੍ਯਾਹਾਰਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਃ, ਆਹਾਰਾਦੇਵਾਭਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਹਾਰਵੈਸਮ੍ਯਾਦਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ; ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤਪੀਤਲੀਢਖਾਦਿਤਸ੍ਯ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯਾਨੇਕਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨੇਕਵਿਧਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਪਥਗ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਕਰ੍ਮਾਣੀਚ੍ਛਾਮਿ ਜ੍ਞਾਤੁਂ, ਨ ਹ੍ਯਨਵਬੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਾ ਭਿਸਜਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੁਵਤ੍ਤਿਂ ਰੋਗਨਿਗ੍ਰਹਣਂ ਚ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ; ਆਹਾਰਾਯਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮੁਪਦਿਸ਼ਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ- ਅਥ ਖਲੁ ਵਤ੍ਸ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਚ੍ਯਮਾਨਮੁਪਧਾਰਯਸ੍ਵ- ||੩||
धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाच- प्रागभिहितः ‘प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च, स षट्सु रसेष्वायत्तः, रसाः पुनर्द्रव्याश्रयिणः,’ द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च, ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः, आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रियप्रसादश्च, तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यं; तस्याशितपीतलीढखादितस्य नानाद्रव्यात्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं, न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः; आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपानविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भगवान् धन्वन्तरिः- अथ खलु वत्स सुश्रुत! यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व- ||३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋ ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਨਮਸ੍ਕਤ੍ਯ| ਉਵਾਚ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍| ਕਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਂ ਕਾਰਣਮ੍| ਸ ਇਤਿ ਆਹਾਰਃ| ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਃ ਕਾਲੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਦੋਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਣੀਯਤਾਮਾਹ- ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਅਵਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਜਨ੍ਮ, ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਲਯਃ; ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਪਿ ਸਮ੍ਯਗੁਪਯੋਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਧਾਤੂਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ, ਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਮਿਥ੍ਯੋਪਯੋਗਾਤ੍; ਦੇਵਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤੁਰੇਵ, ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਹੇਤੁਃ; ਧ੍ਯਾਨਾਹਾਰਤ੍ਵੇਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰ੍ਯੋਗਾਦਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਤਪ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਾਦਮਤਪ੍ਰਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਹਾਰਃ| ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤੁਤਾਮੇਵ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਆਹਾਰਾਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ| ਬਲਮੁਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਰ੍ਣੋ ਗੌਰਾਦਿਃ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਿਸਯਗ੍ਰਹਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਵੈਸਮ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਥੋਪਯੋਗਃ| ਅਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਦੋਸਾਦਿਵੈਸਮ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਅਸ਼ਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ; ਅਸ਼ਿਤਂ ਭੋਜ੍ਯਮੋਦਨਾਦਿ, ਪੀਤਂ ਪੇਯਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿ, ਲੀਢਂ ਲੇਹ੍ਯਂ ਮਧ੍ਵਾਦਿ, ਖਾਦਿਤਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਮੋਦਕਾਦਿ| ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯੇਤਿ ਬਹੁਵਿਧਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰਬ੍ਧਸ੍ਯ| ਅਨੇਕਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਅਨੇਕਵਿਧਾ ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪੀਭਕ੍ਤਾਦਯੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਅਨੇਕਵਿਧਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਕਸ੍ਯ| ਨ ਹੀਤਿ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਅਨਵਬੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਾ ਆਹਾਰਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪਾਃ| ਭਿਸਜੋ ਵੈਦ੍ਯਾਃ| ਮੇ ਮਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਜਾਵਚਨਮ੍| ਉਤ੍ਤਰਮਾਹ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ|- ਉਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਚਨੈਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ| ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍| ਅਥੇਤਿ ਮਙ੍ਗਲੇ| ਖਲੁ ਵਾਕ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰੇ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ, ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਕਲਮਕਰ੍ਦਮਕਪਾਣ੍ਡੁਕਸੁਗਨ੍ਧਕਸ਼ਕੁਨਾਹਤਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਡਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਹਾਸ਼ਾਲਿਸ਼ੀਤਭੀਰੁਕਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਕ- ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਕਾਞ੍ਚਨਕਮਹਿਸਮਹਾਸ਼ੂਕਹਾਯਨਕਦੂਸਕਮਹਾਦੂਸਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸ਼ਾਲਯਃ ||੪||
तत्र, लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्डरीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पक- दीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूकहायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲੀ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਃ; ਕਲਮੋਨ੍ਤਰ੍ਵੇਦ੍ਯਾਂ `ਕਲਵਿਃ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਰ੍ਦਮਕ ਇਤਿ ਸਾਤਿਸ਼ਯੇ ਪਙ੍ਕੇ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਦਮਕੋ ਲੋਕਤੋਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਪਾਣ੍ਡੁਕ ਇਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤੁਸਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੂਕਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਕਃ; ਸੁਗਨ੍ਧਕੋ ਦੇਵਸ਼ਾਲਿਃ ਪਾਞ੍ਚਾਲੇ; ਸ਼ਕੁਨਾਹਤ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਧਂਸੈਰਾਨੀਤਃ, ਅਵਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਨਗਰ੍ਯਾਂ ਸ ਏਵ ਵਕ੍ਰਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਮਗਧਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ‘ਪਾਸ਼ਕ’ ਇਤਿ, ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ “ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ਸਮਾਨੀਤੋ ਗਰੁਡੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ| ਸ਼ਕੁਨਾਹਤਃ ਸਸ਼ਾਲਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਰੁਡਾਪਰਨਾਮਕਃ” ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ, ਪੁਸ੍ਪਾਣੀਵ ਸੁਗਨ੍ਧਾਨਿ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣ੍ਯਣ੍ਡਾਨਿ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸਃ ਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਡਕੋ ਲੋਕਤੋਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਦ੍ਮਂ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਃ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਵਰ੍ਣਸੌਰਭੈਰ੍ਯਃ ਸਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਦੇਵ ਬਹੁਪੋਸਨਾਮਾ; ਮਹਾਤਣ੍ਡੁਲਕੋ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਃ; ਸ਼ੀਤਾਦ੍ਬਿਭੇਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ੀਤਭੀਰੁਕੋ ਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਾਕਾਰਾਃ ਸ਼ੂਕਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਕਃ; ਦੀਰ੍ਘਾਃ ਸ਼ੂਕਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਃ; ਕਾਞ੍ਚਨਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸ਼ਾਲਿਃ; ਮਹਿਸਸ਼ੂਕੋ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ‘ਤਿਲਵਾਸੀ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਹਾਯਨਕਃ ‘ਸ਼ਙ੍ਗੁਵਾਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ ‘ਘੋਟਕਪੁਚ੍ਛ’ ਇਤ੍ਯਾਹ; ਦੂਸਕਮਹਾਦੂਸਕੌ ਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯੌ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਯਵਕਨੈਸਧਾਦਯਃ| ਸ਼ਾਲਯ ਇਤਿ ਅਕਣ੍ਡਿਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਹੈਮਨ੍ਤਾਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਕਣ੍ਡਿਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਅਕਣ੍ਡਿਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਹੈਮਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਾਲਯਃ, ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ; ‘ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਗਰ੍ਭਪਾਕਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਵਾਰ੍ਸਿਕਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰੀਹਯਃ, ‘ਕਣ੍ਡਿਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰੀਹਯਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਤ੍ਰ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਏਕਮੇਵ ਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ੇਸੁ ਨਾਨਾਸ਼ਬ੍ਦੈਰਭਿਧੀਯਤੇ; ਯਥਾ- ਬਹਵੋਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਤਮਾਹੁਃ, ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕੂਰਮਿਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯੇਸੁ ਭਕ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਯੈਵ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤਦਿਤਰੇਸੁ ਪੁਨਃ ਕੂਰਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤਿ(?); ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੂਕਸ਼ਮੀਕੁਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਜਕਸੀਵਲੇਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ, ਮਗਾਸ੍ਤੁ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ੀਯਵ੍ਯਾਧੇਭ੍ਯਃ, ਸ਼ਾਕੁਨਿਕੇਭ੍ਯਃ ਪਕ੍ਸਿਣਃ, ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਸ਼ਿਭ੍ਯੋ ਵਨੇਚਰਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯਃ ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਨਿ, ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਭ੍ਯਃ, ਕਤਾਨ੍ਨਾਨਿ ਤੁ ਸੂਦੇਭ੍ਯਃ, ਭੇਸਜਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਯ੍ਯਾਣਿ ਵਣਿਗ੍ਭ੍ਯਃ, ਅਕ੍ਰੇਯਾਣਿ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਾਦੀਨਿ ਤਾਪਸਵਨੇਚਰੇਭ੍ਯ ਇਤਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘੁਪਾਕਾ ਬਲਾਵਹਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਲ੍ਪਾਨਿਲਕਫਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੫||
मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः | पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ `ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਕਰ੍ਮਾਣੀਚ੍ਛਾਮਿ ਜ੍ਞਾਤੁਂ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਤਤ੍ਰ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲੀਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ ਦੂਸਕਮਹਾਦੂਸਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸ਼ਾਲਯ ਇਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, `ਮਧੁਰਾ’ ਇਤਿ ਰਸਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, `ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਾ’ ਇਤਿ ਵੀਰ੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, `ਲਘੁਪਾਕਾ’ ਇਤਿ ਪਾਕਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, `ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਅਲ੍ਪਾਨਿਲਕਫਾਃ ਅਲ੍ਪਂ ਵਾਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ਤੇਸਾਂ ਲੋਹਿਤਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਃ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣਬਲਕਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯੋ ਹਦ੍ਯਸ੍ਤਸਾਪਹਃ ||੬|| ਵ੍ਰਣ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਿਸਾਪਹਃ |੭|
तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः | चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः ||६|| व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः |७|
🔊 Audio coming soon
ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਗੁਣਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਘ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ| ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਤ੍ਰ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਵਰ੍ਤਤੇ||੬||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲਯੋਵਰਾਃ ||੭||
तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲੇਃ| ਅਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਾ ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਮਨ੍ਤਰਂ ਭੇਦਃ ਕ੍ਰਮੇਣਾਵਰਤ੍ਵੇਨ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਰ੍ਮਵਾਚੀ| ਕ੍ਰਮਸ਼ੋਵਰਾ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਧੀਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
ਸਸ੍ਟਿਕਕਾਙ੍ਗੁਕਮੁਕੁਨ੍ਦਕਪੀਤਕਪ੍ਰਮੋਦਕਕਾਕਲਕਾਸਨਪੁਸ੍ਪਕਮਹਾਸਸ੍ਟਿਕਚੂਰ੍ਣਕਕੁਰਵਕਕੇਦਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ||੮|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ਮਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ | ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚ ਗੁਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ||੯||
षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः ||८|| रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः | शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਸ੍ਟਿਕਾਨਾਹ- ਸਸ੍ਟਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤੇ ਸਸ੍ਟਿਕਾਭਿਧਾਨਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਸ੍ਟਿਕਤ੍ਵਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਗੌਰਸਸ੍ਟਿਕਃ, ਮੁਕੁਨ੍ਦਕਕਾਕਲਕਾਸਨਪੁਸ੍ਪਕਕੁਰਬਕਕੇਦਾਰਾਃ ਕਸ੍ਣਸਸ੍ਟਿਕਾਃ, ਸ਼ੇਸਾ ਗੌਰਕਸ੍ਣਾ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਚੀਨਦੁਰ੍ਦਰਸ਼ਾਰਦਾਦਯਃ| ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਵ੍ਰੀਹਿਭੇਦ ਏਵ, ‘ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਵ੍ਰੀਹਿਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਕਿਨ੍ਤੁ ਵ੍ਰੀਹਿਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕੀ, ਸਸ੍ਟਿਕਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਪਾਕੀ||੮-੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ | ਮਦੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਦ੍ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ ||੧੦|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਤੁਲ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਭਿਃ |੧੧|
षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०|| विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११|
🔊 Audio coming soon
ਗੌਰਸਸ੍ਟਿਕਗੁਣਮਾਹ- ਸਸ੍ਟਿਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ ਦੇਹਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍, ਤਾਰੁਣ੍ਯਸ੍ਥਾਪਕੋ ਵਾ||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਗੁਣੈਃ ||੧੧||
शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਤੋਕਭੇਦਾ ਗੁਣੈਃ ਕਤ੍ਵਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਗੌਰਸਸ੍ਟਿਕਾਤ੍||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਸ਼ਾਲਾਮੁਖਜਤੁਮੁਖਨਨ੍ਦੀਮੁਖਲਾਵਾਕ੍ਸਕਤ੍ਵਰਿਤਕਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਰਾਵਤਕਪਾਟਲਪ੍ਰਭਤਯੋ ਵ੍ਰੀਹਯਃ ||੧੨||
कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरितककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰੀਹਿਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਹ- ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਃ ਕਸ੍ਣਤੁਸਤਣ੍ਡੁਲਃ , ਸ਼ਾਲਾਮੁਖਃ ਕਸ੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕਾਰਤਣ੍ਡੁਲਃ, ਜਤੁ ਲਾਕ੍ਸਾ ਤਦਾਕਤਿ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਜਤੁਮੁਖਃ, ਨਨ੍ਦੀਮੁਖਃ ਆਡੀਚਞ੍ਚੁਸਦਸ਼ਮੁਖਤਣ੍ਡੁਲਃ, ਲਾਵਾਕ੍ਸਿਸਦਸ਼ਤਣ੍ਡੁਲੋ ਲਾਵਾਕ੍ਸਃ, ਸਸ੍ਟਿਕਵਤ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਪਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਤ੍ਵਰਿਤਕਃ, ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਾਨੀਵ ਵਰ੍ਣੇਨ ਵਰ੍ਤੁਲਤਯਾ ਚ ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਯਸ੍ਯ ਸਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਃ, ਪਾਰਾਵਤਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲਤਣ੍ਡੁਲਃ ਪਾਰਾਵਤਃ, ਪਾਟਲਾਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਾਟਲਃ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਖਞ੍ਜਰੀਟਖਞ੍ਜਨਕਕ੍ਸੌਮਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤੋਹਿਮਾਃ | ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕੈਰ੍ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ ||੧੩||
कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः | अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰਸੇ| ਅਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੀਰ੍ਯਤੋਹਿਮਾ ਉਸ੍ਣਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕੈਰਿਤਿ ਏਤੇਨ ਕੁਧਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਏਸਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਃ ਸੂਚ੍ਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਸਸ੍ਟਿਕਾਨਾਂ ਗੁਣਕਾਰਿਤਾ, ਚਰਕਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਪਾਟਲਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ‘ਅਨਾਰ੍ਸੋਯਂ ਪਾਠਃ’ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਝਟਃ| ‘ਪਾਟਲਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਰੀਹੌ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਾਚਿਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵ੍ਰੋਹੇਸ੍ਤੂਕ੍ਤ ਏਵ ਗੁਣਃ’ ਇਤਿ ਗਯੀ| ‘ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਾਰੀ ਪਾਟਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍, ਅਯਂ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਃ’ ਇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਃ||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ | ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਰੀਹਯੋਪਰੇ ||੧੪||
कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਗੁਣਮਾਹ- ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਦਗ੍ਧਾਯਾਮਵਨੌ ਜਾਤਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਲਘੁਪਾਕਿਨਃ | ਕਸਾਯਾ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਕਰ੍ਸਣਾਃ ||੧੫||
दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः | कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਭੂਮਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਗੁਣਮਾਹ- ਦਗ੍ਧਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਗ੍ਧਾਯਾਮਵਨੌ ਜਾਤਾ ਇਤਿ ਦਗ੍ਧਭੂਮਾਵੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਸ੍ਥਲਜਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਕਟੁਕਾਨ੍ਵਯਾਃ | ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਃ ਪਵਨਾਨਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੬||
स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः | किञ्चित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਲਜਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਲਜਾ ਜਾਙ੍ਗਲਭੂਮਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਃ| ਪਵਨਾਨਲਵਰ੍ਧਨਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧੬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਕੈਦਾਰਾ ਮਧੁਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ | ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਾਲ੍ਪਮਲਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ||੧੭||
कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः | ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਕੈਦਾਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੈਦਾਰਾ ਅਨੂਪਜਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੈਰੇਚਨਿਕਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਧਿਕਰਾਃ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਰੋਪ੍ਯਾਤਿਰੋਪ੍ਯਾ ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਪਾਕਾ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ | ਅਦਾਹਿਨੋ ਦੋਸਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੮||
रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः | अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਪ੍ਯਾਤਿਰੋਪ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਰੋਪ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਸ਼ਾਲਯ ਏਕਵਾਰਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਾਸ਼੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਰ ਰੋਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਰੋਪ੍ਯਾਃ, ਯੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਰੋਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਤਿਰੋਪ੍ਯਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾ ਇਤਿ ਅਦਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍, ‘ਮੂਤ੍ਰਲਾ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾ ਮੁਤ੍ਰਾਪਕਰ੍ਸਣਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਹਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ’||੧੮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਢਾ ਯੇ ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤੇ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ | ਤਿਕ੍ਤਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾ ਲਘੁਪਾਕਾਃ ਕਫਾਪਹਾਃ ||੧੯||
शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः | तिक्ताः कषायाः पित्तघ्ना लघुपाकाः कफापहाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਛਿਨ੍ਨਰੂਢਸ਼ਾਲਿਗੁਣਮਾਹ- ਸ਼ਾਲਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਛਿਨ੍ਨਰੂਢਾ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਛਿਨ੍ਨਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰੂਢਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਯਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗੋ ਹਿਤਾਹਿਤਃ |੨੦| ਇਤਿ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗਃ |
विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः |२०| इति शालिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਉਪਸਂਹਾਰਮਾਹ- ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣੇ ਕਥਿਤਃ| ਅਯਂ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗਃ, ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗਃ? ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਹ ਸਵਿਸ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਵਿਸ੍ਤਰਤਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ| ਤਦ੍ਯਥਾ ‘ਧਾਨ੍ਯੇਨ ਮਾਂਸੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਚੈਵ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਿਹਾਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍’ ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਦਿਤਿ ਆਨਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੦|
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ਅਥ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁਧਾਨ੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਦਿਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੦||
अथ कुधान्यवर्गः | तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਸਵਿਸ੍ਤਰਾਣਾਮਪਿ ਕੁਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਚੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਮਾਂਸਫਲਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇਸੁ ਚੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਅਨੇਨ ਪਾਠੇਨ ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸੂਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਮੁਦ੍ਗਾਦਯਃ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕੁਧਾਨ੍ਯੇਤਿ ਕੁਤ੍ਸਿਤਾਨਿ ਕੁਧਾਨ੍ਯਾਨਿ||੨੦||
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ਕੋਰਦੂਸਕਸ਼੍ਯਾਮਾਕਨੀਵਾਰਸ਼ਾਨ੍ਤਨੁਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮਧੂਲਿਕਾਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ- ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਗਵੇਧੁਕਸਰਬਰੁਕਤੋਦ(ਯ)ਪਰ੍ਣੀਮੁਕੁਨ੍ਦਕਵੇਣੁਯਵਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ||੨੧||
कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दीमुखी- कुरुविन्दगवेधुकसरबरुकतोद(य)पर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਾਹ- ਕੋਰਦੂਸਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਰਦੂਸਕਃ ਕੋਦ੍ਰਵਃ; ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ- ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ, ਉਸ੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ, ਹਸ੍ਤਿਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤੋਯਸ਼੍ਯਾਮਾਕ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਉਸ੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ ਸ੍ਥੂਲਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ , ਹਸ੍ਤਿਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ; ਨੀਵਾਰ ਉਲਿਕਾਧਾਨ੍ਯਂ, ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍- ਏਕਂ ਧਾਨ੍ਯਸਦਸ਼ਵਿਟਪਂ ਧਾਨ੍ਯਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਹਾਦਲਕਾਣ੍ਡਂ ਤੁ ਸਲਿਲਜਂ; ਤਤ੍ਰ ਸਲਿਲਜਂ ਸਲਿਲਵਦ੍ਧਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਬਪ੍ਰਰੋਹਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ੂਕਂ ਚ, ਤਦੇਵ ‘ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾ’ ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ; ਵਰਕੋ ਵਰਟਿਕਾ ਸ਼ਾਕਮ੍ਭਰੀਭੂਮੌ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ; ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ਵਨਕੋਦ੍ਰਵਃ; ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ `ਕਙ੍ਗੁਨਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮਧੂਲਿਕਾ ਮਰ੍ਕਟਹਸ੍ਤਤਣਂ; ਤਦ੍ਭੇਦੋ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ; ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਕੋ ਵ੍ਰੀਹਿਗੁਰੁਃ; ਗਵੇਧੁਕਸ੍ਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ; ‘ਗਲਗੋਧੂਮ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ `ਗਰਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗਵੇਧੁਕਸ਼ਬ੍ਦਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ; ਸਰਃ ਸਰਕਰ੍ਣਿਕਾ; ਬਰੁਕਃ ‘ਬਰੁ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬਰੁਕਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ; ਤੋਦਪਰ੍ਣੀ ਤੋਯਪਰ੍ਣੀ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ; ਮੁਕੁਨ੍ਦੋ ਮੁਲੁਨ੍ਦਃ; ਵੇਣੁਯਵੋ ਵਂਸ਼ਫਲਮ੍| ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਵਨਚਾਰਿਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਝਣ੍ਟੀਘਰ੍ਮੂਟੀਜੋਨ੍ਨਲਿਕਾਦਯਃ||੨੧||
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
ਉਸ੍ਣਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਨਃ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾ ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ ||੨੨|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੀਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਪਹਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਕੋਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਸਨੀਵਾਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਾਨ੍ਤਨੁਃ ||੨੩||
उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः | श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः ||२२|| कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः | कोद्रवश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਉਸ੍ਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਃ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਸਕੋਰਦੂਸਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾ ਨੀਵਾਰਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਤ੍ਵਾਤ੍||੨੨-੨੩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਕਸ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪੀਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ | ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੪||
कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः | यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਕਙ੍ਗੁਨੀਗੁਣਮਾਹ- ਕੁਸ੍ਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਕਫਹਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਪੇਕ੍ਸਮ੍||੨੪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ਮਧੂਲੀ ਮਧੁਰਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਤਥਾ |੨੫|
मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा |२५|
🔊 Audio coming soon
ਮਧੂਲਿਕਾਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਮਧੁਰ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੫|
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
ਵਿਸ਼ੋਸੀ ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਵਰੁਕਃ ਸਮੁਕੁਨ੍ਦਕਃ ||੨੫||
विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਵਰੁਕਮੁਕੁਨ੍ਦਕਯੋਰ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਵਿਸ਼ੋਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੋਸੀ ਦ੍ਰਵਧਾਤੋਃ| ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਤਿਸ਼ਯੇਨ||੨੫||
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
ਰੂਕ੍ਸਾ ਵੇਣੁਯਵਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਾ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਕਸਾਯਾ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ ||੨੬||
रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः | बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਣੁਯਵਗੁਣਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਰ੍ਗਿਕਗੁਣਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ‘ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਵੇਣੁਯਵਾ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾ ਇਤਿ ਪਥਕ੍ਕਤ੍ਯ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਤਿਸ਼੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੨੬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
ਮੁਦ੍ਗਵਨਮੁਦ੍ਗਕਲਾਯਮਕੁਸ੍ਠਮਸੂਰਮਙ੍ਗਲ੍ਯਚਣਕਸਤੀਨਤ੍ਰਿਪੁਟਕਹਰੇਣ੍ਵਾਢਕੀਪ੍ਰਭਤਯੋ ਵੈਦਲਾਃ ||੨੭||
मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਗੁਣਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੁਦ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਦ੍ਗਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਹਰਿਤਪੀਤਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਭੇਦੇਨ; ਵਨਮੁਦ੍ਗਸ੍ਤੁ ਵਨੇ ਜਾਯਤੇ ਕਸ੍ਣਮੁਦ੍ਗ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, `ਮੁਦ੍ਗਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਲਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਾਃ; ਮਕੁਸ੍ਠਕੋ ਮੋਠਃ; ਮਸੂਰਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਕਸ੍ਣਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾ ਮਸੂਰਾਭਿਧਾਨਾਃ, ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਾ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਕਾਭਿਧਾਨਾਃ; ਚਣਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਃ; ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਾਃ; ਹਰੇਣੁਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਰ੍ਤੁਲਃ; ਆਢਕੀ ਤੁਵਰੀ| ਵੈਦਲਾ ਇਤਿ ਏਸਾਂ `ਵੈਦਲਾ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥੇਨ ਵੈਦਲਸਞ੍ਜ੍ਞਾ; ਏਵਂ ਹਿ ਵਿਦਲਾਨਾਮਿਤਿ ਵੈਦਲਾ ਇਤਿ ਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵੈਦਲਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਤੇਨ “ਵਲ੍ਲੂਰਂ ਮੂਲਕਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ ਵੈਦਲਮ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚਾਲੁਕਂ ਗੁਲ੍ਮੀ ਮਧੁਰਾਣਿ ਫਲਾਨਿ ਚ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵੈਦਲਤ੍ਵੇਨ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸੁ ਨਿਸੇਧਃ, ਤੇਨ ਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਾਦਯੋ ਨ ਨਿਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਹਿ ਤੇ ਵੈਦਲਾਃ||੨੭||
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕਟੁਪਾਕਾ ਮਰੁਤ੍ਕਰਾਃ | ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਸ੍ਤਥਾ ||੨੮||
कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः | बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦਲਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੮||
Adhikarana 28 (29) · Śloka 29
ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਤਲਾਸ੍ਤੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਾ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਾਃ | ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਹਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਨ੍ਯਾ ਮੁਦ੍ਗਸਮਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੯||
नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः | प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਦ੍ਗਗੁਣਮਾਹ- ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੯||
Adhikarana 29 (30) · Śloka 30
ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਸੂਰਾ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ |੩੦|
विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः |३०|
🔊 Audio coming soon
ਮਸੂਰਗੁਣਮਾਹ- ਵਿਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੩੦|
Adhikarana 30 (30) · Śloka 30
ਮਕੁਸ੍ਠਕਾਃ ਕਮਿਕਰਾਃ... |੩੦|
मकुष्ठकाः कृमिकराः... |३०|
🔊 Audio coming soon
ਮਕੁਸ੍ਠਗੁਣਮਾਹ- ਮਕੁਸ੍ਠਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੩੦|
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
... ਕਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਚੁਰਾਨਿਲਾਃ ||੩੦||
... कलायाः प्रचुरानिलाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਕਲਾਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਲਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦||
Adhikarana 32 (31) · Śloka 31
ਆਢਕੀ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਨਾਤਿਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ |੩੧|
आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी |३१|
🔊 Audio coming soon
ਆਢਕੀਗੁਣਮਾਹ- ਆਢਕੀਤ੍ਯਾਦਿ|੩੧|
Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32
ਵਾਤਲਾਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ ||੩੧|| ਕਫਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚਣਕਾਃ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਤ ਏਵ ਘਤਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਾਃ ਪਰਮ੍ ||੩੨||
वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः ||३१|| कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः | त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਚਣਕਗੁਣਮਾਹ- ਵਾਤਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੧-੩੨||
Adhikarana 34 (33) · Śloka 33
ਹਰੇਣਵਃ ਸਤੀਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ |੩੩|
हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः |३३|
🔊 Audio coming soon
ਹਰੇਣੁਸਤੀਨਾਵਾਹ- ਹਰੇਣਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੩੩|
Adhikarana 35 (33) · Śloka 33
ਤੇ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਕਾਃ ||੩੩||
ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਯੋਰਾਧ੍ਮਾਨਕਰਤ੍ਵਮਾਹ- ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਵਿਨਾ| ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਯੋਃ ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਆਧ੍ਮਾਨਨਿਸੇਧਃ, ਨ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਥਾਧ੍ਮਾਨਨਿਸੇਧਃ||੩੩||
Adhikarana 36 (34) · Śloka 34
ਮਾਸੋ ਗੁਰੁਰ੍ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵਸ੍ਯੋ ਮਧੁਰੋਨਿਲਘ੍ਨਃ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬਲਪ੍ਰਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਫਾਵਹਸ਼੍ਚ ||੩੪||
माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः | सन्तर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦਲਤ੍ਵੇਨਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਸਾਦੀਨਾਹ- ਮਾਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰੋ ਦ੍ਰਵਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰਃ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ੍ਤਪ੍ਤਿਕਰਃ| ਬਲਪ੍ਰਦਃ ਬਲਮੁਪਚਯਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਰਲਤ੍ਵੇ ਸ੍ਰੁਤਿਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵੇਨ| `ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਹਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍||੩੪||
Adhikarana 37 (35) · Śloka 35
ਕਸਾਯਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪੁਰੀਸਭੇਦੀ ਨ ਮੂਤ੍ਰਲੋ ਨੈਵ ਕਫਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ | ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਰੁਚਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ||੩੫||
कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता | स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्रः सन्तर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਜਮਾਸਾਨਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਾਜਮਾਸਃ| ਕਸਾਯਰਸਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ਕਫਹਾਰਿਤ੍ਵਮਵਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਰਿਤਿ ਰਸੇ||੩੫||
Adhikarana 38 (36) · Śloka 36
ਮਾਸੈਃ ਸਮਾਨਂ ਫਲਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕਾਕਾਣ੍ਡਫਲਂ ਤਥੈਵ |੩੬|
माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव |३६|
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਕਾਕਾਣ੍ਡਯੋਰ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਮਾਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੁਃ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਮ੍| ਕਾਕਾਣ੍ਡਫਲਮਸ਼੍ਵਕਃ; ਕਪਿਕਚ੍ਛੁਸਦਸ਼ਸ਼ਿਮ੍ਬਃ ਕਾਕਾਣ੍ਡਃ `ਸ਼ੂਕਰਸ਼ਿਮ੍ਬੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ|੩੬|
Adhikarana 39 (36) · Śloka 36
ਆਰਣ੍ਯਮਾਸਾ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਸਾਯਾ ਅਵਿਦਾਹਿਨਸ਼੍ਚ ||੩੬||
आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਆਰਣ੍ਯਮਾਸਗੁਣਮਾਹ- ਆਰਣ੍ਯਮਾਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਰਣ੍ਯਮਾਸਾਣਾਂ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵੇ ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ||੩੬||
Adhikarana 40 (37) · Śloka 37
ਉਸ੍ਣਃ ਕੁਲਤ੍ਥੋ ਰਸਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨਃ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਗੁਲ੍ਮਨਿਸੂਦਨਸ਼੍ਚ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਃ ਪੀਨਸਕਾਸਹਨ੍ਤਾ ||੩੭||
उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः | शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च साङ्ग्राहिकः पीनसकासहन्ता ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਹ- ਉਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਣੋ ਵੀਰ੍ਯੇਣ| ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨ ਇਤਿ ਕਫਮਾਰੁਤੌ ਭਿਨ੍ਨੌ ਮਿਲਿਤੌ ਚ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੭||
Adhikarana 41 (38) · Śloka 38
ਆਨਾਹਮੇਦੋਗੁਦਕੀਲਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਪਹਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਚ | ਕਫਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤਾ ਨਯਨਾਮਯਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਨ੍ਯਕੁਲਤ੍ਥ ਉਕ੍ਤਃ ||੩੮||
आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च | कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਵਨ੍ਯਕੁਲਤ੍ਥਮਾਹ- ਆਨਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਦਕੀਲਾ ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ||੩੮||
Adhikarana 42 (39) · Śloka 40
ਈਸਤ੍ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰਃ ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰਸ੍ਤਥੋਸ੍ਣਃ | ਤਿਲੋ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋ ਬਲਿਸ੍ਠਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪਨ ਏਵ ਪਥ੍ਯਃ ||੩੯|| ਦਨ੍ਤ੍ਯੋਗ੍ਨਿਮੇਧਾਜਨਨੋਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯੋਥ ਕੇਸ਼੍ਯੋਨਿਲਹਾ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ |੪੦|
ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः साङ्ग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः | तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः ||३९|| दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च |४०|
🔊 Audio coming soon
ਤਿਲਮਾਹ- ਈਸਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਸਤ੍ਕਸਾਯੋਨੁਰਸਤ੍ਵੇਨ, ਮਧੁਰੋ ਮੁਖ੍ਯਰਸਤ੍ਵੇਨ, ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤੋਨੁਰਸਤ੍ਵੇਨੈਵ| ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪਨ ਏਵ ਪਥ੍ਯ ਇਤਿ ਏਤੇਨ ਤਿਲਾਨਾਮਾਲੇਪਨ ਏਵ ਵ੍ਰਣੇ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮ੍, ਅਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਪੁਨਰਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਃ ‘ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਪਥ੍ਯਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਵਤ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਧਾ ਪ੍ਰਸਰਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤਭ੍ਯੋ ਦੋਸਹਨ੍ਤਭ੍ਯੋ ਲੇਪੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪਥ੍ਯਤਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤੋ ਦਨ੍ਤ੍ਯਃ| ਤ੍ਵਚੇ ਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ| ਕੇਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਃ ਕੇਸ਼੍ਯਃ||੩੯||-
Adhikarana 43 (40) · Śloka 40
ਤਿਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਸਿਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਮਧ੍ਯਃ ਸਿਤੋ ਹੀਨਤਰਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ||੪੦||
तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਲਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਾਧਮਤ੍ਵਮਾਹ- ਤਿਲੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਿਤਃ ਕਸ੍ਣਃ| ਸਿਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਇਤਿ ਪੀਤਹਰਿਤਲੋਹਿਤਾਃ||੪੦||
Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42
ਯਵਃ ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰੋ ਹਿਮਸ਼੍ਚ ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਾਰੀ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਪਥ੍ਯਸ੍ਤਿਲਵਚ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰੋ ਬਹੁਵਾਤਵਰ੍ਚਾਃ ||੪੧|| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮੇਧਾਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਚ੍ਚ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਥੂਲਵਿਲੇਖਨਸ਼੍ਚ | ਮੇਦੋਮਰੁਤ੍ਤਡਹਰਣੋਤਿਰੂਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚ ||੪੨||
यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी | व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः ||४१|| स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च | मेदोमरुत्तृड्हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ||४२||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਮਾਹ- ਯਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਃ ਕਸਾਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਮਧੁਰਰਸਾਚ੍ਚਕਾਰਸਮੁਚ੍ਚਿਤਂ ਕਸਾਯਤ੍ਵਂ ਹੀਨਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਪਥ੍ਯਸ੍ਤਿਲਵਦਿਤਿ ਤਿਲੋ ਯਥਾ ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੇਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਯਵੋਪਿ| ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨਾਵਿਦਗ੍ਧਵਿਦਗ੍ਧਾਭਿਨ੍ਨਾਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨ ਵ੍ਰਣੇ ਯਵਮਭ੍ਯਵਹਾਰੇਣਾਪਿ ਹਿਤਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਃ ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ, ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਹਿਤਃ| ਬਹੁਵਾਤਵਰ੍ਚਾ ਇਤਿ ਵਾਤੋਤ੍ਰ ਕੁਕ੍ਸਿਵਾਤੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਮੇਦੋਮਰੁਤ੍ਤਡਹਰਣ ਇਤਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍| ਮੇਦੋਮਰੁਤ੍ਤਡਹਰਣ ਇਤਿ ਮੇਦੋਵਾਤਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਚ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਦਿ ਵਾ ਮੇਦਸਾਵਤੋ ਮਰੁਨ੍ਮੇਦੋਮਰੁਤ੍ਤਂ ਸਾਵਰਣਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਨਿਰਾਵਰਣੇ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਕਸਾਯਕਟੁਪਾਕੈਰ੍ਨਾਤਿਵਰ੍ਧਕੋ ਨਾਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਃ| ‘ਯਵੋਕਸਾਯਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍; ਤਤ੍ਰੇਸਤ੍ਕਸਾਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੧-੪੨||
Adhikarana 45 (43) · Śloka 43
ਏਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਤਰੈਸ੍ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਵੇਭ੍ਯੋਤਿਯਵਾਨਸ਼ੇਸੈਃ |੪੩|
एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किञ्चिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः |४३|
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਯਵਗੁਣਮਾਹ- ਏਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਯਵਾ ਨਿਃਸ਼ੂਕਾਃ ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਯਵਾ ਏਵ| ਅਸ਼ੇਸੈਰ੍ਗੁਣੈਰਤਿਯਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਯਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਯਵਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍’ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਤਿਯਵਯਵਿਕਾਦਯੋਸ਼ੇਸਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਵਿਕਾ ਨਿਃਸ਼ੂਕਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਃ|੪੩|
Adhikarana 46 (43) · Śloka 44
ਗੋਧੂਮ ਉਕ੍ਤੋ ਮਧੁਰੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੁਚਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ||੪੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਸ਼ੀਤੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤਾ ਸਨ੍ਧਾਨਕਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ ਸਰਸ਼੍ਚ |੪੪|
गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च ||४३|| स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च |४४|
🔊 Audio coming soon
ਗੋਧੂਮਗੁਣਮਾਹ- ਗੋਧੂਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰੋ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਕਾਰੀ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਸ਼ੀਤ ਇਤ੍ਯਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਾਕਾਕ੍ਸਿਗੋਲਕਵਦੁਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰ ਇਤਿ ਨਵਗੋਧੂਮਃ, ਪੁਰਾਣਗੋਧੂਮਸ੍ਤੁ ਵਸਨ੍ਤੇਪ੍ਯੁਪਯੋਗਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ||੪੩||-
Adhikarana 47 (44) · Śloka 45
ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਸਾਯੋ ਵਿਸਸ਼ੋਸਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਾਸਦਸ੍ਟਿਕ੍ਸਯਕਦ੍ਵਿਦਾਹੀ ||੪੪|| ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਵਿਣ੍ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਲਸ਼੍ਚ |੪੫|
रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही ||४४|| कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च |४५|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼ਿਮ੍ਬਿਗੁਣਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| `ਵਿਸਸ਼ੋਥਮੇਹ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੪||-
Adhikarana 48 (45) · Śloka 46
ਸਿਤਾਸਿਤਾਃ ਪੀਤਕਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇਨੇਕਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ||੪੫|| ਯਥਾਦਿਤਸ੍ਤੇ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਟੂਸ੍ਣਾ ਰਸਪਾਕਯੋਸ਼੍ਚ |੪੬|
सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः ||४५|| यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च |४६|
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਨਾਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ, ਅਸਿਤਾਃ ਕਸ੍ਣਾਃ| ਯਥਾਦਿਤਸ੍ਤੇ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਇਤਿ ਅਸਿਤਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਃ, ਪੀਤਾਦਸਿਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਃ, ਰਕ੍ਤਾਦਪਿ ਪੀਤਃ| ਗੁਣੈ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਲਕ੍ਸਣੈਃ, ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਯਥੋਦਿਤਾਸ੍ਤੇ ਗੁਣਤਸ੍ਤਥਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਯੇ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾ ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਰਸਪਾਕਯੋਰੁਦਿਤਾਸ੍ਤੇ ਤਥੈਵਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ, ਨ ਤੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ||੪੫||-
Adhikarana 49 (46) · Śloka 47
ਸਹਾਦ੍ਵਯਂ ਮੂਲਕਜਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ਕੁਸ਼ਿਮ੍ਬਿਵਲ੍ਲੀਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ||੪੬|| ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਰਸੇ ਚ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਸ਼੍ਚ |੪੭|
सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः ||४६|| ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च |४७|
🔊 Audio coming soon
ਸਹਾਦ੍ਵਯਮਿਤਿ ਸਹਾਦ੍ਵਯਂ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਮਾਸਪਰ੍ਣ੍ਯੌ| ਮੂਲਕਜਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾ ਇਤਿ ਮੂਲਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀ| ਕੁਸ਼ਿਮ੍ਬੀਵਲ੍ਲੀ ਸ਼ੁਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ `ਮੂਲਕਪਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਕਪਰ੍ਣੀ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਃ||੪੬||
Adhikarana 50 (47) · Śloka 48
ਵਿਦਾਹਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਪ੍ਰਦਾਸ਼੍ਚ ||੪੭|| ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਮਤਾ ਵੈਦਲਿਕਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ |੪੮|
विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च ||४७|| रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः |४८|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵੈਦਲਾਨਾਂ ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਸਤੀਨਾਨ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਮ੍ਬੀਗੁਣਮਾਹ- ਵਿਦਾਹਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗੁਡਗੁਡਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ `ਸਵਾਤਤੋਦਸ਼ੂਲਾਂ ਮਲਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ’| ਵੈਦਲਿਕਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾ ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਮਾਰ੍ਦ੍ਰਫਲਿਕਾਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਨਿਰ੍ਗਤਤ੍ਵਚਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤ ਏਵ ਗੁਣਃ||੪੭||-
Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50
ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਃ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਦਾਹਿਭਾਵਾਦਹਿਤਃ ਕੁਸੁਮ੍ਭਃ ||੪੮|| ਉਸ੍ਣਾਤਸੀ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੁਕਾ ਵਿਪਾਕੇ | ਪਾਕੇ ਰਸੇ ਚਾਪਿ ਕਟੁਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕੋਪੀ ||੪੯|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਃ ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨਸ੍ਤਥਾਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸਿਤਸਰ੍ਸਪੋਪਿ |੫੦|
कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः ||४८|| उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके | पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी ||४९|| तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्नस्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि |५०|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦੇਵ ਕੁਸੁਮ੍ਭਾਤਸੀਸਰ੍ਸਪਗੁਣਮਾਹ- ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਰਸੇ ਚ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| `ਮਧੁਰੋਨਿਲਘ੍ਨਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍ਸਪਃ| ਰਕ੍ਤਸਰ੍ਸਪਗੁਣਮਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਿਤਸਰ੍ਸਪੋ ਰਕ੍ਤਸਰ੍ਸਪਃ||੪੮-੪੯||-
Adhikarana 52 (50) · Śloka 50
ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਵ੍ਯਾਧਿਹਤਮਪਰ੍ਯਾਗਤਮੇਵ ਚ | ਅਭੂਮਿਜਂ ਨਵਂ ਚਾਪਿ ਨ ਧਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਵਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੫੦||
अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च | अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਾਹ- ਅਨਾਰ੍ਤਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਰ੍ਤੁਜਾਤਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਹਤਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਨਾ ਹਤਮ੍| ਅਪਰ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਅਪਕ੍ਵਮ੍| ਅਭੂਮਿਜਮ੍ ਊਸਰੋਪਲਕਾਦਿਸਵਿਸਭੂਮਿਜਂ; ‘ਯਸ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਾ ਉਚਿਤਾ ਭੂਮਿਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭੂਮੌ ਜਾਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਨਵਂ ਚਾਪੀਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਨਵਸ੍ਯਾਨਤਿਦੋਸਕਾਰਿਤਾ ਸੂਚ੍ਯਤੇ| ਧਾਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੂਕਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੫੦||
Adhikarana 53 (51) · Śloka 51
ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍ |੫੧|
नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
ਨਵਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਨਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਵਮਿਤਿ ਵਰ੍ਸਂ ਯਾਵਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਕ੍ਲੇਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਜਨਨਮ੍| ਲਘੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮਿਤਿ ਲਘੁ ਪੁਰਾਣਮਿਤਿ ਵਾਚ੍ਯੇਤ੍ਰ ‘ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ- ਪ੍ਰਥਮਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਰ੍ਸਂ ਯਾਵਤ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਗੁਣਵਚ੍ਚ ਭਵਤਿ, ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਨੀਰਸਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਗੁਣਕਰਮਿਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਤਿ ਗੌਰਵਮ੍| ਨ ਤੁ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿਜਹਾਤਿ ਤਤ੍” ਇਤਿ; ‘ਮਾਸਚਣਕਾਦਯਸ੍ਤੁ ਨੂਤਨਾ ਏਵ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਕਰਣਸਮਰ੍ਥਾਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ|੫੧|
Adhikarana 54 (51) · Śloka 51
ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਰੂਢਂ ਦਸ੍ਟਿਦੂਸਣਮ੍ ||੫੧||
विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੂਢਮਾਹ- ਵਿਦਾਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੂਢਮ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਜਨਨਸ਼ਕ੍ਤਿਰਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਨ੍ਯੇ `ਵਿਰੂਢਮਙ੍ਕੁਰਿਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ, ਈਸਦ੍ਭਸ੍ਟਂ ਚਣਕਮੁਦ੍ਗਾਦਿਵਿਰੂਢਮਾਹੁਰਪਰੇ||੫੧||
Adhikarana 55 (52) · Śloka 52
ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਃ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਾਗਸ਼ਃ | ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਮ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੫੨|| ਇਤਿ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ |
शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः | कालप्रमाणसंस्कारमात्राः सम्परिकीर्तिताः ||५२|| इति कुधान्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਉਪਸਂਹਾਰਮਾਹ- ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਾਗਸ਼ਃ ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮਿਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਯਥਾ- ਗੁਰੋਰਪਿ ਵ੍ਰੀਹੇਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਲ੍ਲਾਜਾ ਲਘਵਃ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਨਰਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸਿਣੀ ਹੀਨਾ ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਾ ਚੇਤਿ| ``ਲਘੁ ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਰ੍ਵਪਥ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਯਦ੍ਯਦਾਗਚ੍ਛਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਤ੍ਤਲ੍ਲਘੁਤਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍’’- ਇਤਿ| ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੫੨||
Adhikarana 56 (53) · Śloka 53
ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ | ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਜਲੇਸ਼ਯਾ, ਆਨੂਪਾ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਭੁਜ, ਏਕਸ਼ਫਾ, ਜਾਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਣ੍ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਏਤੇਸਾਂ ਵਰ੍ਗਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ | ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਆਨੂਪਾਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਤਤ੍ਰ ਜਾਙ੍ਗਲਵਰ੍ਗੋਸ੍ਟਵਿਧਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਜਙ੍ਘਾਲਾ, ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ, ਪ੍ਰਤੁਦਾ, ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ, ਪ੍ਰਸਹਾਃ, ਪਰ੍ਣਮਗਾ, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਤੇਸਾਂ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰੌ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮੌ ||੫੩||
अथ मांसवर्गः | अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः; तद्यथा- जलेशया, आनूपा, ग्राम्याः, क्रव्यभुज, एकशफा, जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति | एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधानतमाः | ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति | तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः | तद्यथा- जङ्घाला, विष्किराः, प्रतुदा, गुहाशयाः, प्रसहाः, पर्णमृगा, बिलेशया, ग्राम्याश्चेति | तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਤਰੂਪਂ ਚੋਕ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਧਾਨਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਮਾਂਸਮਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲੇਸ਼ਯਾਃ ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਃ ਪਾਦਿਨੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ; ਆਨੂਪਾਃ ਕੂਲਚਰਾਃ ਪ੍ਲਵਾਸ਼੍ਚ; ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਕਸ਼ਫਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ, ਸ਼ਫਃ ਖੁਰਃ; ਕ੍ਰਵ੍ਯਭੁਕ੍ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਹਾਸ਼੍ਚ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ; ਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਪਰ੍ਣਮਗਬਿਲੇਸ਼ਯਾ ਇਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਭੇਦਾਃ ਸਟ੍ਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਃ| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸਡ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਤੁਦਾਦਿਭੇਦਾ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵਾਵਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਸਡ੍ਵਰ੍ਗਾ ਇਤਿ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍; `ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਜਙ੍ਘਾਲਾਦਿਭੇਦਾ ਭਵਿਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਅਯਂ ਸੋਢਾ ਭੇਦਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਪਨਾਯ| ਵਰ੍ਗਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਾਹ- ਏਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਤੇ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਕਥਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਤ੍ਵੇਨਾਨੂਪਤ੍ਵੇਨ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਭੇਦਾਨਾਂ ਗੁਣਾਨੁਗਮਾਯ| ਜਾਙ੍ਗਲਸ੍ਯਾਸ੍ਟਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਸਰ੍ਵੇਤ੍ਰੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| `ਜਾਙ੍ਗਲਵਿਸ੍ਕਿਰੌ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍||੫੩||
Adhikarana 57 (54) · Śloka 54
ਤਾਵੇਣਹਰਿਣਰ੍ਕ੍ਸਕੁਰਙ੍ਗਕਰਾਲਕਤਮਾਲਸ਼ਰਭਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਸਤਚਾਰੁਸ੍ਕਰਮਗਮਾਤਕਾਪ੍ਰਭਤਯੋ ਜਙ੍ਘਾਲਾ ਮਗਾਃ ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਲਘਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਹਦ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਾਸ਼੍ਚ ||੫੪||
तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰਾਵਾਹ- ਤਾਵੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤਾਵਿਤਿ ਯੌ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰੌ ਕਥ੍ਯੇਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਹਰਿਣਃ, ਹਰਿਣੋ ਗੌਰਹਰਿਣਃ, ਕ੍ਸੋ ਨੀਲਾਣ੍ਡਃ `ਰੋਰੁ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਕੁਰਙ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰਗਤਿਃ `ਚਤੁਰਙ੍ਗ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕਰਾਲੋਧੋਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਨ੍ਤੋ ਹਿਮਵਦਾਦਿਪਰ੍ਵਤੇਸੁ `ਕਸ੍ਤੂਰੀਮਗ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕਤਮਾਲਾ ਬਹਵਃ ਸਙ੍ਘਾਤਚਾਰਿਣੋ ਮਗਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਸ਼ਰਭੋਸ੍ਟਾਪਦ ਉਸ੍ਟ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣੋ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਗਃ ਪਸ੍ਠਗਤਚਤੁਸ੍ਪਾਦਃ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ੍ਟ੍ਰੋਤਿਦੁਸ੍ਟਃ `ਕਰ੍ਕਟਕ’ ਇਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕਪੁਰੇ, ਪਸਤੋ ਬਿਨ੍ਦੁਚਿਤ੍ਰਿਤਃ `ਚਿਤ੍ਤਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਚਾਰੁਸ੍ਕਸ਼੍ਚਾਰੁਸ਼ਰੀਰਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪਤਨੁਰ੍ਮਗਭੇਦ ਏਵ, ਮਗਮਾਤਕਾ ਅਲ੍ਪਾ ਪਥੂਦਰਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰੀ `ਮੇਦਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕੋਟ੍ਟਕਾਰਕਰਾਮਾਦਯਃ| ਜਙ੍ਘਾਲਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਜਙ੍ਘਾਵਨ੍ਤਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਇਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗੁਣਕਰ੍ਮਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਾ ਇਤਿ ਅਸ਼੍ਮਰੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਦਿਸੁ ਪਥ੍ਯਾਃ, ਮੂਤ੍ਰਵਿਰੇਕਕਾਰਿਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੪||
Adhikarana 58 (55) · Śloka 55
ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਫਰੋਗਹਾ | ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੋਚਨੋ ਬਲ੍ਯਸ੍ਤੇਸਾਮੇਣੋ ਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ||੫੫||
कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा | सङ्ग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸ੍ਣਹਰਿਣਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਣਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਸਤ੍ਵੇਪਿ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋਤ੍ਕਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਸਾਯਮਧੁਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੫੫||
Adhikarana 59 (56) · Śloka 56
ਮਧੁਰੋ ਮਧੁਰਃ ਪਾਕੇ ਦੋਸਘ੍ਨੋਨਲਦੀਪਨਃ | ਸ਼ੀਤਲੋ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਹਰਿਣੋ ਲਘੁਃ ||੫੬||
मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः | शीतलो बद्धविण्मूत्र सुगन्धिर्हरिणो लघुः ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਗੌਰਹਰਿਣਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰ ਇਤਿ ਏਤੇਨਾਤੀਸਾਰਿਣਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਚ ਹਿਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍; ਏਣਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਮਹਿਤਃ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਤ੍ਵਾਤ੍||੫੬||
Adhikarana 60 (57) · Śloka 57
ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਰਿਣਸ੍ਤਾਮ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਯੋ ਨ ਕਸ੍ਣੋ ਨ ਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਰਙ੍ਗਃ ਸੋਭਿਧੀਯਤੇ ||੫੭||
एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते | यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
ਸੂਤ੍ਰੇਣੈਣਹਰਿਣਯੋਰ੍ਭੇਦਮਾਹ- ਏਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੭||
Adhikarana 61 (58) · Śloka 58
ਸ਼ੀਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਗਮਾਤਕਾ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰੁਚਿਪ੍ਰਣੁਤ੍ ||੫੮||
शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका | सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
ਮਗਮਾਤਕਾਮਾਹ- ਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੮||
Adhikarana 62 (59) · Śloka 60
ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕਪਿਞ੍ਜਲਵਰ੍ਤੀਰਵਰ੍ਤਿਕਾਵਰ੍ਤਕਨਪ੍ਤਕਾਵਾਰ੍ਤੀਕਚਕੋਰਕਲਵਿਙ੍ਕਮਯੂਰਕ੍ਰਕਰੋਪਚਕ੍ਰ- ਕੁਕ੍ਕੁਟਸਾਰਙ੍ਗਸ਼ਤਪਤ੍ਰਕੁਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕੁਰੁਵਾਹਕਯਵਾਲਕਪ੍ਰਭਤਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਹਲਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ ||੫੯|| ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਕਸਾਯਾ ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਾਃ |੬੦|
लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्र- कुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्याहला विष्किराः ||५९|| लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः |६०|
🔊 Audio coming soon
ਲਾਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਕਸ੍ਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਕ੍ਸਃ; ਕਪਿਞ੍ਜਲੋ ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ; ਵਰ੍ਤੀਰਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੂਕਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਦਲ੍ਪੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਹਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਿਕਾਸਦਸ਼ ਏਵ, `ਘਰ੍ਘਰਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵਰ੍ਤਿਕਾਵਰ੍ਤਿਕੌ ਤਦ੍ਭੇਦੌ; ਨਪ੍ਤਕਾ ਲੋਕੇ ਘੁਡੁਰੁਕਾਭਿਧਾ ਹੂਙ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣ੍ਯਲ੍ਪਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਦਰਾ; ਵਾਰ੍ਤੀਕਾ ਵਰ੍ਤਿਚਟਕਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਃ ਸਙ੍ਘਾਤਚਾਰਿਣਃ `ਵਗੇਡਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਚਕੋਰੋ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸੋ ਵਿਸਸੂਚਕਃ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਖ੍ਯਾਤਃ; ਕਲਵਿਙ੍ਕਃ ਕਾਲਚਟਕੋ ਭਙ੍ਗਰਾਜਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਃ, ਅਪਰੇ ਭਙ੍ਗਰਾਜਮਾਹੁਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਸ਼ਿਰਸਂ ਕਸ੍ਣਗ੍ਰੀਵਂ ਗ੍ਰਾਮਚਟਕਾਕਾਰਂ ਕਲਵਿਙ੍ਕਮਾਹੁਃ; ਮਯੂਰਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕ੍ਰਕਰੋ ਲਾਵਾਨ੍ਤਕੋ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਃ, `ਕਯਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਉਪਚਕ੍ਰਃ ਕ੍ਰਕਰਭੇਦਃ ਕਸ਼ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਦਾਵਿਲਃ; ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸਾਰਙ੍ਗਸ਼੍ਚਾਤਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਬੁਰਸ਼੍ਚਾਤਕਾਕਾਰੋ ਵਿਸ੍ਕਿਰਃ; ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੋ ਦਾਰ੍ਵਾਘਾਟਃ, `ਕਾਸ੍ਠਕੁਟ੍ਟਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕੁਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਭੇਦਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਪਿਲਃ; ਕੁਰੁਵਾਹਕਃ ਕੁਰੁਕੁਰੁਕਃ; ਯਵਾਲਕੋ ਯਵਗੁਡੁਰੁਕਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਃ| ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ; ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਰਣਯੁਗਲਚਞ੍ਚੁਭਿਰਾਹਲਨ੍ਤਿ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤੀਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਾਹਲਾਃ| ਏਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਲਾਵਾਦਿਵਰ੍ਤਿਕਾਦਿਵਰ੍ਗਯੋਰ੍ਗੁਣਾਞ੍ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਵਰ੍ਗੌ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਵੇਤੌ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੌ ਲਘੂ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰੌ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲੌ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨੌ” ਇਤਿ; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੫੯||-
Adhikarana 63 (60) · Śloka 60
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੀਪਨਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਲਘੁਃ | ਲਾਵਃ ਕਟੁਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਪੂਜਿਤਃ ||੬੦||
सङ्ग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः | लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਲਾਵਕਗੁਣਮਾਹ- ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਪੂਜਿਤ ਇਤਿ ਪੂਜਿਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਕਥਨੇ ਦੋਸਸ਼ਮਨ ਇਤਿ ਵਚਨਾਦਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਵਚਨਾਚ੍ਚ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਨਪਿ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਥਵਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਗਮਨਨਿਵਤ੍ਤਯੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਗੈਰਿਕਃਪਾਂਸ਼ੁਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕੋ ਦਰ੍ਭਰਸ੍ਤਥਾ| ਲਾਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮਤਃ”- ਇਤਿ; ਗੈਰਿਕਪਾਂਸ਼ੁਲੌ ਪ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧੌ, ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਦਰ੍ਭਰੌ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯੌ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਗੈਰਿਕਪਾਂਸ਼ੁਲਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਦਰ੍ਭਰਭੇਦੇਨ ਗੁਣਾਨ੍ ਪਥਗ੍ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਏਤਚ੍ਚ ਨ ਬਹੁਸਮ੍ਮਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਮ੍||੬੦||
Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63
ਈਸਦ੍ਗੁਰੂਸ੍ਣਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ | ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਃ ||੬੧|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ | ਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਮਨ੍ਦਵਾਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੬੨|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨਿਲਹਰੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ |੬੩|
ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः | तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ||६१|| रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः | कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते ||६२|| हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः |६३|
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਗੁਣਮਾਹ- ਈਸਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਸਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਵਕਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਂ ਰਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟਿਘ੍ਨਤ੍ਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ| ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੬੧-੬੨||-
Adhikarana 65 (63) · Śloka 64
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੬੩|| ਲਘਵਃ ਕ੍ਰਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਚੈਵੋਪਚਕ੍ਰਕਾਃ |੬੪|
वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः ||६३|| लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः |६४|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਕਰਗੁਣਮਾਹ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਚਕ੍ਰਗੁਣਮਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੇਤਿ ਕ੍ਰਕਰਸਦਸ਼ਗੁਣਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੩|| -
Adhikarana 66 (64) · Śloka 65
ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋਰੁਚੌ ਹਿਤਃ ||੬੪|| ਮਯੂਰਃ ਸ੍ਵਰਮੇਧਾਗ੍ਨਿਦਕ੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍ |੬੫|
कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः ||६४|| मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् |६५|
🔊 Audio coming soon
ਮਯੂਰਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਕ੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਦਿਤਿ ਚਕ੍ਸੁਃਸ਼੍ਰਵਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੪||-
Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋਨਿਲਹਾ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਰਬਲਾਵਹਃ ||੬੫|| ਬਂਹਣਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋ ਗੁਰੁਸ੍ਤੁ ਸਃ | ਵਾਤਰੋਗਕ੍ਸਯਵਮੀਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਃ ||੬੬||
स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः ||६५|| बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः | वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਵਨਕੁਕ੍ਕੁਟਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਨ੍ਯੋ ਵਨਜਾਤਃ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕੁਕ੍ਕੁਟਮਾਹ- ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਵਨਕੁਕ੍ਕੁਟਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਨ੍ਯੋਪਿ ਗੁਰੁਃ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਤਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੫-੬੬||
Adhikarana 68 (67) · Śloka 67
ਕਪੋਤਪਾਰਾਵਤਭਙ੍ਗਰਾਜਪਰਭਤਕੋਯਸ੍ਟਿਕਕੁਲਿਙ੍ਗਗਹਕੁਲਿਙ੍ਗਗੋਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕਡਿਣ੍ਡਿਮਾਣਵਕਸ਼ਤਪਤ੍ਰਕ- ਮਾਤਨਿਨ੍ਦਕਭੇਦਾਸ਼ਿਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕਾਵਲ੍ਗੁਲੀਗਿਰਿਸ਼ਾਲਟ੍ਵਾਲਟ੍ਟੂਸਕਸੁਗਹਾਖਞ੍ਜਰੀਟਹਾਰੀਤਦਾਤ੍ਯੂਹਪ੍ਰਭਤਯਃ , ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ ||੬੭||
कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डिमाणवकशतपत्रक- मातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः , प्रतुदाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤੁਦਾਨਾਹ- ਕਪੋਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪੋਤੋ ਵਨਵਾਸੀ `ਪਾਣ੍ਡੁਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਸ ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਃ; ਪਾਰਾਵਤੋ ਗਹਦੇਵਕੁਲਾਲਯਃ; ਭਙ੍ਗਰਾਜੋ ਭ੍ਰਮਰਕੋ ਧੂਮ੍ਯਾਟਸਦਸ਼ਃ `ਪਕ੍ਸਿਰਾਜ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਪਰਭਤਃ ਕੋਕਿਲਃ; ਕੋਯਸ੍ਟਿਃ ਕੋਯਙ੍ਗਕਾ ਦੀਰ੍ਘਜਙ੍ਘਾ `ਕੋਯਙ੍ਗ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕੁਲਿਙ੍ਗੋ ਵਨ੍ਯਚਟਕੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਚਟਕਾਕਾਰਃ; ਗਹਕੁਲਿਙ੍ਗਃ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਚਟਕਃ ‘ਗ੍ਰਾਮਚਟਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਗੋਕ੍ਸ੍ਵੇਡੋ ਗੋਨਰ੍ਦਃ; ਡਿਣ੍ਡਿਮਾਣਵਕਃ ਡਿਣ੍ਡਿਮੋਤ੍ਕਟਧ੍ਵਨਿਃ; ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੋ ਰਾਜਸ਼ੂਕਃ; ਭਾਤਨਿਨ੍ਦਕਃ ਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਃ `ਪੁਤ੍ਰਰਞ੍ਜਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਭੇਦਾਸ਼ੀ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੁਕਃ, ਭੇਕਾਸ਼ੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ; ਵਲ੍ਗੁਲੀ `ਗਦੁਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਗਿਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾ, `ਪਰ੍ਵਤਵਾਹੀ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਲਟ੍ਵਾ ਫੇਞ੍ਜਾਤਕੋ ਰਕ੍ਤਪੁਚ੍ਛਾਧੋਭਾਗਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜਭੇਦਮਾਹੁਃ, `ਲਾਟ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਲਟ੍ਟੂਸਕੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਫੇਞ੍ਜਾਤਕਃ , ਅਨ੍ਯੇ ਸਞ੍ਚਾਨਚਞ੍ਚ੍ਵਾਕਤਿਚਞ੍ਚੁਭਾਗਂ ਦੀਰ੍ਘਪੁਚ੍ਛਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇਨ ਪ੍ਰਤੁਦਂ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਹੁਃ; ਸੁਗਹਾ ਪੀਤਮਸ੍ਤਕਾ `ਵਯਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਖਞ੍ਜਰੀਟਃ ਸਿਤਾਸਿਤਵਰ੍ਣੋ ਦ੍ਰੁਤਲਲਿਤਗਤਿਃ `ਕਵਡਿਯਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਹਾਰੀਤੋ ਹਰਿਤਪੀਤਵਰ੍ਣਃ `ਹਰਿਤਾਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਦਾਤ੍ਯੂਹਃ ਕਾਲਕਣ੍ਟਕਃ `ਰਾਯੁਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ ਗੋਪਾਪੁਤ੍ਰਸਾਰਪਦੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚਰਕੋਕ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤੁਦ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਹੇਤੋਃ||੬੭||
Adhikarana 69 (68) · Śloka 68
ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਫਲਾਹਾਰਾ ਮਰੁਤ੍ਕਰਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੬੮||
कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः | पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਾਹਾਰਾ ਮਰੁਤ੍ਕਰਾ ਇਤਿ ਫਲਾਹਾਰਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਕਰਾਃ, ਫਲਾਹਾਰਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਕਥਨਂ ਵਾ; ਵਾਤਕਰਤ੍ਵਂ ਨ ਕਲਾਯਾਦਿਵਤ੍, ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨ ਵਾਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੮||
Adhikarana 70 (69) · Śloka 69
ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਾਸ਼ੀ ਮਲਦੂਸਕਃ |੬੯|
सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः |६९|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਭੇਦਾਸ਼ਿਗੁਣਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਲਦੂਸਕ ਇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਜਨਨੋ ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਮਲਦੂਸਕਸ਼੍ਚੇਤਿ, ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਦੂਸਯਿਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਸ੍ਥਾਨੇ `ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਮਾਦਪਾਠਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਸ੍ਯ ਚ ਮਲਦੂਸਕਤ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵੇਨ ਮਲਦੂਸਕਸ੍ਥਾਨੇ `ਗਲਦੂਸਕ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਦਜਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਦੇਯਮ੍|੬੯|
Adhikarana 71 (69) · Śloka 69
ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣੋ ਗੁਰੁਃ ਕਾਣਕਪੋਤਕਃ ||੬੯||
कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ||६९||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਣਕਪੋਤਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਕਾਣਕਪੋਤੋਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨੋ ਮਲਦੂਸਯਿਤੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਵਤ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਕਾਣਕਪੋਤੋ ਵਨਵਾਸੀ ਪਾਣ੍ਡੁਕਪੋਤਃ, ਅਨ੍ਯੇਰੁਣਵਰ੍ਣਕਮਪਿ ਕਪੋਤਮਾਹੁਃ||੬੯||
Adhikarana 72 (70) · Śloka 70
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਕਸਾਯਵਿਸ਼ਦੋਪਿ ਚ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਰੁਃ ਪਾਰਾਵਤਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੭੦||
रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च | विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः ||७०||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਰਾਵਤਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਦਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵਿਪਰੀਤਃ||੭੦||
Adhikarana 73 (71) · Śloka 71
ਕੁਲਿਙ੍ਗੋ ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ |੭੧|
कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः |७१|
🔊 Audio coming soon
ਵਨ੍ਯਕੁਲਿਙ੍ਗਗੁਣਮਾਹ- ਕੁਲਿਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੭੧|
Adhikarana 74 (71) · Śloka 71
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵੇਸ਼੍ਮਕੁਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਲਃ ||੭੧||
रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः ||७१||
🔊 Audio coming soon
ਗਹਕੁਲਿਙ੍ਗਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਸ਼੍ਮ ਗਹਮ੍||੭੧||
Adhikarana 75 (72) · Śloka 72
ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਤਰਕ੍ਸ੍ਵਕ੍ਸਦ੍ਵੀਪਿਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ਗਾਲਮਗੇਰ੍ਵਾਰੁਕਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ ||੭੨||
सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਨਾਹ- ਸਿਂਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਂਹਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ; ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਵਿਕਤਮੁਖੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ਹਿਂਸ੍ਰਃ; ਵਕਃ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸਦਸ਼ਃ ਪਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਃ ; ਤਰਕ੍ਸੁਰ੍ਮਗਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਃ `ਜਰਖ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕ੍ਸੋ ਭਲ੍ਲੂਕੋਤਿਲੋਮਸ਼ਃ `ਰਿਞ੍ਛ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਦ੍ਵੀਪੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਭੇਦਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ `ਚਿਤ੍ਰਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਬਿਡਾਲਃ, ਅਤ੍ਰ ਚ ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਗੁਹਾਸ਼ਯਤ੍ਵਾਦਰਣ੍ਯਬਿਡਾਲੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ; ਸ਼ਗਾਲਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਮਗੇਰ੍ਵਾਰੁਰ੍ਮਗਭਕ੍ਸਃ ਸ਼ਗਾਲਾਕਤਿਃ `ਹਰਿਣਡੁ(ਦ੍ਰ)ਵ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਵਾਨ੍ਤਾਦਬਭ੍ਰੁਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਗੁਹਾਸੁ ਪਰ੍ਵਤਵਿਵਰੇਸੁ ਸ਼ੇਰਤ ਇਤਿ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ||੭੨||
Adhikarana 76 (73) · Śloka 73
ਮਧੁਰਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਮਾਰੁਤਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਹਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਗੁਹ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ ||੭੩||
मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः | उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम् ||७३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੭੩||
Adhikarana 77 (74) · Śloka 74
ਕਾਕਕਙ੍ਕਕੁਰਰਚਾਸਭਾਸਸ਼ਸ਼ਘਾਤ੍ਯੁਲੂਕਚਿਲ੍ਲਿਸ਼੍ਯੇਨਗਧ੍ਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਰਸਹਾਃ ||੭੪||
काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः ||७४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਹ- ਕਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਙ੍ਕੋ ਦੀਰ੍ਘਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਃ, ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਕਙ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਙ੍ਕਮਲ੍ਲਾਖ੍ਯੋ ਬਾਣਪਤ੍ਰਾਰ੍ਹਪਕ੍ਸਕਃ| ਲੋਹਪਸ੍ਠੋ ਦੀਰ੍ਘਪਾਦਃ ਪਕ੍ਸਾਧਃ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਭਾਕ੍’’- ਇਤਿ; ਕੁਰਰਸ਼੍ਚਿਲ੍ਲ੍ਯਾਕਾਰੋ ਨਾਦੋਤ੍ਥਾਪਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਹਸ੍ਤਮਤ੍ਸ੍ਯਗ੍ਰਾਹੀ `ਕੁਰਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਚਾਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਮਣਿਸਦਸ਼ਪਕ੍ਸਃ ਸ਼ਸ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ `ਕਰਟਾਸ਼ਨ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਭਾਸੋ ਗੋਕੁਲਚਾਰੀ ਗਧ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ਿਖਾਵਾਨ੍; ਸ਼ਸ਼ਘਾਤੀ ਚਿਲ੍ਲ੍ਯਾਕਾਰੋ ਮਹਾਚਰਣਨਖਃ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਸ਼ਸ਼ਕਾਹਰਣਸ਼ੀਲਃ `ਸ਼ਸ਼ਾਗ੍ਨਿ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਅਨ੍ਯੇ `ਪਾਜੀ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਉਲੂਕਃ ਕੌਸ਼ਿਕਃ; ਚਿਲ੍ਲਿਃ ਚਿਲ੍ਹਃ; ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸਿਞ੍ਚਾਨੋ ਗਰੁਡਾਨ੍ਵਯਃ; ਗਧ੍ਰੋ ਮਾਂਸਾਸ਼ੀ ਯੋਜਨਦਸ੍ਟਿਃ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਧੂਮਪਿਕਾਕਰਪਤ੍ਰਿਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾਃ||੭੪||
Adhikarana 78 (75) · Śloka 75
ਏਤੇ ਸਿਂਹਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਨਾ ਵਾਯਸਾਦਯਃ | ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੋਸਿਣੇ ਹਿਤਾਃ ||੭੫||
एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः | रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः ||७५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਏਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਵਾਯਸਾਦਯਃ ਸਿਂਹਾਦਿਭਿਃ ਸਮਾਨਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਾਯਸਃ ਕਾਕਃ| ਤੇ ਕੇਸੁ ਸਮਾਨਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੇਸੁ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਸ਼ੋਸਿਣੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣੇ||੭੫||
Adhikarana 79 (76) · Śloka 76
ਮਦ੍ਗੁਮੂਸਿਕਵਕ੍ਸਸ਼ਾਯਿਕਾਵਕੁਸ਼ਪੂਤਿਘਾਸਵਾਨਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪਰ੍ਣਮਗਾਃ ||੭੬||
मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः ||७६||
🔊 Audio coming soon
ਪਰ੍ਣਮਗਾਨਾਹ- ਮਦ੍ਗ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦ੍ਗੁਮੂਸਿਕੋ ਮਾਲੁਯਾਸਰ੍ਪਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਦ੍ਗੁਮੂਸਿਕੌ ਭਿਨ੍ਨਾਵਾਚਕ੍ਸੇਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਮਦ੍ਗੁਃ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਥ ਏਵ, ਮੂਸਿਕੋ ਵਕ੍ਸਮੂਸਿਕਃ ਵਕ੍ਸਸ਼ਾਯਿਕਾ ਵਕ੍ਸਮਰ੍ਕਟਿਕਾ `ਗਿਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਵਕੁਸ਼ੋ ਗੋਲਾਙ੍ਗੁਲੋ ਵਾਨਰਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਪੂਤਿਘਾਸੋ ਵਕ੍ਸਬਿਡਾਲਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਵਸਣਃ `ਕਰ੍ਪੂਰਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵਾਨਰੋ ਮਰ੍ਕਟਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾ ਅਨ੍ਯੇਪਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਕ੍ਸਸ੍ਥਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰ੍ਣਮਗਾਃ||੭੬||
Adhikarana 80 (77) · Śloka 77
ਮਧੁਰਾ ਗੁਰਵੋ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਸਿਣੇ ਹਿਤਾਃ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਾਸਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੭੭||
मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः ||७७||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੭੭||
Adhikarana 81 (78) · Śloka 78
ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਲ੍ਯਕਗੋਧਾਸ਼ਸ਼ਵਸਦਂਸ਼ਲੋਪਾਕਲੋਮਸ਼ਕਰ੍ਣਕਦਲੀਮਗਪ੍ਰਿਯਕਾਜਗਰਸਰ੍ਪਮੂਸਿਕਨਕੁਲਮਹਾਬਭ੍ਰੁਪ੍ਰਭਤਯੋ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ||੭੮||
श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रियकाजगरसर्पमूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः ||७८||
🔊 Audio coming soon
ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਹ- ਸ਼੍ਵਾਵਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ ਸੂਚਿਸਦਸ਼ਰੋਮਯੁਕ੍ਤਾ `ਸਿਹੈ' ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸ਼ਲ੍ਯਕੋ ਵਜ੍ਰਸ਼ਕਲੋ ਬਹਦ੍ਗੋਧਾਨੁਕਾਰੀ `ਸਾਲਾ' ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਗੋਧਾਸ਼ਸ਼ੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ; ਵਸਦਂਸ਼ੋ ਗ੍ਰਾਮਮਾਰ੍ਜਾਰਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਵਨਮਾਰ੍ਜਾਰਮਾਹੁਃ; ਲੋਪਾਕਃ ਸ਼ਗਾਲਭੇਦਃ, `ਲਾਙ੍ਗਲਕ' ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਲੋਮਸ਼ਕਰ੍ਣੋ ਨਲਤ੍ਕਰਃ; ਕਦਲੀ ਮਹਾਬਿਡਾਲਸਮੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਕਾਰਃ `ਕਦਲੀਹਣ੍ਡ' ਇਤਿ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹੁਃ, ਅਪਰੇ `ਕਦਲੀਮਗ' ਇਤਿ ਸਮਸ੍ਤਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਮਗਪ੍ਰਿਯਕੋ ਗੋਨਸਃ; ਅਜਗਰੋ ਮਹਾਸਰ੍ਪਃ, ਸਰ੍ਪਃ ਪੁਨਰਲ੍ਪੋ ਰਾਜਿਲਮਣ੍ਡਲਿਦਰ੍ਵੀਕਰਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ; ਮੂਸਿਕੋ ਭੂਮਿਮੂਸਿਕਃ; ਨਕੁਲੋ ਭੁਜਙ੍ਗਸ਼ਤ੍ਰੁਃ; ਤਦ੍ਭੇਦੋ ਮਹਾਬਭ੍ਰੁਃ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗਣ੍ਡਕਜਾਹਕਪ੍ਰਭਤਯੋਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਃ| ਬਿਲਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ||੭੮||
Adhikarana 82 (79) · Śloka 79
ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਂ ਸਂਹਤਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰੇਤੇ ਵੀਰ੍ਯੇ ਚੋਸ੍ਣਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਃ | ਵਾਤਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਪਹਾਸ਼੍ਚ ||੭੯||
वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः | वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च ||७९||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਵਰ੍ਚ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਹਤਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ `ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਤੇ' ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੭੯||
Adhikarana 83 (80) · Śloka 80
ਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ | ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤਸਾਧਾਰਣੋ ਮਤਃ ||੮੦||
कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः | नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः ||८०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮੇਵ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤੇ ਸਾਧਾਰਣੋ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ, ਸਾਧਾਰਣਦੇਸ਼ਵਤ੍; ਨ ਚਾਯਂ ਵਾਤਂ ਕੋਪਯਤਿ ਨ ਚ ਵਾਤਸ਼ਮਂ ਕਰੋਤਿ; ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਸ਼ਮਹੇਤੁਃ, ਕਸਾਯਾਤ੍ ਸਸ਼ੈਤ੍ਯਾਚ੍ਚਾਹੇਤੁਰਿਤਿ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਮ੍||੮੦||
Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84
ਗੋਧਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਕਟੁਕਾ ਸ੍ਮਤਾ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਬਂਹਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੮੧|| ਸ਼ਲ੍ਯਕਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਲਘੁਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਃ | ਪ੍ਰਿਯਕੋ ਮਾਰੁਤੇ ਪਥ੍ਯੋਜਗਰਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ ||੮੨|| ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿਲਦੋਸਘ੍ਨਾਃ ਕਮਿਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਾਃ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇ ਸਰ੍ਪਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੮੩|| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਦੀਪਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇਸੂਕ੍ਤਾਃ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਮਧੁਰਾਸ਼੍ਚਾਤਿਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ ||੮੪||
गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||
🔊 Audio coming soon
ਗੋਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਾ ਇਤਿ ਵਿਸਮੇਵ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਾਦ੍ਯਭਿਭਵੇਨ ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਗਤਂ ਵਿਸਪੀਤਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਸਂ ਦੂਸੀਵਿਸਮ੍| ਸਰ੍ਪਾਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਰ੍ਪਾਃ| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਫਣਾਕਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੀਪਕਾ ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਃ||੮੧-੮੪||
Adhikarana 85 (85) · Śloka 85
ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗੋਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਬਸ੍ਤੋਰਭ੍ਰਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛਕਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ||੮੫||
अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदःपुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः ||८५||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨਾਹ- ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਵੋ ਘੋਟਕਃ; ਅਸ਼੍ਵਾਯਾਂ ਗਰ੍ਦਭੇਨ ਜਨਿਤੋਸ਼੍ਵਤਰਃ `ਵੇਸਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਗੌਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ; ਖਰੋ ਗਰ੍ਦਭਃ; ਉਸ੍ਟ੍ਰਃ ਕਰਭਃ; ਬਸ੍ਤਸ਼੍ਛਗਲਃ, ਉਰਭ੍ਰੋ ਮੇਸਃ; ਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛਕੋ ਦੁਮ੍ਬਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਏਡਕਮਾਹੁਃ, ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਵੇਕ੍ਕਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸਿਤ੍ਵਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ||੮੫||
Adhikarana 86 (86) · Śloka 86
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਵਾਤਹਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦੀਪਨਾ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੮੬||
ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः | मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः ||८६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੮੬||
Adhikarana 87 (87) · Śloka 87
ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਨ੍ਦਪਿਤ੍ਤਕਫਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਛਗਲਸ੍ਤ੍ਵਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤੇਸਾਂ ਪੀਨਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੮੭||
नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः | छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः ||८७||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਛਗਲਗੁਣਮਾਹ- ਨਾਤਿਸ਼ੀਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਗੌਰਵਾਭ੍ਯਾਮਲ੍ਪਕਫਃ, ਉਸ੍ਣਾਨੁਬਨ੍ਧਾਦਲ੍ਪਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਃ, ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਵ੍ਯਾਯਾਮਾਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਸੇਵਨਾਦਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸ੍ਰੋਤਸਾਮਲ੍ਪਕ੍ਲੇਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਜਨਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੭||
Adhikarana 88 (88) · Śloka 88
ਬਂਹਣਂ ਮਾਂਸਮੌਰਭ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਹਂ ਗੁਰੁ |੮੮|
बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु |८८|
🔊 Audio coming soon
ਮੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਬਂਹਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਔਰਭ੍ਰਂ ਮਾਂਸਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਸਾਤਿਸ਼ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚ ਨ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯਮਤਮ੍|੮੮|
Adhikarana 89 (88) · Śloka 88
ਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛੋਦ੍ਭਵਂ ਵਸ੍ਯਮੌਰਭ੍ਰਸਦਸ਼ਂ ਗੁਣੈਃ ||੮੮||
मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः ||८८||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛਗੁਣਮਾਹ- ਮੇਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੮੮||
Adhikarana 90 (89) · Śloka 89
ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਗਵ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੮੯||
श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् | श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम् ||८९||
🔊 Audio coming soon
ਗਵ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ||੮੯||
Adhikarana 91 (90) · Śloka 90
ਔਰਭ੍ਰਵਤ੍ਸਲਵਣਂ ਮਾਂਸਮੇਕਸ਼ਫੋਦ੍ਭਵਮ੍ |੯੦|
औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् |९०|
🔊 Audio coming soon
ਸਲਵਣਮੀਸਲ੍ਲਵਣਮ੍| ਸ਼ਫਃ ਖੁਰਃ|੯੦|
Adhikarana 92 (90) · Śloka 90
ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਯਂ ਵਰ੍ਗੋ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸਮੁਦਾਹਤਃ ||੯੦||
अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः ||९०||
🔊 Audio coming soon
ਅਲ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿ||੯੦||
Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92
ਦੂਰੇ ਜਨਾਨ੍ਤਨਿਲਯਾ ਦੂਰੇ ਪਾਨੀਯਗੋਚਰਾਃ | ਯੇ ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਤੇਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਮਤਾਃ ||੯੧|| ਅਤੀਵਾਸਨ੍ਨਨਿਲਯਾਃ ਸਮੀਪੋਦਕਗੋਚਰਾਃ | ਯੇ ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੯੨||
दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः ||९१|| अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ||९२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਮਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਂ ਮਾਭੂਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਦੂਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਨਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਮਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਦੂਰੇ ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਗਹਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਦੂਰੇ ਜਨਾਤ੍ਤਨਿਲਯਾਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਦੂਰੇ ਜਨਾਨਾਮਾਤ੍ਤੋ ਗਹੀਤੋ ਨਿਲਯੋ ਯੈਰ੍ਮਗੈਰ੍ਵਿਹਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਤੇ ਤਥਾ| ਦੂਰੇ ਪਾਨੀਯਗੋਚਰਾ ਇਤਿ ਦੂਰੇ ਪਾਨੀਯਵਿਸਯਾਃ ਪਾਨੀਯਾਦ੍ਦੂਰਨਿਵਾਸਿਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੇ ਮਗਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਾਦਯਃ| ਅਤੀਵਾਸਨ੍ਨਨਿਲਯਾ ਇਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਗ੍ਰਾਮਾਸਨ੍ਨਗਹਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮੀਪੋਦਕਗੋਚਰਾ ਇਤਿ ਪਾਨੀਯਸਮੀਪਭੂਮਿਚਾਰਿਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚਕਾਰਾਦ੍ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਚਾਰਿਣਾਮਜਾਵਿਤਿਤ੍ਤਿਰੀਣਾਂ ਜਾਙ੍ਗਲਪਠਿਤਾਨਾਮਪਿ ਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਮ੍||੯੧-੯੨||
Adhikarana 94 (93) · Śloka 93
ਆਨੂਪਵਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕੂਲਚਰਾਃ, ਪ੍ਲਵਾਃ, ਕੋਸਸ੍ਥਾਃ, ਪਾਦਿਨੋ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੯੩||
आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः | तद्यथा- कूलचराः, प्लवाः, कोषस्थाः, पादिनो, मत्स्याश्चेति ||९३||
🔊 Audio coming soon
ਆਨੂਪਵਰ੍ਗਪ੍ਰਕਾਰਾਨਾਹ- ਆਨੂਪਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਗਤਾ ਆਪੋਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਸਜਲਸ੍ਥਲਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਸ਼ਃ, ਤਦ੍ਭਵਾ ਆਨੂਪਾਃ| ਕੂਲਂ ਨਦ੍ਯਾਦਿਤਟਂ, ਤਤ੍ਰ ਚਰਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਤੇ ਕੂਲਚਰਾਃ| ਪ੍ਲਵਨ੍ਤੇ ਪਾਨੀਯੇ ਤਰਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤੇ ਪ੍ਲਵਾਃ| ਕੋਸ਼ਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਪੁਟਃ, ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਃ| ਪਾਦਿਨਃ ਪਾਦਵਨ੍ਤਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ||੯੩||
Adhikarana 95 (94) · Śloka 94
ਤਤ੍ਰ ਗਜਗਵਯਮਹਿਸਰੁਰੁਚਮਰਸਮਰਰੋਹਿਤਵਰਾਹਖਡ੍ਗਿਗੋਕਰ੍ਣਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕੋਦ੍ਰਨ੍ਯਙ੍ਕ੍ਵਰਣ੍ਯਗਵਯਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੂਲਚਰਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ||੯੪||
तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखड्गिगोकर्णकालपुच्छकोद्रन्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः ||९४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਕੂਲਚਰਾਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਜੋ ਹਸ੍ਤੀ; ਗਵਯੋ ਗੋਸਦਸ਼ਃ; ਮਹਿਸਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਰੁਰੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਸ਼ਙ੍ਗਤ੍ਯਾਗੀ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਉਚ੍ਯਤੇ- “ਵਿਕਟਬਹੁਵਿਸਾਣਃ ਸ਼ਮ੍ਬਰਾਕਾਰਦੇਹਃ ਸਲਿਲਤਟਚਰਤ੍ਵਾਚ੍ਛਮ੍ਬਰੇਭ੍ਯੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਃ| ਤ੍ਯਜਤਿ ਸ਼ਰਦਿ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਰੌਤ੍ਯਤੋਸੌ ਰੁਰੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥੁਲਮਗਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚੇਦਿਦੇਸ਼ੇ’’ ਇਤਿ; ਚਮਰਃ ਕੇਸ਼ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਗੋਸਦਸ਼ਃ; ਸਮਰੋ ਮਹਾਸ਼ੂਕਰਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਕਾਰਸ਼੍ਚਮਰਾਨ੍ਤਕਃ; ਰੋਹਿਤੋ ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣੋ ਮਗਜਾਤਿਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ `ਰੋਹਿਸ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਕਚ੍ਛਸ਼ੂਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਪਰੇ ਫਲਸ਼ੂਕਰਮਾਹੁਃ; ਵਰਾਹਃ ਸ਼ੂਕਰਃ; ਖਡ੍ਗੀ ਗਣ੍ਡਕਃ; ਗੋਕਰ੍ਣੋ ਗੋਸਦਸ਼ਕਰ੍ਣਃ `ਗੋਨ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕੋ ਲਲਤ੍ਕਸ੍ਣਪੁਚ੍ਛਕਃ; ਓਦ੍ਰਃ ਪਾਨੀਯਬਿਡਾਲਃ, `ਓਦਨ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਨ੍ਯਙ੍ਕੁਃ `ਨ੍ਯਙ੍ਗੁਣ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਰਣ੍ਯਗਵਯੋ ਵਨ੍ਯਗਵਯਃ||੯੪||
Adhikarana 96 (95) · Śloka 95
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਯੋਃ | ਸ਼ੀਤਲਾ ਬਲਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਃ ||੯੫||
वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः | शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनः ||९५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਲਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਚਕਾਰੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨੌਸ੍ਣ੍ਯਮਪਿ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍||੯੫||
Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97
ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋ ਲੇਖਨਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਃ ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਣਃ | ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗਜਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੯੬|| ਗਵਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਂਸਂ ਹਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਕਾਸਜਿਤ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੯੭||
विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः | स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः ||९६|| गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम् ||९७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦੇਵ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਵਿਰੂਕ੍ਸਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਦਿਤੌ ਕਫਵਾਤੌ ਹਨ੍ਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਕਫਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ; ਗਜਾਦਿਸੁ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿ ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਂ ਪਰਿਣਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍||੯੬-੯੭||
Adhikarana 98 (98) · Śloka 98
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਮਹਿਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਗੁਰੁਃ | ਨਿਦ੍ਰਾਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਬਲਸ੍ਤਨ੍ਯਵਰ੍ਧਨੋ ਮਾਂਸਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍ ||੯੮||
स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः | निद्रापुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत् ||९८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸ੍ਯਃ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਵਰ੍ਧਨ ਇਤਿ ਚ ਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਰੁਤਿਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ||੯੮||
Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104
ਰੁਰੋਰ੍ਮਾਂਸਂ ਸਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੯੯|| ਤਥਾ ਚਮਰਮਾਂਸਂ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਕਾਸਜਿਤ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦੦|| ਸਮਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੦੧|| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ | ਸ਼੍ਰਮਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਰਾਹਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੦੨|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਖਡ੍ਗਿਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕਸਾਯਮਨਿਲਾਪਹਮ੍ | ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੦੩|| ਗੋਕਰ੍ਣਮਾਂਸਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਦੁ ਕਫਾਵਹਮ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦੪||
रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||९९|| तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम् ||१००|| सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||१०१|| स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु | श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम् ||१०२|| कफघ्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् | पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ||१०३|| गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् | विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम् ||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਰੁਰੋਰ੍ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਵੇਦਜਨਕਮ੍| ਬਂਹਣਮਿਤਿ ਬਂਹਣਂ ਦੇਹਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍| ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਮ੍| ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਪ੍ਤਿਜਨਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮਿਤਿ ਪਿਤਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍||੯੯-੧੦੪||
Adhikarana 100 (105) · Śloka 105
ਹਂਸਸਾਰਸਕ੍ਰੌਞ੍ਚਚਕ੍ਰਵਾਕਕੁਰਰਕਾਦਮ੍ਬਕਾਰਣ੍ਡਵਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਬਕਬਲਾਕਾਪੁਣ੍ਡਰੀਕਪ੍ਲਵਸ਼ਰਾਰੀਮੁਖ- ਨਨ੍ਦੀਮੁਖਮਦ੍ਗੂਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਕਾਚਾਕ੍ਸਮਲ੍ਲਿਕਾਕ੍ਸਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਪੁਸ੍ਕਰਸ਼ਾਯਿਕਾਕੋਨਾਲਕਾਮ੍ਬੁਕੁਕ੍ਕੁਟਿਕਾਮੇਘਰਾਵਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਲਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਲਵਾਃ ਸਙ੍ਘਾਤਚਾਰਿਣਃ ||੧੦੫||
हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापुण्डरीकप्लवशरारीमुख- नन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपुष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः सङ्घातचारिणः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਲਵਾਨਾਹ- ਹਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਂਸਃ ਕਲਸ੍ਵਰੋ ਲਲਿਤਗਤਿਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸਾਰਸੋ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ਿਰਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ; ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਃ ਕ੍ਰੌਚਿਰਃ; ਚਕ੍ਰਵਾਕੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਚਰੋ ਨਿਸ਼ਾਵਿਯੋਗੀ; ਕੁਰਰਃ ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਹੇਸ੍ਵਪਿ ਪਾਠਃ, ਤੇਨੋਭਯੇਸਾਮਪਿ ਗੁਣਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਙ੍ਕਮਲ੍ਲਸਦਸ਼ਜਲਚਰਂ ਕੁਰਰਮਾਹੁਃ; ਕਾਦਮ੍ਬਃ ਕਲਹਂਸੋਤਿਧੂਸਰਪਕ੍ਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਚਞ੍ਚੁਸ਼ਿਰਃਕਸ੍ਣਪਾਨ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਕਤ੍ਵਾ `ਕਯਮ੍ਬ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕਾਰਣ੍ਡਵਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਹਂਸਭੇਦੋਲ੍ਪਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਕਰਹ(ਈ)ਵਮਾਹੁਃ, ਉਕ੍ਤਂ ਚ- `ਕਾਰਣ੍ਡਵਃ ਕਾਕਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦੀਰ੍ਘਾਙ੍ਘ੍ਰਿਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਭਾਕ੍’’- ਇਤਿ; ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕੋ ਵਿਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਤ੍ਯੁਃ; ਬਕਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਪਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਬਲਾਕਾ ਬਕਭੇਦਃ ‘ਬਗੁਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਨਲਿਨਨਯਨਃ, ਪ੍ਲਵੋ ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਸੇਵਕਗਲਃ `ਸਗਡ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸ਼ਰਾਰੀਮੁਖਃ ਖਦਿਰਵਰ੍ਣੋ `ਗਿਰ੍ਗਰਾਟੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਨਨ੍ਦੀਮੁਖਃ ਪਤ੍ਰਾਟੀ ਆਟੀਭੇਦਃ; ਮਦ੍ਗੁਰ੍ਜਲਕਾਕਃ; ਉਤ੍ਕੋਸ਼ਃ ਕੁਰਰਭੇਦੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼ੀ; ਕਾਚਾਕ੍ਸਃ ਕਪਰ੍ਦਿਯਾਕਃ `ਬਹੁਡੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮਲ੍ਲਿਕਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼ਬਲਃ; ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਸ੍ਤਦ੍ਭੇਦਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਲਿਨਚਞ੍ਚੁਚਰਣੋ ਹਂਸਭੇਦ ਏਵੇਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਪੁਸ੍ਕਰਸ਼ਾਯਿਕਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਸ਼ਾਯਿਕਾ; ਕੋਨਾਲਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਪਸ੍ਠਸ਼੍ਵੇਤੋਦਰਃ `ਪਾਨੀਯਵਰ੍ਤਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਮ੍ਬੁਕੁਕ੍ਕੁਟਿਕਾ ਜਲਕੁਕ੍ਕੁਟੀ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾ, `ਬੁਡਿਯਾਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮੇਘਰਾਵਸ਼੍ਚਾਤਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਾਤਕਂ ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸ੍ਵਾਮਨਨ੍ਤਿ; ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਲਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਸੇਵਕਗਲਃ `ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਬਲਾਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਾਰਾਮਣ੍ਡਿਤੁਣ੍ਡਿਕਾਮਣਾਲਕਣ੍ਠਾਦਯਃ||੧੦੫||
Adhikarana 101 (106) · Śloka 106
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮਰੁਜ੍ਜਿਤਃ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਯੋਃ ||੧੦੬||
रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः ||१०६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੦੬||
Adhikarana 102 (107) · Śloka 107
ਗੁਰੂਸ੍ਣਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਃ | ਬਂਹਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਸ੍ਤੇਸਾਂ ਹਂਸੋ ਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ ||੧੦੭||
गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः | बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਗੁਰੂਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਸਾਰਸਕ੍ਰੌਞ੍ਚਕੁਰਰਕਾਰਣ੍ਡਵਕਾਦਮ੍ਬਕਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਾਨਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਠਂ ਗੁਣਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨਾਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੧੦੭||
Adhikarana 103 (108) · Śloka 108
ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਙ੍ਖਨਕਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਮ੍ਬੂਕਭਲ੍ਲੂਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਃ ||੧੦੮||
शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः ||१०८||
🔊 Audio coming soon
ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਨਾਹ- ਸ਼ਙ੍ਖੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸ਼ਙ੍ਖਨਕਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਖਃ ਸ਼ਙ੍ਖਭੇਦ ਏਵ; ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾ ਸ਼ਿਮ੍ਪਿਃ; ਸ਼ਮ੍ਬੂਕ ਆਵਰ੍ਤਕੋਸ਼ਃ, `ਸਾਙ੍ਖੁਲਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਭਲ੍ਲੂਕਃ ਕਪਰ੍ਦਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਮ੍ਬੂਕਭੇਦਮਾਹੁਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਵੋਡਿਕਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਮ੍ਬੂਕਭੇਦਾ ਬਹੁਵਿਧਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੦੮||
Adhikarana 104 (109) · Śloka 109
ਕੂਰ੍ਮਕੁਮ੍ਭੀਰਕਰ੍ਕਟਕਕਸ੍ਣਕਰ੍ਕਟਕਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪਾਦਿਨਃ ||੧੦੯||
कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਿਨ ਆਹ- ਕੂਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਰ੍ਮਃ ਕਚ੍ਛਪਃ, ਸ ਤੁ ਨਾਨਾਵਿਧੋ ਵਰ੍ਤੁਲਦੀਰ੍ਘਮਹਦਾਦਿਭੇਦੇਨ; ਕੁਮ੍ਭੀਰੋਪਿ ਨਾਨਾਭੇਦੋ ਘਡਿਯਾਲਗੋਧਾਦਿਭੇਦੇਨ; ਕਰ੍ਕਟੋਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕਸ੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਭੇਦੇਨ; ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰੋ ਦਤ੍ਯਾਕਾਰੋਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰੋ ਬਹਿਰ੍ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਮੁਕ੍, ਸੋਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਰ੍ਤੁਲਦੀਰ੍ਘਭੇਦੇਨ, ਦੀਰ੍ਘਂ `ਫਾਣਿਤ’ ਇਤਿ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਾਹੁਃ, ਸ ਏਵਾਤ੍ਰ ਗਹ੍ਯਤੇ ਪਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਾਦਯਃ||੧੦੯||
Adhikarana 105 (110) · Śloka 110
ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਪਾਕਾ ਮਰੁਨ੍ਨੁਦਃ | ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੧੦||
शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः | शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਪਾਦਿਨਾਂ ਚੈਕਗੁਣਤ੍ਵਾਦੁਭਯੋਰ੍ਵਰ੍ਗਯੋਰ੍ਗੁਣਮੇਕੀਕਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਰ੍ਮਾਦਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੦||
Adhikarana 106 (111) · Śloka 111
ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਕਟਕਸ੍ਤੇਸਾਂ ਬਲ੍ਯਃ ਕੋਸ੍ਣੋਨਿਲਾਪਹਃ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਹਾ ||੧੧੧||
कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः | शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ||१११||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਕਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੧||
Adhikarana 107 (112) · Śloka 112
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਾਦੇਯਾਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ||੧੧੨||
मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्राश्च ||११२||
🔊 Audio coming soon
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਹ- ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੨||
Adhikarana 108 (113) · Śloka 113
ਤਤ੍ਰ ਨਾਦੇਯਾਃ- ਰੋਹਿਤਪਾਠੀਨਪਾਟਲਾਰਾਜੀਵਵਰ੍ਮਿਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯਕਸ੍ਣਮਤ੍ਸ੍ਯਵਾਗੁਞ੍ਜਾਰਮੁਰਲਸਹਸ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ||੧੧੩||
तत्र नादेयाः- रोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्यकृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः ||११३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਨਾਦੇਯਾਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਹਿਤੋ ਘਨਸ਼ਕਲਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਪਾਠਿਨਃ ਪੁਨਰਸ਼ਕਲ ਏਵ ਦੀਰ੍ਘੋ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ਸੋਪਿ `ਵੋਯਾਲ ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ; ਵਰ੍ਮਿਃ ਸਰ੍ਪਾਕਾਰੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ; ਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ``ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕਲੀ ਬਹੁਕਣ੍ਟਕਸਂਯੁਤਃ| ਕਸਾਯਵਰ੍ਣੋ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਃ, ਕਥਿਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵੇਦਿਭਿਃ’’- ਇਤਿ; ਵਾਗੁਞ੍ਜਾਰਃ `ਵਾਹਸ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸਹਸ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰੋ ਮਹਾਪਾਠਿਨਃ; ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਕੈਵਰ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਛਫਰਾਦਯਃ||੧੧੩||
Adhikarana 109 (114) · Śloka 114
ਨਾਦੇਯਾ ਮਧੁਰਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਮਾਰੁਤਾਪਹਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੧੧੪||
नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः | रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः ||११४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਨਾਦੇਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੪||
Adhikarana 110 (115) · Śloka 115
ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਪਸ਼ੈਵਾਲਭੋਜਨਃ | ਰੋਹਿਤੋ ਮਾਰੁਤਹਰੋ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਃ ||੧੧੫||
कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः | रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः ||११५||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਦੇਯਾਨਾਮੇਵ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਸ੍ਪਂ ਬਾਲਤਣਂ, ਸ਼ੈਵਾਲਂ ਸ਼ੈਵਲਮ੍||੧੧੫||
Adhikarana 111 (116) · Śloka 116
ਪਾਠੀਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਵਸ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਃ | ਦੂਸਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਕੁਸ੍ਠਰੋਗਂ ਕਰੋਤ੍ਯਸੌ | ਮੁਰਲੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਸ੍ਤਥਾ ||੧੧੬||
पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रालुः पिशिताशनः | दूषयेद्रक्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ | मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा ||११६||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਠੀਨਮਾਹ- ਪਾਠੀਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨੋ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਕਃ||੧੧੬||
Adhikarana 112 (117) · Śloka 117
ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ | ਮਹਾਹ੍ਰਦੇਸੁ ਬਲਿਨਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਮ੍ਭਸ੍ਯਬਲਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੧੭||
सरस्तडागसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः | महाह्रदेषु बलिनः, स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः ||११७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਾਦਿਜਾਨ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਹ- ਸਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹ੍ਰਦਃ `ਦ੍ਰਹਃ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੧੧੭||
Adhikarana 113 (118) · Śloka 118
ਤਿਮਿਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਕੁਲਿਸ਼ਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਰੁਲਨਨ੍ਦਿਵਾਰ(ਰੁ)ਲਕਮਕਰਗਰ੍ਗਰਚਨ੍ਦ੍ਰਕਮਹਾਮੀਨਰਾਜੀਵਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਃ ||੧੧੮||
तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवार(रु)लकमकरगर्गरचन्द्रकमहामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्राः ||११८||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਨਾਹ- ਤਿਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਮਿਰ੍ਮਹਤ੍ਤਮੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ; ਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਸ੍ਤਤੋਪਿ ਮਹਤ੍ਤਮਃ; ਕੁਲਿਸ਼ਃ `ਕੁਡਿਸ਼’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਨਨ੍ਦਿਵਾਰਲਕਃ ‘ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼ਿਮ੍ਬਾਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮਕਰੋ ਹਿਂਸ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਕਃ ; ਗਰ੍ਗਰਃ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸੁ ਕਣ੍ਟਕਵਲਯਿਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ; ਰਾਜੀਵੋ ਵਜ੍ਰਾਭੋ ਬਹ੍ਵਾਯਤਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰਤੀਰਵਾਸਿਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯੇਪਿ ਤੇਭ੍ਯ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੧੧੮||
Adhikarana 114 (119) · Śloka 120
ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਧੁਰਾ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਉਸ੍ਣਾ ਵਾਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੧੯|| ਬਲਾਵਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾਃ |੧੨੦|
सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः | उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११९|| बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्रजाः |१२०|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੯||
Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121
ਸਮੁਦ੍ਰਜੇਭ੍ਯੋ ਨਾਦੇਯਾ ਬਂਹਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ ||੧੨੦|| ਤੇਸਾਮਪ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚੌਣ੍ਟ੍ਯਕੌਪ੍ਯੌ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰੌ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾ ਗੁਣਾਧਿਕਾਃ ||੧੨੧||
समुद्रजेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः ||१२०|| तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ | स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्या गुणाधिकाः ||१२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸਾਰਤਰਤ੍ਵਮਾਹ- ਸਮੁਦ੍ਰਜੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਦੇਯਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮ੍||੧੨੦-੧੨੧||
Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125
ਨਾਦੇਯਾ ਗੁਰਵੋ ਮਧ੍ਯੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਚ੍ਛਾਸ੍ਯਚਾਰਿਣਃ | ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਰੋ ਲਘੁ ||੧੨੨|| ਅਦੂਰਗੋਚਰਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਸੋਦਪਾਨਜਾਃ | ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਦੇਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗੁਰਵਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੧੨੩|| ਅਧਸ੍ਤਾਦ੍ਗੁਰਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸਾਗਰਸਮ੍ਭਵਾਃ | ਉਰੋਵਿਚਰਣਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਙ੍ਗਂ ਲਘੁ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੨੪|| ਇਤ੍ਯਾਨੂਪੋ ਮਹਾਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗ ਉਦੀਰਿਤਃ ||੧੨੫||
नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः | सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु ||१२२|| अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः | किञ्चिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते ||१२३|| अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसम्भवाः | उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम् ||१२४|| इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਦੇਯਾਦਿਮਤ੍ਸ੍ਯਾਵਯਵਾਨਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਾਹ- ਨਾਦੇਯਾ ਗੁਰਵੋ ਮਧ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਯਂ ਮੁਖਮ੍| ਅਦੂਰਗੋਚਰਾ ਅਦੂਰਵਿਸਯਾ ਅਲ੍ਪਵ੍ਯਾਯਾਮਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਤ੍ਸੋਦਪਾਨਜਾ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਜਾਃ| ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤਿ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸ੍ਰੋਤਸਾਮਤਿਸ਼ਯਕ੍ਲੇਦਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ- ``ਹਦਯਸ੍ਥਾਨ੍ਨਨਿਰ੍ਯਾਸਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਾਨਿ ਯਤ੍| ਭੁਕ੍ਤਂ ਲਿਮ੍ਪਤਿ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ|| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਹਨ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਵਿਵਣੋਤਿ ਯਤ੍| ਤਦੁਕ੍ਤਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦੈਃ’’- ਇਤਿ||੧੨੨-੧੨੫||
Adhikarana 117 (126) · Śloka 126
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ੍ਕਪੂਤਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਸਰ੍ਪਹਤਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਜੀਰ੍ਣਕਸ਼ਬਾਲਾਨਾਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਚਾਰਿਣਾਂ ਚ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ, ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਗਤਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਪਹਤਪਰਿਣਤਾਲ੍ਪਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਸਾਮੁਪਾਦੇਯਂ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ||੧੨੬||
तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबालानामसात्म्यचारिणां च मांसान्यभक्ष्याणि, यस्माद्विगतव्यापन्नापहतपरिणताल्पासम्पूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति; एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति ||१२६||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਮਨੁਪਾਦੇਯਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਤਿਃ ਸ਼ਟਿਤਃ; ਹਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਸਰ੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਃ ਵਿਸਾਦਿਲਿਪ੍ਤਸ਼ਸ੍ਰਾਦਿਵਿਦ੍ਧਃ, ਜੀਰ੍ਣੋ ਵਦ੍ਧਃ, ਕਸ਼ੋ ਦੁਰ੍ਬਲਃ, ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਚਾਰਿਣਾਮ੍ ਅਨੁਚਿਤਾਹਾਰਭਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਕਸ੍ਮਾਦਨੁਪਾਦੇਯਾਨਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਲਾਨਾਮਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਚਾਰਿਣਾਮਨੁਪਾਦੇਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਸੂਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਸ੍ਵਯਮੂਹ੍ਯਃ| ਮਾਂਸਮੁਪਾਦੇਯਮਾਹ- ਏਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਰਹਿਤਂ ਗੁਣਵਤ੍, ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੬||
Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128
ਅਰੋਚਕਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਵਿਸਵ੍ਯਾਧਿਹਤਂ ਮਤ੍ਯੁਂ ਬਾਲਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍ ||੧੨੭|| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਰਂ ਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਵ੍ਯਾਧਿਦੂਸਿਤਮ੍ | ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨਂ ਕਸ਼ਂ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੧੨੮||
अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् | विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत् ||१२७|| कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् | क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम् ||१२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਮਾਹ- ਅਰੋਚਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਮਾਂਸਮਰੋਚਕਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਚ `ਕਰੋਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਮਤ੍ਯੁਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ `ਕਰੋਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ਟਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਥੂਤ੍ਕਰਣਮ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਚਾਰਿਣਾਂ ਦੋਸਃ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੂਹ੍ਯਃ||੧੨੭-੧੨੮||
Adhikarana 119 (129) · Śloka 129
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ, ਪੁਮਾਂਸੋ ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ, ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਾਃ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਾਃ, ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ; ਏਵਮੇਕਜਾਤੀਯਾਨਾਂ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਃ ਕਸ਼ਸ਼ਰੀਰਾਃਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ ||੧੨੯||
स्त्रियश्चतुष्पात्सु, पुमांसो विहङ्गेषु, महाशरीरेष्वल्पशरीराः, अल्पशरीरेषु महाशरीराः, प्रधानतमाः; एवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराःप्रधानतमाः ||१२९||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਣਵਨ੍ਮਾਂਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਲਿਙ੍ਗਾਦ੍ਯਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ, ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਮਾਂਸਃ ਪੁਰੁਸਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ| ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਖਡ੍ਗਿਮਹਿਸਾਦਿਸੁ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਾ ਆਨੂਪਾ ਏਵ ਰੁਰੁਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ| ਅਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਅਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾ ਲਾਵਾਦਯਃ, ਤੇਸੁ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਾਃ; ਕਸ਼ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍||੧੨੯||
Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133
ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਕਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਕ੍ਤਾਦਿਸੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਧਾਤੁਸੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਗੁਰੁਤਰਾਃ, ਤਥਾ ਸਕ੍ਥਿਸ੍ਕਨ੍ਧਕ੍ਰੋਡਸ਼ਿਰਃਪਾਦਕਰਕਟੀਪਸ੍ਠਚਰ੍ਮਕਾਲੇਯਕਯਕਦਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ||੧੩੦|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਕਟੀ ਪਸ੍ਠਂ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚਾਤ੍ਮਪਕ੍ਸਯੋਃ | ਗੁਰੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਧਾਤਵਸ੍ਤੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੧੩੧|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਦੇਹੇ ਮਧ੍ਯੋ ਗੁਰੁਰੁਦਾਹਤਃ | ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੋ ਗੁਰੁਃ ਪੁਂਸਾਮਧੋਭਾਗਸ੍ਤੁ ਯੋਸਿਤਾਮ੍ ||੧੩੨|| ਉਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਰੁ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਪਕ੍ਸੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ਸਮੋ ਦਸ੍ਟੋ ਮਧ੍ਯਭਾਗਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍ ||੧੩੩||
स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः | तद्यथा- रक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः, तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकालेयकयकृदन्त्राणि ||१३०|| शिरःस्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः | गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम् ||१३१|| सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः | पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम् ||१३२|| उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् | पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम् ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਕਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੂਨਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵੇਤਰਾਵਯਵਾਨਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੇਤਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰਵਃ| ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਊਰੂ, ਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃ, ਕ੍ਰੋਡੋ ਹਦਯਸ੍ਥਾਨਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਦੌ, ਅਗ੍ਰਿਮਭਾਗਸ੍ਥਿਤੌ ਕਰੌ, ਕਾਲੇਯਕਂ ਵਕ੍ਕਂ, ਯਕਤ੍ ਕਾਲਖਣ੍ਡਂ ਦਕ੍ਸਿਣਭਾਗਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਯਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਿਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਚ੍ਛਿਰੋ ਗੁਰੁ, ਪਸ੍ਠਾਤ੍ ਕਟਿਃ| ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚਾਤ੍ਮਪਕ੍ਸਯੋਰਿਤਿ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਦ੍ਵੇ, ਤੇ ਚਾਤ੍ਮਪਕ੍ਸਯੋਃ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ਯੋਰ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਣੀ ਜ੍ਞੇਯੇ; ਤੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨ ਉਤ੍ਤਰਭਾਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੂਰ੍ਵੋ ਭਾਗੋ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ `ਆਮਪਕ੍ਵਯੋਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, `ਪਕ੍ਵਾਦਾਮਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਵੇਨ ਪਠਤਿ, ਤਦਪਿ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰੌ ਨ ਮਨ੍ਯੇਤੇ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਕੋ ਭਾਗੋ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਵਿਭਾਗੇਨਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਭਾਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਭਾਗ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਭਾਗਃ| ਪਕ੍ਸਿਣਾਮਾਹ- ਉਰੋਗ੍ਰੀਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ ਇਤਿ ਨਾਤਿਗੁਰੁਰ੍ਨਾਤਿਲਘੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੦-੧੩੩||
Adhikarana 121 (134) · Śloka 135
ਅਤੀਵ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਾਂਸਂ ਤੁ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਫਲਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ | ਬਂਹਣਂ ਮਾਂਸਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਖਗਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ ||੧੩੪|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼ਿਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਧਾਨ੍ਯਚਾਰਿਨਾਮ੍ |੧੩੫|
अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् | बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम् ||१३४|| मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् |१३५|
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਪਿ ਮਾਂਸੇਸੁ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਅਤੀਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਾਸ਼ਿਨਾਂ ਮਾਂਸਮਿਤਰਮਾਂਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਰੂਕ੍ਸਮ੍||੧੩੪||-
Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136
ਜਲਜਾਨੂਪਜਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਕ੍ਰਚ੍ਯਾਦੈਕਸ਼ਫਾਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੫|| ਪ੍ਰਸਹਾ ਬਿਲਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚ ਜਙ੍ਘਾਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ | ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਲਘਵਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੧੩੬||
जलजानूपजा ग्राम्या क्रच्यादैकशफास्तथा ||१३५|| प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसञ्ज्ञिताः | प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् | अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा ||१३६||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਾਹ- ਜਲਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤੋਸ੍ਮਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੫-੧੩੬||
Adhikarana 123 (137) · Śloka 137
ਪ੍ਰਾਮਾਣਾਧਿਕਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਜਾਤਾਵਲ੍ਪਸਾਰਾ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ | ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਸ੍ਤਾਨਾਦਦੀਤ; ਪ੍ਰਧਾਨਾਲਾਭੇ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸ੍ਕਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਪਾਦੇਯਂ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ||੧੩੭||
प्रामाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च | सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्रधानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीत; प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति ||१३७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਜਾਤੌ ਆਤ੍ਮੀਯਜਾਤੌ| ਅਲ੍ਪਸਾਰਾਃ ਤੁਚ੍ਛਬਲਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਤ੍ਯਾਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਗੁਣਵਚ੍ਛਰੀਰਾਵਯਵਗ੍ਰਹਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਰ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਾਕਾਰਾ ਮਾਂਸਵਰ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾ ਇਹ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਏਤੇਨ ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਗ੍ਰਹਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ `ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾ ਯਾ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਤਾਮਾਦਦੀਤ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; `ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਵਕਾਸ਼ੇਸੁ ਯਾ ਵਰ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਦਲਾਭੇ ਮਧ੍ਯਮਵਯਃਸ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਦੇਸ਼ਜਮਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਧਾਨਾਲਾਭੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧ੍ਯਮਵਯਸ੍ਥਂ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਮਵਯਃਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ `ਮਧ੍ਯਂ ਵਯਃਸ੍ਥਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਮਧ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਯਃਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤਰੁਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਸਦ੍ਯੋਹਤਮਾਂਸਮ੍| ਅਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਮਨੋਨੁਕੂਲਮ੍||੧੩੭||
Adhikarana 124 (138) · Śloka 138
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਚਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਧਾਤਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾ | ਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੩੮|| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ |
भवति चात्र- चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया | लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ||१३८|| इति मांसवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਹੇਤੁਂ ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਚਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਚਰਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਚਰਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰਯੋਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਧਨ੍ਵਨਿ ਅਨੂਪੇ ਵਾ ਜਲੇ ਵਾ ਵਿਯਤਿ ਵਾ; ਕਿਂ ਪੁਨਰਯਮਾਹਰਤਿ ਅਤਿਗੁਰ੍ਵਤਿਲਘੁ ਵਾ, ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾ; ਤਤ੍ਤਦਾਹਾਰਵਿਹਾਰਗੁਣਭਾਵਿਤਸ਼ਰੀਰਧਾਤੋਰ੍ਮਗਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਵਾ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਮੇਵ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਆਹਾਰੋ ਯਥਾ- `ਸ਼ਸ੍ਪਸ਼ੈਵਾਲਭੋਜਨਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਹਾਰੋ ਯਥਾ- `ਅਤੀਵਾਸਨ੍ਨਨਿਲਯਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- `ਉਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਰੁ ਸ੍ਮਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਯਥਾ- `ਸ੍ਵਭਾਵਾਲ੍ਲਘਵੋ ਮੁਦ੍ਗਾਸ੍ਤਥਾ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ’ ਇਤਿ| ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਨੋਕ੍ਤਃ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚਰਾਦਿਸ੍ਵਸ੍ਟਾਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯਾਨੁਸਙ੍ਗਾਤ੍| `ਧਾਤਵਸ੍ਤੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਧਾਤੁਪਰੀਕ੍ਸਾ| ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਥਾ- `ਉਰੋਵਿਚਰਣਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਙ੍ਗਂ ਲਘੁ ਸ੍ਮਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਥਾ- `ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਦੇਸੁ, ਪੁਮਾਂਸੋ ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ’ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ `ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਯਥਾ- `ਸ੍ਨੇਹਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲੈਰਮ੍ਲਿਤਂ ਚ ਯਤ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ `ਗੁਰੂਣਾਮਰ੍ਧਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ’; ਮਾਤ੍ਰਾ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦਗ੍ਨਿਰਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸਿਣੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਰੁਲਾਘਵਾਪੇਕ੍ਸਿਣੀ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਤਦੇਵਂ ਚਰਾਦੀਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਮਾਂਸੇਸੁ ਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਵਾਚ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ||੧੩੮||
Adhikarana 125 (139) · Śloka 139
ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ | ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਫਲਾਨ੍ਯੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਬਦਰਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਸੌਵੀਰਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਕਪਿਤ੍ਥਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਕਰਮਰ੍ਦਪ੍ਰਿਯਾਲਨਾਰਙ੍ਗ- ਜਮ੍ਬੀਰਲਕੁਚਭਵ੍ਯਪਾਰਾਵਤਵੇਤ੍ਰਫਲਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਨੀਪਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਾਮ੍ਲੀਕਾਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੩੯||
अथ फलवर्गः | अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- दाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौवीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रातककरमर्दप्रियालनारङ्ग- जम्बीरलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीकनीपकोशाम्राम्लीकाप्रभृतीनि ||१३९||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ; ਵਦਰਂ ਮਹਤ੍; ਕੋਲਂ ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬਦਰਂ; ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁ ਅਲ੍ਪਂ; ਸੌਵੀਰਂ ਮਹਤ੍ਤਮਮਾਮਪਕ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਮਧੁਰਂ ਮਰੁਦੇਸ਼ਜਂ; ਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਂ ਤਦ੍ਭੇਦ ਏਵਾਤਿਮਧੁਰੋ ਮੁਸ੍ਠਿਪ੍ਰਮਾਣ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥਜਃ; ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਬੀਜਪੂਰਕਂ; ਆਮ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍; ਆਮ੍ਰਾਤਕਮਾਮ੍ਰਫਲਸਦਸ਼ਮ੍ ‘ਅਮ੍ਰਾਟਕਂ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਰਮਰ੍ਦਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼੍ਚਾਰੋ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਫਲਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਮਗਧੇਸੁ; ਨਾਰਙ੍ਗਜਮ੍ਬੀਰਲਕੁਚਾਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ; ਭਵ੍ਯਮਾਰੁਕਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਪੁਰੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਰ੍ਮਰਙ੍ਗਫਲਂ ਭਵ੍ਯਮਾਹੁਃ, `ਭਵ੍ਯਂ ਤਾਲਫਲੋਪਮਂ ਕੇਵਲਵਲ੍ਕਲਸਂਹਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ; ਪਾਰਾਵਤਃ ਕਾਮਰੂਪੇ ਫਲਂ ਪਾਕਕਾਲੇ ਧਵਲਲੋਹਿਤਂ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਚ; ਵੇਤ੍ਰਫਲਂ ਪਦ੍ਮਬੀਜਸਮਂ; ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੇਸ਼ੋਦ੍ਭਵਂ `ਪਾਨੀਯਾਮਲਕਂ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਂ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ; ਨੀਪਂ ਕਦਮ੍ਬਫਲਂ; ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਂ ‘ਕੌਸਿਮ੍ਬ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਅਮ੍ਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਚਿਞ੍ਚਾ ਵਕ੍ਰਫਲਾ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ||੧੩੯||
Adhikarana 126 (140) · Śloka 140
ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਰਸਤਃ ਪਾਕੇ ਗੁਰੂਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵੀਰ੍ਯਤਃ | ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਾਨਿ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਾਣਿ ਚ ||੧੪੦||
अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः | पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च ||१४०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਅਮ੍ਲਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਅਮ੍ਲਰਸੋਤ੍ਕਟਾਨਿ||੧੪੦||
Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142
ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਤੇਸਾਂ ਦਾਡਿਮਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ | ਦੀਪਨੀਯਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਰ੍ਚੋਵਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ ||੧੪੧|| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਤਤ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਧੁਰਂ ਚਾਮ੍ਲਮੇਵ ਚ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੧੪੨||
कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् | दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम् ||१४१|| द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च | त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् ||१४२||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮਿਤਿ ਅਮ੍ਲਦਾਡਿਮਫਲਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍, ਈਸਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਰਕੇਪਿ `ਸਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਲਮਮ੍ਲਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਤ੍’ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਭਟ੍ਟਾਰਹਰਿਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਦਾਡਿਮਗ੍ਰਹਣਂ ਨਿਰਸ੍ਯ `ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਮਲਕਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯੇਸ ਏਵ ਪਾਠਃ ਪੁਰਸ੍ਕਤ ਇਤਿ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰੌ, ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ `ਅਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਸ਼ਮਯਤਿ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ, ਈਸਤ੍ਪਿਤ੍ਤਲਪਾਠਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ; ਮਧੁਰਰਸੋਤ੍ਕਟਂ ਮਧੁਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਅਮ੍ਲਰਸੋਤ੍ਕਟਮਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍||੧੪੧-੧੪੨||
Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148
ਅਮ੍ਲਂ ਸਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਕਟੁਕਂ ਸਰਮ੍ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਮਲਕੀਫਲਮ੍ ||੧੪੩|| ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਂ ਤਦਮ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ | ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਫਲੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਂ ਚ ਤਤ੍ ||੧੪੪|| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਕੋਲਬਦਰਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਹਮ੍ | ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍ ||੧੪੫|| ਪੁਰਾਤਨਂ ਤਟ੍ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ | ਸੌਵੀਰਂ ਬਦਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੪੬|| ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ੀਤਂ ਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਮ੍ | ਆਮਂ ਕਪਿਤ੍ਥਮਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਲਮ੍ ||੧੪੭|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਹਰਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੪੮||
अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||१४३|| हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत् ||१४४|| कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् | पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम् ||१४५|| पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु | सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित् ||१४६|| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् | आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम् ||१४७|| कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु | श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ||१४८||
🔊 Audio coming soon
ਅਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਂ ਚ ਤਦਿਤਿ ਅਪਰੇਭ੍ਯਃ ਫਲੇਭ੍ਯੋ ਯਦਾਮਲਕੀਫਲਂ ਤਦ੍ਗੁਣੇਨ ਕਤ੍ਵਾਧਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਮਲਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ੍ਨ ਸਮਾਨਗੁਣੈਃ ਕੋਪਃ||੧੪੩-੧੪੮||
Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152
ਲਘ੍ਵਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਮੁਦਾਹਤਮ੍ | ਤ੍ਵਕ੍ ਤਿਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਜਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਕ੍ਰਿਮਿਕਫਾਪਹਾ ||੧੪੯|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਮੇਧ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਾਨਿਲਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਫਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੫੦|| ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਤੁ ਕੇਸਰਮ੍ | ਸ਼ੂਲਾਜੀਰ੍ਣਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਕਫਮਾਰੁਤੇ ||੧੫੧|| ਅਰੁਚੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੧੫੨|
लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् | त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा ||१४९|| स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् | मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम् ||१५०|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् | शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते ||१५१|| अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते |१५२|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਂ ਕਟਾਹਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੇਧ੍ਯਂ ਮੇਧਾਯੈ ਹਿਤਮ੍| ਕੇਸ਼ਰਂ ਬੀਜਪੂਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਤਨ੍ਤੁਜਾਲਂ ‘ਚਡੁਡੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੧੪੯-੧੫੧||-
Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155
ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕਰਂ ਬਾਲਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਬਦ੍ਧਕੇਸਰਮ੍ ||੧੫੨|| ਹਦ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਦਮ੍ | ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ ||੧੫੩|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਮਾਮ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ||੧੫੪|| ਆਮ੍ਰਾਤਕਫਲਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੧੫੫|
पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम् ||१५२|| हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् | कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु ||१५३|| पित्ताविरोधि सम्पक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् | बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति ||१५४|| आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् |१५५|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਦ੍ਧਕੇਸ਼ਰਂ ਬਦ੍ਧਤਨ੍ਤੁਜਾਲਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧੀਤਿ ਈਸਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੋਧਿ ਈਸਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੁਃ||੧੫੨-੧੫੪||-
Adhikarana 132 (155) · Śloka 155
ਤ੍ਰਿਦੋਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਲਕੁਚਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੫੫||
त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम् ||१५५||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਵਾਤਤੋਦਸ਼ੂਲਾ ਮਲਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਗੁਡਗੁਡਾਸ਼ਬ੍ਦਮਾਹੁਃ||੧੫੫||
Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162
ਅਮ੍ਲਂ ਤਸਾਪਹਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੧੫੬|| ਹਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਭਵ੍ਯਮਾਸ੍ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੧੫੭|| ਪਾਰਾਵਤਂ ਸਮਧੁਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਤਨੁਤ੍ | ਗਰਦੋਸਹਰਂ ਨੀਪਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਤਥਾ ||੧੫੮|| ਵਾਤਾਪਹਂ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਬਲਾਸਕਤ੍ | ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ ||੧੫੯|| ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਅਮ੍ਲੀਕਾਯਾਃ ਫਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੇਦਿ ਤੁ ਕੇਵਲਮ੍ ||੧੬੦|| ਅਮ੍ਲਂ ਸਮਧੁਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਭਕ੍ਤਰੋਚਨਮ੍ | ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਫਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੬੧|| ਤਸ੍ਣਾਸ਼ੂਲਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਨਿਵਾਰਣਮ੍ | ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਜਮ੍ਬੀਰਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ | ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ||੧੬੨||
अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् | वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम् ||१५६|| हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् | पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||१५७|| पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् | गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा ||१५८|| वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् | ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ||१५९|| तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते | अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम् ||१६०|| अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् | वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु ||१६१|| तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् | वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् | ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१६२||
🔊 Audio coming soon
ਅਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰਦੋਸਹਰਮਿਤਿ ਗਰਹਰਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਂ ਚ| ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਗੁਰੁ ਚਿਰਪਾਕਿ| ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਮਂ ਜਮ੍ਬੀਰਗੁਣਪਾਠਂ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰੋ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ‘ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍’ ਇਤਿ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜਮ੍ਬੀਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍; ‘ਜਮ੍ਬੀਰਨਾਨਾਵਿਧਤ੍ਵਾਦੁਭਯਪਾਠ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੧੫੬-੧੬੨||
Adhikarana 134 (163) · Śloka 163
ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਫਲਜਾਮ੍ਬਵਰਾਜਾਦਨਤੋਦਨਸ਼ੀਤਫਲਤਿਨ੍ਦੁਕਬਕੁਲਧਨ੍ਵਨਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਫਲ੍ਗੁ- ਪਰੂਸਕਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕੀਪੁਸ੍ਕਰਵਰ੍ਤਿਬਿਲ੍ਵਬਿਮ੍ਬੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੬੩||
क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तकाश्वकर्णफल्गु- परूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि ||१६३||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯਰਸਪ੍ਰਾਯਮਾਹ- ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਾਦਯਃ; ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਜਮ੍ਬੂਃ; ਰਾਜਾਦਨਂ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾ; ਤੋਦਨਂ ਰਾਜਪ੍ਰਿਯਂ; ਸ਼ੀਤਫਲਂ ‘ਰਾਵਣਾਮ੍ਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ,. ‘ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਾਮ੍ਲਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਤਿਨ੍ਦੁਕਃ ਕਾਲਸਾਰੋ ਵਕ੍ਸਃ; ਬਕੁਲਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਧਨ੍ਵਨਂ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਸਫਲਂ `ਧਾਮਣ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕੋ ਯਮਲਪਤ੍ਰਕਃ `ਆਸਨ੍ਤ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡੋਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਦਸ਼ਃ; ਫਲ੍ਗੁਃ ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ, `ਕਦੁਮ੍ਬਰੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪਰੂਸਕੋਲ੍ਪਾਸ੍ਥਿਮਦੁਫਲਃ `ਫਾਲਸਾ ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕੀ ਨਾਗਬਲਾ; ਪੁਸ੍ਕਰਵਰ੍ਤਿਃ `ਆਮੋਦਂ’ ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਪਥੇ; ਬਿਲ੍ਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਬਿਮ੍ਬੀ ਕੁਨ੍ਦਰਿਕਾ | ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਟਙ੍ਕਾਦਯਃ||੧੬੩||
Adhikarana 135 (164) · Śloka 164
ਫਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਾਣਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ||੧੬੪||
फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च | सङ्ग्राहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च ||१६४||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਫਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ||੧੬੪||
Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176
ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਫਲਂ ਤੇਸਾਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਸਾਮ੍ਲਂ ਨਾਤਿਮਾਰੁਤਕੋਪਨਮ੍ ||੧੬੫|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਤਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਚ ਰਾਜਾਦਨਫਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੬੬|| ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੋਦਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਅਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੬੭|| ਆਮਂ ਕਸਾਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਗੁਰੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੬੮|| ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਸਾਯਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਬਾਕੁਲਮ੍ | ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਂ ਚ ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੬੯|| ਸਕਸਾਯਂ ਹਿਮਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਧਾਨ੍ਵਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਫਲਾਨਿ ਚ ||੧੭੦|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਫਲ੍ਗੁਜਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ | ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਮੀਸਨ੍ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਲਘੁ ||੧੭੧|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਜਨਮਾਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰੁਸਕਮ੍ | ਤਦੇਵ ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੧੭੨|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਬਲ੍ਯਂ ਕਫਕਰਂ ਫਲਮ੍ ||੧੭੩|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੀਪਨਮ੍ | ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋਸ੍ਣਂ ਬਾਲਂ ਬਿਲ੍ਵਮੁਦਾਹਤਮ੍ ||੧੭੪|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਨੁਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਵਿਦਾਹਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਦੋਸਕਤ੍ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍ ||੧੭੫|| ਬਿਮ੍ਬੀਫਲਂ ਸਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍ ||੧੭੬||
क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् | कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम् ||१६५|| अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् | स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु ||१६६|| कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् | अम्लोष्णं लघु सङ्ग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम् ||१६७|| आमं कषायं सङ्ग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् | विपाके गुरु सम्पक्वं मधुरं कफपित्तजित् ||१६८|| मधुरं च कषायं च स्निग्धं सङ्ग्राहि बाकुलम् | स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते ||१६९|| सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् | तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च ||१७०|| विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु | अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु ||१७१|| वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् | तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम् ||१७२|| विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् | पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम् ||१७३|| कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं सङ्ग्राहि दीपनम् | कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम् ||१७४|| विद्यात्तदेव सम्पक्वं मधुरानुरसं गुरु | विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम् ||१७५|| बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् | तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम् ||१७६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਫਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮਿਤਿ ਪੂਤਿਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਾਰੁਤੋ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਤਤ੍ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍| ਪੂਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਵਾਚੀ; ਯਥਾ- ਪੂਤਿਃ ਖਟ੍ਵਾਸ਼ਃ, ਵਨਜਾ ਮਧੁਕਰ੍ਕਟੀ ਪੂਤਿਪੁਸ੍ਪੇਤਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿਪੁਸ੍ਪੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਗਨ੍ਧਂ ਪਕ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਗਨ੍ਧਿਕੁਕ੍ਸਿਮਾਰੁਤਕਰਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ ਬਾਲਪਕ੍ਵਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਨੁਰਸਂ ਗੁਰੁ’ ਇਤਿ ਮਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਗੁਣਮ੍| ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਬਾਲਂ ਬਿਲ੍ਵਮੁਦਾਹਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਆਮਂ ਬਿਲ੍ਵਮੁਦਾਹਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੧੬੪-੧੭੬||
Adhikarana 137 (177) · Śloka 177
ਤਾਲਨਾਲਿਕੇਰਪਨਸਮੋਚਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੭੭||
तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि ||१७७||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਰਫਲਾਨ੍ਯਾਹ- ਤਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਡਃ(ਲਃ) ਤਾਡੀ; ਨਾਲਿਕੇਰਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਪਨਸੋ ਬਹਿਃਕਣ੍ਟਕੀ ਮਹਾਫਲਃ `ਕਟੀਹਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮੋਚਃ ਕਦਲੀਫਲਮ੍|ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ||੧੭੭||
Adhikarana 138 (178) · Śloka 178
ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਬਲਪ੍ਰਦਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਬਂਹਣਾਨਿ ਹਿਮਾਨਿ ਚ ||੧੭੮||
स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहराणि च | बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च ||१७८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭੮||
Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181
ਫਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਤੇਸਾਂ ਤਾਲਜਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੭੯|| ਨਾਲਿਕੇਰਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਬਲਮਾਂਸਪ੍ਰਦਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਂਹਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੮੦|| ਪਨਸਂ ਸਕਸਾਯਂ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਮੌਚਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ ||੧੮੧||
फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् | तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित् ||१७९|| नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् | बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम् ||१८०|| पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु | मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् | रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु ||१८१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਫਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭੯-੧੮੧||
Adhikarana 140 (182) · Śloka 182
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਖਰ੍ਜੂਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੮੨||
द्राक्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि ||१८२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਮਧੁਰਾਣ੍ਯਾਹ- ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ; ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਗਮ੍ਭਾਰੀਫਲਂ; ਮਧੂਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਕ੍ਸਵਿਟਪਭੇਦੇਨ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਿਤ੍ਯਪਰੇ, ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਸਖਰ੍ਜੂਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਸੀਕੇਸੁ ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਮਹਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਿਣ੍ਡਖਰ੍ਜੂਰਮਿਤ੍ਯਤੋ ਹੇਤੋਃ||੧੮੨||
Adhikarana 141 (183) · Śloka 183
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਗੁਰੂਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ |੧੮੩|
रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च |१८३|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ|੧੮੩|
Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186
ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਸਰਾ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਾ ||੧੮੩|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਤਸ੍ਣਾਦਾਹਕ੍ਸਯਾਪਹਾ | ਹਦ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵਾਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੮੪|| ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ ||੧੮੫|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ | ਬਂਹਣੀਯਮਹਦ੍ਯਂ ਚ ਮਧੂਕਕੁਸੁਮਂ ਗੁਰੁ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੧੮੬||
तेषां द्राक्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला ||१८३|| रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा | हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम् ||१८४|| केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते | क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु ||१८५|| रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् | बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु | वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते ||१८६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੮੩-੧੮੬||
Adhikarana 143 (187) · Śloka 187
ਵਾਤਾਮਾਕ੍ਸੋਡਾਭਿਸੁਕਨਿਚੁਲਪਿਚੁਨਿਕੋਚਕੋਰੁਮਾਣਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੮੭||
वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि ||१८७||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਾਨਪਿ ਮਧੁਰਫਲਵਿਸ਼ੇਸਾਨੇਕਜਾਤੀਯਾਨਾਹ- ਵਾਤਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਮਾਦੀਨ੍ਯੁਰੁਮਾਣਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਜਾਤਾਨਿ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ| ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਮੋ ਮਜ੍ਜਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦੀਰ੍ਘਾਕਾਰਃ; ਅਕ੍ਸੋਡੋ ਮਦਨਫਲਾਕਾਰਫਲੋ ਮਧ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਰੇਖਾਨ੍ਵਿਤਃ ਪਰ੍ਵਤਪਿਲੁਃ `ਅਖ੍ਰੋਟ੍’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਭਿਸੁਕਃ `ਅਭਿਸੁਃ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਨਿਕੋਚਕਮੌਤ੍ਤਰਾਪਥਿਕਂ ਕੋਲ੍ਲਕਫਲਮੁਤ੍ਤਰਾਪਥਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਲ੍ਲਵਲੀਫਲਾਨਿ||੧੮੭||
Adhikarana 144 (188) · Śloka 188
ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ | ਬਂਹਣਾਨ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਾਨਿ ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ||੧੮੮||
पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च | बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च ||१८८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੮੮||
Adhikarana 145 (189) · Śloka 189
ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍ | ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਵਲੀਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੮੯||
कषायं कफपित्तघ्नं किञ्चित्तिक्तं रुचिप्रदम् | हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते ||१८९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਵਲੀਫਲਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਫਲਂ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ- ‘ਘਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹਰਿਤਾਂਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਸਦਕ੍ਚ੍ਛਦਾ| ਸੁਗਨ੍ਧਿਮੂਲਾ ਲਵਲੀ ਪਾਣ੍ਡੁਕੋਮਲਵਲ੍ਕਲਾ’ ਇਤਿ||੧੮੯||
Adhikarana 146 (190) · Śloka 191
ਵਸਿਰਂ ਸ਼ੀਤਪਾਕ੍ਯਂ ਚ ਸਾਰੁਸ੍ਕਰਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍ ||੧੯੦|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਨ੍ |੧੯੧|
वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम् ||१९०|| विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् |१९१|
🔊 Audio coming soon
ਵਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਵਸਿਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸਿਰਂ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਫਲਂ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਤਪਾਕ੍ਯਂ ਬਲਾਫਲਮ੍| ਅਰੁਸ੍ਕਰਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਨ੍ਤਮ੍||੧੯੦||-
Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193
ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ||੧੯੧|| ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਟਙ੍ਕਂ ਮਾਰੁਤਕਦ੍ਗੁਰੁ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮੈਙ੍ਗੁਦਮ੍ ||੧੯੨|| ਸ਼ਮੀਫਲਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕੇਸ਼ਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਫਲਂ ਕਫਕਨ੍ਮਧੁਰਂ ਹਿਮਮ੍ ||੧੯੩||
ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१९१|| शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु | स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम् ||१९२|| शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् | गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम् ||१९३||
🔊 Audio coming soon
ਐਰਾਵਤਦਨ੍ਤਸ਼ਠਯੋਰ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਐਰਾਵਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਐਰਾਵਤਮੈਰਾਵਣਿਕਾ ਕਸ੍ਣਲੋਹਿਤਾਲ੍ਪਫਲਾ| ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ ਜਮ੍ਬੀਰਫਲਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਜਮ੍ਬੀਰਭੇਦਮਾਹੁਃ| ਟਙ੍ਕਂ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਐਙ੍ਗੁਦਮਿਙ੍ਗੁਦੀਫਲਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਜੀਵਕਮਾਹੁਃ| ਸ਼ਮੀਫਲਮਿਤਿ ਸ਼ਮੀਫਲਂ ਸਙ੍ਗਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੯੧-੧੯੩||
Adhikarana 148 (194) · Śloka 194
ਕਰੀਰਾਕ੍ਸਿਕਪੀਲੂਨਿ ਤਣਸ਼ੂਨ੍ਯਫਲਾਨਿ ਚ | ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਟੂਸ੍ਣਾਨਿ ਕਫਵਾਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੧੯੪||
करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च | स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च ||१९४||
🔊 Audio coming soon
ਕਰੀਰਾਦਿਗੁਣਮਾਹ- ਕਰੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰੀਰੋ ਮਰੁਜਦ੍ਰੁਮਃ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਃ; ਆਕ੍ਸਿਕਮਕ੍ਸਿਕੀਫਲਂ; ਪੀਲੁ ਪੀਲੁਫਲਮ੍| ਤਣਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਮਲ੍ਲਿਕਾ, ਕੇਤਕੀਫਲਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯੪||
Adhikarana 149 (195) · Śloka 195
ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਨ੍ਤ੍ਤਕਰਂ ਤੇਸਾਂ ਸਰਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿ ਚ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪੀਲੁ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੧੯੫||
तिक्तं पिन्त्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च | तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित् ||१९५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪੀਲੁਗੁਣਮਾਹ- ਤਿਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯੫||
Adhikarana 150 (196) · Śloka 196
ਆਰੁਸ੍ਕਰਂ ਤੌਵਰਕਂ ਕਸਾਯਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ | ਉਸ੍ਣਂ ਕਮਿਜ੍ਵਰਾਨਾਹਮੇਹੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਤਥੈਵ ਚ ||੧੯੬||
आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च | उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् | कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च ||१९६||
🔊 Audio coming soon
ਆਰੁਸ੍ਕਰਤੌਵਰਫਲਗੁਣਮਾਹ- ਆਰੁਸ੍ਕਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਵਰਕਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਤੀਰੇ||੧੯੬||
Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198
ਕਰਞ੍ਜਕਿਂਸ਼ੁਕਾਰਿਸ੍ਟਫਲਂ ਜਨ੍ਤੁਪ੍ਰਮੇਹਨੁਤ੍ | ਅਙ੍ਕੋਲਸ੍ਯ ਫਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਹਿਮਮ੍ ||੧੯੭|| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਤਿਕ੍ਤਮੀਸਦ੍ਵਿਸਹਿਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੯੮||
करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् | अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम् ||१९७|| रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम् ||१९८||
🔊 Audio coming soon
ਕਰਞ੍ਜਾਦੀਨਾਹ- ਕਰਞ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਞ੍ਜੋ ਵਕ੍ਸਕਰਞ੍ਜਃ; ਕਿਂਸ਼ੁਕਃ ਪਲਾਸ਼ਃ; ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਨਿਮ੍ਬਃ| ਅਤ੍ਰ ਜਨ੍ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਕਮਿਵਾਚੀ| ਵਿਡਙ੍ਗਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯੭-੧੯੮||
Adhikarana 152 (199) · Śloka 199
ਵ੍ਰਣ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਸਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਫਕੁਸ੍ਠਨੁਤ੍ | ਕਸਾਯਂ ਦੀਪਨਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਚਾਭਯਾਫਲਮ੍ ||੧੯੯||
व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् | कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम् ||१९९||
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕੀਮਾਹ- ਵ੍ਰਣ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਵ੍ਰਣ੍ਯਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸੇ ਹਿਤਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮ੍||੧੯੯||
Adhikarana 153 (200) · Śloka 200
ਭੇਦਨਂ ਲਘੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੨੦੦||
भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् | चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित् ||२००||
🔊 Audio coming soon
ਬਿਭੀਤਕਫਲਗੁਣਮਾਹ- ਭੇਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਕ੍ਸਮਿਤਿ ਆਕ੍ਸਂ ਬਿਭੀਤਕਫਲਂ; ਕੀਦਕ੍? ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਿ||੨੦੦||
Adhikarana 154 (201) · Śloka 201
ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਮਲਾਪਹਮ੍ | ਕਸਾਯਮੀਸਨ੍ਮਧੁਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੂਗਫਲਂ ਸਰਮ੍ ||੨੦੧||
कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् | कषायमीषन्मधुरं किञ्चित् पूगफलं सरम् ||२०१||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਗਫਲਮਾਹ- ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੦੧||
Adhikarana 155 (202) · Śloka 203
ਜਾਤੀਕੋਸ਼ੋਥ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਜਾਤੀਕਟੁਕਯੋਃ ਫਲਮ੍ | ਕਕ੍ਕੋ(ਙ੍ਕੋ)ਲਕਂ ਲਵਙ੍ਗਂ ਚ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੦੨|| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੦੩|
जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् | कक्को(ङ्को)लकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम् ||२०२|| लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् |२०३|
🔊 Audio coming soon
ਜਾਤੀਕੋਸ਼ਾਦੀਨ੍ਯਾਹ- ਜਾਤੀਕੋਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤੀਕੋਸ਼ੋ ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਜਾਤਿਵਨੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਜਾਤੀਕਟੁਕਯੋਃ ਫਲਮਿਤਿ ਜਾਤੀਫਲਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਕਟੁਕਾਫਲਂ ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕੇਤਿ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰੌ, ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਲਘੁਕਕ੍ਕੋ(ਙ੍ਕੋ)ਲਕਮਾਹ; ਕਕ੍ਕੋ(ਙ੍ਕੋ)ਲਕਂ ਬਹਤ੍ਕਕ੍ਕੋ(ਙ੍ਕੋ)ਲਮ੍| ਲਵਙ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰੀਚਨ੍ਦਨਪੁਸ੍ਪਮ੍||੨੦੨||-
Adhikarana 156 (203) · Śloka 204
ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਰ੍ਪੂਰੋ ਲਘੁ ਲੇਖਨਃ ||੨੦੩|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸੇ ਚ ਵੈਰਸ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਪੂਜਿਤਃ |੨੦੪|
सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः ||२०३|| तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः |२०४|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਪੂਰਗੁਣਮਾਹ- ਸਤਿਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੦੩||-
Adhikarana 157 (204) · Śloka 204
ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਾ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨੀ ||੨੦੪||
लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी ||२०४||
🔊 Audio coming soon
ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾਮਾਹ- ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਪਥੇ ਵਿਟਪਃ, ਸ਼ਕੁਨਾਪਿਤੁਲ੍ਯਃ | ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨੀ ਬਸ੍ਤਿਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੀ||੨੦੪||
Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207
ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ | ਬੈਭੀਤਕੋ ਮਦਕਰਃ ਕਫਮਾਰੁਤਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੦੫|| ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਮਜ੍ਜਾ ਕੋਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ | ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ ||੨੦੬|| ਬੀਜਪੂਰਕਸ਼ਮ੍ਯਾਕਮਜ੍ਜਾ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਸਮ੍ਭਵਃ | ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕੋਗ੍ਨਿਬਲਦਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੨੦੭||
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः | बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ||२०५|| कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः | तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च ||२०६|| बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसम्भवः | स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः ||२०७||
🔊 Audio coming soon
ਫਲਾਨਾਂ ਮਜ੍ਜਾਨਮਾਹ- ਪ੍ਰਿਯਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾ ‘ਚਾਰੁਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ||੨੦੫-੨੦੭||
Adhikarana 159 (208) · Śloka 208
ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯੇਹ ਵੀਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਯਾਦਸ਼ਮ੍ | ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਮਜ੍ਜਾਨਮਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੦੮||
यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||२०८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਕ੍ਤਫਲਮਜ੍ਜਾਨਮਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯ ਯੇ ਗੁਣਾ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜ੍ਞੋਪਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਦੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਯੇਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਮ੍||੨੦੮||
Adhikarana 160 (209) · Śloka 209
ਫਲੇਸੁ ਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਯਦ੍ਗੁਣਵਤ੍ਤਦੁਦਾਹਤਮ੍ | ਬਿਲ੍ਵਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਾਮਂ ਤਦ੍ਧਿ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍ ||੨੦੯||
फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् | बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् | ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम् ||२०९||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸਮਾਹ- ਫਲੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਮ੍| ਤਦ੍ਧੀਤਿ ਤਦ੍ ਬਿਲ੍ਬਂ, ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ, ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਮ੍| ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਤਦ੍ਧੀਤਿ ਤਤ੍ ਬਿਲ੍ਵਂ, ਹਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍||੨੦੯||
Adhikarana 161 (210) · Śloka 210
ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਂ ਚ ਪਾਕਾਤੀਤਮਕਾਲਜਮ੍ | ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਮਪਰ੍ਯਾਗਤਮੇਵ ਚ ||੨੧੦|| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ |
व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् | वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च ||२१०|| इति फलवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਫਲੇਸੁ ਹੇਯਾਦਿਦੋਸਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਧਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੁਸ੍ਟਂ ਸੇਵਿਤਂ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਜਗ੍ਧਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਜਗ੍ਧਂ ਭਕ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਕਾਤੀਤਂ ਪਾਕਾਦਤੀਤਮਤਿਗਤਮਤੀਤਪਾਕਕਾਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਕਾਲਜਮ੍ ਅਨੁਚਿਤਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍| ਅਪਰ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਅਪਕ੍ਵਮ੍| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ||੨੧੦||
Adhikarana 162 (211) · Śloka 211
ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ | ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਫਲਾਲਾਬੁਕਾਲਿਨ੍ਦਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੧੧||
अथ शाकवर्गः | शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः | तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि ||२११||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਸ੍ਪਫਲਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਃ; ਅਲਾਬੂਃ ਤੁਮ੍ਬਿਨੀ, ਸਾ ਚ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤੁਲਾਦਿਭੇਦਾਦਨੇਕਧਾ; ਕਾਲਿਨ੍ਦਂ ਕਸ੍ਣਬੀਜਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸਦਸ਼ਂ ‘ਕਲਿਨ੍ਦ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਂਵਿਧਾਨ੍ਯਪਰਾਣ੍ਯਪਿ||੨੧੧||
Adhikarana 163 (212) · Śloka 212
ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯਨਿਲਂ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਦਕਫਾਨਿ ਚ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨਿ ਚ ||੨੧੨||
पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च ||२१२||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਕਰਾਣਿ||੨੧੨||
Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215
ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤੇਸੁ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਬਾਲਂ ਮਧ੍ਯਂ ਕਫਾਵਹਮ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੨੧੩|| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ | ਦਸ੍ਟਿਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਰਂ ਕਾਲਿਨ੍ਦਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ ||੨੧੪|| ਅਲਾਬੁਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਿਟ੍ਕਾ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਸ਼ੀਤਲਾ | ਤਿਕ੍ਤਾਲਾਬੁਰਹਦ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਮਿਨੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੨੧੫||
पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् | शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम् ||२१३|| सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् | दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत् ||२१४|| अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला | तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित् ||२१५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਪਿ ਗੁਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਮਾਵਹਤਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਫਾਵਹਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਵਰ੍ਣਂ ਪਰਿਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਕ੍ਸਾਰਮੀਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਂ ਰਕ੍ਤੋਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ; ‘ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਹਂ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਸ਼ਮਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਦ੍ਯਂ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮਿਤਿ ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਾ ਉਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਦਯਃ| ਭਿਨ੍ਨਵਿਟ੍ਕਾ ਦ੍ਰਵਮਲਾ||੨੧੩-੨੧੫||
Adhikarana 165 (216) · Śloka 216
ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਰ੍ਕਾਰੁਕਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੧੬||
त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि ||२१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਫਲਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਰਪੁਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਸੁਧਾਵਾਸਃ, ‘ਤੇਵਸਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਏਰ੍ਵਾਰੁਰ੍ਲੋਮਸ਼ਾ ਕਰ੍ਕਟੀ; ਕਰ੍ਕਾਰੁਰ੍ਵਾਡਵਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ‘ਖਰਵਾਰੂ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਸੁਵਾਸਕਂ ਤ੍ਰਪੁਸਭੇਦਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਬੁਰਮਾਹੁਃ, ਏਕੇ ਤੁ ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਪਾਕਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਟਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਕਰ੍ਬੁਰਭੇਦਂ ਖੁਦਪੁਤ੍ਰਕਮਾਹੁਃ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ ਬਾਲਪਾਣ੍ਡ੍ਵਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਗਹ੍ਯਤੇ||੨੧੬||
Adhikarana 166 (217) · Śloka 217
ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਕਫਵਾਤਕਰਾਣਿ ਚ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੧੭||
स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च ||२१७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੧੭||
Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219
ਬਾਲਂ ਸਨੀਲਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤੇਸਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਤਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਫਕਜ੍ਜੀਰ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੧੮|| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਂ ਸਕਰ੍ਕਾਰੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ | ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ ||੨੧੯||
बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् | तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम् ||२१८|| एर्वारुकं सकर्कारु सम्पक्वं कफवातकृत् | सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम् ||२१९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਬਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਂ ਪਰਿਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਗੁਣਃ, ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ||੨੧੮-੨੧੯||
Adhikarana 168 (220) · Śloka 220
ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਚੈਵ ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਕਫਾਪਹਮ੍ | ਭੇਦਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਮਾਨਾਹਾਸ੍ਠੀਲਨੁਲ੍ਲਘੁ ||੨੨੦||
सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् | भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु ||२२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯੇਣ ਗੁਣਮਾਹ- ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਯੋ ਬਾਲਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ, ਭੇਦਨਾਦਯੋ ਮਧ੍ਯਸ੍ਯ, ਆਨਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ| ਆਨਾਹ ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਜੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ; ਅਸ੍ਠੀਲਾ ਮੂਤ੍ਰਾਸ੍ਠੀਲਾ ਨ ਪੁਨਰਨਿਲਾਸ੍ਠੀਲਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਵਿਕਾਰਹਾਰਿਤ੍ਵਾਦਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯੇਪਿ; ਆਨਾਹਸ਼੍ਚਾਸ੍ਠੀਲਾ ਚਾਨਾਹਾਸ੍ਠੀਲਂ, ਤਨ੍ਨੁਦਤੀਤਿ||੨੨੦||
Adhikarana 169 (221) · Śloka 221
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਰ੍ਦ੍ਰਕਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਜਮ੍ਬੀਰਸੁਮੁਖਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਸੁਗਨ੍ਧਕ- ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਕਾਲਮਾਲਕੁਠੇਰਕਕ੍ਸਵਕਖਰਪੁਸ੍ਪਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਣਿਜ੍ਝਕਸਰ੍ਸਪਰਾਜਿਕਾਕੁਲਾਹਲਾਵਗੁਤ੍ਥਗਣ੍ਡੀਰਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾ- ਵਰ੍ਸਾਭੂਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਕਲਸ਼ੁਨਕਲਾਯਪਲਾਣ੍ਡੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੨੧||
पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्रकहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभूस्तृणसुगन्धक- कासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफणिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिका- वर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि ||२२१||
🔊 Audio coming soon
ਵਦ੍ਧਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਰ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਾਕਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੇਸਜਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਹਾਰਯੋਗੀਤਿ, ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਹ- ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚੇ ਦ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ; ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ; ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਕਂ ਧਾਨ੍ਯਕਂ; ਜਮ੍ਬੀਰੋ ਹਰਿਤਸ਼ਾਕਮੁਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਜਮ੍ਬੀਰਗਨ੍ਧਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਂ; ਸੁਮੁਖੋ ਵਨਬਰ੍ਬਰਿਕਾ; ਸੁਰਸਾ ਸੁਰਭਿਪਰ੍ਣੀ ‘ਤੁਲਸੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਰ੍ਜਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਠੇਰਕਃ; ਭੂਸ੍ਤਣਂ ਰੋਹਿਸਃ, ਤੁਮ੍ਬਾਕਮਨ੍ਯੇ; ਸੁਗਨ੍ਧਕੋ ਗਨ੍ਧਤਣਮਲ੍ਪਂ ਭੂਸ੍ਤਣਂ, ਸੁਗਨ੍ਧਿਤਣਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਾਰ੍ਥਭੇਦਃ; ਕਾਸਮਰ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਾਲਮਾਲੋ ਬਰ੍ਬਰਿਕਾ; ਕੁਠੇਰਕਸ੍ਤਦ੍ਭੇਦ ਏਵ; ਕ੍ਸਵਕਸ਼੍ਛਿਕ੍ਕਾਕਰਃ ‘ਛਿਙ੍ਕਣੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਖਰਪੁਸ੍ਪੋ ਮਰੁਵਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸਵਕਭੇਦਮਾਹੁਃ, ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਬੋਡਯਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਃ, ਸੁਵਾਸਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਰ੍ਲੋਹਿਤਕੁਸੁਮੋਲ੍ਪਵਿਟਪਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਭੇਦਃ; ‘ਸ਼ੁਣ੍ਠ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ (ਪਠ੍ਯਤੇ), ਸ ਚ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਃ; ਫਣਿਜ੍ਝਕਃ ‘ਫਾਣਿਜ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਮਰੁਬਕਮਾਹੁਃ; ਸਰ੍ਸਪਰਾਜਿਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ; ਕੁਲਾਹਲੋ ਮੁਣ੍ਡਿਤਿਕਾ; ਅਵਗੁਤ੍ਥਂ ਵੇਗਨਾਮਾ, ਕਾਕਾਦਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗਣ੍ਡੀਰੋਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਥਲਜੋ ਜਲਸ਼੍ਚੇਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲਜੋ ਹਰਿਤਸ਼ਾਕਂ; ਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾ ਚੋਰਕਃ, ਸ਼੍ਰੀਹਸ੍ਤਿਨੀਤ੍ਯਪਰੇ; ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ; ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਕਲਸ਼ੁਨਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਕਲਾਯੋਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਭੇਦਃ; ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍, ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਭਯਾਦਗ੍ਰੇਤਨਂ ਪਾਠਂ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਸਾਂ ਮਤੇਤ੍ਰ ਕਲਾਯਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਃ; ਪਲਾਣ੍ਡੁਰ੍ਲਸ਼ੁਨਭੇਦਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯਪਰਾਣਿ||੨੨੧||
Adhikarana 170 (222) · Śloka 222
ਕਟੂਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਰੁਚ੍ਯਾਨਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣਿ ਚ | ਕਤਾਨ੍ਨੇਸੂਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਮਨੇਕਧਾ ||੨੨੨||
कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च | कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा ||२२२||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਟੂਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਾਨ੍ਨੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਾਦਿਸੁ||੨੨੨||
Adhikarana 171 (223) · Śloka 223
ਤੇਸਾਂ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕਫਾਵਹਾ | ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਕਫਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿਨੀ ||੨੨੩||
तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्यार्द्रा कफावहा | शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी ||२२३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਵਹਾ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿਨੀ ਈਸਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੋਧਿਨੀ, ਈਸਤ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ “ਸਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵੀਰ੍ਯਵਾਦਿਨਾ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸਾ ਸਤ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨੀ| ਯਦ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ”- ਇਤਿ||੨੨੩||
Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225
ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਮਰਿਚਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸੇਕਿ ਚ | ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਮਵਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੨੪|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵੀਰ੍ਯਤੋ ਮਰਿਚਂ ਸਿਤਮ੍ | ਗੁਣਵਨ੍ਮਰਿਚੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੨੨੫||
स्वादुपाक्यार्द्रमरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च | कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित् ||२२४|| नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् | गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः ||२२५||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਬੀਜਂ, ‘ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਪਿ ਮਰਿਚਮਸ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਗੁਣਵਨ੍ਮਰਿਚੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਰਿਚੇਭ੍ਯਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦਤਿਸ਼ਯਗੁਣਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੨੪-੨੨੫||
Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228
ਨਾਗਰਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਕਟੁ | ਵਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਲਘੁ ਦੀਪਨਮ੍ ||੨੨੬|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ | ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚੈਵਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੨੨੭|| ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਪਾਚਨਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਕਟੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ੂਲਾਜੀਰ੍ਣਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍ ||੨੨੮||
नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु | वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम् ||२२६|| कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् | कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्रकं स्मृतम् ||२२७|| लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् | कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ||२२८||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਗਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ੍ਨੇਹਮੀਸਤ੍ਸ੍ਨੇਹਮ੍| ਲਘੁ ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਾਦਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਸ਼ੂਲਨੁਦਿਤਿ ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਆਨਾਹ ਉਦਰਾਪੂਰਃ||੨੨੬-੨੨੮||
Adhikarana 174 (229) · Śloka 230
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਰੁਚ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਕਟੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਹਰਂ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਜੀਰਕਦ੍ਵਯਮ੍ ||੨੨੯|| ਕਾਰਵੀ ਕਰਵੀ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾ |੨੩੦|
तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् | कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम् ||२२९|| कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका |२३०|
🔊 Audio coming soon
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰਕਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੀਤਭੇਦੇਨ| ਕਾਰਵੀ ਕਸ੍ਣਜੀਰਕ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਰਵੀ ਯਵਾਨੀਤ੍ਯੇਕੇ, ਅਜਮੋਦੇਤ੍ਯਪਰੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਰਾਜਿਕਾਮਾਹੁਃ| ਉਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾ ਸ੍ਥੂਲਜੀਰਕ ਈਸਤ੍ਕਸ੍ਣੋ ‘ਬਹਜ੍ਜੀਰਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੨੯||-
Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232
ਭਕ੍ਸ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਭੋਜ੍ਯੇਸੁ ਵਿਵਿਧੇਸ੍ਵਵਚਾਰਿਤਾ ||੨੩੦|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਹਦ੍ਯਤਾਮ੍ | ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਤਡ੍ਦਾਹਨਾਸ਼ਨੀ ||੨੩੧|| ਦੋਸਘ੍ਨੀ ਕਟੁਕਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਿਕ੍ਤਾ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨੀ |੨੩੨|
भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता ||२३०|| आर्द्रा कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् | सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी ||२३१|| दोषघ्नी कटुका किञ्चित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी |२३२|
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਵਟਕਾਦੀਨਿ, ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਸ਼ਾਕਾਦੀਨਿ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ, ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਅਨ੍ਨਯਵਾਗ੍ਵਾਦੀਨਿ, ਅਵਚਾਰਿਤਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਤਿ ਪੁਸ੍ਪਫਲੋਪੇਤੋ ਹਰਿਤਧਾਨ੍ਯਵਿਟਪ ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਅਲ੍ਲੇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੩੦-੨੩੧||-
Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237
ਜਮ੍ਬੀਰਃ ਪਾਚਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਮਿਵਾਤਕਫਾਪਹਃ ||੨੩੨|| ਸੁਰਾਭਿਰ੍ਦੀਪਨੋ ਰੁਚ੍ਯੋ ਮੁਖਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਾਰਕਃ | ਕਫਾਨਿਲਵਿਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੩੩|| ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਘ੍ਨਃ ਸੁਰਸਃ ਸਮੁਦਾਹਤਃ | ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੁ ਸੁਮੁਖੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗਰਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੩੪|| ਕਫਘ੍ਨਾ ਲਘਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਾਃ | ਕਟੁਪਾਕਰਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਾਃ ||੨੩੫|| ਮਧੁਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਪਾਚਨਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਧਨਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਃ ||੨੩੬|| ਕਟੁਃ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋਥ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫਘ੍ਨੋ ਦੀਪਨਃ ਕਟੁਃ ||੨੩੭||
जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः ||२३२|| सुराभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः | कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः ||२३३|| पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः | तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः ||२३४|| कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः | कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः ||२३५|| मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः | विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः ||२३६|| कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः | मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः ||२३७||
🔊 Audio coming soon
ਜਮ੍ਬੀਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਰਸੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕਸ੍ਣਕੁਸੁਮੇ| ਪ੍ਰਥਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਇਯਂ ਤੁ ਕਸ੍ਣੇਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ||੨੩੨-੨੩੭||
Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239
ਵਿਦਾਹਿ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮੇਵ ਚ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਂ ਗਾਣ੍ਡੀਰਂ ਵੇਗਨਾਮ ਚ ||੨੩੮|| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ ਚ ਕਫਸ਼ੋਫਹਰੇ ਲਘੂ | ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ ਹਿਤਾ ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ ||੨੩੯||
विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦਾਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਸਾਰ੍ਸਪਮਿਤਿ ‘ਕਫਘ੍ਨਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਮਾਸੁਰਂ ਸ਼ਾਕਮੇਵ ਚ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਆਸੁਰੀ ਰਾਜਿਕਾ||੨੩੮-੨੩੯||
Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242
ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਹਦ੍ਯਾ ਰੋਚਨੀ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨੀ | ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ||੨੪੦|| ਮਹਤ੍ਤਦ੍ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਮਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ | ਤਦੇਵ ਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੪੧|| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍ ||੨੪੨||
कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी | सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका ||२४०|| महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् | तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित् ||२४१|| त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु | विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात् ||२४२||
🔊 Audio coming soon
ਕਣ੍ਠਾਯ ਹਿਤਾ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ| ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ਬਾਲਮੂਲਕਮ੍| ਆਮਮ੍ ਅਨਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਂ, ਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਤੈਲਾਦਿਪਕ੍ਵਂ, ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਬਾਲਮਹਦਾਮਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਸ਼ੁਸ੍ਕਭੇਦੇਨਾਤ੍ਰ ਗੁਣੋਕ੍ਤਿਃ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀਤ੍ਯਾਦਿ ਅਮੁਂ ਕੇਚਿਦਨਾਰ੍ਸਮਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੪੦-੨੪੨||
Adhikarana 179 (243) · Śloka 243
ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਫਲਂ ਤਥੈਵ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ | ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤ ਫਲਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਮਾਰੁਤੌ ਤੁ ||੨੪੩||
पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः | तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु ||२४३||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਸ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਕਵਿਸਯੋਯਂ, ਯਦ੍ਵਨ੍ਮੂਲਕਕਨ੍ਦੇਸੁ ਬਾਲਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਸ਼ੁਸ੍ਕੇਸੁ ਫਲਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰਫਲੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਚ੍ਯਃ||੨੪੩||
Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਟੁਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਃ ਸਰਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ | ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੇਧਾਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਚਕ੍ਸੁਰ੍ਭਗ੍ਨਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਾਨਕਰੋ ਰਸੋਨਃ ||੨੪੪|| ਹਦ੍ਰੋਗਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਗੁਲ੍ਮਾਰੁਚਿਕਾਸਸ਼ੋਫਾਨ੍ | ਦੁਰ੍ਨਾਮਕੁਸ੍ਠਾਨਲਸਾਦਜਨ੍ਤੁਸਮੀਰਣਸ਼੍ਵਾਸਕਫਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ ||੨੪੫|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੋਨਿਲਹਾ ਕਟੁਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਰ੍ਨਾਤਿਕਫਾਵਹਸ਼੍ਚ | ਬਲਾਵਹਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋਥ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਲਾਣ੍ਡੁਰਗ੍ਨਿਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਤੁ ||੨੪੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੁਚਿਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੁਕਾਰੀ ਬਲ੍ਯੋਥ ਮੇਧਾਕਫਪੁਸ੍ਟਿਦਸ਼੍ਚ | ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕ੍ਸੀਰਪਲਾਣ੍ਡੁਰੁਕ੍ਤਃ ||੨੪੭|| ਕਲਾਯਸ਼ਾਕਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ | ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਚੈਵ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚ ਤਤ੍ ||੨੪੮||
स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः | वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः ||२४४|| हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् | दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ||२४५|| नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च | बलावहः पित्तकरोऽथ किञ्चित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु ||२४६|| स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च | स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः ||२४७|| कलायशाकं पित्तघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु | कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत् ||२४८||
🔊 Audio coming soon
ਰਸੋਨਭੇਦਾਨਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸੋਨਃ ਪਞ੍ਚਰਸਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਨ੍ਦੋ ਲਸ਼ੁਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨਲਸਾਦੋਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਜਨ੍ਤਵਃ ਕਮਯਃ| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਾਣ੍ਡੁਃ ਸ੍ਥੂਲਨਾਲਾਗ੍ਰਪਤ੍ਰੋ ਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾਲਿਕਾਭੇਦਃ, ਸ ਏਵ ਸਕ੍ਸੀਰੋ ਮਧੁਰਰਸਃ ਕ੍ਸੀਰਪਲਾਣ੍ਡੁਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੪੪-੨੪੮||
Adhikarana 181 (249) · Śloka 249
ਚੁਚ੍ਚੂਯੂਥਿਕਾਤਰੁਣੀਜੀਵਨ੍ਤੀਬਿਮ੍ਬੀਤਿਕਾਨਦੀ(ਨ੍ਦੀ)ਭਲ੍ਲਾਤਕਚ੍ਛਗਲਾਨ੍ਤ੍ਰੀ- ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਫਞ੍ਜੀਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼ੇਲੁਵਨਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਸਵਸ਼ਣਕਰ੍ਬੁਦਾਰਕੋਵਿਦਾਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੪੯||
चुच्चूयूथिकातरुणीजीवन्तीबिम्बीतिकानदी(न्दी)भल्लातकच्छगलान्त्री- वृक्षादनीफञ्जीशाल्मलीशेलुवनस्पतिप्रसवशणकर्बुदारकोविदारप्रभृतीनि ||२४९||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯਮਧੁਰਸ਼ਾਕਮਾਹ- ਚੁਚ੍ਚ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੁਚ੍ਚੂਰ੍ਨਾਡਿਕਾਕਾਰਪਤ੍ਰਃ, ‘ਚੁਚੁ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਯੂਥਿਕਾ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਈਸਚ੍ਛ੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਪਾ, ਅਤਿਸ਼੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਪਾ, ਪੀਤਪੁਸ੍ਪਾ ਚ; ਤਰੁਣੀ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਵਰੁਣ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਰੁਣਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕੋ ਜਲਕੂਲਜਃ; ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਜੀਵਾ ‘ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਸਦਸ਼ੀ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ‘ਡੋਡਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ; ਬਿਮ੍ਬੀਤਿਕਾ ਕੁਨ੍ਦੁਰਿਕਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਤ੍ਰਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਨਦੀਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਲੀ(ਲੋ)ਜਨਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਅਨਨ੍ਤਾਭਲ੍ਲਾਤਕ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਅਨਨ੍ਤਾ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾ ‘ਕਲਿਹਾਰੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਫਲਾਨ੍ਯਾਮਾਨਿ ਪਲ੍ਲਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਤ੍ਵੇਨਾਭਿਪ੍ਰੇਤਾਃ; ਛਗਲਾਨ੍ਤ੍ਰੀ ਵਦ੍ਧਦਾਰਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ, ਬੁਹ੍ਨੇਤ੍ਯਪਰੇ; ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਬਨ੍ਦਾਕਃ, ਵਕ੍ਸਕਲਿਮ੍ਬੁਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਫਞ੍ਜੀਸ਼ਾਕੋ ‘ਵਾਡ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਭਾਰ੍ਗੀਮੇਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ ‘ਲਿਸਾਡ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵਨਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਸਵਾਃ ਵਨਸ੍ਪਤਿਰੁਦੁਮ੍ਬਰਾਦਿਃ; ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਵਾਃ ਪਲ੍ਲਵਾਃ; ਸ਼ਣਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਭੇਦਃ; ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕਾਞ੍ਚਨਾਰਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਸ਼ਾਕਾਨਿ||੨੪੯||
Adhikarana 182 (250) · Śloka 250
ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਕਫਘ੍ਨਾਨ੍ਯਨਿਲਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਣਿ ਲਘੂਨਿ ਚ ||੨੫੦||
कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च | कफघ्नान्यनिलं कुर्युः सङ्ग्राहीणि लघूनि च ||२५०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫੦||
Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253
ਲਘੁਃ ਪਾਕੇ ਚ ਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਹਿਤਃ | ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਚੁਚ੍ਚੂਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ ||੨੫੧|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸਮੁਦਾਹਤਾ | ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਵਾਤਹਰਾ, ਫਞ੍ਜੀ ਤ੍ਵਲ੍ਪਬਲਾ ਮਤਾ ||੨੫੨|| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯਾਃ ਪਲ੍ਲਵਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ | ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍ ||੨੫੩||
लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः | कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१|| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता | वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२|| क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः | शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਲਘੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾ ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਦਯਃ ; ਉਤ੍ਪਲਾਨਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਭਤੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਪਲ੍ਲਵਾਃ||੨੫੧-੨੫੩||
Adhikarana 184 (254) · Śloka 255
ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਵਰੁਣਤਰ੍ਕਾਰ੍ਯੁਰੁਬੂਕਵਤ੍ਸਾਦਨੀਬਿਲ੍ਵਸ਼ਾਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੫੪|| ਉਸ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ |੨੫੫|
पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४|| उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰ੍ਨਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਨਰ੍ਨਵਾ; ਵਰੁਣੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਅਰਣਿਕਾ; ਉਰੁਬੂਕਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰਣ੍ਡਃ; ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਵਤ੍ਸਪੁਤ੍ਰਕਃ ‘ਵਤ੍ਸਵਤਿਯਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਪਰੇ; ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਾਕਂ ਬਿਲ੍ਵਜਂ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਉਸ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫੪||-
Adhikarana 185 (255) · Śloka 255
ਤੇਸੁ ਪੌਨਰ੍ਨਵਂ ਸ਼ਾਕਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੋਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੨੫੫||
तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫੫||
Adhikarana 186 (256) · Śloka 256
ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕੋਪੋਦਕਾਸ਼੍ਵਬਲਾਚਿਲ੍ਲੀਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਾਸ੍ਤੂਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੫੬||
तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||
🔊 Audio coming soon
ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਃ ‘ਚੁਲਾਇ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਉਪੋਦਿਕਾ ਪੋਇ; ਅਸ਼੍ਵਬਲਾ ਤੁਰੁਸ੍ਕਦੇਸ਼ੇ ਬਹਤ੍ਪਤ੍ਰਾ ਮੇਥਿਕਾਭੇਦ ਏਵ ‘ਹਿਸ੍ਫਿਤ੍ਥ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਮੇਥਿਕਾਹਿਸ੍ਫਿਤ੍ਥਯੋਃ ਪਥਗ੍ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਤਃ- “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਲਘ੍ਵੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਿਰੋਧਿਨੀ| ਮੇਥਿਕਾ ਤਤ੍ਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਿਸ੍ਫਿਤ੍ਥਂ ਪੁਸ੍ਟਿਦਂ ਗੁਰੁ”- ਇਤਿ| ਚਿਲ੍ਲੀ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁਕਃ, ‘ਗੌਡਵਾਸ੍ਤੁਕ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਯਵਸ਼ਾਕਮਾਹੁਰੇਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਵਸ਼ਾਕਾਨ੍ਤਰਮਾਹੁਃ; ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ‘ਪਾਲਕ੍ ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵਾਸ੍ਤੂਕਸ੍ਟਙ੍ਕਵਾਸ੍ਤੂਕਃ ‘ਟਙ੍ਕਚੁਚ੍ਚੂ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਪਰਾਣ੍ਯਪਿ||੨੫੬||
Adhikarana 187 (257) · Śloka 257
ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਾਣਿ ਚ | ਮਨ੍ਦਵਾਤਕਫਾਨ੍ਯਾਹੂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੫੭||
सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च | मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫੭||
Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261
ਮਧੁਰੋ ਰਸਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਦਾਪਹਃ | ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੀਤਤਮੋ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੨੫੮|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮਦਾਪਹਾ | ਉਪੋਦਕਾ ਸਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰੀ ਹਿਮਾ ||੨੫੯|| ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਮਿਹਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਃ | ਸਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੋ ਵਾਸ੍ਤੂਕੋ ਰੋਚਨਃ ਸਰਃ ||੨੬੦|| ਚਿਲ੍ਲੀ ਵਾਸ੍ਤੂਕਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਵਤ੍ | ਵਾਤਕਦ੍ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਹਿਤਾ | ਸ਼ਾਕਮਾਸ਼੍ਵਬਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਮ੍ ||੨੬੧||
मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः | तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८|| स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा | उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९|| कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः | सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०|| चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् | वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता | शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਾਪਹ ਇਤਿ ਮਦੋ ਵਿਸਮਦ੍ਯਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਥੋ ਵਿਕਾਰਃ||੨੫੮-੨੬੧||
Adhikarana 189 (262) · Śloka 262
ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਸਪ੍ਤਲਾਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਡੂਚੀਗੋਜਿਹ੍ਵਾ- ਕਾਕਮਾਚੀਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਾਵਲ੍ਗੁਜਸਤੀਨਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਫਲ- ਪਟੋਲਵਾਰ੍ਤਾਕਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਟੁਕਿਕਾਕੇਬੁ(ਮ੍ਬੁ)ਕੋਰੁਬੂਕਪਰ੍ਪਟਕਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤ- ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਿਸ੍ਟਕੋਸ਼ਾਤਕੀਵੇਤ੍ਰਕਰੀਰਾਟਰੂਸਕਾਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੬੨||
मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा- काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल- पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककिराततिक्त- कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ; ਸਪ੍ਤਲਾ ਸੇਹੁਣ੍ਡਃ, ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਲਾਂ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾਭੇਦਮਾਹ; ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਃ ‘ਸਿਰਿਬਾਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਲਮਾਹ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਥ੍ਯਤੇ- “ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸਦਸ਼ੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਲਃ| ਸ਼ਾਕੋ ਜਲਾਨ੍ਵਿਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਤੁਸ੍ਪਤ੍ਰੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ; ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਃ, ਕੇਚਿਨ੍ਮਾਰਿਸਸਦਸ਼ਦਣ੍ਡਮਾਰ੍ਤਗਲਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਂ ਲਪ੍ਪਸਮਾਹੁਃ; ਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਡੂਚ੍ਯੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਪਤ੍ਰਂ; ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ ਦਾਰ੍ਵਿਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਾ ‘ਗੋਜੀਭੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਾਕਮਾਚੀਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ; ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ‘ਬਾਕੁਚੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ; ਬਹਤੀਫਲਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਫਲਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਮਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪਤ੍ਰਂ ਚ; ਵਾਰ੍ਤਾਕੋ ਵਨ੍ਤਾਕੋ ਵਰ੍ਤੁਲਫਲਃ ‘ਬਂਇਗਣ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਟੁਕਿਕਾ ਅਰਣ੍ਯਕਾਸਮਰ੍ਦਿਕਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਤਿਕ੍ਤਾਰਿਕਾਮਾਹੁਃ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਪੁਸ੍ਪਾਮਰ੍ਕਫਲਾਕਾਰਫਲਾਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਮਾਹੁਃ; ਕੇਬੁ(ਮ੍ਬੁ)ਕੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋ ਵਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਉਰੁਬੂਕੋ ਰਕ੍ਤੈਰਣ੍ਡਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੂਰੁਬੂਕਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਮਤ੍ਰ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਪਰ੍ਪਟਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕੋ ਭੂਨਿਮ੍ਬਃ; ਕਰ੍ਕੋਟਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਨਿਮ੍ਬਃ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਘੋਸਕਃ ‘ਤੋਰਯਿ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵੇਤ੍ਰਕਰੀਰਂ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਂ; ਆਟਰੂਸਕੋ ਵਾਸਕਃ; ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ ਅਰ੍ਕਪਤ੍ਰਸਦਸ਼ੀ ਲਤਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਅਰ੍ਕਪਰ੍ਣਮਾਹੁਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕਾਨਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ||੨੬੨||
Adhikarana 190 (263) · Śloka 263
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਸੁਲਘੂਨਿ ਚ | ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੬੩||
रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च | कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੬੩||
Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271
ਕਸਾਯਾ ਤੁ ਹਿਤਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਹਿਮਾ | ਲਘ੍ਵੀ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗੋਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ਮਤਾ ||੨੬੪|| ਅਵਿਦਾਹੀ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਃ | ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ ||੨੬੫|| ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਾਕਂ ਕਟੁ ਸਤੀਨਜਮ੍ | ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ||੨੬੬|| ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਕਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਕਫਵਾਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਫਲਾਨਿ ਬਹਤੀਨਾਂ ਤੁ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਲਘੂਨਿ ਚ ||੨੬੭|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵ੍ਰਣ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਵਾਤਲਮ੍ | ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਵਸ੍ਯਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍ ||੨੬੮|| ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰੋਚਨਂ ਕਟੁਕਂ ਲਘੁ | ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਦੀਪਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਰ੍ਕੋਟਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਮੇਵ ਚ ||੨੬੯|| ਆਟਰੂਸਕਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਾਃ | ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਸਹਿਤਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ ||੨੭੦|| ਕਫਾਪਹਂ ਸ਼ਾਕਮੁਕ੍ਤਂ ਵਰੁਣਪ੍ਰਪੁਨਾਡ(ਟ)ਯੋਃ | ਰੂਕ੍ਸਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੨੭੧||
कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा | लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४|| अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः | अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५|| ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् | नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६|| कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च | फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७|| कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् | पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८|| कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु | वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् | तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९|| आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः | किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०|| कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः | रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦ੍ਵਿਧਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਂ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਗੁਡੂਚੀਹ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾ, ਚਰਕੇ ਚ ‘ਵਾਯੁਂ ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਹਨ੍ਯਾਤ੍’ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭) ਇਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ| ਪੂਰ੍ਵਵਰ੍ਗਪਠਿਤੋਪਿ ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਪਠਿਤਃ| ਸ਼ੀਤਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ, ਤੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ; ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੀਤਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍||੨੬੪-੨੭੧||
Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273
ਦੀਪਨਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਗਰਦੋਸਹਰਂ ਕਟੁ | ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਲਘੁ ||੨੭੨|| ਵਾਤਲਂ ਨਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਤਤ੍ | ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨੀ ਸਾਮ੍ਲਾ ਵਾਤਕਫੇ ਹਿਤਾ | ਉਸ੍ਣਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ ||੨੭੩||
दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु | कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२|| वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता | उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦਗਹੀਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਦੀਪਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਕਾਲਿਯਾਸ਼ਾਕਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਰ੍ਹਮ੍| ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਨਾਡਿਕਾ ‘ਨਾਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ ‘ਅਮ੍ਲਚਾਙ੍ਗੇਰੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੭੨-੨੭੩||
Adhikarana 193 (274) · Śloka 274
ਲੋਣਿਕਾਜਾਤੁਕਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣਿਕਾਪਤ੍ਤੂਰਜੀਵਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਡੁਡੁਰਕਕੁਤੁਮ੍ਬਕਕੁਠਿਞ੍ਜਰਕੁਨ੍ਤਲਿਕਾਕੁਰਣ੍ਟਿਕਾਪ੍ਰਭਤਯਃ ||੨੭੪||
लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||
🔊 Audio coming soon
ਲੋਣਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੋਣਿਕਾ ਲੋਣਿਯਾ; ਜਾਤੁਕਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ; ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣਿਕਾ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾ, ਵਨਕਾਰ੍ਪਾਸੀਤ੍ਯਪਰੇ; ਪਤ੍ਤੂਰਃ ਸ਼ਿਰਬਾਲਿਕਾਭੇਦੋ ਮਹਾਪਤ੍ਰਃ; ਜੀਵਕੋ ਜੀਵਨਾਮਾ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਭੇਦਃ, ਡੁਡੁਰਕਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕੁਤੁਮ੍ਬਕੋ ਦ੍ਰੋਣਪੁਸ੍ਪਃ; ਕੁਠਿਞ੍ਜਰਃ ਕੁਰਹਞ੍ਜਨਕਃ ‘ਕੋਲ੍ਹਸੁਆ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕੁਨਾਡਿਕੇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰ ਕੁਨਾਡਿਕਾ ਗੋਨਾਡੀਕਃ; ਕੁਨ੍ਤਲਿਕਾ ਚੁਚ੍ਚੂਸਦਸ਼ਾ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਾ; ਕੁਰੁਣ੍ਟਿਕਾ ਅਮ੍ਲਾਨਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਕੁਸੁਮਾ ਹਰਿਤਪੁਸ੍ਪਾ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਕੁਨਾਲਿਕਾਕੁਰਣ੍ਟਿਕੇ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥਜੇ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ, ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ||੨੭੪||
Adhikarana 194 (275) · Śloka 275
ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕਫਘ੍ਨਾ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਲਵਣਾਨੁਰਸਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕ੍ਸਾਰਾ ਵਾਤਲਾਃ ਸਰਾਃ ||੨੭੫||
स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः | लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੭੫||
Adhikarana 195 (276) · Śloka 276
ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾ ਕੁਨ੍ਤਲਿਕਾ ਕਸਾਯਾ ਸਕੁਰਣ੍ਟਿਕਾ |੨੭੬|
स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|੨੭੬|
Adhikarana 196 (276) · Śloka 276
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚਾਪਿ ਲਘੁ ਦੋਸਾਪਹਂ ਤਥਾ | ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਸ਼ਟੀਸ਼ਾਕਂ ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ||੨੭੬||
सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा | राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਭਤਿਗਹੀਤਮਾਹ- ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਤ੍ਯਾਦਿ ‘ਦੋਸਾਪਹਂ ਤਥਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਦੋਸਵਿਰੋਧਿ ਚ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਜੇਜ੍ਝਟਃ| ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਸ਼ਾਕਂ ਕਸ੍ਣਰਾਜਿਕਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਰਾਜਕ੍ਸਵਕੋ ਬਹਤ੍ਪਤ੍ਰਃ ਕ੍ਸਵਥੁਕਾਕਰ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਸ਼ਟੀ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਤਦ੍ਵਿਧਮਿਤਿ ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਸਦਸ਼ਮ੍||੨੭੬||
Adhikarana 197 (277) · Śloka 277
ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ਾਕਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਹਰਿਮਨ੍ਥਜਮ੍ |੨੭੭|
स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰਿਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚਣਕਃ|੨੭੭|
Adhikarana 198 (277) · Śloka 277
ਭੇਦਨਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਾਲਾਯਮਤਿਵਾਤਲਮ੍ ||੨੭੭||
भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||
🔊 Audio coming soon
ਭੇਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ, ਇਹ ਤੁ ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਕਲਾਯਃ||੨੭੭||
Adhikarana 199 (278) · Śloka 278
ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਸ਼ੋਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਜਮ੍ ||੨੭੮||
स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਰਂਸਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਃ ਕਣ੍ਟਕਿਕਰਞ੍ਜਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੂਤਿਕਸ਼੍ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਃ, ਕਰਞ੍ਜੋ ਨਕ੍ਤਮਾਲਃ||੨੭੮||
Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280
ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਤ੍ਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ | ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੭੯|| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਕਸਾਯਂ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍ | ਵਕ੍ਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਮਲਕ੍ਲੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੨੮੦||
ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् | सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९|| स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् | वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਮ੍ਬੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਤ੍ਰਂ ਨਾਗਵਲ੍ਲੀਪਤ੍ਰਂ ‘ਪਰ੍ਣਮ੍’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਰ੍ਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਗਫਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਫਲਵਰ੍ਗ ਏਵ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਫਲਵਰ੍ਗੇ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਤ੍ਵਪਕ੍ਵਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚੇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੨੭੯-੨੮੦||
Adhikarana 201 (281) · Śloka 281
ਅਥ ਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਗਃ | ਕੋਵਿਦਾਰਸ਼ਣਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾਨਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ; ਵਸਾਗਸ੍ਤ੍ਯਯੋਃ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਕਟੁਵਿਪਾਕਾਨਿ ਕ੍ਸਯਕਾਸਾਪਹਾਨਿ ਚ ||੨੮੧||
अथ पुष्पवर्गः | कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਾਹ- ਕੋਵਿਦਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕਾਞ੍ਚਨਾਰਸ੍ਤਦ੍ਭੇਦੋ ਵਾ; ਸ਼ਣੋ ਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਹਤ੍ਵਕ੍ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸੋ ਵਾਸਕਃ, ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ‘ਅਗਥੀਯਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੮੧||
Adhikarana 202 (282) · Śloka 282
ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੮੨||
आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਰਗਸ੍ਤ੍ਯਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੮੨||
Adhikarana 203 (283) · Śloka 283
ਕਰੀਰਕੁਸੁਮਾਨਿ ਕਟੁਵਿਪਾਕਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ ||੨੮੩||
करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||
🔊 Audio coming soon
ਕਰੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਪ੍ਰਭਾਵਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯੋਜਨੀਯਮ੍||੨੮੩||
Adhikarana 204 (284) · Śloka 284
ਰਕ੍ਤਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਕਾਰ੍ਕਾਸਨਸ੍ਯ ਚ | ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ ||੨੮੪||
रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च | कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਵਕ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ| ਮੁਸ੍ਕਕਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ‘ਮੋਖ-ਉ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਸਨੋ ਬੀਜਕਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੨੮੪||
Adhikarana 205 (285) · Śloka 285
ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਮਧੁਰਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕੁਮੁਦਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣੇ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਵਲਯੋਤ੍ਪਲੇ ||੨੮੫||
सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् | मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् | तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||
🔊 Audio coming soon
ਸਤਿਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਦ੍ਮਂ ਪਦ੍ਮਪੁਸ੍ਪਂ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਵਿਕਾਸਿ| ਕੁਮੁਦਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਵਿਕਾਸਿ| ਕੁਵਲਯਂ ਕੁਮੁਦਭੇਦਃ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੨੮੫||
Adhikarana 206 (286) · Śloka 286
ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਧਿਮਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੮੬|
सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|
🔊 Audio coming soon
ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਪੁਸ੍ਪਮ੍|੨੮੬|
Adhikarana 207 (286) · Śloka 286
ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕੇ ਤਿਕ੍ਤੇ ਸੌਰਭ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨੇ ||੨੮੬||
मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਲਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਲਤੀ ਜਾਤੀ; ਮਲ੍ਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਸੌਰਭ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍||੨੮੬||
Adhikarana 208 (287) · Śloka 287
ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਾਕੁਲਂ ਪਾਟਲਾਨਿ ਚ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਵਿਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਨਾਗਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍ ||੨੮੭||
सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च | श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਗਨ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਗਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਾਗਵਤ੍| ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੨੮੭||
Adhikarana 209 (288) · Śloka 288
ਚਮ੍ਪਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਕਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਕਿਂਸ਼ੁਕਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਕੁਰਣ੍ਟਕਮ੍ ||੨੮੮||
चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् | किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਂਸ਼ੁਕਂ ਪਲਾਸ਼ਪੁਸ੍ਪਂ, ਕੁਰਣ੍ਟਕਂ ਸਹਚਰਪੁਸ੍ਪਮ੍||੨੮੮||
Adhikarana 210 (289) · Śloka 289
ਯਥਾਵਕ੍ਸਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਵਕ੍ਸੋਚਿਤਂ ਤਥਾ |੨੮੯|
यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|
🔊 Audio coming soon
ਉਪਸਂਹਾਰਮਾਹ- ਯਥੇਨ੍ਯਾਦਿ| ਵਕ੍ਸੋਚਿਤਂ ਵਕ੍ਸਾਨੁਸਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੮੯|
Adhikarana 211 (289) · Śloka 289
ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰੀਰਾਣਿ ਕਟੂਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੮੯||
मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||
🔊 Audio coming soon
ਮਧ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੂ ਰਕ੍ਤਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਰੀਰਾਣਿ ਕੋਮਲਾ ਨਾਲਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੂਕਰੀਰਾਣਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰੀਰਯੋਃ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਤੇ ਤੁ ‘ਕਰੀਰਕੁਸੁਮਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਪਾਠਂ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੮੯||
Adhikarana 212 (290) · Śloka 290
ਕ੍ਸਵਕਕੁਲੇਵਰਵਂਸ਼ਕਰੀਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਕਫਕਰਾਣਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ ||੨੯੦||
क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਭਿਦਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਵਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਕਸ਼੍ਛਤ੍ਰਕਃ, ਕੁਲੇਵਰਂ ਖੁਖੁਣ੍ਡਕਃ , ਵਂਸ਼ਕਰੀਰੋ ਵਂਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਸਵਕਂ ਦ੍ਰੋਣਪੁਸ੍ਪੀਸਦਸ਼ਂ ਵਿਟਪਮਾਹੁਃ, ਤਨ੍ਨ, ਤਸ੍ਯਾਨੁਦ੍ਭਿਦਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪ੍ਯੁਦ੍ਭਿਦਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਕਫਹਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ||੨੯੦||
Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292
ਕ੍ਸਵਕਂ ਕਮਿਲਂ ਤੇਸੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਸਪਿਚ੍ਛਲਮ੍ | ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਵਾਤਲਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਚ ਤਤ੍ ||੨੯੧|| ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾਃ ਕਫਲਾ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਤਃ | ਵਿਦਾਹਿਨੋ ਵਾਤਕਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ ||੨੯੨||
क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् | विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१|| वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः | विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਕ੍ਸਵਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਰਾਵਿ, ਏਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਜਨਕਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾ ਇਤਿ ਕੇਚਿਨ੍ਮਧੁਰਰਸਪਾਕਿਤ੍ਵਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਯੋਰ੍ਵਿਰੋਧਮਾਹੁਃ, ਤਨ੍ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍||੨੯੧-੨੯੨||
Adhikarana 214 (293) · Śloka 293
ਉਦ੍ਭਿਦਾਨਿ ਪਲਾਲੇਕ੍ਸੁਕਰੀਸਵੇਣੁਕ੍ਸਿਤਿਜਾਨਿ | ਤਤ੍ਰ ਪਲਾਲਜਾਤਂ ਮਧੁਰਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚ | ਇਕ੍ਸੁਜਂ ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਕਟੁਪਾਕਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚ | ਤਦ੍ਵਦੇਵੋਸ੍ਣਂ ਕਾਰੀਸਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਚ, (ਵੇਣੁਜਾਤਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਚ,) ਭੂਮਿਜਂ ਗੁਰੁ ਨਾਤਿਵਾਤਲਂ ਭੂਮਿਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਨੁਰਸਃ ||੨੯੩||
उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि | तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च | इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च | तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||
🔊 Audio coming soon
ਆਧਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਪ੍ਯੁਦ੍ਭਿਦਾਨਾਂ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਉਦ੍ਭਿਦਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਭਿਦਾਨਿ ਛਤ੍ਰਕਾਦੀਨਿ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਇਕ੍ਸੁਜਸਦਸ਼ਮ੍| ਭੂਮਿਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਨੁਰਸ ਇਤਿ ਭੂਮਿਸਦਸ਼ਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵੇਣੁਜਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾਪਿ ਤਦਾਧਾਰਸਦਸ਼ਗੁਣਮੂਹ੍ਯਮ੍||੨੯੩||
Adhikarana 215 (294) · Śloka 294
ਪਿਣ੍ਯਾਕਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਥੂਣਿਕਾਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨਿ ||੨੯੪||
पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਮਾਸਰ੍ਸਪਾਦੀਨਾਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪੀਡਿਤਾਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਕਲ੍ਕਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕਃ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਃ, ਸੋਪਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪੀਡਿਤਃ| ਸ੍ਥੂਣਿਕਾਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ ਨਾਨਾਸ਼ਾਕੈਃ ਕਤਾ ਵਟਕਾਃ; ਨ ਤੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਮਿਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਯੋਕ੍ਤਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ੍ਥੂਣਿਕਾਰੂਪਾਣਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨੀਤਿ ਵਾਰ੍ਥਃ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥੂਣਿਕਾ ਵਟਕਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪਿਣ੍ਯਾਕੀਤਿਲਪਤ੍ਰਸ੍ਥੂਣਿਕਾਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਪਿਣ੍ਯਾਕੀਸ਼ਾਕਂ ਕਚ੍ਛਵਿਸਯੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ , ਤਿਲਪਤ੍ਰਂ ਤਿਲਵਿਪਟਸ਼ਾਕਂ, ਸ੍ਥੂਣਿਕਾ ਅਤਰੁਣਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ ਮੂਲਕਸ਼ਾਕਂ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੨੯੪||
Adhikarana 216 (295) · Śloka 295
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਟਕਾ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ |੨੯੫|
विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥੂਣਿਕਾਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਹ- ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਟਕਾਃ ਪਿਸ੍ਟਕਾਸਮਰ੍ਦਕਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਮੂਲਕਾਦਿਕਤਾ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਤਾਸ਼੍ਚ| ਸਵਾਤਤੋਦਸ਼ੂਲਾ ਮਲਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ|੨੯੫|
Adhikarana 217 (295) · Śloka 295
ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਵਾਤਲਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਰੁਚਿਸ੍ਯਾਨਲਦੀਪਨੀ ||੨੯੫||
सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪ੍ਰਕਰਣਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਸਿਣ੍ਡਾਕੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਕਾਦਿਸ਼ਾਕਮੇਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਟੁਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਟਕੀਕਤਂ ਸੂਦੇਸੁ ‘ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਸਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ- ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਚ; ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਟਕਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਯਮੇਵ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ||੨੯੫||
Adhikarana 218 (296) · Śloka 296
ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਮ੍ | ਸਕਸਾਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ਾਕਮੁਦਾਹਤਮ੍ | ਪੁਸ੍ਪਂ ਪਤ੍ਰਂ ਫਲਂ ਨਾਲਂ ਕਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ||੨੯੬||
विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् | सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् | पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ਾਕਵਿਸਯਾਂ ਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹ- ਵਿਡ੍ਭੇਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਾਦੁ ਯਚ੍ਛਾਕਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵੈਵਙ੍ਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਸ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੨੯੬||
Adhikarana 219 (297) · Śloka 297
ਕਰ੍ਕਸ਼ਂ ਪਰਿਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਮਦੇਸ਼ਜਮ੍ | ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਂ ਤਦ੍ਯਦਕਾਲਵਿਰੋਹਿ ਚ ||੨੯੭|| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ |
कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् | वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७|| इति शाकवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਜਨੀਯਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਵਿਸਯਾਂ ਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹ- ਕਰ੍ਕਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਕਸ਼ਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ਪਰਿਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍, ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਂ ਕਮਿਭਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਅਦੇਸ਼ਜਮਨੁਚਿਤਦੇਸ਼ੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍| ਅਕਾਲਵਿਰੋਹਿ ਅਕਾਲਜਮ੍||੨੯੭||
Adhikarana 220 (298) · Śloka 298
ਅਥ ਕਨ੍ਦਵਰ੍ਗਃ | ਕਨ੍ਦਾਨਾਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਸ਼ਤਾਵਰੀਬਿਸਮਣਾਲਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਮਧ੍ਵਾਲੁਕ- ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਲੁਕਕਾਸ੍ਠਾਲੁਕਸ਼ਙ੍ਖਾਲੁਕਰਕ੍ਤਾਲੁਕੇਨ੍ਦੀਵਰੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੯੮||
अथ कन्दवर्गः | कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक- हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਤ੍ ਫਲਵਦੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਫਲਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਨ੍ਦਾਨ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ਼ਾਕਵਿਸਯਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਕਾਨਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਕਨ੍ਦਾਨਾਹ- ਕਨ੍ਦਾਨਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦਾਰੀ ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਃ; ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਸ਼ਤਮੂਲੀ ਸ੍ਵਾਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ; ਬਿਸਂ ਪਦ੍ਮਮੂਲਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸ੍ਥੂਲਪਦ੍ਮਨਾਲਂ ਬਿਸਮਾਹੁਃ; ਮਣਾਲਂ ਪਦ੍ਮਮੂਲਾਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਪ੍ਰਰੋਹਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਨਾਲਮਾਹੁਃ; ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ‘ਸਿਙ੍ਘਾਡਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਸ਼ੇਰੁਕਪਿਣ੍ਡਾਲੂਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ; ਮਧ੍ਵਾਲੁਕਂ ਰੋਮਸ਼ਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਵਾਦਮੇਵ; ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਲੁਕਂ ਮਹਤ੍ਕਾਸ੍ਠਾਲੁਕਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਕਾਸ੍ਠਾਲੁਕਸ਼ਙ੍ਖਾਲੁਕਰਕ੍ਤਾਲੁਕੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਾਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕੇਲੂਟਮੁਞ੍ਜਾਤਕਾਦਯਃ||੨੯੮||
Adhikarana 221 (299) · Śloka 299
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ | ਗੁਰੂਣਿ ਬਹੁਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਦ੍ਧਿਕਰਾਣਿ ਚ ||੨੯੯||
रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च | गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੯੯||
Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302
ਮਧੁਰੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯੋਤਿਮੂਤ੍ਰਲਃ | ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦੋ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਹਰਸ਼੍ਚ ਸਃ ||੩੦੦|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ | ਮਹਤੀ ਚੈਵ ਹਦ੍ਯਾ ਚ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਿਨੀ ||੩੦੧|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ਼ੀਤਾ ਰਸਾਯਨੀ | ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਏਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੦੨||
मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः | विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००|| वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी | महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी | कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਮਧੁਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਦਲ੍ਪਭੇਦੇਨ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ| ਤਸ੍ਯਾ ਏਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੦੦-੩੦੨||
Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305
ਅਵਿਦਾਹਿ ਬਿਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰਸਂ ਮਾਰੁਤਾਵਹਮ੍ ||੩੦੩|| ਗੁਰੂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਸ਼ੀਤੌ ਚ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕੌ | ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਕਫਕਰਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੩੦੪|| ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ |੩੦੫|
अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३|| गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ | पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४|| सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|
🔊 Audio coming soon
ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਕਨ੍ਦੋ ਵਜ੍ਰਕਨ੍ਦਃ||੩੦੩-੩੦੪||-
Adhikarana 224 (305) · Śloka 305
ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ ||੩੦੫||
वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਣੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾ ਵਂਸ਼ਮੂਲਾਙ੍ਕੁਰਾਃ||੩੦੫||
Adhikarana 225 (306) · Śloka 306
ਸ੍ਥੂਲਸੂਰਣਮਾਣਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕਨ੍ਦਾ ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਾਃ ਕਟੁਕਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਗੁਰਵਃ ਕਫਵਾਤਲਾਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ਼੍ਚ ||੩੦੬||
स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਾਨਪਿ ਕਨ੍ਦਾਨੇਕਗੁਣਾਨ੍ ਵਰ੍ਗੀਕਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਥੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥੂਲਕਨ੍ਦੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕਨ੍ਦਃ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਕਲਕਨ੍ਦ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਸ਼ੂਰਣਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਮਾਣਕਂ ਮਹਾਪਤ੍ਰਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਧਃਪਤ੍ਰਪਰਿਤ੍ਯਾਗਿ| ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕੇਵਦਾਦਿਕਨ੍ਦਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦੬||
Adhikarana 226 (307) · Śloka 307
ਮਾਨ(ਣ)ਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਗੁਰੁ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਸ੍ਥੂਲਕਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸੂਰਣੋ ਗੁਦਕੀਲਹਾ ||੩੦੭||
मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् | स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਣਗੁਣਮਾਹ- ਮਾਨਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦੭||
Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309
ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਕਨ੍ਦਾ ਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ | ਕਸਾਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾਃ ||੩੦੮|| ਵਾਰਾਹਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸਪਾਕਤਃ | ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਕਮਿਹਰੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਸ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਃ ||੩੦੯||
कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः | कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८|| वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः | मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||
🔊 Audio coming soon
ਤਦਨ੍ਯਕਨ੍ਦਾਨਾਹ- ਕੁਮੁਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਮੁਦਂ ਸ਼੍ਵੇਤੋਤ੍ਪਲਮ੍, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰਾਹਕਨ੍ਦ ਇਤਿ ਵਰਾਹਕਨ੍ਦੋ ‘ਬਕਾਲੁਕ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਵਾਰਾਹੀ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਾਰਾਹੀ ਗਸ੍ਟਿਕੋਚ੍ਯਤੇ||੩੦੮-੩੦੯||
Adhikarana 228 (310) · Śloka 310
ਤਾਲਨਾਰਿਕੇਲਖਰ੍ਜੂਰਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਨਃ ||੩੧੦||
तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਗ੍ਰਗੁਣਮਪਿ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦਾਹ- ਤਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਲਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਨਸ੍ਤਾਲਾਦਿਵਕ੍ਸਾਗ੍ਰਮਜ੍ਜਾਨਃ||੩੧੦||
Adhikarana 229 (311) · Śloka 311
ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨਾਹੂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਂਸ੍ਤਥਾ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਨਨਿਲਘ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਦ੍ਧਿਕਰਾਨਪਿ ||੩੧੧||
स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा | शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੧੧||
Adhikarana 230 (312) · Śloka 312
ਬਾਲਂ ਹ੍ਯਨਾਰ੍ਤਵਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕ੍ਸਿਤਮ੍ | ਕਨ੍ਦਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯੋ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਰੋਹਤਿ ||੩੧੨||
बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् | कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਯਮਾਹ- ਬਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿ ਕਨ੍ਦਵਰ੍ਗਃ||੩੧੨||
Adhikarana 231 (313) · Śloka 313
ਅਥ ਲਵਣਵਰ੍ਗਃ | ਅਥ ਲਵਣਾਨਿ- ਸੈਨ੍ਧਵਸਾਮੁਦ੍ਰਵਿਡਸੌਵਰ੍ਚਲਰੋਮਕੌਦ੍ਭਿਦਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਕਟੁਪਾਕੀਨਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚੇਤਿ ||੩੧੩||
अथ लवणवर्गः | अथ लवणानि- सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਦਕ੍ਸਿਣਸਮੁਦ੍ਰਸਮੀਪਭਵਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ; ਵਿਡਂ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਖ੍ਯਾਤਂ, ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣੀਕਲ੍ਕਭਕ੍ਤਲਵਣਸਂਯੋਗਾਦਗ੍ਨਿਦਾਹੇਨ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਂ; ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਦੇਵ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਕਾਲਲਵਣਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਰੋਮਕਂ ਸ਼ਾਕਮ੍ਭਰੀਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਂ, ‘ਰੁਮਾਸਰਃਸਮ੍ਭਵਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਕ੍ਵਥਨਾਦ੍ਯਲ੍ਲਵਣਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦੌਦ੍ਭਿਦਂ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੂਸਰਪ੍ਰਸਵਾਦੀਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੇਜ੍ਝਟਸ਼੍ਚਰਕਮਤਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਪਠਤਿ; ‘ਤਦਸਮ੍ਯਕ੍, ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍; ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣਾਨੀਤਿ ਵਚਨਾਤ੍’ ਇਤਿ ਗਯੀ||੩੧੩||
Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320
ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘ੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਘ੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੩੧੪|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਮਧੁਰਂ ਪਾਕੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਵਿਦਾਹਿ ਚ | ਭੇਦਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੀਸਚ੍ਚ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ ||੩੧੫|| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦੀਪਨਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ਼ੂਲਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਰੋਚਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਵਿਡਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ ||੩੧੬|| ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਪਾਕੇ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਕਟੁ | ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਰਭਿ ਰੋਚਨਮ੍ ||੩੧੭|| ਰੋਮਕਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ | ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍ ||੩੧੮|| ਲਘੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ | ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਲ੍ਲਵਣਮੌਦ੍ਭਿਦਮ੍ ||੩੧੯|| ਕਫਵਾਤਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਲੇਖਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਭੇਦਿ ਲਵਣਂ ਗੁਟਿਕਾਹ੍ਵਯਮ੍ ||੩੨੦||
चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४|| सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च | भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५|| सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् | रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६|| लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु | गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७|| रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च | वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८|| लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् | सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९|| कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् | दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍, ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਵਸ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹੁਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਵਗਾਹਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਮਾਰ੍ਗਾਵਤਵਾਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ, ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਕਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਵਾਯੀਤਿ ਅਪਕ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਮਖਿਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਥਮੇਵ ਪਾਕਮੁਪੈਤਿ| ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਭਾਵਕਾਰਿ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨ੍’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਪਗਹੀਤਂ ਕੇਚਿਦ੍ਗੁਡਿਕਾਲਵਣਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਦੀਪਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਕਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਡਿਕਾਭੂਤਮੇਵ ਗੁਡਿਕਾਲਵਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ‘ਵਕ੍ਸਲਵਣਮ੍’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਮ੍||੩੧੪-੩੨੦||
Adhikarana 233 (321) · Śloka 321
ਊਸਸੂਤਂ ਵਾਲੁਕੈਲਂ ਸ਼ੈਲਮੂਲਾਕਰੋਦ੍ਭਵਮ੍ | ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਛੇਦਿ ਵਿਹਿਤਂ ਕਟੁ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ||੩੨੧||
ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् | लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣੋਪਗਹੀਤਮਾਹ- ਊਸਸੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਊਸਸੂਤਮੂਸਰਪ੍ਰਜਾਤਮ੍| ਵਾਲੁਕੈਲਮਿਤਿ ਵਾਲੁਕਾਃ ਸਿਕਤਾਃ, ਤਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਇਲਾ ਪਥ੍ਵੀ ਵਾਲੁਕੈਲਾ, ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਂ ਵਾਲੁਕੈਲਮ੍| ਮੂਲਾਕਰੋਦ੍ਭਵਮਿਤਿ ਮੂਲਭੂਤ ਆਕਰੋ ਮੂਲਾਕਰਃ, ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤਰਤੁਰਙ੍ਗਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਭੂਮਿਃ, ਤਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਂ ਮੂਲਾਕਰੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਕਟੁ ਚੋਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕਟੁਲਵਣਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੨੧||
Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325
ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰੋਸਕ੍ਸਾਰਪਾਕਿਮਟਙ੍ਕਣਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ | ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰਿਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਕ੍ਸਾਰਾਸ੍ਤੁ ਪਾਚਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਃ ਸਰਾਃ | ਜ੍ਞੇਯੌ ਵਹ੍ਨਿਸਮੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਜੌ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਵਿਨਾਸ਼ਨੌ ||੩੨੩|| ਉਸ੍ਣੋਨਿਲਘ੍ਨਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦੀ ਚੋਸਕ੍ਸਾਰੋ ਬਲਾਪਹਃ | ਮੇਦੋਘ੍ਨਃ ਪਾਕਿਮਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨਃ ||੩੨੪|| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋਨਿਲਕਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਣਃ | ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਟਙ੍ਕਣਃ ਕ੍ਸਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੩੨੫||
यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः | गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः | क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः | ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ | शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३|| उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः | मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४|| विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः | अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||
🔊 Audio coming soon
ਲਵਣਸਾਰੂਪ੍ਯਾਦਾਹ- ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਸ਼ੂਕੋਦ੍ਭਵਃ ‘ਸ਼ੀਤਲਿਕਾ’ ‘ਯਵਕ੍ਸਾਰ’ ਇਤਿ ਚ ਲੋਕੇ; ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕ੍ਸਾਰਃ ‘ਸਾਜੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਪਾਕੇਨ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਃ ਪਾਕਿਮਃ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ ਪਾਨੀਯਸ਼੍ਚ, ‘ਪਾਕਿਮਂ ਤੂਸਰਪਾਂਸ਼ੁਕਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਅਪਰੇ ਪਾਕਿਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮੂਸਰਕ੍ਸਾਰਮਾਹੁਃ; ਟਙ੍ਕਣਕ੍ਸਾਰਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਃ ‘ਸੁਹਾਗਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵਞ੍ਜਾਤੀਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰਾਣਾਮਵਰੋਧਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਮਾਹ- ਗੁਲ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ- ਜ੍ਞੇਯਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੨੨-੩੨੫||
Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330
ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਬਂਹਣੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ | ਦੋਸਤ੍ਰਯਾਪਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਿਸਸੂਦਨਮ੍ ||੩੨੬|| ਰੂਪ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਨੁਤ੍ | ਤਾਮ੍ਰਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਲੇਖਨਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਰਮ੍ ||੩੨੭|| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਲੇਖਨਂ ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਵਾਤਕਚ੍ਛੀਤਲਂ ਲੋਹਂ ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੩੨੮|| ਕਟੁ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਂ ਲਵਣਂ ਤ੍ਰਪੁ ਸੀਸਂ ਚ ਲੇਖਨਮ੍ | ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਦੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਯਃ ||੩੨੯|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਮਣਯਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲੇਖਨਾ ਵਿਸਸੂਦਨਾਃ | ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਰਣੀਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮਲਾਪਹਾਃ ||੩੩੦|| ਇਤਿ ਲਵਣਾਦਿਵਰ੍ਗਃ |
सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् | दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६|| रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् | ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७|| सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् | वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८|| कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् | मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९|| चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः | पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०|| इति लवणादिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦੀਨਾਮਪਿ ਗੁਣਮਾਹੁਃ- ਸੁਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੨੬-੩੩੦||
Adhikarana 236 (331) · Śloka 331
ਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਾਂਸੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਚੈਵ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਿਹਾਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍ | ਆਸ੍ਵਾਦਤੋ ਭੂਤਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਵਾ ਤਦਾਦਿਸ਼ੇਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿਃ ||੩੩੧||
धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् | आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਮਾਹ- ਧਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਕਨ੍ਦਲਵਣਦ੍ਰਵਕਤਾਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਃ| ਇਹੇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ| ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍ ਆਨਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਅਪ੍ਰਮੋਹਾਤ੍’ ਇਤਿ ‘ਅਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍’ ਇਤਿ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮੋਹੋ ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ| ਤੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਪਰਮੌਪਯੌਗਿਕਮੁਕ੍ਤਂ, ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਦਃ ਸਾਵਧਾਨਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਮਾਕਮ੍| ਆਸ੍ਵਾਦਤੋ ਰਸਾਤ੍| ਭੂਤਗੁਣੈਰਿਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਭੂਤਗੁਣੈਰ੍ਵੀਰ੍ਯਪਾਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ(?) ਤੇਸਾਂ ਜਡਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਮਾਦਪਾਠ ਏਵਾਯਮ੍||੩੩੧||
Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339
ਸਸ੍ਟਿਕਾ ਯਵਗੋਧੂਮਾ ਲੋਹਿਤਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ਾਲਯਃ | ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੩੨|| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸਾਰਙ੍ਗਕੁਰਙ੍ਗੈਣਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ | ਮਯੂਰਵਰ੍ਮਿਕੂਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਮਾਂਸਗਣੇਸ੍ਵਿਹ ||੩੩੩|| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਸਪਰੂਸਕਮ੍ | ਰਾਜਾਦਨਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਫਲਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩੪|| ਸਤੀਨੋ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ਼੍ਚੁਚ੍ਚੂਚਿਲ੍ਲੀਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾਃ | ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩੫|| ਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣੇਸੁ ਚ | ਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਮਮ੍ਲੇਸੁ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਨਾਗਰਂ ਕਟੌ ||੩੩੬|| ਤਿਕ੍ਤੇ ਪਟੋਲਵਾਰ੍ਤਾਕਂ, ਮਧੁਰੇ ਘਤਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਪੂਗਫਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਸਾਯੇ ਸਪਰੂਸਕਮ੍ ||੩੩੭|| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰੇਸੁ, ਪਾਨੇ ਮਧ੍ਵਾਸਵੌ ਤਥਾ | ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਧਾਨ੍ਯਂ, ਮਾਂਸਂ ਵਯਸਿ ਮਧ੍ਯਮੇ ||੩੩੮|| ਅਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਨ੍ਨਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ੁਭਮ੍ | ਫਲਂ ਪਰ੍ਯਾਗਤਂ, ਸ਼ਾਕਮਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਰੁਣਂ ਨਵਮ੍ ||੩੩੯||
षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः | मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२|| लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः | मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३|| दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् | राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४|| सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः | मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५|| गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च | धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६|| तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते | क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७|| शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा | परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८|| अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् | फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਾਹ- ਸਸ੍ਟਿਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕੌ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਯਵਗੋਧੂਮੌ ਕੁਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰਾਃ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ| ਲਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ- ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕਪਿਞ੍ਜਲਮਯੂਰਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸੁ ਪਕ੍ਸਿਸੁ; ਸਾਰਙ੍ਗਕੁਰਙ੍ਗੈਣਾ ਜਾਙ੍ਗਲਮਗੇਸੁ, ਸਾਰਙ੍ਗੋਤ੍ਰ ਗੌਰਹਰਿਣਃ, ਕੁਰਙ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੋ, ਭੇਦੁਲਾਪਤਿਃ , ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਹਰਿਣਃ; ਵਰ੍ਮੀਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ, ਵਰ੍ਮੀ ਰੋਹਿਤਕ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, “ਰੋਹਿਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ” (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੫) ਇਤਿ ਚਰਕਵਚਨਾਤ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਪਾਕਾਰਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਹੁਃ, ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ‘ਵਰ੍ਮੀ ਮਹਾਸ਼ਕਲੋ ਰੋਹਿਤਭੇਦੋਤ੍ਰ, ਨ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਪਾਕਾਰਮਤ੍ਸ੍ਯਃ’ ਇਤ੍ਯਾਹ; ਕੂਰ੍ਮਃ ਕਚ੍ਛਪਃ, ਸ ਚ ਪਾਦਿਸੁ| ਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਨਿ ਫਲੇਸ੍ਵਮ੍ਲੇਸੁ; ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਖਰ੍ਜੂਰਰਾਜਾਦਨਾਨਿ ਮਧੁਰਫਲੇਸੁ, ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਪਿਣ੍ਡਖਰ੍ਜੂਰਂ, ਰਾਜਾਦਨਂ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾ; ਪਰੂਸਕਂ ਕਸਾਯੇਸੁ, ਪਰੁਸਕਂ ‘ਫਾਲਸਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ‘ਪਰੂਸਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੇ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਸੁ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਸਤੀਨ ਇਤਿ ਸਤੀਨਾਦਯਃ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ, ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਃ, ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ੍ਟਙ੍ਕਵਾਸ੍ਤੁਕਃ, ਚੂਚੂਃ ‘ਚੂਚ੍ਚ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਚਿਲ੍ਲੀ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁਕਃ, ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ਬਾਲਮੂਲਕਂ, ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ, ਜੀਵਨ੍ਤੀ ‘ਡੋਡੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ‘ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਜੀਵਾ, ਤਣ੍ਡੂਲੀਯਕਸਦਸ਼ੀ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ‘ਸ਼ਾਕਮਾਂਸਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨੁਕ੍ਤਾਵਪ੍ਯੇਸਾਮੇਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਗੋਰਸੇਸੁ ਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ; ਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤਿ ਲਵਣੇਸੁ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦਿ ‘ਈਸਦਮ੍ਲੈਰਨਮ੍ਲੈਰ੍ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਾਵਮ੍ਲੀਕਰਣੇਨੁਕ੍ਤਯੋਰਪਿ ਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਯੋਰੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਏਵਂ ਕਟੁਕਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦਿਰਸਦ੍ਵਾਰੇਣੇਤਿ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਘਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਮਧੁਰੇ, ਕਸਾਯੇ ਪੂਗਫਲਂ ਪਰੂਸਕਂ ਚ| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰੇਸੁ ਅਨੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਪਾਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਧੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮ੍, ਆਸਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵਃ| ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਮਿਤਿ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਂ ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਮਧ੍ਯਮੇ ਵਯਸ੍ਯੇਣਾਦੇਰ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਿਤਿ ਅਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਦਿਨਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਯੇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਭਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਪਰ੍ਯਾਗਤਂ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਾਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ, ਤਰੁਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ, ਨਵਂ ਤਤ੍ਕਾਲਤ੍ਰੋਟਿਤਮ੍| ਸਲਿਲਦਧ੍ਯਾਦਿਤੈਲਮਾਕ੍ਸਿਕਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗ ਏਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤਿ ਨ ਪੁਨਰਿਹ ਕਥਨਂ ਕਤਮ੍||੩੩੨-੩੩੯||
Adhikarana 238 (340) · Śloka 341
ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ | ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਤਾਨ੍ਨਗੁਣਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ | ਲਾਜਮਣ੍ਡੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯਃ ਪਾਚਨਦੀਪਨਃ ||੩੪੦|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਯੁਤਃ |੩੪੧|
अथ कृतान्नवर्गः | अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् | लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०|| वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਾਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਾਨ੍ਨਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ਨਂ ਸਾਧਿਤਾਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲਾਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਅਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ’ ਇਤਿ ਈਸਦਰ੍ਥਮਕਾਰਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਮਨ੍ਦਵਿਰੇਚਨਾਦਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਚਰਕਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤੁ ‘ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ’ ਇਤ੍ਯੇਵ ਪਾਠਃ, ਨ ਤੁ ‘ਅਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ’ ਇਤਿ| ਪਥ੍ਯੋ ਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਚਨ ਆਮਾਦੀਨਾਂ, ਦੀਪਨੋ ਜਠਰਾਗ੍ਨੇਃ| ਹਦਯਾਯ ਹਿਤੋ ਹਦ੍ਯਃ| ਆਯੁਤ ਈਸਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ||੩੪੦||-
Adhikarana 239 (341) · Śloka 342
ਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਜਨਨੀ ਲਘ੍ਵੀ ਦੀਪਨੀ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨੀ ||੩੪੧|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮਗ੍ਲਾਨਿਹਰੀ ਪੇਯਾ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੀ |੩੪੨|
स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१|| क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|
🔊 Audio coming soon
ਪੇਯਾਮਾਹ- ਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਜਨਨੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਉਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਜਨਨੀ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮਗ੍ਲਾਨਿਹਰੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕ੍ਸੁਧਂ ਤਸਂ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍, ਸ਼੍ਰਮਗ੍ਲਾਨੀ ਤਪ੍ਤਿਜਨਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਹਰਤਿ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ; ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ‘ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਹਰਤਿ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਪੇਯਾ ਯਵਾਗੂਃ; ਸਾ ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ, ਤਦੁਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗੋ ਮਣ੍ਡਃ; ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਪੇਯਮ੍||੩੪੧||-
Adhikarana 240 (342) · Śloka 343
ਵਿਲੇਪੀ ਤਰ੍ਪਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੩੪੨|| ਪਥ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦੁਰਸਾ ਲਘ੍ਵੀ ਦੀਪਨੀ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸਾਪਹਾ |੩੪੩|
विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२|| पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਗੂਗੁਣਕਰ੍ਮਾਭਿਧਾਯ ਵਿਲੇਪੀਗੁਣਕਰ੍ਮਾਹ- ਵਿਲੇਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਲੇਪੀ ਘਨਸਿਕ੍ਥਾ, ਸਾ ਚ ਲੇਹ੍ਯਾ; ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪੀਨਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲਜਲਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਕਂ ਸੂਪਕਾਰਾ ਏਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਤ੍ ਪਰਿਭਾਸਾਯਾ ਅਪ੍ਯਨਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਲਿਖਿਤਮ੍||੩੪੨||-
Adhikarana 241 (343) · Śloka 344
ਹਦ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਬਂਹਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੩੪੩|| ਸ਼ਾਕਮਾਂਸਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਲੇਪ੍ਯਮ੍ਲਾ ਚ ਦੁਰ੍ਜਰਾ |੩੪੪|
हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३|| शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯਾ ਏਵ ਵਿਲੇਪ੍ਯਾ ਅਨ੍ਯਸਂਯੋਗੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਹ- ਹਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦ੍ਯਾ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਾ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀ ਤਪ੍ਤਿਜਨਨੀ| ਵਸ੍ਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾ| ਬਂਹਣੀ ਸ਼ਰੀਰਵਦ੍ਧਿਕਰੀ| ਅਮ੍ਲਾ ਅਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਾ| ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ ਹਦ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ “ਸ਼ਾਕਮਾਂਸਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯਵਾਗ੍ਵੋਮ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਜਰਾਃ”- ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਠਤਿ||੩੪੩||-
Adhikarana 242 (344) · Śloka 345
ਸਿਕ੍ਥੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ||੩੪੪|| ਵਿਲੇਪੀ ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ |੩੪੫|
सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४|| विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|
🔊 Audio coming soon
ਕਃ ਪੁਨਰ੍ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਭੇਦ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਿਕ੍ਥੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੇਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤੇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਪੇਯਾ ਯਵਾਗੂਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਸਾ ਚ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਭਵਤਿ| ਵਿਲੇਪੀ ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ ਘਨਸਿਕ੍ਥਾ ਪਥਗ੍ਦ੍ਰਵਰਹਿਤਾ, ਅਤ ਏਵ ਲੇਹ੍ਯਾ| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾ ਯਾ ਪੇਯਾ ਯਵਾਗ੍ਵਪਰਪਰ੍ਯਾਯਾ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਲੇਪੀਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਭੇਦਜ੍ਞਾਪਨਾਯਾਹ- ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵੇਤਿ| ਯਵਾਗੂਃ ਪੇਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨਾਸਿਕ੍ਥੋ ਮਣ੍ਡਃ, ਪੇਯਾ ਯਵਾਗ੍ਵਪਰਪਰ੍ਯਾਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ, ਵਿਲੇਪੀ ਘਨਸਿਕ੍ਥਾ ਲੇਹ੍ਯਾ ਪਥਗ੍ਦ੍ਰਵਰਹਿਤੇਤਿ ਭੇਦਤ੍ਰਯਂ ਸਿਕ੍ਥੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ “ਅਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣੇ ਤੋਯੇ, ਯਵਾਗੂਂ ਸਡ੍ਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਮਣ੍ਡਂ, ਵਿਲੇਪੀਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ”- ਇਤਿ ਪਰਿਭਾਸਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪੇਯਾਯਵਾਗ੍ਵੋਰ੍ਭੇਦਮਾਹੁਃ||੩੪੪||-
Adhikarana 243 (345) · Śloka 345
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਪਾਯਸੋ ਬਲ੍ਯੋ ਮੇਦਃਕਫਕਰੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੪੫||
विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਲੇਪੀਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਯਸਸ੍ਯਾਪਿ ਗੁਣਮਾਹ- ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਯਸੋ ਦੁਗ੍ਧਤਣ੍ਡੁਲਸਿਦ੍ਧਃ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍, ਸਵਾਤਤੋਦਸ਼ੂਲਾ ਮਲਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ||੩੪੫||
Adhikarana 244 (346) · Śloka 346
ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੀ ਬਲ੍ਯਾ ਕਸ਼ਰਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨੀ |੩੪੬|
कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|
🔊 Audio coming soon
ਕਸ਼ਰਾਗੁਣਮਾਹ- ਕਫੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ਼ਰਾ ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਮਾਸਕਤਾ ਯਵਾਗੂਃ|੩੪੬|
Adhikarana 245 (346) · Śloka 347
ਧੌਤਸ੍ਤੁ ਵਿਮਲਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮਨੋਜ੍ਞਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸਮਃ ||੩੪੬|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸੁਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ੍ਤੂਸ੍ਣੋ ਵਿਸ਼ਦਸ੍ਤ੍ਵੋਦਨੋ ਲਘੁਃ |੩੪੭|
धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६|| स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਤਗੁਣਮਾਹ- ਧੌਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਧਵਲਃ, ਵਿਗਤਮਲਸ੍ਤੁ ਕਣ੍ਡਨਾਦ੍ਧੌਤਤ੍ਵੇਨ ਚਾਪਗਤਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਲਃ| ਮਨੋਜ੍ਞੋ ਮਨੋਰਮਃ| ਸੁਰਭਿਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ| ਸਮਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸੁਸ੍ਠੁਗਾਲਿਤਃ| ਉਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਵਿਸ਼ਦਃ ਸੁਸਿਦ੍ਧਃ, ਸ ਚ ਸਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤਃ| ਏਵਮ੍ਭੂਤ ਓਦਨੋ ਲਘੁਃ||੩੪੬||-
Adhikarana 246 (347) · Śloka 347
ਅਧੌਤੋਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੋਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੋਦਨੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੪੭||
अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਾਹ- ਅਧੌਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤ ਓਦਨੋ ਗੁਰੁਃ||੩੪੭||
Adhikarana 247 (348) · Śloka 348
ਲਘੁਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਕਫਹਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਃ |੩੪੮|
लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|
🔊 Audio coming soon
ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲੌਦਨਗੁਣਮਾਹ- ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲੋ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਸਾਧਿਤ ਓਦਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੪੮|
Adhikarana 248 (348) · Śloka 349
ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਫਲੈਃ ਕਨ੍ਦੈਰ੍ਵਿਦਲਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾਃ ||੩੪੮|| ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾ ਬਲ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰੋਪਸਾਧਿਤਾਃ |੩੪੯|
स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८|| गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|
🔊 Audio coming soon
ਓਦਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਾਨਾਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਘਤਾਦਿਭਿਃ| ਮਾਂਸਫਲਕਨ੍ਦਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਵਿਦਲਂ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਵਯਵਃ, ਚਕਾਰਾਚ੍ਛਾਕਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯਵਰੋਧਃ| ਕ੍ਸੀਰੋਪਸਾਧਿਤਾ ਉਦਕਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਾਯਸਾਦਨ੍ਯੇ||੩੪੮||-
Adhikarana 249 (349) · Śloka 349
ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਸ੍ਤੁਸੋ ਭਸ੍ਟ ਈਸਤ੍ ਸੂਪੋ ਲਘੁਰ੍ਹਿਤਃ ||੩੪੯||
सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਹਿਤਮਾਹ- ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਸਤ੍ ਸੂਪ ਇਤਿ ਈਸਦ੍ਭਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਤ੍ਰ, ਅਭਰ੍ਜਿਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਭਰ੍ਜਿਤਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸੂਪਸ੍ਯ ਲਾਘਵਂ; ਮਾਸਸੂਪਸ੍ਯ ਤੁ ਭਰ੍ਜਿਤਾਦਿਨਾ ਲਾਘਵਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਭਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਨ ਲਾਘਵਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਈਸਤ੍ਸੂਪ’ ਇਤਿ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚਾਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੩੪੯||
Adhikarana 250 (350) · Śloka 350
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਂ ਸ਼ਾਕਂ ਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ | ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਰਹਿਤਮਪੀਡਿਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੩੫੦||
स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् | अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਹਿਤਮਭਿਧਾਯਾਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਅਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੫੦||
Adhikarana 251 (351) · Śloka 352
ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲਕਟੁਕੈਃ ਸਹ ||੩੫੧|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਰੋਚਨਂ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ |੩੫੨|
मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् | स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१|| सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਜਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹੋ ਘਤਾਦਿਃ, ਗੋਰਸੋ ਦਧ੍ਯਾਦਿਃ, ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਾਦਿ, ਕਟੁਕਂ ਮਰਿਚਾਦਿ, ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨੁਰੂਪਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਬਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਅਯਂ ਤਲਿਤਮਾਂਸਾਨਾਂ ਗੁਣ ਉਕ੍ਤਃ||੩੫੧||-
Adhikarana 252 (352) · Śloka 353
ਤਦੇਵ ਗੋਰਸਾਦਾਨਂ ਸੁਰਭਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ ||੩੫੨|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਦ੍ਰੇਕੀ ਬਲਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੩੫੩|
तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२|| विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵੇਤਿ ਮਾਂਸਮ੍| ਆਦਾਨਂ ਘਨਦ੍ਰਵਾਵਾਪਃ| ਸੁਰਭਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਂ ਹਿਙ੍ਗੁਮਰਿਚਾਜਾਜਿਪ੍ਰਭਤਿਸਂਸ੍ਕਤਮ੍, ਅਯਂ ਪ੍ਰਲੇਹਮਾਂਸਾਨਾਂ ਗੁਣ ਉਕ੍ਤਃ||੩੫੨||-
Adhikarana 253 (353) · Śloka 354
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਰ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਗੁਰੁ ||੩੫੩|| ਰੋਚਨਂ ਬਲਮੇਧਾਗ੍ਨਿਮਾਂਸੌਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੩੫੪|
परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३|| रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵੇਨ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਯੋਰਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- “ਭਸ੍ਟਂ ਬਹੁਘਤੇ ਸਿਕ੍ਤਂ ਮੁਹੁਰੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਦੁ| ਜੀਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਘਨਂ ਮਾਂਸਂ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ|| ਤਦੇਵ ਗੋਰਸਾਦਾਨਂ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਸ੍ਥਿਰਂ ਕਠਿਨਮ੍| ਹਰ੍ਸਣਂ ਹਰ੍ਸੋਤ੍ਪਾਦਕਮ੍| ਬਲਮੁਤ੍ਸਾਹਃ, ਓਜੋ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਧਾਤੁਧਾਮ| ਅਯਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਗੁਣ ਉਕ੍ਤਃ||੩੫੩||-
Adhikarana 254 (354) · Śloka 354
ਤਦੇਵੋਲ੍ਲੁਪ੍ਤਪਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦੁਲ੍ਲੁਪ੍ਤਮਿਤਿ ਪਾਚਕਾਃ ||੩੫੪||
तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼ੂਲ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਮਪਿ ਗੁਣਮਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮੇਵ; ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਛੇਦਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨਾਣੁਸ਼ਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਮਿਵੋਲ੍ਲੁਪ੍ਤਪਿਸ੍ਟਮ੍; ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਮਿਤਿ ਪਾਚਕਾ ਇਤਿ ‘ਵਦਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਪਾਚਕਾਃ ਸੂਪਕਾਰਾਃ||੩੫੪||
Adhikarana 255 (355) · Śloka 355
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨੌ ਪਕ੍ਵਮਤੋ ਲਘੁ |੩੫੫|
परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਹ੍ਨਾਵਿਤਿ ਅਙ੍ਗਾਰਤਾਪਿਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਲਘੁ ਭਵਤਿ|੩੫੫|-
Adhikarana 256 (356) · Śloka 356
ਤਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਕਾਪ੍ਰੋਤਮਙ੍ਗਾਰਪਰਿਪਾਚਿਤਮ੍ ||੩੫੫|| ਜ੍ਞੇਯਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁਪਾਕਤਃ |੩੫੬|
तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५|| ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|
🔊 Audio coming soon
ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਪਿਸ੍ਟਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਗੁਣਮਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਲਿਕਾਪ੍ਰੋਤਮਿਤਿ ਲੋਹਾਦਿਸ਼ਲਾਕਾਰੋਪਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਮਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਤਕ੍ਰਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਮ੍| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਦ੍ਗੁਰੁਪਾਕਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁਤਰਂ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦੇਵ||੩੫੬||
Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358
ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਂ ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਕਨ੍ਦੁਪਾਚਿਤਮ੍ ||੩੫੬|| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦੀਦਸ਼ਮ੍ | ਮਾਂਸਂ ਯਤ੍ਤੈਲਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਦ੍ਗੁਰੁ ||੩੫੭|| ਲਘ੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਅਨੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਘਤਸਾਧਿਤਮ੍ ||੩੫੮||
उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६|| परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् | मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७|| लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् | अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨ੍ਯਾਹ- ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਭਰ੍ਜਿਤਾਦੀਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- “ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਘਤਾਦੌ ਤੁ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਯਤ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਪੁਨਃ| ਅਪੂਪਾਦਿਕਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਦਧਿਦਾਡਿਮਸੌਰਭੈਃ|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਜ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾਜਾਜੀਸਾਮੁਦ੍ਰਮਰਿਚੈਰਪਿ| ਅਙ੍ਗਾਰਾਦਿਸੁ ਯਤ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਤਦੁਦਾਹਤਮ੍|| ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਸੌਰਭੈਰ੍ਲਿਪ੍ਤਂ ਕਨ੍ਦੁਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਪ੍ਰਭਮ੍| ਰਾਜਿਕਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤਂ ਚ ਕਨ੍ਦੁਪਾਚਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| “ਹਿਙ੍ਗੂਦਕੇ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਸ਼ੂਲੇ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਂ ਤਤਃ| ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਬੁਧਾਰਾਭਿਰ੍ਵਿਧੂਮੇਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਤਾਪਯੇਤ੍|| ਫਲਾਮ੍ਲੇਨਾਪਿ ਯਤ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸੌਰਭਾਨ੍ਵਿਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦੀਦਸ਼ਮਿਤਿ ਯਦੇਵਂਵਿਧਂ ਮਾਂਸਂ ਤੈਲਸਾਧਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਦੁਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਘਤਸਾਧਿਤਮਾਹ- ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੫੬-੩੫੮||
Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361
ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਪ੍ਰਾਣਜਨਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਃ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਰਮਹਰੋ ਹਦ੍ਯੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੩੫੯|| ਸ੍ਮਤ੍ਯੋਜਃਸ੍ਵਰਹੀਨਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤੋਰਸਾਮ੍ | ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਮਲ੍ਪਰੇਤਸਾਮ੍ ||੩੬੦|| ਆਪ੍ਯਾਯਨਃ ਸਂਹਨਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ |੩੬੧|
प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः | वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९|| स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् | भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०|| आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਭੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਭੇਦਮੇਵ, ਤਦਭਿਧਾਯ ਦ੍ਰਵਮਭਿਧਾਤੁਮਾਹ- ਪ੍ਰੀਣਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਪ੍ਯਾਯਨ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਵਰਹੀਨਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਲ੍ਪਰੇਤਸਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕਰਃ, ਸਂਹਨਨ ਇਤਿ ਕ੍ਸਤੋਰਸਾਂ ਤਥਾ ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧਾਨਕਰਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਦ ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਰੇਤਸਾਂ, ਬਲਵਰ੍ਧਨ ਓਜੋਹੀਨਸ੍ਯ| ਏਣਾਦਿਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨੁਵਿਧਾਨੇਨ ਰਸਸ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਾਵੂਹ੍ਯੌ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਤਿਗੁਣਾਭਿਧਾਨਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੩੫੯-੩੬੦||-
Adhikarana 259 (361) · Śloka 361
ਸ ਦਾਡਿਮਯੁਤੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੬੧||
स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਰਸਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਜਂ ਗੁਣਮਾਹ- ਸ ਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਇਤਿ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਸਂਸ੍ਕਤਃ ਕਟੁਕਾਦਿਨਾ| ਦੋਸਸ਼ਮਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਃ||੩੬੧||
Adhikarana 260 (362) · Śloka 362
ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ | ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਪਹਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸੌਰਾਵਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ ||੩੬੨||
प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् | क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||
🔊 Audio coming soon
ਸੌਰਾਵਗੁਣਮਾਹ- ਪ੍ਰੀਣਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੌਰਾਵੋ ਰਸਸ੍ਯੋਪਰਿਤਨੋਚ੍ਛੋ ਭਾਗਃ| ਸ਼ੀਤਲਃ ਸੁਸ਼ੀਤਃ||੩੬੨||
Adhikarana 260 (363) · Śloka 363
ਯਨ੍ਮਾਂਸਮੁਦ੍ਧਤਰਸਂ ਨ ਤਤ੍ ਪੁਸ੍ਟਿਬਲਾਵਹਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰਸਂ ਮਾਰੁਤਾਵਹਮ੍ ||੩੬੩||
यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਰਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੋਦ੍ਧਤਰਸਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤਃ ਪਿਸ੍ਟਕ੍ਵਥਿਤਗਾਲਿਤਮਾਂਸਾਦ੍ਰਸੋ ਗਹੀਤਃ ਸ ਨਿਃਸਾਰਤ੍ਵਾਦੁਕ੍ਤਗੁਣਃ||੩੬੩||
Adhikarana 262 (364) · Śloka 364
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਃ ਖਾਨਿਸ੍ਕਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਗੁਰੁਃ |੩੬੪|
दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਖਾਨਿਸ੍ਕਗੁਣਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮਨ੍ਯੇ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਭੇਦਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਵੇਸਵਾਰਭੇਦਂ ਖਾਨਿਸ੍ਕਮਾਹੁਃ|੩੬੪|
Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366
ਮਾਂਸਂ ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਦਸਦਿ ਪੇਸਿਤਮ੍ ||੩੬੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠਿਮਰਿਚਗੁਡਸਰ੍ਪਿਃਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਐਕਧ੍ਯਂ ਪਾਚਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵੇਸਵਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ ||੩੬੫|| ਵੇਸਵਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਰੁਜਾਪਹਃ |੩੬੬|
मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४|| पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् | ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५|| वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|
🔊 Audio coming soon
ਵੇਸਵਾਰਗੁਣਮਾਹ- ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਗੁਡਂ ਵਿਹਾਯ ‘ਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਪਿਃਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵੈਰਾਚਾਰ੍ਯੈਰ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਵੇਸਵਾਰਮਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੩੬੪-੩੬੫||-
Adhikarana 264 (366) · Śloka 367
ਕਫਘ੍ਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਾਮਪਿ ||੩੬੬|| ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਥ੍ਯਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਃ ਕਤਾਕਤਃ |੩੬੭|
कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६|| ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|
🔊 Audio coming soon
ਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਕਫਘ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਯੂਸਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਕਫਘ੍ਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਜ੍ਵਰਘ੍ਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੬੬||-
Adhikarana 265 (367) · Śloka 368
ਸ ਤੁ ਦਾਡਿਮਮਦ੍ਵੀਕਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਗਸਾਡਵਃ ||੩੬੭|| ਰੁਚਿਸ੍ਯੋ ਲਘੁਪਾਕਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਵਿਰੋਧਕਤ੍ |੩੬੮|
स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७|| रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|
🔊 Audio coming soon
ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ਤਰੇਣ ਨਾਮਾਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਇਤਿ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਃ| ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਵਿਰੋਧਕਦਿਤਿ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮੀਸਦ੍ਵਿਰੋਧਕਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨਾਮੀਸਚ੍ਛਮਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੬੭||-
Adhikarana 266 (368) · Śloka 369
ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਗੋਧੂਮਕੁਲਤ੍ਥਲਵਣੈਃ ਕਤਃ ||੩੬੮|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੩੬੯|
मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८|| कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|
🔊 Audio coming soon
ਮਸੂਰਾਦਿਪਞ੍ਚਕਯੂਸਮਾਹ- ਮਸੁਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕਥਂ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਯੋਰ੍ਯੂਸੋ ਵਾਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਃ, ਕਥਂ ਕੁਲਤ੍ਥਲਵਣਯੋਰ੍ਯੋਗੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧੀਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਮਸੂਰਾਦਿਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਲਵਣਯੋਰੌਸ੍ਣ੍ਯੇਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿਤ੍ਵਂ; ਕੁਲਤ੍ਥਲਵਣਯੋਗਾਦੇਵ ਚ ਵਾਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਃ; ਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੩੬੮||-
Adhikarana 267 (369) · Śloka 370
ਮਦ੍ਵੀਕਾਦਾਡਿਮੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋਨਿਲਾਰ੍ਦਿਤੇ ||੩੬੯|| ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯੋ ਲਘੁਪਾਕ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੩੭੦|
मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९|| रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਕਯੂਸਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ਤਰੇਣ ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਮਦ੍ਵੀਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸੂਰਾਦਿਯੂਸੋ ਮਦ੍ਵੀਕਾਦਾਡਿਮਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋਤੀਵ ਵਾਤਹਰਃ||੩੬੯||-
Adhikarana 268 (370) · Śloka 371
ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਯੂਸੌ ਤੁ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਿਣੌ ||੩੭੦|| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੌ ਦੀਪਨੌ ਹਦ੍ਯੌ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਾਪਹੌ |੩੭੧|
पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०|| पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਯੂਸਾਨਾਹ- ਪਟੋਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਟੋਲਾਦਿਸੁ ਚ ਯੂਸਸ੍ਯ ਸੂਪਯੋਨਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਇਮੌ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਯੂਸੌ ਭਿਨ੍ਨੌ ਜ੍ਞੇਯੌ, ਨ ਤੁ ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯੇਕਃ||੩੭੦||-
Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373
ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਜ੍ਵਰਾਨ੍ ||੩੭੧|| ਹਨ੍ਤਿ ਮੂਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਕਫਮੇਦੋਗਲਗ੍ਰਹਾਨ੍ | ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸੋਨਿਲਹਾ ਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੭੨|| ਤੂਣੀਪ੍ਰਤੂਣੀਕਾਸਾਸ਼੍ਮਗੁਲ੍ਮਮੇਦਃਕਫਾਵਹਃ |੩੭੩|
श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१|| हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् | कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२|| तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਕਯੂਸੋ ਬਾਲਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸਃ, ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤ ‘ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਾਲਮੂਲਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਨ ਯੂਸਕਰਣੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਸ੍ਤਿ” ਇਤ੍ਯਾਹ| ਅਯਮਪਿ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸਹਿਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੩੭੧-੩੭੨||-
Adhikarana 270 (373) · Śloka 374
ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੈਰ੍ਯੂਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ਮਨੋ ਲਘੁਃ ||੩੭੩|| ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮੇਦੋਘ੍ਨੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ |੩੭੪|
दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३|| प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|
🔊 Audio coming soon
ਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮੇਕ ਏਵ ਸਮੁਦ੍ਗਸ਼੍ਚ| ਨ ਵਿਰੇਕਂ ਕਰੋਤਿ ਨਾਪਿ ਵਮਨਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸ੍ਥਮੇਵ ਦੋਸਂ ਸ਼ਮਯਤੀਤਿ ਸਂਸ਼ਮਨਃ| ਪ੍ਰਾਣੋ ਭਾਰਹਰਣਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਃ||੩੭੩||-
Adhikarana 271 (374) · Śloka 374
ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਹਿਤਃ ||੩੭੪||
मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਦ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਾਹੀ ਅਤਿਸਾਰਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ| ਅਯਮਪ੍ਯੇਕਃ||੩੭੪||
Adhikarana 272 (375) · Śloka 375
ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯੂਸਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯੋਨਿਲਾਪਹਃ |੩੭੫|
यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਕੋਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮਪ੍ਯੇਕਃ|੩੭੫|-
Adhikarana 273 (375) · Śloka 375
ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਃ ||੩੭੫||
सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕਤ ਅਯੂਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਕਧਾਨ੍ਯਕੁਧਾਨ੍ਯੇ ਵਿਹਾਯ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਨਾਮਪਥ੍ਯਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਯੂਸਃ| ਅਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਨਵਮੁਸ੍ਟਿਨਾਮ੍ਨਾਭਿਹਿਤਃ||੩੭੫||
Adhikarana 274 (376) · Śloka 376
ਖਡਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਹਦ੍ਯੌ ਤਥਾ ਵਾਤਕਫੇ ਹਿਤੌ |੩੭੬|
खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|
🔊 Audio coming soon
ਖਡੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਡਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਯੂਸਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਤਤ੍ਰ ਖਡੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਸਤਕ੍ਰਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਃ, ਸਤਕ੍ਰਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ| ਤਥਾਹਿ- “ਸਤਕ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਾਣਿ ਖਡਾਨਿ” ਇਤਿ, ਸਤਕ੍ਰਸ਼ਾਕਸ੍ਤੁ “ਕਪਿਤ੍ਥਤਕ੍ਰਚਾਙ੍ਗੇਰੀਮਰਿਚਾਜਾਜੀਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਸੁਪਕ੍ਵਃ ਖਡਯੂਸੋਯਮਥ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋਪਰਃ|| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਤਿਲਮਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ”- ਇਤਿ| ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ, ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਜੇਜ੍ਝਟਮਤੇ ਤੁ ਦਧਿਦਾਡਿਮਮਾਸਸ਼ਾਕਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਖਡ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਨਲਮਤੇ ਤੁ “ਤਿਲਂ ਸੁਲੁਞ੍ਚਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤ੍ਰ੍ਯਹੋਸਿਤਮ੍| ਪਟੇ ਪੂਤਂ ਪਚੇਦ੍ਧੀਮਾਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਾਵਾਪਿਤੇ ਘਤੇ| ਮਰਿਚਾਜਾਜਿਸਾਮੁਦ੍ਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿਲਖਡੋ ਭਵੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਲਕ੍ਸਣਂ ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਂ “ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਪੁਨਃ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਬੀਜਪੂਰਕਸੌਰਭੈਃ|| ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਮਥਿਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛ ਏਸ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋ ਭਵੇਤ੍”- ਇਤਿ|੩੭੬|-
Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377
ਬਲ੍ਯਃ ਕਫਾਨਿਲੌ ਹਨ੍ਤਿ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ ||੩੭੬|| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਃ ਕਫਕਦ੍ਬਲ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਾਤਹਰੋ ਗੁਰੁਃ | ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸਰਕ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਃ ||੩੭੭||
बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६|| दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः | तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||
🔊 Audio coming soon
ਯੇਨ ਯੇਨਾਮ੍ਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਯੂਸੋ ਯਂ ਯਂ ਗੁਣਂ ਕਰੋਤਿ ਤਂ ਤਂ ਗੁਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਲ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਡਿਮੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੋਮ੍ਲੋ ਯੂਸਃ ਸ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਃ| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲ ਇਤਿ ਦਧ੍ਨਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੋਮ੍ਲੋ ਯੂਸਃ ਸ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਃ| ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲੋਪ੍ਯੇਵਮ੍| ਪ੍ਰਦੂਸਣਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣਃ| ‘ਦਾਡਿਮਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਧਿਤਕ੍ਰੈਰਮ੍ਲਤ੍ਵਂ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਸ੍ਯੈਵ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ||੩੭੬-੩੭੭||
Adhikarana 276 (378) · Śloka 378
ਖਡਾਃ ਖਡਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸਾ(ਖਾ)ਡਵਾਃ ਪਾਨਕਾਨਿ ਚ | ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਤਃ ||੩੭੮||
खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च | एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||
🔊 Audio coming soon
ਖਡਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਡਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ| ਖਡਯਵਾਗ੍ਵ ਇਤਿ ਖਡੈਰੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗ੍ਵਃ ਖਡਯਵਾਗ੍ਵਃ| ਸਾ(ਖਾ)ਡਵਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ- “ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਮ੍ਲਮਧੁਰੋਸ੍ਪਸ੍ਟਕਸਾਯਲਵਣੋਸਣਃ| ਅਤਿਕ੍ਤਃ ਖਾਡਵਃ ਕੋਲਕਪਿਤ੍ਥਾਦ੍ਯੁਪਬਂਹਿਤਃ”- ਇਤਿ; ਖਾਡਵਾ ਇਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਖਾਡਵਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਪਾਨਕਾਨਿ ਅਮ੍ਲਿਕਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕਤਾਨਿ, ਏਵਮਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਸਟ੍ਟਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ||੩੭੮||
Adhikarana 277 (379) · Śloka 379
ਅਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਮਕਤਂ ਕਟੁਕੈਰ੍ਵਿਨਾ | ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਲਵਣਸ੍ਨੇਹਕਟੁਕੈਃ ਸਂਯੁਤਂ ਕਤਮ੍ ||੩੭੯||
अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना | विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕਤਾਕਤਯੂਸਯੋਃ ਪਰਿਭਾਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਨੇਹਲਵਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਟੁਕੈਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ||੩੭੯||
Adhikarana 278 (380) · Śloka 380
ਅਥ ਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲੈਰਮ੍ਲਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ | ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ ਹਿਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸਂਸ੍ਕਤਂ ਰਸਮ੍ ||੩੮੦||
अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् | यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਰ੍ਯੂਸਯੋਰਮ੍ਲਾਨ੍ਤਰਸਂਯੋਗੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸਂਸ੍ਕਤਯੋਰਪਿ ਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਪੁਂਸਕਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰਸਮਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਭੀਸ੍ਟਂ, ਤੇਨ ਯੂਸਰਸਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ; ਸਂਸ੍ਕਤਾਦਸਂਸ੍ਕਤਂ ਲਘ੍ਵਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਰਸੋਤ੍ਰ ਮਾਂਸਰਸਃ||੩੮੦||
Adhikarana 279 (381) · Śloka 381
ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ |੩੮੧|
दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|
🔊 Audio coming soon
ਯੂਸਕਾਮ੍ਬਲਿਕਯੂਸਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਦਧੀਤ੍ਯਾਦਿ|੩੮੧|-
Adhikarana 280 (381) · Śloka 382
ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ ਵਿਰੂਢਕਮ੍ ||੩੮੧|| ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਚ ਗੁਰੂਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਚ |੩੮੨|
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१|| सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਕਤਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਲਵਿਕਤਿਰ੍ਮੋਦਕਾਦਿਃ, ਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਃ ਫੁਟ੍ਟਾਢਕਾਦਿਃ| ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਵਿਰੂਢਕਸ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਦੇਸ਼ਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਵਿਰੂਢਮਙ੍ਕੁਰਿਤਂ ਵਿਗਤਰੋਹਂ ਵਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਕਮੇਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰੂਢਂ ਵਿਰੂਢਮਾਹੁਃ| ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਅਨਾਸੁਤਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਸੁਹ੍ਮੇਸੁ, ‘ਅਨ੍ਨਾਦਿਸ੍ਵਾਸੁਤਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਸ਼ੁਕ੍ਤਗੁਣਾ ਨੋਕ੍ਤਗੁਣਾ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ‘ਅਨਾਸੁਤਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ ਉਕ੍ਤਗੁਣੇਤ੍ਯਾਸੁਤਸਿਣ੍ਡਾਕ੍ਯਾ ਏਵਾਯਂ ਗੁਣਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਮੂਲਕਾਦਿਸ਼ਾਕਮੇਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਟੁਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਟਕੀਕਤਂ ਸੁਹ੍ਮੇਸੁ ‘ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ਼ਾਕਸਿਕ੍ਥਮਣ੍ਡਾਸੁਤਿਃ ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੩੮੧||-
Adhikarana 281 (382) · Śloka 382
ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਵਟਕਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਿਦਾਹੀਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ ||੩੮੨||
तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||
🔊 Audio coming soon
ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਟਕਾਨੀਤਿ ਸਿਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਾਨਿ||੩੮੨||
Adhikarana 282 (383) · Śloka 383
ਲਘਵੋ ਬਂਹਣਾ ਵਸ੍ਯਾ ਹਦ੍ਯਾ ਰੋਚਨਦੀਪਨਾਃ | ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਾ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ ||੩੮੩||
लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः | तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਗਸਾਡਵਗੁਣਮਾਹ- ਲਘਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਰਾਗਃ- “ਸਿਤਾਰੁਚਕਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਃ ਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਪਰੂਸਕੈਃ| ਜਮ੍ਬੂਫਲਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਗੋ ਰਾਜਿਕਯਾ ਕਤਃ”- ਇਤਿ| ਸਾਡਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਸਂਯੋਗਜਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਃ||੩੮੩||
Adhikarana 282 (384) · Śloka 384
ਰਸਾਲਾ ਬਂਹਣੀ ਬਲ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਚ ਰੋਚਨੀ |੩੮੪|
रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|
🔊 Audio coming soon
ਰਸਾਲਾਗੁਣਮਾਹ- ਰਸਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਲਾ ਸ਼ਿਖਰਿਣੀ|੩੮੪|-
Adhikarana 283 (384) · Śloka 384
ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਗੁਡਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦਧ੍ਯਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੩੮੪||
स्नेहनं गुडसंयुक्तं हृद्यं दध्यनिलापहम् ||३८४||
🔊 Audio coming soon
ਸਗੁਡਦਧਿਗੁਣਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੮੪||
Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388
ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ | ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਾ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੩੮੫|| ਮਨ੍ਥਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਃ ਪਿਪਾਸਾਸ਼੍ਰਮਨਾਸ਼ਨਃ | ਸਾਮ੍ਲਸ੍ਨੇਹਗੁਡੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੮੬|| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਦਕਯੁਤਃ ਕਫਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ||੩੮੭|| ਵਰ੍ਗਤ੍ਰਯੇਣੋਪਹਿਤੋ ਮਲਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਃ |੩੮੮|
सक्तवः सर्पिषाऽभ्यक्ताः शीतवारिपरिप्लुताः | नातिद्रवा नातिसान्द्रा मन्थ इत्युपदिश्यते ||३८५|| मन्थः सद्योबलकरः पिपासाश्रमनाशनः | साम्लस्नेहगुडो मूत्रकृच्छ्रोदावर्तनाशनः ||३८६|| शर्करेक्षुरसद्राक्षायुक्तः पित्तविकारनुत् | द्राक्षामधूदकयुतः कफरोगनिबर्हणः ||३८७|| वर्गत्रयेणोपहितो मलदोषानुलोमनः |३८८|
🔊 Audio coming soon
ਸਕ੍ਤੁਮਨ੍ਥਮਾਹ- ਸਕ੍ਤਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਥਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰ ਇਤਿ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰੋਯਂ ਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲੇ(ਲਂ) ਬਲਕਰੋ, ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਵਿਸ਼ੇਸੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਯਵਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਵੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਮਨ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸਾਮ੍ਲਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯ ਵਾਤਹਰਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍||੩੮੫-੩੮੭||-
Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391
ਗੌਡਮਮ੍ਲਮਨਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪਾਨਕਂ ਗੁਰੁ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍ ||੩੮੮|| ਤਦੇਵ ਖਣ੍ਡਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਹਿਤਂ ਪੁਨਃ | ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਹਿਮਂ ਪਾਨਕਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਤ੍ਯਯਮ੍ ||੩੮੯|| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰਮਹਰਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਤਸਾਪਹਮ੍ | ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਕੋਲਾਨਾਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਾਨਕਮ੍ ||੩੯੦|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ | ਪਾਨਕਾਨਾਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩੯੧|| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ |
गौडमम्लमनम्लं वा पानकं गुरु मूत्रलम् ||३८८|| तदेव खण्डमृद्वीकाशर्करासहितं पुनः | साम्लं सतीक्ष्णं सहिमं पानकं स्यान्निरत्ययम् ||३८९|| मार्द्वीकं तु श्रमहरं मूर्च्छादाहतृषापहम् | परूषकाणां कोलानां हृद्यं विष्टम्भि पानकम् ||३९०|| द्रव्यसंयोगसंस्कारं ज्ञात्वा मात्रां च सर्वतः | पानकानां यथायोगं गुरुलाघवमादिशेत् ||३९१|| इति कृतान्नवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਪਾਨਕਗੁਣਮਾਹ- ਗੌਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਡਸ਼ਬ੍ਦੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਪਾਨਕਗੁਣ ਉਕ੍ਤਃ| ਅਨਮ੍ਲਮ੍ ਈਸਦਮ੍ਲਮ੍| ਪਾਨਕਸ੍ਯ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਗੌਡਮੇਵ, ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ ਮਰਿਚਾਦਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਸਹਿਤਂ, ਸਹਿਮਂ ਸਕਰ੍ਪੂਰਂ, ਪਾਨਕਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਵੇਤ੍, ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍; ਏਵਂ ਖਣ੍ਡਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਾਨਕੇਸ੍ਵਮ੍ਲਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਮਦ੍ਵੀਕਾਗ੍ਰਹਣਂ ਪਾਨਕਯੋਨਿਫਲੋਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਾਨਕਗੁਣਮਾਹ- ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੂਸਕਕੋਲਪਾਨਕਯੋਰ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਪਰੂਸਕਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੂਸਕਂ ‘ਫਾਲਸਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕੋਲਂ ਬਦਰਃ| ਅਨੁਕ੍ਤਪਾਨਕਗੁਣਮਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਨਕੇ| ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਪਾਨਕਗੁਣੋਯਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ||੩੮੮-੩੯੧||
Adhikarana 286 (392) · Śloka 392
ਅਥ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਃ | ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਤਃ |੩੯੨|
अथ भक्ष्यवर्गः | वक्ष्याम्यतः परं भक्ष्यान् रसवीर्यविपाकतः |३९२|
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਲਡ੍ਡੁਕਾਦਯਃ| ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਤ ਇਤਿ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੯੨|-
Adhikarana 287 (392) · Śloka 393
ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਕਤਾ ਬਲ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ ||੩੯੨|| ਅਦਾਹਿਨਃ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਾ ਦੀਪਨਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਾਃ |੩੯੩|
भक्ष्याः क्षीरकृता बल्या वृष्या हृद्याः सुगन्धिनः ||३९२|| अदाहिनः पुष्टिकरा दीपनाः पित्तनाशनाः |३९३|
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਧੂਮਪਿਸ੍ਟਵਿਕਤਿਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਲੋਡ੍ਯ ਯੇ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕ੍ਸੀਰਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਬਲ੍ਯਾ ਇਤਿ ਉਤ੍ਸਾਹਕਰਾਃ| ਅਦਾਹਿਨ ਇਤਿ ਈਸਦ੍ਦਾਹਿਨਃ| ਦੀਪਨਾਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਾਤੋਪਹਤਾਗ੍ਨੇਃ, ਸਂਸ੍ਕਾਰਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਾ||੩੯੨||-
Adhikarana 288 (393) · Śloka 394
ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾ ਘਤਪੂਰਾਃ ਕਫਾਵਹਾਃ ||੩੯੩|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਲਾਃ |੩੯੪|
तेषां प्राणकरा हृद्या घृतपूराः कफावहाः ||३९३|| वातपित्तहरा वृष्या गुरवो रक्तमांसलाः |३९४|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਭਕ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| “ਮਰ੍ਦਿਤਾਃ ਸਮਿਤਾਃ ਕ੍ਸੀਰਨਾਲਿਕੇਰਸਿਤਾਦਿਭਿਃ| ਅਵਗਾਹ੍ਯ ਘਤੇ ਪਕ੍ਵੋ ਘਤਪੂਰੋਯਮੁਤ੍ਤਮਃ” ‘ਘੇਵ(ਉ)ਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੩੯੩||-
Adhikarana 289 (394) · Śloka 395
ਬਂਹਣਾ ਗੌਡਿਕਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋਨਿਲਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੩੯੪|| ਅਦਾਹਿਨਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ |੩੯੫|
बृंहणा गौडिका भक्ष्या गुरवोऽनिलनाशनाः ||३९४|| अदाहिनः पित्तहराः शुक्रलाः कफवर्धनाः |३९५|
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡਕਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨਾਹ- ਬਂਹਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਿਤਾਵੇਸ੍ਟਿਤਾ ਗੁਡਪ੍ਰਧਾਨੋਦਰਾ ‘ਗੌਡਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੩੯੪||-
Adhikarana 290 (395) · Śloka 396
ਮਧੁਸ਼ੀਰ੍ਸਕਸਂਯਾਵਾਃ ਪੂਪਾ ਯੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੩੯੫|| ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੋਦਕਾਸ੍ਤੁ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਾਃ |੩੯੬|
मधुशीर्षकसंयावाः पूपा ये ते विशेषतः ||३९५|| गुरवो बृंहणाश्चैव मोदकास्तु सुदुर्जराः |३९६|
🔊 Audio coming soon
ਮਧ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਿਤਾਵੇਸ੍ਟਿਤਾਃ ਪਾਕਘਨੀਭੂਤਾ ਮਧੁਰਾ ਘਤੋਦਰਾ ਮਧੁਮਸ੍ਤਕਾਃ, ਤ ਏਵ ‘ਮਧੁਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾ’ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਕੇਚਿਨ੍ਮਧੁਮਸ੍ਤਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਖਜ੍ਜਕਮਾਹੁਃ| ਸਂਯਾਵਾਃ ਪੁਨਃ- “ਸਮਿਤਾਂ ਮਧੁ(ਘਤ)ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਮੋਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਮ੍| ਪਚੇਦ੍ਘਤੋਤ੍ਤਰੇ ਖਣ੍ਡੇ ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਭਾਣ੍ਡੇ ਨਵੇ ਤਤਃ|| ਸਂਯਾਵੋਸੌ ਯੁਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਖਣ੍ਡੈਲਾਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕੈਃ”- ਇਤਿ| ਪੂਪਾਃ ‘ਪੂਆ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਮੋਦਕਾ ਲਡ੍ਡੁਕਾਃ||੩੯੫||-
Adhikarana 291 (396) · Śloka 397
ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਃ ਪਵਨਾਪਹਃ ||੩੯੬|| ਗੁਰੁਰ੍ਮਸ੍ਟਤਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਟ੍ਟਕਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਃ |੩੯੭|
रोचनो दीपनः स्वर्यः पित्तघ्नः पवनापहः ||३९६|| गुरुर्मृष्टतरमश्चैव सट्टकः प्राणवर्धनः |३९७|
🔊 Audio coming soon
ਸਟ੍ਟਕਗੁਣਮਾਹ- ਦੀਪਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸ੍ਟਤਰਃ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਵਾਦੁਃ| ਸਟ੍ਟਕਭੇਦਾ ਬਹਵਃ; ਤਤ੍ਰੈਕ ਏਵ ਲਿਖ੍ਯਤੇ- “ਲਵਙ੍ਗਵ੍ਯੋਸਖਣ੍ਡੈਸ੍ਤੁ ਦਧਿ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਗਾਲਿਤਮ੍| ਦਾਡਿਮੀਬੀਜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍|| ਸਟ੍ਟਕਂ ਸੁਪ੍ਰਮੋਦਾਖ੍ਯਂ ਨਲਾਦਿਭਿਰੁਦਾਹਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਅਪਰੇ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਾਃ||੩੯੬||-
Adhikarana 292 (397) · Śloka 398
ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਫਕਰੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੯੭|| ਵਾਤਾਪਹਸ੍ਤਪ੍ਤਿਕਰੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ |੩੯੮|
हृद्यः सुगन्धिर्मधुरः स्निग्धः कफकरो गुरुः ||३९७|| वातापहस्तृप्तिकरो बल्यो विष्यन्द उच्यते |३९८|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਗੁਣਮਾਹ- ਹਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| “ਆਮਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਾਤਿਘਨੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ”- ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਘਤਭ੍ਰਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਹੁਃ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੩੯੭||-
Adhikarana 293 (398) · Śloka 399
ਬਂਹਣਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਾਮਿਤਾਃ ||੩੯੮|| ਹਦ੍ਯਾਃ ਪਥ੍ਯਤਮਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਲਘਵਃ ਫੇਨਕਾਦਯਃ |੩੯੯|
बृंहणा वातपित्तघ्ना भक्ष्या बल्यास्तु सामिताः ||३९८|| हृद्याः पथ्यतमास्तेषां लघवः फेनकादयः |३९९|
🔊 Audio coming soon
ਸਮਿਤਾਕਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਂ ਕੇਸੁਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਰਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਬਂਹਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਮਿਤਾ ਇਤਿ ਫੇਨਕਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਸਮਿਤਾ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ, ਤਯਾ ਕਤਾਃ ਸਾਮਿਤਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਬਂਹਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ ਸਮਿਤਾਕਤਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ, ਹਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਸਮਿਤਾਕਤਭਕ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਫੇਨਕਾਦਿਗੁਣਾਃ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਤਤ੍ਰ ਫੇਨਕਾਃ “ਵਿਮਰ੍ਦ੍ਯ ਵਿਮਲਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂ ਸਮਿਤਾਂ ਨਾਤਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍| ਸਂਵੇਸ੍ਟਨਾਯ ਗਰ੍ਭਾਰ੍ਥਂ ਖਰਪਾਕਂ ਘਤੇ ਪਚੇਤ੍|| ਫੇਨਕਂ ਫੇਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍”- ਇਤਿ||੩੯੮||-
Adhikarana 294 (399) · Śloka 400
ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਵੇਸਵਾਰਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਮਤਾਃ ||੩੯੯|| ਵੇਸਵਾਰੈਃ ਸਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਗੁਰੁਬਂਹਣਾਃ |੪੦੦|
मुद्गादिवेसवाराणां पूर्णा विष्टम्भिनो मताः ||३९९|| वेसवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः |४००|
🔊 Audio coming soon
ਤ ਏਵ ਸਾਮਿਤਾਦਯੋ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਨ੍ਯਸ੍ਤਗਰ੍ਭਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਪਿਸ੍ਟਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਲ੍ਕੋ ਵੇਸਵਾਰਃ, ਪੂਰ੍ਣਾ ਭਰਿਤਾਃ| ਪਿਸ਼ਿਤਵੇਸ਼ਵਾਰਭਰਿਤਗੁਣਮਾਹ- ਵੇਸਵਾਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪਿਸ਼ਿਤੈਰਿਤਿ ਪਿਸ਼ਿਤਵੇਸਵਾਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਪਰੇ ਵੇਸਵਾਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਕਤਮਾਹੁਃ| ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਭਰਿਤਾਃ| ਇਮੇਪਿ ਸਾਮਿਤਾਃ||੩੯੯||-
Adhikarana 295 (400) · Śloka 400
ਪਾਲਲਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਨਾਃ, ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ||੪੦੦||
पाललाः श्लेष्मजननाः, शष्कुल्यः कफपित्तलाः ||४००||
🔊 Audio coming soon
ਪਲਲਂ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਡਾਦ੍ਯੁਪੇਤਂ, ਤੇਨ ਕਤਾਃ ਪਾਲਲਾਃ; ਇਮੇਪਿ ਸਾਮਿਤਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਃ ‘ਸ਼ਾਙ੍ਕੁਲੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੪੦੦||
Adhikarana 296 (401) · Śloka 401
ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਾਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ | ਵਿਦਾਹਿਨੋ ਨਾਤਿਬਲਾ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੦੧||
वीर्योष्णाः पैष्टिका भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः | विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ||४०१||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਿਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨਭਿਧਾਯ ਪਿਸ੍ਟਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੈਸ੍ਟਿਕਾਃ ਤਣ੍ਡੁਲਪਿਸ੍ਟਕਤਾਃ||੪੦੧||
Adhikarana 297 (402) · Śloka 403
ਵੈਦਲਾ ਲਘਵੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਸਸ੍ਟਮਾਰੁਤਾਃ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੦੨|| ਬਲ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗੁਰਵੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਸਸਾਧਿਤਾਃ |੪੦੩|
वैदला लघवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः | विष्टम्भिनः पित्तसमाः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ||४०२|| बल्या वृष्यास्तु गुरवो विज्ञेया माषसाधिताः |४०३|
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਦਲਾ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਤਾਃ||੪੦੨||
Adhikarana 298 (403) · Śloka 403
ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਵਿਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ||੪੦੩||
कूर्चिकाविकृता भक्ष्या गुरवो नातिपित्तलाः ||४०३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਨਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਂ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾ, ਤਯਾ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਕਤਾਃ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਵਿਕਤਾਃ||੪੦੩||
Adhikarana 299 (404) · Śloka 404
ਵਿਰੂਢਕਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਵਿਦਾਹੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਦੂਸਣਾਃ ||੪੦੪||
विरूढककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः | विदाहोत्क्लेशजनना रूक्षा दृष्टिप्रदूषणाः ||४०४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੂਢਕਕਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੂਢਕਕਤਾ ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਤਾਃ||੪੦੪||
Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406
ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਲਘਵੋ ਘਤਪਾਚਿਤਾਃ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਾਃ ||੪੦੫|| ਵਿਦਾਹਿਨਸ੍ਤੈਲਕਤਾ ਗੁਰਵਃ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਉਸ੍ਣਾ ਮਾਰੁਤਦਸ੍ਟਿਘ੍ਨਾਃ ਪਿਤ੍ਤਲਾਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਦੂਸਣਾਃ ||੪੦੬||
हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः | वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ||४०५|| विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः | उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदूषणाः ||४०६||
🔊 Audio coming soon
ਘਤਤੈਲਪਕ੍ਵਭਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਹਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੪੦੫-੪੦੬||
Adhikarana 301 (407) · Śloka 407
ਫਲਮਾਂਸੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਤਿਲਮਾਸੋਪਸਂਸ੍ਕਤਾਃ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾ ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਃ ||੪੦੭||
फलमांसेक्षुविकृतितिलमाषोपसंस्कृताः | भक्ष्या बल्याश्च गुरवो बृंहणा हृदयप्रियाः ||४०७||
🔊 Audio coming soon
ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਣਾਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਫਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਾਨਿ ਤਾਲਾਦੀਨਿ||੪੦੭||
Adhikarana 302 (408) · Śloka 408
ਕਪਾਲਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵੋ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ | ਸੁਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤਨਵਸ਼੍ਚੈਵ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਲਘਵੋ ਮਤਾਃ ||੪੦੮||
कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः | सुपक्वास्तनवश्चैव भूयिष्ठं लघवो मताः ||४०८||
🔊 Audio coming soon
ਕਪਾਲਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧੇਭ੍ਯੋ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਪਾਲਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪਾਲਂ ਕਰ੍ਪਰਃ, ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਕਾਦਯਃ; ਅਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਰ੍ਕਟੀਪ੍ਰਭਤਯਃ||੪੦੮||
Adhikarana 303 (409) · Śloka 409
ਸਕਿਲਾਟਾਦਯੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ |੪੦੯|
सकिलाटादयो भक्ष्या गुरवः कफवर्धनाः |४०९|
🔊 Audio coming soon
ਸਕਿਲਾਟਾਦਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਲਾਟਃ ਕ੍ਸੀਰਕੂਰ੍ਚਿਕਾਪਿਣ੍ਡਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਾਦਯਃ|੪੦੯|-
Adhikarana 304 (409) · Śloka 409
ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗੁਰਵੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੦੯||
कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ||४०९||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਵਪਿਸ੍ਟਮੁਸ੍ਣੋਦਕੇ ਸਿਕ੍ਤਮੀਸਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਦਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਾਦਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਕੁਲ੍ਮਾਸਮਾਹੁਃ, ‘ਯਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸੋ ਦ੍ਰਵਮਲਾਃ||੪੦੯||
Adhikarana 305 (410) · Śloka 410
ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰੋ ਵਾਟ੍ਯਃ ਕਾਸਪੀਨਸਮੇਹਨੁਤ੍ |੪੧੦|
उदावर्तहरो वाट्यः कासपीनसमेहनुत् |४१०|
🔊 Audio coming soon
ਉਦਾਵਰ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਟ੍ਯੋ ਯਵਗੋਧੂਮਾਦਿਭਿਰ੍ਦਲਿਤੈਃ ਕਤਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਭਸ੍ਟਯਵਕਤੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ|੪੧੦|-
Adhikarana 306 (410) · Śloka 410
ਧਾਨੋਲੁਮ੍ਬਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵਃ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਣਾਃ ||੪੧੦||
धानोलुम्बास्तु लघवः कफमेदोविशोषणाः ||४१०||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਨਾ ਭਸ੍ਟਯਵਾਃ; ਉਲੁਮ੍ਬਾ ਹੋਲਕਾਃ, ਅਤ੍ਰ ਮੁਦ੍ਗਕਲਾਯਾਦਿਸ਼ਿਮ੍ਬਾ ਅਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਾ ‘ਹੋਲਕਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੧੦||
Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412
ਸ਼ਕ੍ਤਵੋ ਬਂਹਣਾ ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ | ਪੀਤਾਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਾ ਭੇਦਿਨਃ ਪਵਨਾਪਹਾਃ ||੪੧੧|| ਗੁਰ੍ਵੀ ਪਿਣ੍ਡੀ ਖਰਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲਘ੍ਵੀ ਸੈਵ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ | ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਮਾਸ਼ੁ ਜੀਰ੍ਯੇਤ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਵਲੇਹਿਕਾ ||੪੧੨||
शक्तवो बृंहणा वृष्यास्तृष्णापित्तकफापहाः | पीताः सद्योबलकरा भेदिनः पवनापहाः ||४११|| गुर्वी पिण्डी खराऽत्यर्थं लघ्वी सैव विपर्ययात् | शक्तूनामाशु जीर्येत मृदुत्वादवलेहिका ||४१२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਟ੍ਯਧਾਨਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਯਵਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਹ- ਸ਼ਕ੍ਤਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕ੍ਤਵੋ ਯਵਸ਼ਕ੍ਤਵਃ| ਬਂਹਣਾ ਨ ਲੇਖਨਾ ਮਾਂਸਕਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਮਲਾਪਹਾਃ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰ ਮਲਾਪਹਤ੍ਵਮਲ੍ਪਮਲਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਤ੍ਵਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮ੍| ਖਰਮਾਰ੍ਦਵਭੇਦੇਨ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਾਹ- ਗੁਰ੍ਵੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਰਾ ਕਠਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਿਤਿ ਮਦ੍ਵੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਣ੍ਡੀਮਭਿਧਾਯਾਵਲੇਹਿਕਾਮਾਹ- ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਮਵਲੇਹਿਕੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੪੧੧-੪੧੨||
Adhikarana 308 (413) · Śloka 413
ਲਾਜਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤਿਸਾਰਘ੍ਨਾ ਦੀਪਨਾਃ ਕਫਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘਵਸ੍ਤਣ੍ਮਲਾਪਹਾਃ ||੪੧੩||
लाजाश्छर्द्यतिसारघ्ना दीपनाः कफनाशनाः | बल्याः कषायमधुरा लघवस्तृण्मलापहाः ||४१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਧੁਨਾ ਲਾਜਗੁਣਮਾਹ- ਲਾਜਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਲਾਪਹਤ੍ਵਮਲ੍ਪਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੪੧੩||
Adhikarana 309 (414) · Śloka 414
ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਘਰ੍ਮਾਰ੍ਤਿਨੁਦਸ੍ਤਤ੍ਸਕ੍ਤਵੋ ਮਤਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਾਹਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੪੧੪||
तृट्छर्दिदाहघर्मार्तिनुदस्तत्सक्तवो मताः | रक्तपित्तहराश्चैव दाहज्वरविनाशनाः ||४१४||
🔊 Audio coming soon
ਲਾਜਸ਼ਕ੍ਤੁਗੁਣਮਾਹ- ਤਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਕ੍ਤਵੋ ਲਾਜਸ਼ਕ੍ਤਵਃ||੪੧੪||
Adhikarana 310 (415) · Śloka 415
ਪਥੁਕਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ | ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਕ੍ਸੀਰਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੧੫||
पृथुका गुरवः स्निग्धा बृंहणाः कफवर्धनाः | बल्याः सक्षीरभावात्तु वातघ्ना भिन्नवर्चसः ||४१५||
🔊 Audio coming soon
ਪਥੁਕਗੁਣਮਾਹ- ਪਥੁਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਲਿਧਾਨ੍ਯਂ ਮਦੁਭਸ੍ਟਂ ਮੁਸਲਾਘਾਤਚਿਪ੍ਪਟੀਭੂਤਾਵਯਵਂ ‘ਪਥੁਕਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੪੧੫||
Adhikarana 311 (416) · Śloka 416
ਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ਪਿਸ੍ਟਮਾਮਂ ਤਣ੍ਡੁਲਂ ਕਮਿਮੇਹਨੁਤ੍ |੪੧੬|
सन्धानकृत्पिष्टमामं तण्डुलं कृमिमेहनुत् |४१६|
🔊 Audio coming soon
ਧਾਨ੍ਯਪਿਸ੍ਟਗੁਣਮਾਹ- ਸਨ੍ਧਾਨਕਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ, ਆਮਮਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੪੧੬|-
Adhikarana 312 (416) · Śloka 417
ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸੋ ਬਂਹਣਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੋ ਨਵਃ ||੪੧੬|| ਸਨ੍ਧਾਨਕਨ੍ਮੇਹਹਰਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਃ ਸ੍ਮਤਃ |੪੧੭|
सुदुर्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ||४१६|| सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः |४१७|
🔊 Audio coming soon
ਨਵਾਨਵਤਣ੍ਡੁਲਗੁਣਮਾਹ - ਸੁਦੁਰ੍ਜਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੪੧੬||-
Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ ||੪੧੭|| ਯਥਾਕਾਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਣਾਂ ਛਨ੍ਦਤੋਪਿ ਵਾ | ਅਨੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਨਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੧੮|| ਇਤਿ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਃ |
द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य च ||४१७|| यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा | अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्दिशेत् ||४१८|| इति भक्ष्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮ੍ਬਹੁਨਾ ਆਨਨ੍ਤ੍ਯਾਦਨ੍ਨਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਣਾਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵੋਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਕਰ੍ਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾਦੁਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਯਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍| ਕਾਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯੇਤਿ ਦੋਸਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭੋਕ੍ਤਣਾਂ ਛਨ੍ਦਤੋਪਿ ਵੇਤਿ ਪੁਰੁਸਾਭਿਲਾਸਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੪੧੭-੪੧੮||
Adhikarana 314 (419) · Śloka 419
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨੁਪਾਨਾਨ੍ਯੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | - ਅਮ੍ਲੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਹਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾ ਮਾਧੁਰ੍ਯਯੋਗੇ ਪ੍ਰਣਯੀਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਥਾਮ੍ਲਯੋਗੇ ਮਧੁਰੇਣ ਤਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯਮ੍ ||੪੧੯||
अतः सर्वानुपानान्युपदेक्ष्यामः | - अम्लेन केचिद्विहता मनुष्या माधुर्ययोगे प्रणयीभवन्ति | तथाम्लयोगे मधुरेण तृप्तास्तेषां यथेष्टं प्रवदन्ति पथ्यम् ||४१९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਅਨੁਪਾਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਾਦਨੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੀਯਤ ਇਤ੍ਯਨੁਪਾਨਮ੍| ਅਨੁਪਾਨਂ ਕੁਤ੍ਰ ਹਿਤਾਵਹਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਮ੍ਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਹਤਾ ਉਦ੍ਵੇਜਿਤਾਃ| ਮਾਧੁਰ੍ਯਯੋਗ ਇਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯੋਪਯੋਗੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਣਯੀਭਵਨ੍ਤਿ ਸੁਖੀਭਵਨ੍ਤੀਤਿ, ਤਥਾਮ੍ਲਯੋਗ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਣਯੀਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਤੇਸਾਮੁਭਯੇਸਾਮਪਿ ਅਮ੍ਲਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਮਧੁਰਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਯਥਾਭਿਲਸਿਤਮ੍; ਅਮ੍ਲਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧੁਰਂ ਪਥ੍ਯਂ, ਮਧੁਰਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਸਟ੍ਕੇਪਿ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਮਨੁਪਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਰਸਦ੍ਵਯਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਥਵਾ ਸ਼ੇਸਰਸਾਨਾਂ ਤਪ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਕ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛੇਸਰਸਾਨਾਮਨੁਕ੍ਤਿਃ||੪੧੯||
Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422
ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਤੋਯਾਸਵਮਦ੍ਯਯੂਸਫਲਾਮ੍ਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪਯੋਰਸਾਨਾਮ੍ | ਯਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਹਿਤਂ ਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਤ੍ਵਿਹ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਤ੍ ||੪੨੦|| ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਚ ਕਾਲਂ ਚ ਵਿਭਾਵ੍ਯ ਧੀਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ | ਸਰ੍ਵਾਨੁਪਾਨੇਸੁ ਵਰਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੈਧ੍ਯਂ ਯਦਮ੍ਭਃ ਸ਼ੁਚਿਭਾਜਨਸ੍ਥਮ੍ ||੪੨੧|| ਲੋਕਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੋਯਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟਾਃ | ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪ ਏਸੋਭਿਹਿਤੋਨੁਪਾਨੇ... |੪੨੨|
शीतोष्णतोयासवमद्ययूषफलाम्लधान्याम्लपयोरसानाम् | यस्यानुपानं तु हितं भवेद्यत्तस्मै प्रदेयं त्विह मात्रया तत् ||४२०|| व्याधिं च कालं च विभाव्य धीरैर्द्रव्याणि भोज्यानि च तानि तानि | सर्वानुपानेषु वरं वदन्ति मैध्यं यदम्भः शुचिभाजनस्थम् ||४२१|| लोकस्य जन्मप्रभृति प्रशस्तं तोयात्मकाः सर्वरसाश्च दृष्टाः | सङ्क्षेप एषोऽभिहितोऽनुपाने... |४२२|
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸਙ੍ਕਲਯ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਧਾਨ ਆਸਵਃ, ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਧਾਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਮਦ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਯੂਸੋ ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ, ਫਲਾਮ੍ਲਾਨਿ ਬੀਜਪੂਰਾਦੀਨਿ, ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਪਯੋ ਦੁਗ੍ਧਂ, ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵ੍ਰਣਜ੍ਵਰਾਦਿਕਂ, ਕਾਲਮਾਵਸ੍ਥਿਕਮਾਰ੍ਤਵਂ ਚ, ਵਿਭਾਵ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤੈਲਾਦੀਨਿ, ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੂਹਾਪੋਹਵਿਦਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਾਨਂ ਵਿਧੇਯਮਿਤਿ| (ਕਿਮ੍ਬਹੁਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨੁਪਾਨੇਸ੍ਵਪਿ ) ਮੇਧ੍ਯਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਮ੍||੪੨੦-੪੨੧||-
Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431
... ਸ੍ਵਤਃ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ||੪੨੨|| ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਥ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਤੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੌਵਰਕਾਤ੍ਤਥਾ ||੪੨੩|| ਅਨੁਪਾਨਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ ਤੈਲੇ ਯੂਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍ | ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੪੨੪|| ਦਧਿਪਾਯਸਮਦ੍ਯਾਰ੍ਤਿਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇ ਤਥੈਵ ਚ | ਕੇਚਿਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਮਯਸ੍ਯਾਹੁਰਨੁਪਾਨਂ ਸੁਖੋਦਕਮ੍ ||੪੨੫|| ਪਯੋ ਮਾਂਸਰਸੋ ਵਾਪਿ ਸ਼ਾਲਿਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭੋਜਿਨਾਮ੍ | ਯੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵਾਤਪਸਨ੍ਤਾਪਵਿਸਮਦ੍ਯਰੁਜਾਸੁ ਚ ||੪੨੬|| ਮਾਸਾਦੇਰਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁ ਵਾ | ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸੇਸੁ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੪੨੭|| ਅਮਦ੍ਯਪਾਨਾਮੁਦਕਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਰ੍ਮਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਮਮਤੋਪਮਮ੍ ||੪੨੮|| ਸੁਰਾ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਮਨੁਪਾਨਂ ਮਧੂਦਕਮ੍ | ਨਿਰਾਮਯਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੪੨੯|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਮਾਰੁਤੇ ਪਥ੍ਯਂ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਅਨੁਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੪੩੦|| ਹਿਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਿਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਤਥਾ | ਅਰ੍ਕਸ਼ੇਲੁਸ਼ਿਰੀਸਾਣਾਮਾਸਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸਾਰ੍ਤਿਸੁ ||੪੩੧||
... ष्वतः परं विस्तरतोऽभिधास्ये ||४२२|| उष्णोदकानुपानं तु स्नेहानामथ शस्यते | ऋते भल्लातकस्नेहात् स्नेहात्तौवरकात्तथा ||४२३|| अनुपानं वदन्त्येके तैले यूषाम्लकाञ्जिकम् | शीतोदकं माक्षिकस्य पिष्टान्नस्य च सर्वशः ||४२४|| दधिपायसमद्यार्तिविषजुष्टे तथैव च | केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम् ||४२५|| पयो मांसरसो वाऽपि शालिमुद्गादिभोजिनाम् | युद्धाध्वातपसन्तापविषमद्यरुजासु च ||४२६|| माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा | मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम् ||४२७|| अमद्यपानामुदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते | क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम् ||४२८|| सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम् | निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम् ||४२९|| स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं, कफे रूक्षोष्णमिष्यते | अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम् ||४३०|| हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा | अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु ||४३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਮਭਿਧਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰਮਾਹ- ਅਤਃ ਪਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਵਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਚ੍ਛੀਤਜਲਮ੍| ਤੌਵਰਕਾਦਿਤਿ “ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਕੇਸ਼ਰਾਕਾਰੈਃ ਕਲਾਯਸਦਸ਼ੈਃ ਫਲੈਃ| ਵਕ੍ਸਾਸ੍ਤੁਵਰਨਾਮਾਨਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਰ੍ਣਵਤੀਰਜਾਃ” ਇਤਿ, ਤਦ੍ਭਵਸ੍ਤੌਵਰਕਃ| ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਕੀਯਮਤਂ ਤੈਲਾਨੁਪਾਨੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਨੁਪਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਣਕਾਲੇ ਯੂਸਂ, ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯੇਤਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ| ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤਣ੍ਡੁਲਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ| ਦਧਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਪਾਯਸਂ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ, ਪਾਯਸਸ੍ਯ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨ ਵਿਦਾਹਸਮ੍ਭਵਾਚ੍ਛੀਤੋਦਕਂ ਪੇਯਂ; ਮਦ੍ਯਾਰ੍ਤਿਰ੍ਮਦ੍ਯਵਿਦਾਹਃ; ਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇ ਵਿਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ | ਤਥੈਵ ਚੇਤਿ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮੇਵ| ਕੇਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖੋਦਕਮ੍ ਈਸਦੁਸ੍ਣਮੁਦਕਮ੍| ਪਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਦ੍ਧਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਃ, ਆਤਪੋ ਘਰ੍ਮਃ, ਸਨ੍ਤਾਪੋਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ, ਵਿਸਮਦ੍ਯਰੁਜਾਸ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸਰੋਗੇਸੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਾਲਿਸੁ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਸਮਾਨਮਪ੍ਯਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਂ; ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ ਪਯਃਸ੍ਥਾਨੇ ਮਸ੍ਤ੍ਵਿਚ੍ਛਤਿ, ‘ਪਯੋਗ੍ਰਹਣਸ੍ਯ ਗੋਰਸੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਪਿ ਲਭ੍ਯਤ ਏਵ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਮਾਸਾਦੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਯੋਗ੍ਯਾਨਾਮ੍| ਪੂਜਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਅਮਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਘਰ੍ਮਾਦਿਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਆਤਪਾਦਿਪੀਡਿਤਨਾਮ੍| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ, ਸੁਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮਧੂਦਕਂ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਂ ਜਲਮ੍| ਨਿਰਾਮਯਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਿਤਿ ਅਨੁਪਾਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਿਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਅਨੁਪਾਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਰ੍ਕਸ਼ੇਲ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਾਰ੍ਤਿਸੁ ਵਿਸਪੀਡਾਸੁ, ਅਰ੍ਕਾਦੀਨਾਮਾਸਵਾ ਅਨੁਪਾਨਾਨਿ| ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਤਕਃ||੪੨੨-੪੩੧||
Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433
ਅਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਵਰ੍ਗਾਣਾਮਨੁਪਾਨਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਮੇ ਸ਼ਣੁ ||੪੩੨|| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਯਜਾਤਾਨਾਂ ਬਦਰਾਮ੍ਲਂ, ਵੈਦਲਾਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ, ਜਙ੍ਘਾਲਾਨਾਂ ਧਨ੍ਵਜਾਨਾਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸਵਃ, ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਣਾਂ ਕੋਲਬਦਰਾਸਵਃ, ਪ੍ਰਤੁਦਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਸਵਃ, ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਖਰ੍ਜੂਰਨਾਲਿਕੇਰਾਸਵਃ, ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸਵਃ, ਪਰ੍ਣਮਗਾਣਾਂ ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾਸਵਃ, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਂ ਫਲਾਸਵਃ , ਏਕਸ਼ਫਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਃ, ਅਨੇਕਸ਼ਫਾਨਾਂ ਖਦਿਰਾਸਵਃ, ਕੂਲਚਰਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਾਸਵਃ, ਕੋਸ਼ਵਾਸਿਨਾਂ ਪਾਦਿਨਾਂ ਚ ਸ ਏਵ, ਪ੍ਲਵਾਨਾਮਿਕ੍ਸੁਰਸਾਸਵਃ, ਨਾਦੇਯਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਮਣਾਲਾਸਵਃ, ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਸਵਃ, ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਾਸਵਃ, ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਦਾਡਿਮਵੇਤ੍ਰਾਸਵਃ, ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਯੁਕ੍ਤਃ ਖਣ੍ਡਾਸਵਃ, ਤਾਲਫਲਾਦੀਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ, ਕਟੁਕਾਨਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਨਲਵੇਤ੍ਰਾਸਵਃ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਸੁਕਾਸਵਃ, ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਦਾਰ੍ਵੀਕਰੀਰਾਸਵਃ, ਚੁਚ੍ਚੁਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਲੋਧ੍ਰਾਸਵਃ, ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਃ, ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਸ ਏਵ, ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਸਵਃ, ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਾਮਮ੍ਲਫਲਾਸਵਃ, ਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਾਂ ਸੁਰਾਸਵ ਆਰਨਾਲਂ ਚ, ਤੋਯਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੇਤਿ ||੪੩੩||
अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक् | प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण सर्वेषामेव मे शृणु ||४३२|| तत्र पूर्वशस्यजातानां बदराम्लं, वैदलानां धान्याम्लं, जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः, विष्किराणां कोलबदरासवः, प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः, गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः, प्रसहानामश्वगन्धासवः, पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः, बिलेशयानां फलासवः , एकशफानां त्रिफलासवः, अनेकशफानां खदिरासवः, कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः, कोशवासिनां पादिनां च स एव, प्लवानामिक्षुरसासवः, नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः, सामुद्राणां मातुलुङ्गासवः, अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः, कषायाणां दाडिमवेत्रासवः, मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः, तालफलादीनां धान्याम्लं, कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः, पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः, कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः, चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः, जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः, कुसुम्भशाकस्य स एव, मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः, तालमस्तकादीनामम्लफलासवः, सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च, तोयं वा सर्वत्रेति ||४३३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਾਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੇ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ | ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਯਜਾਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਸਮੂਹਾਨਾਂ, ਤਾਨਿ ਚ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਕੁਧਾਨ੍ਯਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਾਨਿ| ਜਙ੍ਘਾਲਾਨਾਮ੍ ਏਣਾਦੀਨਾਮ੍| ਧਨ੍ਵਜਾਨਾਂ ਵਰ੍ਤਕਾਦੀਨਾਂ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਣਾਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਵਰ੍ਤਕਾਦੀਨਾਮ੍, ਏਤੇਨ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਣਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੋਲਬਦਰਾਸਵੌ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਨੁਪਾਨਂ, ਕੋਲਬਦਰਂ ਮਧ੍ਯਮਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬਦਰਮ੍| ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਃ| ਏਕਸ਼ਫਾਨਾਮ੍ ਅਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਮ੍| ਅਨੇਕਸ਼ਫਾਨਾਮਿਤਿ ਅਨੇਕਸ਼ਫਾਸ਼੍ਛਾਗਾਦਯਃ| ਏਵਮਯਂ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗੋ ਜਙ੍ਘਾਲਾਦਿਭੇਦੇਨਾਸ੍ਟਵਿਧੋਨੁਪਾਨੇਨੋਕ੍ਤਃ| ਅਨੂਪਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੂਲਚਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਏਵੇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਾਸਵੋਨੁਪਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨੂਪਵਰ੍ਗਮਪਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮਭਿਧਾਯ ਫਲਾਨਾਮਨੁਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਮ੍ਲਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਫਲਾਨਾਂ ਦਾਡਿਮਾਦੀਨਾਮ੍| ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਦਿਫਲਾਨਾਮ੍| ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ, ਵਾਤਾਮਾਭਿਸੁਕਾਦੀਨਾਂ ਚ| ਕਟੁਕਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ; ਵਸੁਕੋ ਬੁਕਃ, ਕੇਦਾਰਗਿਰੌ ‘ਬਗਹੁਲ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ਼ਾਕਾਨਾਮਨੁਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਡੋਡੀ| ਸ ਏਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ| ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਾਮਨੁਪਾਨਮਾਹ- ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਾਂ ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਦੀਨਾਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ||੪੩੨-੪੩੩||
Adhikarana 318 (434) · Śloka 434
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਨੁਪਾਨਾਨਾਂ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤੋਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ |੪੩੪|
भवन्ति चात्र- सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम् |४३४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵਾਨੁਪਾਨੇਸੁ ਤੋਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਤੋਯਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮੁਦਕਮ੍|੪੩੪|-
Adhikarana 319 (434) · Śloka 434
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੩੪||
सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितमुच्यते ||४३४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੇਸਮਪਿ ਭੌਮਮੁਦਕਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਤੋਯਮਿਤਿ ਨਦੀਨਦਸਰਸ੍ਤਡਾਗਾਦ੍ਯੁਦਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੩੪||
Adhikarana 320 (435) · Śloka 435
ਉਸ੍ਣਂ ਵਾਤੇ ਕਫੇ ਤੋਯਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ |੪੩੫|
उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम् |४३५|
🔊 Audio coming soon
ਉਸ੍ਣਸ਼ੀਤਭੇਦੇਨਾਨੁਪਾਨਮਾਹ- ਉਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|੪੩੫|-
Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438
ਦੋਸਵਦ੍ਗੁਰੁ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਮਤਿਮਾਤ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੪੩੫|| ਯਥੋਕ੍ਤੇਨਾਨੁਪਾਨੇਨ ਸੁਖਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜੀਰ੍ਯਤਿ | ਰੋਚਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਭੇਦਨਮ੍ ||੪੩੬|| ਤਰ੍ਪਣਂ ਮਾਰ੍ਦਵਕਰਂ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ ਸੁਖਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਪਿਪਾਸਾਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਰਮ੍ ||੪੩੭|| ਬਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪਾਨਂ ਸਦੋਚ੍ਯਤੇ |੪੩੮|
दोषवद्गुरु वा भुक्तमतिमात्रमथापि वा ||४३५|| यथोक्तेनानुपानेन सुखमन्नं प्रजीर्यति | रोचनं बृंहणं वृष्यं दोषसङ्घातभेदनम् ||४३६|| तर्पणं मार्दवकरं श्रमक्लमहरं सुखम् | दीपनं दोषशमनं पिपासाच्छेदनं परम् ||४३७|| बल्यं वर्णकरं सम्यगनुपानं सदोच्यते |४३८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵਾਨੁਪਾਨਾਨਾਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਵਦਿਤਿ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਸੁਖਮਿਤਿ ਅਦੋਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਭੇਦਨਂ ਦੋਸਸਮੂਹਪਥਕ੍ਕਰਣਮ੍| ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਪ੍ਤਿਜਨਕਮ੍| ਮਾਰ੍ਦਵਕਰਂ ਸ਼ਰੀਰਕੋਮਲਤੋਤ੍ਪਾਦਕਮ੍| ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੋਤ੍ਯਾਦਕਮ੍| ਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ਮਨਮ੍| ਪਿਪਾਸਾਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਿਪਾਸਾਵਿਨਾਸ਼ਕਮ੍| ਪਰਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਦੋਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਏਵਂਵਿਧਮਨੁਪਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਦੋਸਵਦਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਪਾਨਸ੍ਯ ਫਲਂ, ਰੋਚਨਮਿਤ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨੁਪਾਨਗੁਣਾਃ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੪੩੫-੪੩੭||-
Adhikarana 322 (438) · Śloka 439
ਤਦਾਦੌ ਕਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪੀਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਮਧ੍ਯਸੇਵਿਤਮ੍ ||੪੩੮|| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪੀਤਂ ਬਂਹਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |੪੩੯|
तदादौ कर्शयेत्पीतं स्थापयेन्मध्यसेवितम् ||४३८|| पश्चात्पीतं बृंहयति तस्माद्वीक्ष्य प्रयोजयेत् |४३९|
🔊 Audio coming soon
ਤਦਨੁਪਾਨਂ ਭੋਜਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਿਭਾਗੇਨ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦਾਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ ਅਨੁਪਾਨਮ੍| ਆਦੌ ਭੋਜਨਸ੍ਯ| ਕਰ੍ਸ਼ਯੇਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਕਸ਼ਤ੍ਵਮਾਪਾਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਨਾਪਿ ਸ੍ਥੂਲਯਤ੍ਯਪਿ ਤੁ ਮਧ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਬਂਹਯਤਿ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਪਾਦਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੌ, ਮਧ੍ਯਵਪੁਰਿਚ੍ਛਨ੍ ਮਧ੍ਯ ਏਵ, ਪੁਸ੍ਟਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਅਨੁਪਾਨਮਿਤਿ ਅਨੁਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਾਹੁਃ, ਆਹਾਰਂ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ ਪਾਨਮਿਤਿ, ਆਹਾਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਤ੍ ਪੀਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਯਯੋਰਪ੍ਯਨੁਪਾਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ||੪੩੮||-
Adhikarana 323 (439) · Śloka 440
ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਮਲ੍ਕਿਨ੍ਨਮਨ੍ਨਮਦ੍ਰਵਪਾਯਿਨਾਮ੍ ||੪੩੯|| ਭਵਤ੍ਯਾਬਾਧਜਨਨਮਨੁਪਾਨਮਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ |੪੪੦|
स्थिरतां गतमल्किन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ||४३९|| भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् |४४०|
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਪਾਨਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਥਿਰਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਤਾਮ੍ ਅਚਲਤਾਮ੍| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਦ੍ਰਵਪਾਯਿਨਾਮ੍ ਅਨੁਪਾਨਮਪਿਬਤਾਮ੍| ਆਬਾਧਜਨਨਂ ਪੀਡਾਕਰਮ੍||੪੩੯||-
Adhikarana 324 (440) · Śloka 441
ਨ ਪਿਬੇਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਤੋ ਰੋਗੇ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗੇ ||੪੪੦|| ਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕਃ ਪ੍ਰਸੇਕੀ ਚ ਯਸ੍ਯ ਚੋਪਹਤਃ ਸ੍ਵਰਃ |੪੪੧|
न पिबेच्छ्वासकासार्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ||४४०|| क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः |४४१|
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਨ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਰ੍ਤਃ ਪੀਡਿਤਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗੇ ਇਤਿ ਜਤ੍ਰੁ ਗ੍ਰੀਵਾਮੂਲਂ, ਤਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗੇ| ਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕ ਇਤਿ ਉਰਃਕ੍ਸਤਰੋਗਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੀ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੀ| ਉਪਹਤ ਇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੪੦||
Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442
ਪੀਤ੍ਵਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਗੇਯਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ||੪੪੧|| ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਂ ਤਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠੋਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸਾਦਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਮਯਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਬਹੂਨ੍ ||੪੪੨||
पीत्वाऽध्वभाष्याध्ययनगेयस्वप्नान्न शीलयेत् ||४४१|| प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कण्ठोरसि स्थितम् | स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयाञ्जनयेद्बहून् ||४४२||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਪਾਨੇ ਪੀਤੇ ਸਤਿ ਯਦ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਤਦਾਹ- ਪੀਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਃ, ਭਾਸ੍ਯਂ ਬਹੁਭਾਸਣਮ੍, ਅਧ੍ਯਯਨਂ ਪਠਨਂ, ਗੇਯਂ ਗੀਤਮ੍| ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਦਿਤਿ ਨ ਸੇਵੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਤਦ੍ਧੀਤਿ ਤਦਨੁਪਾਨਂ, ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਸ੍ਯਨ੍ਦਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਰਵਣਮ੍||੪੪੧-੪੪੨||
Adhikarana 326 (443) · Śloka 443
ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤੇਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ | ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਨਕਾਲਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੪੩||
गुरुलाघवचिन्तेयं स्वभावं नातिवर्तते | तथा संस्कारमात्रान्नकालांश्चाप्युत्तरोत्तरम् ||४४३||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਲਾਘਵਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਚਰਸ਼ਰੀਰਾਦਿਭੇਦੇਨੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ| ‘ਜਙ੍ਘਾਲਾ ਜਾਙ੍ਗਲਚਾਰਿਣਃ ਕੁਤੋ ਲਘਵਃ?’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਵਾਚ੍ਯਃ, ਏਵਂ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤ੍ਵਵਯਵਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵਾਚ੍ਯਂ; ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਯਥਾ- ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਗੁਰੋਰਪਿ ਵ੍ਰੀਹੇਰ੍ਲਾਜਾ ਲਘਵਃ, ਲਘੋਰਪਿ ਸ਼ਾਲੇਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਮੇਵ ਗੁਰੁ; ਤਥਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਯਥਾ- “ਗੁਰੂਣਾਮਰ੍ਧਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ; ਅਨ੍ਨਂ ਚ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪੀਭਕ੍ਤਾਪੂਪਾਦਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁ, ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਲਘ੍ਵਿਤਿ; ਕਾਲਂ ਚ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਯਥਾ|- “ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍”-ਇਤਿ| ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ, ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ, ਮਾਤ੍ਰਾਤੋਨ੍ਨਂ, ਅਨ੍ਨਾਤ੍ ਕਾਲਂ, ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤਾ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਚਕਾਰਾਦਿਹਾਪਿ ਚਰਾਦਯਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ||੪੪੩||
Adhikarana 327 (444) · Śloka 444
ਮਨ੍ਦਕਰ੍ਮਾਨਲਾਰੋਗ੍ਯਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ ਸੁਖੋਚਿਤਾਃ | ਜਨ੍ਤਵੋ ਯੇ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤੇਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ||੪੪੪||
मन्दकर्मानलारोग्याः सुकुमाराः सुखोचिताः | जन्तवो ये तु तेषां हि चिन्तेयं परिकीर्त्यते ||४४४||
🔊 Audio coming soon
ਇਯਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਪੁਰੁਸਾਸ਼੍ਰਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਯਾਹ- ਮਨ੍ਦਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਕਰ੍ਮਾਣਃ ਅਲਸਾਃ, ਮਨ੍ਦਾਨਲਾ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯਃ, ਮਨ੍ਦਾਰੋਗ੍ਯਾਃ ਰੋਗਿਣਃ| ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਮਦੁਦੇਹਾਃ| ਸੁਖੋਚਿਤਾਃ ਸੁਖਿਨਃ| ਜਨ੍ਤਵਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ| ਚਿਨ੍ਤੇਯਮਿਤਿ ਗੁਰੁਲਾਘਵਲਕ੍ਸਣਾ| ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਕਥ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੪੪||
Adhikarana 328 (445) · Śloka 445
ਬਲਿਨਃ ਖਰਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਯੇ ਯੇ ਚ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯੋ ਨਰਾਃ | ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ||੪੪੫|| ਇਤ੍ਯਨੁਪਾਨਵਰ੍ਗਃ |
बलिनः खरभक्ष्या ये ये च दीप्ताग्नयो नराः | कर्मनित्याश्च ये तेषां नावश्यं परिकीर्त्यते ||४४५|| इत्यनुपानवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨੇਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾ ਤਾਨਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਲਿਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਿਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਚਯਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਏਤੇਨੈਵਾਰੋਗ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਖਰਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਅਮਦੁਭੋਜਨਾਃ| ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਃ ਸਦਾ ਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ| ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ‘ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤੇਯਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਇਤ੍ਯਨੁਪਾਨਵਰ੍ਗਃ||੪੪੫||
Adhikarana 329 (446) · Śloka 446
ਅਥਾਹਾਰਵਿਧਿਂ ਵਤ੍ਸ! ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਖਿਲਂ ਸ਼ਣੁ |੪੪੬|
अथाहारविधिं वत्स! विस्तरेणाखिलं शृणु |४४६|
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਹਾਰਵਿਧਿਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਖਿਲਂ ਸਮਸ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਣੁ ਆਕਰ੍ਣਯ|੪੪੬|
Adhikarana 330 (446) · Śloka 446
ਆਪ੍ਤਾਸ੍ਥਿਤਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਚਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਨਸਮ੍ ||੪੪੬||
आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्यं महानसम् ||४४६||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਕਸ੍ਥਾਨਂ ਕੀਦਕ੍ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਆਪ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਪ੍ਤਾ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣਃ, ਤੈਰਾਸ੍ਥਿਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਅਸਙ੍ਕਟਮ੍| ਮਹਾਨਸਮਿਤਿ ਪਾਕਸ੍ਥਾਨਂ, ‘ਰਸਵਤੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੪੪੬||
Adhikarana 331 (447) · Śloka 447
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਤੈਰ੍ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ | ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਸਙ੍ਗੁਪ੍ਤਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੪੪੭||
तत्राप्तैर्गुणसम्पन्नं भक्ष्यमन्नं सुसंस्कृतम् | शुचौ देशे सुसङ्गुप्तं समुपस्थापयेद्भिषक् ||४४७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਨਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਪ੍ਤੈਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਇਸ੍ਟਰਸਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਰ੍ਣੋਪੇਤਮ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਵਹਰਣੀਯਮ੍| ਸੁਸਙ੍ਗੁਪ੍ਤਮ੍| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਦਸ਼੍ਯਮ੍ ਸਮੁਪਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਚੌ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਭਿਸਕ੍ ਵੈਦ੍ਯਃ||੪੪੭||
Adhikarana 332 (448) · Śloka 448
ਵਿਸਘ੍ਨੈਰਗਦੈਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਜਨੋਦਕੈਃ | ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਹਤਵਿਸਂ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ||੪੪੮||
विषघ्नैरगदैः स्पृष्टं प्रोक्षितं व्यजनोदकैः | सिद्धैर्मन्त्रैर्हतविषं सिद्धमन्नं निवेदयेत् ||४४८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯੈਵਙ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਦੂਸਣਕਰਵਿਸਨਾਸ਼ਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਘ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਘ੍ਨੈਰ੍ਵਿਸਹਾਰਿਭਿਃ, ਅਗਦੈਰੌਸਧੈਃ, ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਛੁਪ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਜਨੋਦਕੈਰਿਤਿ ਅਥਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਜਨੋਦਕੈਰਿਤ੍ਯਗਦਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਅਗਦੋਦਕਕ੍ਸਾਲਿਤਵ੍ਯਜਨੈਰ੍ਵੀਜਿਤਮਵਿਸੀਭਵਤ੍ਯਨ੍ਨਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਭਿਧਾਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਿਦ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧੈਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਭਿਃ, ਕੁਰੁਕੁਲ੍ਲਾਫੇਰਣ੍ਡਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਹਤਵਿਸਮਨ੍ਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ‘ਨਪਤਯੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੪੪੮||
Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਮਾਹਾਰਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ | ਘਤਂ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣਾਯਸੇ ਦੇਯਂ, ਪੇਯਾ ਦੇਯਾ ਤੁ ਰਾਜਤੇ ||੪੪੯|| ਫਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਦਲੇਸੁ ਤੁ | ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸੌਵਰ੍ਣੇਸੁ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੪੫੦|| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਿ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚੈਵਂ ਰਾਜਤੇਸੂਪਹਾਰਯੇਤ੍ | ਕਟ੍ਵਰਾਣਿ ਖਡਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛੈਲੇਸੁ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੧|| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸੁਸ਼ਤਂ ਪਯਃ | ਪਾਨੀਯਂ, ਪਾਨਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਨ੍ਮਯੇਸੁ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੨|| ਕਾਚਸ੍ਫਟਿਕਪਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸ਼ੀਤਲੇਸੁ ਸ਼ੁਭੇਸੁ ਚ | ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦੂਰ੍ਯਚਿਤ੍ਰੇਸੁ ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਨ੍ ||੪੫੩|| ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਮਲੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਨੋਰਮੇ | ਸੂਦਃ ਸੂਪੌਦਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ ||੪੫੪|| ਫਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ | ਤਾਨਿ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੪੫੫|| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਿ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਨੀਯਂ ਪਾਨਕਂ ਪਯਃ | ਖਡਾਨ੍ ਯੂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪੇਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੬|| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਗੁਡਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਨ੍ | ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਚ ਮਧ੍ਯਤਃ ||੪੫੭||
वक्ष्याम्यतः परं कृत्स्नामाहारस्योपकल्पनाम् | घृतं कार्ष्णायसे देयं, पेया देया तु राजते ||४४९|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्वै दलेषु तु | परिशुष्कप्रदिग्धानि सौवर्णेषु प्रकल्पयेत् ||४५०|| प्रद्रवाणि रसांश्चैवं राजतेषूपहारयेत् | कट्वराणि खडांश्चैव सर्वाञ्छैलेषु दापयेत् ||४५१|| दद्यात्ताम्रमये पात्रे सुशीतं सुशृतं पयः | पानीयं, पानकं मद्यं मृन्मयेषु प्रदापयेत् ||४५२|| काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषु शुभेषु च | दद्याद्वैदूर्यचित्रेषु रागषाडवसट्टकान् ||४५३|| पुरस्ताद्विमले पात्रे सुविस्तीर्णे मनोरमे | सूदः सूपौदनं दद्यात् प्रदेहांश्च सुसंस्कृतान् ||४५४|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च | तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ||४५५|| प्रद्रवाणि रसांश्चैव पानीयं पानकं पयः | खडान् यूषांश्च पेयांश्च सव्ये पार्श्वे प्रदापयेत् ||४५६|| सर्वान् गुडविकारांश्च रागषाडवसट्टकान् | पुरस्तात् स्थापयेत् प्राज्ञो द्वयोरपि च मध्यतः ||४५७||
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਮ੍| ਉਪਕਲ੍ਪਨਾਂ ਸਮੀਪਢੌਕਨਾਮ੍| ਆਧਾਰਾਪੇਕ੍ਸਣੀਯਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰ੍ਸ੍ਣਾਯਸੇ ਕਸ੍ਣਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇ, ‘ਕਾਨ੍ਤਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਰਾਜਤੇ ਰੌਪ੍ਯਮਯੇ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਲਡ੍ਡੁਕਾਦਯਃ| ਵੈਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਦਪੂਰਣੇ, ਦਲੇਸੁ ਪਤ੍ਰੇਸੁ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਵੈਦਲੇਸੁ ਵੇਤ੍ਰਵਂਸ਼ਾਦਿਤ੍ਵਗ੍ਗ੍ਰਥਿਤੇਸੁ ਪਰ੍ਣਮਯੇਸੁ’ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| “ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੁਘਤੇ ਭਸ੍ਟਂ ਮੁਹੁਰੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਦੁ| ਜੀਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਘਨਂ ਮਾਂਸਂ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ|| ਤਦੇਵ ਗੋਰਸਾਦਾਨਂ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍”- | ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਿ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਦ੍ਰਵਾਣਿ ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਿ, ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ, ਉਪਹਾਰਯੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਟ੍ਵਰਂ ਤਕ੍ਰਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ- “ਸੌਵੀਰਾਮ੍ਲਮਥਾਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਕਟ੍ਵਰਂ ਵਿਦੁਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਦਧੋਭਾਗਂ ਤਕ੍ਰਂ ਵਾਤ੍ਯਮ੍ਲਤਾਂ ਗਤਮ੍|| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਦਧਿਜਂ ਤਕ੍ਰਮਾਹੁਰਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਟ੍ਵਰਮ੍”- ਇਤਿ ਖਡੋ ਯੂਸਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਸ ਚ ਸਤਕ੍ਰਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਃ, ਸਤਕ੍ਰਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ| ਸ਼ੈਲੇਸੁ ਪਾਸਾਣਮਯੇਸੁ| ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯੋ ਜਲਮ੍ | ਮਨ੍ਮਯੇਸੁ ਮਤ੍ਤਿਕਾਮਯੇਸੁ ਸ਼ਰਾਵਾਦਿਸੁ| ਸ਼ੁਭੇਸੁ ਭਵ੍ਯੇਸੁ| ਵੈਦੂਰ੍ਯਂ ਰਤ੍ਨਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਚਿਤ੍ਰੇਸੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਰਾਗਃ “ਸਿਤਾਰੁਚਕਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਃ ਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਪਰੂਸਕੈਃ| ਜਮ੍ਬੂਫਲਰਸੈਰ੍ਯੁਙ੍ਕ੍ਤੋ ਰਾਗੋ ਰਾਜਿਕਯਾ ਕਤਃ”- ਇਤਿ| ਸਾਡਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਸਂਯੋਗਜਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਃ, ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸੂਦੇਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਸਟ੍ਟਕਸ੍ਤੁ “ਲਵਙ੍ਗਵ੍ਯੋਸਖਣ੍ਡੈਸ੍ਤੁ ਦਧਿ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਗਾਲਿਤਮ੍| ਦਾਡਿਮੋਬੀਜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍|| ਸਟ੍ਟਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮੋਦਾਖ੍ਯਂ ਨਲਾਦਿਭਿਰੁਦਾਹਤਮ੍” - ਇਤਿ| ‘ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦੂਰ੍ਯਚਿਤ੍ਰੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਵਜ੍ਰਵੈਦੂਰ੍ਯਚਿਤ੍ਰੇਸੁ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਜ੍ਰਂ ਸਟ੍ਕੋਟਿਕਂ ਰਤ੍ਨਂ ਹੀਰਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸ੍ਵਾਧਾਰੇਸੁ ਦੀਯਮਾਨਾਨਾਮੇਸਾਂ ਹਿਤਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍| ਆਧਾਰਵਿਸ਼ੇਸਮਭਿਧਾਯ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਗ੍ਰਤਃ, ਪੁਰੌਦਨਂ ਹਿ ਗ੍ਰਹਣਸੌਕਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਦਿਕੇ| ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁਲੇ | ਮਨੋਰਮੇ ਰੁਚਿਜਨਕੇ| ਸੂਦਃ ਸੂਪਕਾਰਃ| ਸੂਪਪ੍ਰਹਿਤਮੋਦਨਂ ਭਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਲੇਹਾਨ੍| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਕ੍ਸਿਣਭਾਗੇ, ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਭੋਜਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ, ਉਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਸਮੀਪਂ ਢੌਕਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਦਯਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਸਵ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾਮਭਾਗੇ| ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਗ੍ਰਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਨ ਕੇਵਲਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍, ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਚ ਮਧ੍ਯਤਃ ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਕ੍ਸਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍; ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੪੪੯-੪੫੭||
Adhikarana 334 (458) · Śloka 459
ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭੋਜਨਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ | ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਵਿਜਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਿਃਸਮ੍ਪਾਤੇ ਸ਼ੁਭੇ ਸ਼ੁਚੌ ||੪੫੮|| ਸੁਗਨ੍ਧਪੁਸ੍ਪਰਚਿਤੇ ਸਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍ |੪੫੯|
एवं विज्ञाय मतिमान् भोजनस्योपकल्पनाम् | भोक्तारं विजने रम्ये निःसम्पाते शुभे शुचौ ||४५८|| सुगन्धपुष्परचिते समे देशे च भोजयेत् |४५९|
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮੁਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭੋਜਨਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ, ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਜਨੇ ਏਕਾਨ੍ਤੇ, ਵਿਜਨੇ ਹਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਦਸ੍ਟਿਨਿਪਾਤਾਦਿਦੋਸੋ ਨ ਭਵਤਿ| ਰਮ੍ਯੇ ਮਨੋਹਰੇ| ਨਿਃਸਮ੍ਪਾਤੇ ਉਲ੍ਲੋਚਸਹਿਤੇ, ਨਿਃਸਮ੍ਪਾਤੇ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਪਾਂਸ਼ੁਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਦਿਦੋਸੋ ਨ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੁਭੇ ਵਾਸ੍ਤੁਦੋਸਰਹਿਤੇ| ਸ਼ੁਚੌ ਪਵਿਤ੍ਰੇ, ਤਤ੍ਰ ਨ ਭੂਤਾਦ੍ਯਾਵੇਸ਼ਃ| ਸਮੇ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਤ੍ਵਰਹਿਤੇ||੪੫੮||-
Adhikarana 335 (459) · Śloka 460
ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਿਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰੈਃ ਪਥ੍ਯੈਰਿਸ੍ਟੈ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ||੪੫੯|| ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਸ਼ੁਚਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਮਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮ੍ |੪੬੦|
विशिष्टमिष्टसंस्कारैः पथ्यैरिष्टै रसादिभिः ||४५९|| मनोज्ञं शुचि नात्युष्णं प्रत्यग्रमशनं हितम् |४६०|
🔊 Audio coming soon
ਕੀਦਗਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਕੈਃ ਕਤ੍ਵਾ? ਇਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰੈਃ| ਪਥ੍ਯੈਰਿਸ੍ਟੈ ਰਸਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਪਥ੍ਯੈਰ੍ਹਿਤੈਃ, ਇਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਅਭਿਨਵਮ੍| ਅਸ਼ਨਂ ਭੋਜਨਮ੍||੪੫੯||-
Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464
ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧੁਰਮਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ ||੪੬੦|| ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੇਸਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਭੋਜਨੇਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍ | ਆਦੌ ਫਲਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਦਾਡਿਮਾਦੀਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੪੬੧|| ਤਤਃ ਪੇਯਾਂਸ੍ਤਤੋ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਘਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍, ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ||੪੬੨|| ਆਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਦੋਸਹਰਂ ਫਲੇਸ੍ਵਾਮਲਕਂ ਨਣਾਮ੍ ||੪੬੩|| ਮਣਾਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਕਨ੍ਦੇਕ੍ਸੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਚ | ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਭਿਸਜਾ ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ ||੪੬੪||
पूर्वं मधुरमश्नीयान्मध्येऽम्ललवणौ रसौ ||४६०|| पश्चाच्छेषान् रसान् वैद्यो भोजनेष्ववचारयेत् | आदौ फलानि भुञ्जीत दाडिमादीनि बुद्धिमान् ||४६१|| ततः पेयांस्ततो भोज्यान् भक्ष्यांश्चित्रांस्ततः परम् | घनं पूर्वं समश्नीयात्, केचिदाहुर्विपर्ययम् ||४६२|| आदावन्ते च मध्ये च भोजनस्य तु शस्यते | निरत्ययं दोषहरं फलेष्वामलकं नृणाम् ||४६३|| मृणालबिसशालूककन्देक्षुप्रभृतीनि च | पूर्वं योज्यानि भिषजा न तु भुक्ते कदाचन ||४६४||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲਭੇਦੇਨਾਪ੍ਯਾਹਾਰਵਿਧਿਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਂ ਵਾਯੁਂ ਜਯਤਿ, ਅਮ੍ਲਲਵਣੌ ਮਧ੍ਯਭੋਜਨਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯੇਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁਤਃ, ਅਨ੍ਤੇ ਕਫਜਯਾਯ ਕਟ੍ਵਾਦਯਃ| ਆਦੌ ਫਲਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਵਾਤਜਯਾਰ੍ਥਂ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਮ੍ਲੋਪਯੋਗਃ; ‘ਆਦਾਵਿਤਿ ਮਤਾਨ੍ਤਰੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਤਃ ਪੇਯਾਨ੍ ਪਾਤਵ੍ਯਾਨ੍ ਦਾਡਿਮਾਦਿਕਠਿਨਾਹਾਰਮਦੁਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਚ, ਤਤੋ ਭੋਜ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ, ਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍| ਘਨਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿ ਕਠਿਨਮ੍| ਵਿਪਰ੍ਯਯਮੁਕ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਯਂ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਠਿਨਮਿਤਿ| ‘ਘਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਮ੍ਲਫਲਸ੍ਯਾਦਾਵੇਵ ਨਿਯਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਦੇਵ ਫਲਸ੍ਯਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰਤ੍ਯਯਮ੍ ਅਬਾਧਮ੍| ਮਣਾਲਂ ਪਦ੍ਮਨਾਲਂ, ਬਿਸਂ ਭਿਸਣ੍ਡਕਂ, ਸ਼ਾਲੂਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੪੬੦-੪੬੪||
Adhikarana 337 (465) · Śloka 466
ਸੁਖਮੁਚ੍ਚੈਃ ਸਮਾਸੀਨਃ ਸਮਦੇਹੋਨ੍ਨਤਤ੍ਪਰਃ | ਕਾਲੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੬੫|| ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਵਿਦਿਤਾਗਮਃ |੪੬੬|
सुखमुच्चैः समासीनः समदेहोऽन्नतत्परः | काले सात्म्यं लघु स्निग्धमुष्णं क्षिप्रं द्रवोत्तरम् ||४६५|| बुभुक्षितोऽन्नमश्नीयान्मात्रावद्विदितागमः |४६६|
🔊 Audio coming soon
ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਕਥਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਸੁਖਮੁਚ੍ਚੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਸੀਨ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਸੀਨ ਉਪਵਿਸ੍ਟਃ| ਅਨ੍ਨਤਤ੍ਪਰ ਇਤਿ ਨ ਕਾਮਾਦਿਵ੍ਯਗ੍ਰਮਨਾ| ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ਕਦਾ ਕੀਦਸ਼ਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਕਾਲੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਨਿਤ੍ਯਗ ਆਵਸ੍ਥਿਕਸ਼੍ਚ; ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਗ ਆਰ੍ਤਵਃ, ਸ ਪੁਨਃ ‘ਅਤੀਵਾਯਤਯਾਮਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਯਮਿਤਃ; ਆਵਸ੍ਥਿਕਃ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਪੇਕ੍ਸਃ, ਆਮੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨੇਕਾਲਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਾਮਯਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨੇਕਵਿਧਮ੍, ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਕਾਰਿ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਨਾਤਿਦ੍ਰੁਤਂ ਨਾਤਿਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍, ਅਤਿਦ੍ਰੁਤਾਤਿਵਿਲਮ੍ਬਿਤਯੋਰ੍ਦੋਸਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਗ੍ਰਹਣਮਕਾਲਬੁਭੁਕ੍ਸਾਨਿਸੇਧਾਯ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਚ- “ਭਵਤ੍ਯਕਾਲੇਪਿਂ ਤਦਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਯਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਸਵਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ”- ਇਤਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- “ਅਪੀਡਨਂ ਭਵੇਤ੍ ਕੁਕ੍ਸੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰਵਿਪਾਟਨਮ੍| ਅਨ੍ਨੇਨ ਹਦਯਾਬਾ(ਰੋ)ਧੋ ਜਠਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗੌਰਵਮ੍|| ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਮਨਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਯੋਃ| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਾਸ੍ਯਾਦਿਕਥਾਸੁ ਸੁਖਵਰ੍ਤਨਮ੍|| ਸੁਖੇਨ ਪਰਿਣਾਮਃ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਨੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਿ”- ਇਤਿ| ਵਿਦਿਤਾਗਮ ਇਤਿ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਵਿਵੇਕਾਰ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤਂ ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਯੇਨ ਸ ਵਿਦਿਤਾਗਮਃ||੪੬੫||-
Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468
ਕਾਲੇ ਪ੍ਰੀਣਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਨ ਬਾਧਤੇ ||੪੬੬|| ਲਘੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਬਲਵਹ੍ਨਿਦਮ੍ | ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਂ ਪਾਕਂ ਯਾਤ੍ਯਦੋਸਂ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੬੭|| ਸੁਖਂ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ |੪੬੮|
काले प्रीणयते भुक्तं सात्म्यमन्नं न बाधते ||४६६|| लघु शीघ्रं व्रजेत् पाकं स्निग्धोष्णं बलवह्निदम् | क्षिप्रं भुक्तं समं पाकं यात्यदोषं द्रवोत्तरम् ||४६७|| सुखं जीर्यति मात्रावद्धातुसाम्यं करोति च |४६८|
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਕਾਲਾਦਿਭੋਜਨਾਨਾਂ ਫਲਾਨੁਸ਼ਂਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰੀਣਯਤੇ ਤਪ੍ਤਿਂ ਜਨਯਤਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਨ ਬਾਧਤੇ ਨ ਪੀਡਾਂ ਜਨਯਤਿ| ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਬਲਵਹ੍ਨਿਦਮਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍, ਉਸ੍ਣਂ ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਦਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਮ੍ ਏਕਕਾਲਮ੍| ਅਦੋਸਂ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਦਦੋਸਂ ਦੋਸਰਹਿਤਂ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸੁਖੇਨ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਚ ਕਰੋਤਿ; ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਯਂ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲੇਸੁ ਵਰ੍ਤਤੇ||੪੬੬-੪੬੭||-
Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471
ਅਤੀਵਾਯਤਯਾਮਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸਪਾ ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੪੬੮|| ਤੇਸੁ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਢ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਤੁ | ਯੇਸੁ ਚਾਪਿ ਭਵੇਯੁਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਾ ਭਸ਼ਮਾਯਤਾਃ ||੪੬੯|| ਤੇਸੁ ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਹਿਤਮਪਰਾਹ੍ਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਰਜਨ੍ਯੋ ਦਿਵਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇਸੁ ਚਾਪਿ ਸਮਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੪੭੦|| ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤੇਸੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਭੋਜਨਮ੍ |੪੭੧|
अतीवायतयामास्तु क्षपा येष्वृतुषु स्मृताः ||४६८|| तेषु तत्प्रत्यनीकाढ्यं भुञ्जीत प्रातरेव तु | येषु चापि भवेयुश्च दिवसा भृशमायताः ||४६९|| तेषु तत्कालविहितमपराह्णे प्रशस्यते | रजन्यो दिवसाश्चैव येषु चापि समाः स्मृताः ||४७०|| कृत्वा सममहोरात्रं तेषु भुञ्जीत भोजनम् |४७१|
🔊 Audio coming soon
ਆਰ੍ਤਵਲਕ੍ਸਣਂ ਕਾਲਮਾਹ- ਅਤੀਵਾਯਤਯਾਮਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤੀਵਾਯਤਯਾਮਾ ਅਤੀਵ ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਹਰਾਃ| ਕ੍ਸਪਾਃ ਰਜਨ੍ਯਃ| ਯੇਸ੍ਵਤੁਸ੍ਵਿਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਢ੍ਯਮਿਤਿ ਕਾਲਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਦੋਸਗੁਣਾਨਾਂ ਬਾਧਕਭੂਤਂ ਵਿਰੋਧਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਬਹੁਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਾਤਰਿਤਿ ਸਪਾਦੇ ਯਾਮੇ, ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਪ੍ਰਾਵਸੋਃ| ਭਸ਼ਮਾਯਤਾ ਦੀਰ੍ਘਤਰਾਃ| ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਹਿਤਂ ਦ੍ਰਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਅਪਰਾਹ੍ਣ ਇਤਿ ਅਰ੍ਧਤਤੀਯਯਾਮੋਪਰਿ| ਰਜਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਸ਼ਰਦਿ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ, ਸਮਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਅਯਮੇਕਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ; ਦ੍ਵਿਰਸ਼੍ਨਤਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨਮਾਤ੍ਰਯੋਰਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਂ ਵਾ ਲਘੁ ਮਸ੍ਟਂ ਚ; ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨਂ ਸਪਾਦੇ ਪ੍ਰਹਰੇ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਰ੍ਧਚਤੁਰ੍ਥਪ੍ਰਹਰੋਪਰਿ’ ਇਤਿ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਃ; ਜੇਜ੍ਝਟਸ੍ਤੁ ‘ਸਤ੍ਰਿਭਾਗੇ ਪ੍ਰਹਰੇ ਦਿਵਸਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੇਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਰਿਭਾਗਪ੍ਰਹਰੇ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਰਜਨੀਦਿਵਸਯੋਃ ਸਮਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ’ ਇਤ੍ਯਾਹ| ਅਯਮਾਰ੍ਤਵਕਾਲ ਉਕ੍ਤਃ| ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਵਤ੍ਤਿਕੇਧ੍ਯਾਯੇ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਾਨਭਿਧਾਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ||੪੬੮-੪੭੦||-
Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਂ ਵਾ ਹੀਨਾਧਿਕਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੪੭੧|| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਹ੍ਯਲਘੌ ਨਰਃ | ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ||੪੭੨|| ਅਤੀਤਕਾਲਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਾਯੁਨੋਪਹਤੇਨਲੇ | ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ||੪੭੩|| ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਸਨ੍ਤੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਮ੍ | ਆਲਸ੍ਯਗੌਰਵਾਟੋਪਸਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇਧਿਕਮ੍ ||੪੭੪||
नाप्राप्तातीतकालं वा हीनाधिकमथापि वा ||४७१|| अप्राप्तकालं भुञ्जानः शरीरे ह्यलघौ नरः | तांस्तान् व्याधीनवाप्नोति मरणं वा नियच्छति ||४७२|| अतीतकालं भुञ्जानो वायुनोपहतेऽनले | कृच्छ्राद्विपच्यते भुक्तं द्वितीयं च न काङ्क्षति ||४७३|| हीनमात्रमसन्तोषं करोति च बलक्षयम् | आलस्यगौरवाटोपसादांश्च कुरुतेऽधिकम् ||४७४||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲਮਾਤ੍ਰਾਵਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮਕਾਲਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਮਤੀਤਕਾਲਂ ਵਾ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹੀਨਾਧਿਕਮਿਤਿ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਧਿਕਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਯੋਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਯੋਰਧਿਕਨ੍ਯੂਨਯੋਸ਼੍ਚ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਨਰਃ ਸ਼ਰੀਰੇਲਘੌ ਸਤਿ ਤਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਛਿਰੋਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਸਨ੍ਤੋਸਮ੍ ਅਸਨ੍ਤਪ੍ਤਿਮ੍| ਆਟੋਪ ਉਦਰਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ, ਸਾਦੋਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਅਧਿਕਮਿਤਿ ਅਧਿਕਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭੧-੪੭੪||
Adhikarana 341 (475) · Śloka 476
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੋਸੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੁਪਸੇਵੇਤ ਭੋਜਨਮ੍ ||੪੭੫|| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੋਸਕਾਲਾਦੀਨ੍ ਕਾਲਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ |੪੭੬|
तस्मात् सुसंस्कृतं युक्त्या दोषैरेतैर्विवर्जितम् | यथोक्तगुणसम्पन्नमुपसेवेत भोजनम् ||४७५|| विभज्य दोषकालादीन् कालयोरुभयोरपि |४७६|
🔊 Audio coming soon
ਕੀਦਕ੍ ਪੁਨਰਨ੍ਨਂ ਸੇਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਕਾਲਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਚ||੪੭੫||-
Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478
ਅਚੋਕ੍ਸਂ ਦੁਸ੍ਟਮੁਤ੍ਸਸ੍ਟਂ ਪਾਸਾਣਤਣਲੋਸ੍ਟਵਤ੍ ||੪੭੬|| ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯੁਸਿਤਮਸ੍ਵਾਦੁ ਪੂਤਿ ਚਾਨ੍ਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਨਮੁਸ੍ਣੀਕਤਂ ਪੁਨਃ ||੪੭੭|| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਮੁਪਦਗ੍ਧਂ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ |੪੭੮|
अचोक्षं दुष्टमुत्सृष्टं पाषाणतृणलोष्टवत् ||४७६|| द्विष्टं व्युषितमस्वादु पूति चान्नं विवर्जयेत् | चिरसिद्धं स्थिरं शीतमन्नमुष्णीकृतं पुनः ||४७७|| अशान्तमुपदग्धं च तथा स्वादु न लक्ष्यते |४७८|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਾਦੇਯਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਹੇਯਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਚੋਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚੋਕ੍ਸਮ੍ ਅਪਵਿਤ੍ਰਂ, ਮਲਿਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਵਿਸਾਦਿਭਿਃ, ਦੋਸਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਤ੍ਸਸ੍ਟਂ ਭੁਕ੍ਤੋਤ੍ਸਸ੍ਟਮ੍| ਪਾਸਾਣਤਣਲੋਸ੍ਟਵਦਿਤਿ ਪਾਸਾਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਮਨਃਪ੍ਰਤਿਘਾਤਿ| ਵ੍ਯੁਸਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਸਿਤਮ੍| ਪੂਤਿ ਸ਼ਟਿਤਂ; ਪੂਤਿ ਚਾਨ੍ਨਮਿਤਿ ਚਕਾਰਾਦਤ੍ਰ ਸਤ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੁਗਣਗਣਿਕਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਬਾਹ੍ਯਦੂਸਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮਿਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਅਸ੍ਵਾਦ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਹ- ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਂ ਕਠਿਨਮ੍| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਉਪਦਗ੍ਧਮਿਤਿ ਅਤਿਪਾਕਿਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਵਲਿਤਮ੍| ਚਕਾਰੇਣ ਦੁਃਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੋ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਦਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੪੭੬-੪੭੭||-
Adhikarana 343 (478) · Śloka 478
ਯਦ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਤਰਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੭੮||
यद्यत् स्वादुतरं तत्तद्विदध्यादुत्तरोत्तरम् ||४७८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨੇਸੁ ਸ੍ਵਾਦੁਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਵਿਧਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਂਸ੍ਕਤੇ ਰਸੇ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨ ਤੁ ਮਧੁਰ ਏਵ| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍? ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਨਿ ਦਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਧਿਕਤਰਸ੍ਵਾਦੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਦਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਧਿਕਤਰਸ੍ਵਾਦੁ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭੮||
Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480
ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਦਦ੍ਭਿਰਾਸ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ | ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਰਸਨੇ ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇਨ੍ਨਮਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੪੭੯|| ਸ੍ਵਾਦੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਰਸਨਂ ਪ੍ਰਥਮੇਨਾਤਿਤਰ੍ਪਿਤਮ੍ | ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦਯੇਦਨ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯਮਨ੍ਤਰਾ ||੪੮੦||
प्रक्षालयेदद्भिरास्यं भुञ्जानस्य मुहुर्मुहुः | विशुद्धे रसने तस्य रोचतेऽन्नमपूर्ववत् ||४७९|| स्वादुना तस्य रसनं प्रथमेनातितर्पितम् | न तथा स्वादयेदन्यत्तस्मात् प्रक्षाल्यमन्तरा ||४८०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਦਦ੍ਭਿਰਾਸ੍ਯਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਣ੍ਡੂਸਕਰਣਸ੍ਯ ਫਲਮਾਹ- ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਾਦੁਨਾ ਮਿਸ੍ਟੇਨ| ਤਸ੍ਯ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ| ਅਨ੍ਯਦਪਰਮਤਃ ਸ੍ਵਾਦੋਰਸ੍ਵਾਦੋਰ੍ਵਾ||੪੭੯-੪੮੦||
Adhikarana 345 (481) · Śloka 481
ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮੁਤ੍ਸਾਹਂ ਹਰ੍ਸਣਂ ਸੁਖਮ੍ | ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਨ੍ਨਮਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ||੪੮੧||
सौमनस्यं बलं पुष्टिमुत्साहं हर्षणं सुखम् | स्वादु सञ्जनयत्यन्नमस्वादु च विपर्ययम् ||४८१||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਮਾਹ- ਸੌਮਨਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਸੁਮਨਸ੍ਕਤਾ| ਬਲਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਨੇਹਃ| ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਃ| ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਹਰ੍ਸਣਂ ਤੁਸ੍ਟਿਃ| ਸੁਖਂ ਨੀਰੋਗਤਾ| ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਨ੍ਨਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜਨਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਸ੍ਵਾਦ੍ਵਨ੍ਨਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਂ ਵਿਪਰੀਤਤਾਂ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੮੧||
Adhikarana 346 (482) · Śloka 482
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁ ਭੋਜਨਮ੍ |੪੮੨|
भुक्त्वाऽपि यत् प्रार्थयते भूयस्तत् स्वादु भोजनम् |४८२|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਾਦੋਰੇਵਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭੁਕ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਹਿ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਮਸ੍ਟਮੇਵ ਕਾਮਯਤੇਨ੍ਨਂ, ਨਾਮਸ੍ਟਮ੍ | ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤਤ੍ ਸਾਧੁ ਭੋਜਨਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ|੪੮੨|
Adhikarana 347 (482) · Śloka 482
ਅਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚੋਦਕਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਾ ਪਿਬੇਤ੍ ||੪੮੨||
अशितश्चोदकं युक्त्या भुञ्जानश्चान्तरा पिबेत् ||४८२||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ਿਤਃ ਕਤਭੋਜਨਃ, ਉਦਕਂ ਜਲਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ; ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਭੋਜਨਮਧ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੮੨||
Adhikarana 348 (483) · Śloka 483
ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਗਤਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਧਨੇਨਾਹਰੇਚ੍ਛਨੈਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਿਰ੍ਹਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਮੁਖਸ੍ਯਾਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਤਾਮ੍ ||੪੮੩||
दन्तान्तरगतं चान्नं शोधनेनाहरेच्छनैः | कुर्यादनिर्हृतं तद्धि मुखस्यानिष्टगन्धताम् ||४८३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਭੁਕ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਤਣਾਦਿਨਾ||੪੮੩||
Adhikarana 349 (484) · Śloka 484
ਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਤੁ | ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਕਫਸ਼੍ਚਾਪਿ,... |੪੮੪|
जीर्णेऽन्ने वर्धते वायुर्विदग्धे पित्तमेव तु | भुक्तमात्रे कफश्चापि,... |४८४|
🔊 Audio coming soon
ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਜਰਣਜੀਰ੍ਣਕਾਲਯੋਰਪਿ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਰਿਣਾਮਙ੍ਗਤੇ, ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵੇ|੪੮੪|-
Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486
... ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤੇਰਿਤਂ ਕਫਮ੍ ||੪੮੪|| ਧੂਮੇਨਾਪੋਹ੍ਯ ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ | ਪੂਗਕਙ੍ਕੋਲਕਰ੍ਪੂਰਲਵਙ੍ਗਸੁਮਨਃਫਲੈਃ ||੪੮੫|| ਫਲੈਃ ਕਟੁਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਮੁਖਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਾਰਕੈਃ | ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਤ੍ਰਸਹਿਤੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੪੮੬||
... तस्माद्भुक्तेरितं कफम् ||४८४|| धूमेनापोह्य हृद्यैर्वा कषायकटुतिक्तकैः | पूगकङ्कोलकर्पूरलवङ्गसुमनःफलैः ||४८५|| फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारकैः | ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ||४८६||
🔊 Audio coming soon
ਭੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕੁਪਿਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੁਕ੍ਤੇਰਿਤਂ ਭੋਜਨੇਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤਮ੍| ਅਪੋਹ੍ਯ ਸ੍ਫੋਟਯਿਤ੍ਵਾ| ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਰਿਤਿ ਅਫਲੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ, ਫਲੈਃ ਕਟੁਕਸਾਯੈਰ੍ਵੇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੁਮਨਃਫਲੈਃ ਜਾਤੀਫਲੈਃ||੪੮੪-੪੮੬||
Adhikarana 351 (487) · Śloka 487
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਵਦਾਸੀਤ ਯਾਵਦਨ੍ਨਕ੍ਲਮੋ ਗਤਃ | ਤਤਃ ਪਾਦਸ਼ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੮੭||
भुक्त्वा राजवदासीत यावदन्नक्लमो गतः | ततः पादशतं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत् ||४८७||
🔊 Audio coming soon
ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਯੀਤ||੪੮੭||
Adhikarana 352 (488) · Śloka 488
ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਰੂਪਾਨ੍ਰਸਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ | ਭੁਕ੍ਤਵਾਨੁਪਸੇਵੇਤ ਤੇਨਾਨ੍ਨਂ ਸਾਧੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੪੮੮||
शब्दान्रूपान्रसान् गन्धान् स्पर्शांश्च मनसः प्रियान् | भुक्तवानुपसेवेत तेनान्नं साधु तिष्ठति ||४८८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਪਨਹੇਤੂਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿਸਯਾਨਾਹ- ਸ਼ਬ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਧੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਭਵ੍ਯੇਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ‘ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਸਯਾਂਸ਼੍ਚ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੮੮||
Adhikarana 353 (489) · Śloka 489
ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਃ | ਅਸ਼ੁਚ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤਮਤਿਹਾਸ੍ਯਂ ਚ ਵਾਮਯੇਤ੍ ||੪੮੯||
शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੇਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਬ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਃ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ| ਅਸ਼ੁਚਿ ਅਪਵਿਤ੍ਰਮ੍||੪੮੯||
Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491
ਸ਼ਯਨਂ ਚਾਸਨਂ ਵਾਪਿ ਨੇਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਪਿ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪੌ ਨ ਪ੍ਲਵਨਂ ਨ ਯਾਨਂ ਨਾਪਿ ਵਾਹਨਮ੍ ||੪੯੦|| ਨ ਚੈਕਰਸਸੇਵਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯੇਤ ਕਦਾਚਨ | ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠਮਮ੍ਲਂ ਚ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੯੧||
शयनं चासनं वाऽपि नेच्छेद्वाऽपि द्रवोत्तरम् | नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ||४९०|| न चैकरससेवायां प्रसज्येत कदाचन | शाकावरान्नभूयिष्ठमम्लं च न समाचरेत् ||४९१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮਾਹ- ਸ਼ਯਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਯਨਮਾਸਨਂ ਵਾ ਨੇਚ੍ਛੇਤ੍, ਚਿਰਕਾਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਵਾਢ੍ਯਂ ਭੋਜਨਮ੍| ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਾਦੀਨ੍ਨੇਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਲਵਨਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਲਪ੍ਰਤਰਣਂ ਵਾ| ਯਾਨਂ ਗਮਨਮੇਵ| ਵਾਹਨਂ ਰਥਾਸ਼੍ਵਾਦਿ| ਨ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯੇਤ ਨਾਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ੀਲਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਾਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਵਰਾਨ੍ਨਂ ਵੈਦਲਾਨ੍ਨਮ੍, ਏਤਦ੍ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਦ੍ਬਹੁਲਂ; ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਚ||੪੯੦-੪੯੧||
Adhikarana 355 (492) · Śloka 492
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਨਾਧ੍ਯਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਰਸਾਨ੍ ਸਦਾ |੪੯੨|
एकैकशः समस्तान् वा नाध्यश्नीयाद्रसान् सदा |४९२|
🔊 Audio coming soon
ਰਸਾਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਨਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਕੈਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੈਕਸ਼ ਏਕੈਕਂ ਰਸਂ, ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਰਸਾਨ੍ ਨਾਧ੍ਯਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਨਾਧਿਕਂ ਭਕ੍ਸਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਰੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯੇਕੈਕਰਸਵਿਧਿਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਰਸਵਿਧਿਃ| ‘ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਏਕਸ਼ੋਥ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਨ੍ ਸਦਾ’- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਨ ਸਰ੍ਵਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍; ਯਥਾਕ੍ਰਮਮੇਵ ਸਡ੍ਰਸਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ|੪੯੨|-
Adhikarana 356 (492) · Śloka 493
ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਵਿਵਿਕ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਦ੍ਵਿਰਨ੍ਨਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੯੨|| ਪੂਰ੍ਵਭੁਕ੍ਤੇ ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਵਕਮ੍ |੪੯੩|
प्राग्भुक्ते त्वविविक्तेऽग्नौ द्विरन्नं न समाचरेत् ||४९२|| पूर्वभुक्ते विदग्धेऽन्ने भुञ्जानो हन्ति पावकम् |४९३|
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨੌ ਮਨ੍ਦੇ ਦ੍ਵਿਰਨ੍ਨਸਮਾਚਾਰਨਿਸੇਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨੇ ਕਤੇ, ਅਵਿਵਿਕ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਦ੍ਵਿਰਨ੍ਨਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਦਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾਰਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਭੁਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਜਠਰਾਨਲੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਮੇ| ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਦ੍ਵਿਰ੍ਭੁਞ੍ਜਾਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਵਕਂ ਜਠਰਾਨਲਮ੍||੪੯੨||-
Adhikarana 357 (493) · Śloka 493
ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਰੁਂ ਪਰਿਹਰੇਦਾਹਾਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ||੪੯੩||
मात्रागुरुं परिहरेदाहारं द्रव्यतश्च यः ||४९३||
🔊 Audio coming soon
ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰੇਵਾਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਹਾਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਲਘੂਨਾਮਪਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਗੁਰੁਮਾਹਾਰਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋ ਗੁਰੁਂ ਮਾਸਮਹਿਸਵਰਾਹਪਿਸ਼ਿਤਾਦਿਕਮ੍||੪੯੩||
Adhikarana 358 (494) · Śloka 494
ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਨੈਵ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ | ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਤੋਯਂ ਸੁਖਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਜੀਰ੍ਯਤਿ |੪੯੪|
पिष्टान्नं नैव भुञ्जीत मात्रया वा बुभुक्षितः | द्विगुणं च पिबेत्तोयं सुखं सम्यक् प्रजीर्यति |४९४|
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਰੋਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸੇਵਾ ਤਦਾ ਕ੍ਸੁਧਿਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਯੈਵ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦੋਲ੍ਪਤਾਵਾਚਕਃ; ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਭੋਜਨੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤੋਯਮ੍|੪੯੪|-
Adhikarana 359 (494) · Śloka 494
ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਾਦ੍ਯਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਰੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੯੪||
पेयलेह्याद्यभक्ष्याणां गुरु विद्याद्यथोत्तरम् ||४९४||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਤ੍ਵਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪੇਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੇਯਂ ਪਾਨੀਯਾਦਿ, ਲੇਹ੍ਯਂ ਮਧ੍ਵਾਦਿ, ਅਦ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਾਦਿ, ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਮੋਦਕਾਦਿ||੪੯੪||
Adhikarana 360 (495) · Śloka 495
ਗੁਰੂਣਾਮਰ੍ਧਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ | ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰੋ ਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਰੁਰਿਸ੍ਯਤੇ ||੪੯੫||
गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां तृप्तिरिष्यते | द्रवोत्तरो द्रवश्चापि न मात्रागुरुरिष्यते ||४९५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪੇਯਾਦੀਨਾਂ ਲਘੂਨਾਂ ਗੁਰੂਣਾਂ ਚ ਕਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਗੁਰੂਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰੂਣਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਵਭਾਵਕਤਾਨਾਂ ਮੋਦਕਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਵਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਗੁਰੁਤਰਾਣਾਂ ਪਿਸ੍ਟਮਯਵਰਾਹਪਿਸ਼ਿਤਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਸੌਹਿਤ੍ਯਮੇਵ, ਅਯਂ ਚਾਰ੍ਥੋਰ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦਾਦਵਯਵਵਚਨਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਲਘੁਤਰਾਣਾਮੇਵ ਤਪ੍ਤਿਃ, ਲਘੂਨਾਂ ਪੁਨਰੀਸਤ੍ਤਪ੍ਤਿਃ| ਨ ਚ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਯੋਃ ਪੇਯਤ੍ਵਾਲ੍ਲਘੁਲਘੁਤਰਯੋਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਗੌਰਵੇਣ ਤੌ ਭਜੇਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਸ੍ਤਕ੍ਰਾਦ੍ਯਧਿਕਃ, ਦ੍ਰਵਃ ਪੇਯਾਦਿਃ||੪੯੫||
Adhikarana 361 (496) · Śloka 496
ਦ੍ਰਵਾਢ੍ਯਮਪਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ |੪੯੬|
द्रवाढ्यमपि शुष्कं तु सम्यगेवोपपद्यते |४९६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧਕਾਰਣਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ਤਰੇਣਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਦ੍ਰਵਾਢ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਪਿ ਦ੍ਰਵਾਢ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਅਦੋਸਕਰਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੪੯੬|-
Adhikarana 362 (496) · Śloka 497
ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਨ ਪਾਕਂ ਸਾਧੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੪੯੬|| ਪਿਣ੍ਡੀਕਤਮਸਙ੍ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਵਿਦਾਹਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ |੪੯੭|
विशुष्कमन्नमभ्यस्तं न पाकं साधु गच्छति ||४९६|| पिण्डीकृतमसङ्क्लिन्नं विदाहमुपगच्छति |४९७|
🔊 Audio coming soon
ਕੇਵਲਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਹਰਣੇ ਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸੇਵਿਤਮ੍, ਸਾਧੁ ਭਵ੍ਯੇਨ| ਕਥਂ ਤਰ੍ਹਿ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪਿਣ੍ਡੀਕਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਙ੍ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਮ੍ਯਗਾਰ੍ਦ੍ਰੀਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਮ੍| ਵਿਦਾਹਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਦਗ੍ਧਤਾਮੁਪਯਾਤਿ||੪੯੬||-
Adhikarana 363 (497) · Śloka 498
ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਯਨ੍ਨਵਹੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਤੌ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੪੯੭|| ਵਿਦਾਹਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ |੪੯੮|
स्रोतस्यन्नवहे पित्तं पक्तौ वा यस्य तिष्ठति ||४९७|| विदाहि भुक्तमन्यद्वा तस्याप्यन्नं विदह्यते |४९८|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਵਿਦਾਹਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਹੇਤੁਜਮਪਿ ਵਿਦਾਹਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਰੋਤਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਯਨ੍ਨਵਹੇ ਆਮਾਸ਼ਯੇ| ਪਕ੍ਤੌ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਥਾਨੇ| ਵਿਦਾਹਿ ਭੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਨ੍ਨਮ੍, ਅਨ੍ਯਦ੍ਵੇਤਿ ਅਵਿਦਾਹ੍ਯਨ੍ਨਮ੍| ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਵਿਦਗ੍ਧਤਾਮੁਪਯਾਤਿ||੪੯੭||-
Adhikarana 364 (498) · Śloka 498
ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਦਮਾਵਹੇਤ੍ ||੪੯੮||
शुष्कं विरुद्धं विष्टम्भि वह्निव्यापदमावहेत् ||४९८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯ ਚ ਵਹ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਕਰਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਾਦਿ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਚਣਕਮਸੂਰਾਦਿ| ਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਦਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਆਵਹੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੪੯੮||
Adhikarana 365 (499) · Śloka 499
ਆਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ | ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਰਸਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੯੯||
आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||४९९||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਮੇਵ ਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਦਂ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਕਾਰਣੋਪਜਨਿਤਾਮਭਿਧਾਯ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਵਾਤਾਦਿਕਤਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਆਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਾਰਸ੍ਯੈਵ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯੋਰ੍ਵਰਿਤੋ ਰਸੋ ਰਸਸ਼ੇਸਃ; ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਦੋਸਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ||੪੯੯||
Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501
ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਪਰ੍ਯਯਾਚ੍ਚ | ਕਾਲੇਪਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਲਘੁ ਚਾਪਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਨ ਪਾਕਂ ਭਜਤੇ ਨਰਸ੍ਯ ||੫੦੦|| ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਭਯਕ੍ਰੋਧਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਲੁਬ੍ਧੇਨ ਸ਼ੁਗ੍ਦੈਨ੍ਯਨਿਪੀਡਿਤੇਨ | ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਾਮਮੇਤਿ ||੫੦੧||
अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाद्वा सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||५००|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिक्षतेन लुब्धेन शुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक् परिणाममेति ||५०१||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਮਾਦਜੀਰ੍ਣਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਦਿਵਸੇ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਕਾਯਿਕਕਾਰਣਮਭਿਧਾਯ ਮਾਨਸਰਜਸ੍ਤਮੋਦੋਸਕਤਮਜੀਰ੍ਣਮਾਹ- ਈਰ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਰ੍ਸ੍ਯਾ ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ, ਭਯਂ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਾਸਃ, ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਰਾਭਿਦ੍ਰੋਹਲਕ੍ਸਣਃ, ਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਭੂਤੇਨ| ਲੁਬ੍ਧੇਨ ਲੋਭਸਹਿਤੇਨ| ਸ਼ੁਗ੍ਦੈਨ੍ਯਨਿਪੀਡਿਤੇਨ ਸ਼ੋਕਦੈਨ੍ਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਨ, ਦੈਨ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਗਤਿਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮ੍||੫੦੦-੫੦੧||
Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503
ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਗਤਮਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਵਿਦਗ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਗਤਮਮ੍ਲਭਾਵਮ੍ | ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ, ਭਸ਼ਤੋਦਸ਼ੂਲਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਮਾਨਦ੍ਧਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਤਮ੍ ||੫੦੨|| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਿ ਭਕ੍ਤਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ਹਦ੍ਗੁਰੁਤਾ ਚ ਯਸ੍ਯ | ਰਸਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਸਪ੍ਰਸੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣਮ੍ ||੫੦੩||
माधुर्यमन्नं गतमामसञ्ज्ञं विदग्धसञ्ज्ञं गतमम्लभावम् | किञ्चिद्विपक्वं, भृशतोदशूलं विष्टब्धमानद्धविरुद्धवातम् ||५०२|| उद्गारशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जायते हृद्गुरुता च यस्य | रसावशेषेण तु सप्रसेकं चतुर्थमेतत् प्रवदन्त्यजीर्णम् ||५०३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮੇਵਾਜੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੂਸਣਪ੍ਰਭਾਵੋਪਜਨਿਤਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਗਤਮਾਮਂ, ਤਦੇਵ ਕਫਦੂਸਿਤਂ ਵਾ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਕਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨ ; ਕਫਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਗੌਰਵਸ੍ਨੇਹਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਚ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ| ਵਿਦਗ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਮਿਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਮਮ੍ਲਭਾਵਂ ਗਤਮਨ੍ਨਂ ਵਿਦਗ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਕਥਮ੍ਭੂਤਂ? ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਾਦੀਨਿ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ| ਆਨਦ੍ਧਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਤਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਕਥਮ੍ਭੂਤਂ? ਭਸ਼ਤੋਦਸ਼ੂਲਮ੍| ਆਨਦ੍ਧੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ| ਭਸ਼ਤੋਦਸ਼ੂਲਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਤੋਦਸ਼ੂਲਮ੍| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਤਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਹਦ੍ਗੁਰੁਤਾ ਹਦਯਗੌਰਵਂ ਭਵਤਿ| ਯਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ| ਰਸਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਕਤ੍ਵਾ| ਸਪ੍ਰਸੇਕਂ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਸਹਿਤਮ੍| ਏਤਾਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ||੫੦੨-੫੦੩||
Adhikarana 368 (504) · Śloka 504
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਵਮਥੁਃ ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮਃ | ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਮਰਣਂ ਚਾਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਤਃ ||੫੦੪||
मूर्च्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||५०४||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੀਰ੍ਣਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਭੂਤਪ੍ਰਭਾਵੋਪਜਨਿਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੇਤਨਾਚ੍ਯੁਤਿਃ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਸਣਮ੍| ਵਮਥੁਃ ਛਰ੍ਦਿਃ| ਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ੍ਫੁਟਨਮਿਵਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍’ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਭ੍ਰਮਃ ਚਕ੍ਰਾਰੂਢਸ੍ਯੇਵ||੫੦੪||
Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507
ਤਤ੍ਰਾਮੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ, ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧੇ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਪਥ੍ਯਂ, ਰਸਸ਼ੇਸੇ ਸ਼ਯੀਤ ਚ ||੫੦੫|| ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦੁਸ੍ਣੇਨ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ | ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਨਸ਼ਨਂ ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜੇਤ੍ ||੫੦੬|| ਲਘੁਕਾਯਮਤਸ਼੍ਚੈਨਂ ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਤਃ ਪ੍ਰਾਣਤਸ੍ਤਥਾ ||੫੦੭||
तत्रामे लङ्घनं कार्यं, विदग्धे वमनं हितम् | विष्टब्धे स्वेदनं पथ्यं, रसशेषे शयीत च ||५०५|| वामयेदाशु तं तस्मादुष्णेन लवणाम्बुना | कार्यं वाऽनशनं तावद्यावन्न प्रकृतिं भजेत् ||५०६|| लघुकायमतश्चैनं लङ्घनैः समुपाचरेत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||५०७||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਾਮਿਤਿ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦੇ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਮਨਮਾਵਸ੍ਥਿਕਮ੍| ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮਿਤਿ ਰਸਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯਾਨੁਦ੍ਧਰਣੇ ਕੁਸ੍ਠਾਬਾਧਭਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍, ‘ਆਮੇ ਤੁ ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਹਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧੇ ਸ੍ਵੇਦਨਮਿਤਿ ਸ੍ਵੇਦਨਸ੍ਯਾਮਵਾਤਾਵਜਯਕਾਰਿਪਾਚਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਸਸ਼ੇਸੇ ਸ਼ਯੀਤ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਸ੍ਵੇਦੋਪਿ ਰਸਸ਼ੇਸੇ, ਤਥਾ ਪਾਚਨਮਪਿ; ਤਚ੍ਚ ਪਾਚਨਮਨ੍ਨਕਾਲੇਨ੍ਨਸਹਿਤਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਮਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਮਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮੇ ਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਤਤ੍ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮਿਤ੍ਯਵਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਪ੍ਰਕਤਿਰਤ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣਨਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਏਨਮ੍ ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਣੋ ਬਲਮ੍||੫੦੫-੫੦੭||
Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509
ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਸਂਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮਸ਼ਨਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਬਹੁ ਸ੍ਤੋਕਮਕਾਲੇ ਵਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮ੍ ||੫੦੮|| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਤ੍ਰਯਮੇਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਹੂਨ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਕਰੋਤਿ ਵਾ ||੫੦੯||
हिताहितोपसंयुक्तमन्नं समशनं स्मृतम् | बहु स्तोकमकाले वा तज्ज्ञेयं विषमाशनम् ||५०८|| अजीर्णे भुज्यते यत्तु तदध्यशनमुच्यते | त्रयमेतन्निहन्त्याशु बहून्व्याधीन्करोति वा ||५०९||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਤਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣੇ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸ਼ਨਸਞ੍ਜ੍ਞਕਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥਾਵਹਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨਾਂ ਸਮਸ਼ਨਾਦੀਨਾਮਪਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਹਿਤਾਹਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਸਂਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਹਿਤਮਹਿਤਂ ਚਾਨ੍ਨਮੈਕਧ੍ਯਮੁਪਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ- “ਧਾਨ੍ਯਂ ਨਵਂ ਪੁਰਾਣਂ ਯਚ੍ਛਾਕਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਕੋਮਲਮ੍| ਐਕਧ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੋਸ੍ਣਂ ਚ ਸ੍ਵਜਾਤਿਤਃ”- ਇਤਿ|| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਹਿਤਮੇਵਾਹਿਤਂ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਸਂਯੁਕ੍ਤਂ; ਯਥਾ- ਗੋਕ੍ਸੀਰਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਨ ਸਹਿਤਮਹਿਤਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਬਹ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁ ਪ੍ਰਚੁਰਂ, ਸ੍ਤੋਕਮਲ੍ਪਮ੍, ਅਕਾਲ ਇਤਿ ਅਕਾਲੋਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਤੀਤੋ ਵਾ ਕਾਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਸਮਸ਼ਨਾਦੀਨਾਂ ਫਲਮਾਹ- ਤ੍ਰਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੦੮-੫੦੯||
Adhikarana 371 (510) · Śloka 510
ਅਨ੍ਨਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਹਿ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵੈ ਪਰਿਪਾਕਮੇਤਿ | ਤਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਮਾਕ੍ਲੇਦਿਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਯਤ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍ ||੫੧੦||
अन्नं विदग्धं हि नरस्य शीघ्रं शीताम्बुना वै परिपाकमेति | तद्ध्यस्य शैत्येन निहन्ति पित्तमाक्लेदिभावाच्च नयत्यधस्तात् ||५१०||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰਪਿ ਵਿਦਗ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ, ਅਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ, ਆਕ੍ਲੇਦਿਭਾਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਨ੍ਨਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਹੀ’ ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ‘ਯਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਸਵਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍ ਸਕਲਮਪਿ ਪਾਠਮਨਾਰ੍ਸਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਗਯਦਾਸੇਨਾਙ੍ਗੀਕਤਤ੍ਵਾਤ੍||੫੧੦||
Adhikarana 372 (511) · Śloka 511
ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਦਹ੍ਯੇਤ ਹਤ੍ਕੋਸ੍ਠਗਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾਭਯਾਂ ਵਾ ਸ ਸੁਖਂ ਲਭੇਤ ||੫੧੧||
विदह्यते यस्य तु भुक्तमात्रे दह्येत हृत्कोष्ठगलं च यस्य | द्राक्षाभयां माक्षिकसम्प्रयुक्तां लीढ्वाऽभयां वा स सुखं लभेत ||५११||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਾਸ਼ਯਗਤਾਨ੍ਨਵਿਦਾਹਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਸਤਿ ਆਮਾਸ਼ਯੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਾਹਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਹਤ੍ ਹਦਯਂ ਕਮਲਮੁਕੁਲਾਕਾਰਮਧੋਮੁਖਂ, ਕੋਸ੍ਠਮੁਦਰਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਕ੍ਤਾਮਭਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਅਯਮੇਕੋ ਯੋਗਃ; ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾਭਯਾਂ ਵੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੧੧||
Adhikarana 373 (512) · Śloka 512
ਭਵੇਦਜੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਿਨੋਨ੍ਨਕਾਲੇ | ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਭਯਾਮਸ਼ਙ੍ਕੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਹਿਤਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥੀ ||੫੧੨||
भवेदजीर्णं प्रति यस्य शङ्का स्निग्धस्य जन्तोर्बलिनोऽन्नकाले | प्रातः सशुण्ठीमभयामशङ्को भुञ्जीत सम्प्राश्य हितं हितार्थी ||५१२||
🔊 Audio coming soon
ਰਸਾਵਸ਼ੇਸਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸਯਂ ਸਂਸ਼ਮਨਮਾਹ- ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਯਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਕਾ ਭਵਤਿ ਸ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਭਯਾਸਮੇਤਾਮਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਸ਼ਙ੍ਕੋ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਃ ਸਨ੍ ਹਿਤਮਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ||੫੧੨||
Adhikarana 374 (513) · Śloka 513
ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਯਦਾ ਦੋਸਵਿਬਦ੍ਧਮਾਮਂ ਲੀਨਂ ਨ ਤੇਜਃਪਥਮਾਵਣੋਤਿ | ਭਵਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਤਦਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਯਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਸਵਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੫੧੩||
स्वल्पं यदा दोषविबद्धमामं लीनं न तेजःपथमावृणोति | भवत्यजीर्णेऽपि तदा बुभुक्षा या मन्दबुद्धिं विषवन्निहन्ति ||५१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਮਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਤੇਜਃਪਥਮਾਵਣੋਤੀਤਿ ਤੇਜਃਪਥਸ੍ਯੇਦਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਹੁਃ| ਲੀਨਂ ਤਦ੍ਗਤੇਨ ਵਾਯੁਨੈਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਲੀਨਮਿਤ੍ਯਾਮਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤੇਜਃਪਥਂ ਜਠਰਾਨਲਮਾਰ੍ਗਮ੍| ਯਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਂ ਵਿਸਵਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਅਨ੍ਨੇਨ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਦ੍ਵਾਵਂਸ਼ੌ ਪਾਨੇਨੈਕਂ ਚ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਆਸ਼੍ਰਯਂ ਪਵਨਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਵਸ਼ੇਸਯੇਤ੍- ਇਤਿ|” ਸਰ੍ਵਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰਪਠਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਮ੍||੫੧੩||
Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525
ਅਤ ਉਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਗੁਣਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ | ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨੁਮੀਯਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਗੁਣਾਃ ||੫੧੪|| ਹ੍ਲਾਦਨਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਜਿਤ੍ | ਉਸ੍ਣਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਚਨਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੧੫|| ਸ੍ਨੇਹਮਾਰ੍ਦਵਕਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਵਰ੍ਣਕਰਸ੍ਤਥਾ | ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਖਰਃ ||੫੧੬|| ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਜੀਵਨੋ ਬਲ੍ਯਃ ਸਨ੍ਧਾਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਃ | ਵਿਸ਼ਦੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਾਚੂਸਣਰੋਪਣਃ ||੫੧੭|| ਦਾਹਪਾਕਕਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਾਵਣੋ, ਮਦੁਰਨ੍ਯਥਾ | ਸਾਦੋਪਲੇਪਬਲਕਦ੍ਗੁਰੁਸ੍ਤਰ੍ਪਣਬਂਹਣਃ ||੫੧੮|| ਲਘੁਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲੇਖਨੋ ਰੋਪਣਸ੍ਤਥਾ | ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਣੈਃ ||੫੧੯|| ਦਸ਼ੈਵਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਰਵਾਦੀਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ | ਦ੍ਰਵਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਨਃ, ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਥੂਲਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਕਃ ||੫੨੦|| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਯਥਾ | ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੋ ਰੋਚਨੋ ਮਦੁਃ ||੫੨੧|| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਦ੍ਧਲ੍ਲਾਸਾਰੁਚਿਕਾਰਕਃ | ਸਰੋਨੁਲੋਮਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ, ਮਨ੍ਦੋ ਯਾਤ੍ਰਾਕਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੨੨|| ਵ੍ਯਵਾਯੀ ਚਾਖਿਲਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ | ਵਿਕਾਸੀ ਵਿਕਸਨ੍ਨੇਵਂ ਧਾਤੁਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੫੨੩|| ਆਸ਼ੁਕਾਰੀ ਤਥਾਸ਼ੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਵਤ੍ਯਮ੍ਭਸਿ ਤੈਲਵਤ੍ | ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਨੁਸਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੨੪|| ਗੁਣਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਵਂ ਯਥਾਵਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ |੫੨੫|
अत उर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गुणानां कर्मविस्तरम् | कर्मभिस्त्वनुमीयन्ते नानाद्रव्याश्रया गुणाः ||५१४|| ह्लादनः स्तम्भनः शीतो मूर्च्छातृट्स्वेददाहजित् | उष्णस्तद्विपरीतः स्यात्पाचनश्च विशेषतः ||५१५|| स्नेहमार्दवकृत् स्निग्धो बलवर्णकरस्तथा | रूक्षस्तद्विपरीतः स्याद्विशेषात् स्तम्भनः खरः ||५१६|| पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः | विशदो विपरीतोऽस्मात् क्लेदाचूषणरोपणः ||५१७|| दाहपाककरस्तीक्ष्णः स्रावणो, मृदुरन्यथा | सादोपलेपबलकृद्गुरुस्तर्पणबृंहणः ||५१८|| लघुस्तद्विपरीतः स्याल्लेखनो रोपणस्तथा | दशाद्याः कर्मतः प्रोक्तास्तेषां कर्मविशेषणैः ||५१९|| दशैवान्यान् प्रवक्ष्यामि द्रवादींस्तान्निबोध मे | द्रवः प्रक्लेदनः, सान्द्रः स्थूलः स्याद्बन्धकारकः ||५२०|| श्लक्ष्णः पिच्छिलवज्ज्ञेयः कर्कशो विशदो यथा | सुखानुबन्धी सूक्ष्मश्च सुगन्धो रोचनो मृदुः ||५२१|| दुर्गन्धो विपरीतोऽस्माद्धृल्लासारुचिकारकः | सरोऽनुलोमनः प्रोक्तो, मन्दो यात्राकरः स्मृतः ||५२२|| व्यवायी चाखिलं देहं व्याप्य पाकाय कल्पते | विकासी विकसन्नेवं धातुबन्धान् विमोक्षयेत् ||५२३|| आशुकारी तथाऽऽशुत्वाद्धावत्यम्भसि तैलवत् | सूक्ष्मस्तु सौक्ष्म्यात् सूक्ष्मेषु स्रोतःस्वनुसरः स्मृतः ||५२४|| गुणा विंशतिरित्येवं यथावत्परिकीर्तिताः |५२५|
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਂ ‘ਤਦਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ’ ਇਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਨ ਜ੍ਞਾਯਨ੍ਤੇ ਕੇ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਾਦਯ ਇਤਿ ਤਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥ ਸ਼ੀਤਗੁਣਃ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਹ੍ਲਾਦਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹ੍ਲਾਦਨਃ ਸੁਖਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਜਿਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਚਨੋ ਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗੁਣਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਾਰਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰੂਕ੍ਸੋ ਗੁਣਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਕਾਠਿਨ੍ਯਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਅਤੀਸਾਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਖਰਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਃ| ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਗੁਣਃ| ਜੀਵਨਃ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਃ| ਸਨ੍ਧਾਨੋ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ| ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੁਣਃ| ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਅਸਨ੍ਧਾਨੋਜੀਵਨੋਸ਼੍ਲੇਸੀ ਚ| ਕ੍ਲੇਦਾਚੂਸਣ ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਭਾਵਵਿਨਾਸ਼ਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਅਦਾਹਪਾਕਕਰੋਸ੍ਰਾਵਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਦੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਦੋਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਉਪਲੇਪੋ ਮਲਵਦ੍ਧਿਃ, ਬਲਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ| ਗੁਰੁਰ੍ਗੁਣਃ| ਤਰ੍ਪਣਃ ਤਪ੍ਤਿਜਨਕਃ| ਬਂਹਣੋ ਦੇਹਵਦ੍ਧਿਕਰਃ| ਲਘੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘੁਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤ ਇਤਿ ਅਸਾਦਾਨੁਪਲੇਪਾਦਿਕਤ੍ ਕਫਹਰਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲੇਖਨਃ ਪਤ੍ਤਲੀਕਰਣਃ| ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਦਸ਼ਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪੇਤਾ ਆਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ| ਕਰ੍ਮਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਣੈਃ ਕਤ੍ਵਾ| ਦ੍ਰਵੋ ਗੁਣਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਨ ਆਰ੍ਦ੍ਰਭਾਵਕਰਃ| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਗੁਣਃ| ਬਨ੍ਧਕਾਰਕ ਉਪਚਯਕਾਰਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਦ੍ਰਵਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਨੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਕਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕੋ ਗੁਣਃ ਬਨ੍ਧਕਾਰਕਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਣਤ੍ਵੇਨਾਵਯਵਾਪਥਕ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗੁਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਜੀਵਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਨ੍ਧਾਨਕਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਕਸ਼ੋ ਗੁਣਃ| ਵਿਸ਼ਦੋ ਯਥੇਤਿ ਅਜੀਵਨੋਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੀ ਚ, ਤਥਾਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕਚ੍ਚ| ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਵਗਾਹਕਃ| ਸੁਗਨ੍ਧੋ ਗੁਣਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਾਰੁਚਿਕਾਰਕ ਇਤਿ ਪੁਨਰਰੁਚਿਗ੍ਰਹਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਰੁਚਿਪ੍ਰਾਪਣਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨਾਹਾਰਂ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਚ੍ਚ ਵਿਰਸੀਭਵਤਿ, ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਥੂਤ੍ਕਰਣਂ, ਛਰ੍ਦਿਰਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸਰੋ ਗੁਣਃ| ਅਨੁਲੋਮਨੋ ਵਾਤਮਲਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਃ| ਮਨ੍ਦੋ ਗੁਣਃ| ਯਾਤ੍ਰਾਕਰ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਰ੍ਤਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਵ੍ਯਵਾਯੀ ਗੁਣਃ| ਅਖਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਪਕ੍ਵ ਏਵਾਖਿਲਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਦ੍ਯਵਿਸਵਤ੍ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਭਾਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥਿਤਯੇ ਕਲ੍ਪਤੇ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਭਾਵਸ਼ਬ੍ਦਮਭਿਪ੍ਰਾਯਾਰ੍ਥਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਿਯਤਦ੍ਰਵਪ੍ਰਭਾਵੇਣਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਨੁਰੂਪਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਵਿਸਵਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ਵ੍ਯਵਾਯਿਨਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਕਾਸਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਕਾਸਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਾਸੀ ਗੁਣਃ| ਵਿਕਸਨ੍ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਨ੍| ਏਵਮਿਤਿ ਅਪਕ੍ਵ ਏਵ ਸਕਲਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ| ਧਾਤੁਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਧਾਤੁਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸਰਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵ੍ਯਵਾਯੀ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਿਕਾਸਿ’ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਆਸ਼ੁਕਾਰੀ ਗੁਣਃ, ਆਸ਼ੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਗੁਣਃ, ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਗੁਣਮਪਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਪਾਠੋਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ| ਗੁਣਾ ਇਤਿ ਨਨ੍ਵਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਗੁਣੇਨ ਸਹ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗੁਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ? ਉਚ੍ਯਤੇ, ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭਙ੍ਗਭਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯਿਵਿਕਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣਾਮਪਾਠਮੇਵ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ- ਅਧਿਕਾਯਾਮਪਿ ਗੁਣਾਵਿਂਸ਼ਤਾਵੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਗੁਣਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਕ੍ਤਾਃ, ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਯਮੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵੇਤਿ; ਵ੍ਯਵਾਯਿਵਿਕਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪਾਠੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਏਵ; ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ‘ਦਸ਼ੈਵਾਨ੍ਯਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਦਸ਼ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍’ ਇਤਿ ਚਕਾਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤੇਨ ਵ੍ਯਵਾਯਿਵਿਕਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣੋਪਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ||੫੧੪-੫੨੪||-
Adhikarana 376 (525) · Śloka 525
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਹਾਰਗਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ ||੫੨੫||
सम्प्रवक्ष्याम्यतश्चोर्ध्वमाहारगतिनिश्चयम् ||५२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਗਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਯਦ੍ਯਦਾਤ੍ਮਕਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਵਹਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ ਯਾਤਿ ਗਤਮਪਿ ਯਦ੍ਯਤ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੨੫||
Adhikarana 377 (526) · Śloka 526
ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੇ ਦੇਹੇ ਹ੍ਯਾਹਾਰਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਃ | ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗੁਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ||੫੨੬||
पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः | विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ||५२६||
🔊 Audio coming soon
ਤਮੇਵਾਹਾਰਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਞ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੇ ਇਤਿ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਭੂਤਹੇਤੁਕੇ| ਆਹਾਰਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕ ਇਤਿ ਆਹਾਰੋਪਿ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਿਭਿਃ| ਗੁਣਾਨਿਤਿ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਗੁਣਿਨਃ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਭਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਗੁਣਾਨਿਤਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍, ਸ੍ਵਾਨਿਤਿ ਪਞ੍ਚ ਗੁਣਿਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨਿ; ਏਤੇਨ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਭਿਵਰ੍ਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੨੬||
Adhikarana 378 (527) · Śloka 527
ਅਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕਫਂ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਃ, ਪਵਨਂ ਪੁਨਃ | ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵੋ ਨਿਃਸਾਰ ਆਹਾਰਃ ਪਰਿਬਂਹਯੇਤ੍ ||੫੨੭||
अविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः | सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ||५२७||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਾਣਾਮਾਹਾਰਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਵਰ੍ਧਨਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਵਿਦਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਦਗ੍ਧੋ ਮਧੁਰਾਹਾਰਃ, ਕਫਂ ਪਰਿਬਂਹਯੇਤ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਰ੍ਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧੋਮ੍ਲੀਭੂਤ ਆਹਾਰਃ ਪਰਿਬਂਹਯੇਤ੍, ਪਵਨਂ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵ ਆਹਾਰਃ, ਨਿਃਸਾਰੋ ਨਿਰ੍ਗਤਸਾਰਃ, ਰੌਕ੍ਸ੍ਯੇਣ ਪਰਿਬਂਹਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੨੭||
Adhikarana 379 (528) · Śloka 528
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਹਾਰਮਲਃ ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਾਗੀਰਿਤੋ ਰਸਃ |੫੨੮|
विण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः |५२८|
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਦੋਸਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਪਾਕਾਦ੍ਵਰ੍ਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਪਾਕਾਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮਲਯੋ ਰਸਸ੍ਯ ਧਾਤੁਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਗੀਰਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਵਰ੍ਣਨੀਯੇ|੫੨੮|-
Adhikarana 380 (528) · Śloka 528
ਸ ਤੁ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ ||੫੨੮||
स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ||५२८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਰਸਾਦਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਧਾਤੂਨਾਮੁਤ੍ਪਾਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਰਸਃ| ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਵਾਤਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ| ਪ੍ਰਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵੇਨ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਕੇਦਾਰਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਤਰ੍ਪਯਤਿ||੫੨੮||
Adhikarana 381 (529) · Śloka 529
ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖੇਸੁ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਖਰੋਮ ਚ | ਨੇਤ੍ਰਵਿਟ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ ||੫੨੯||
कफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च | नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ||५२९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮੇਵ ਦੋਸਮਲਾਨਾਂ ਯਤੋ ਯਤੋ ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਮਲੌ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇ| ਕਫੋ ਰਸਸ੍ਯ ਮਲਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ| ਮਲਃ| ਖੇਸ੍ਵਿਤਿ ਖੇਸੁ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੁਖਾਦਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮਾਂਸਸ੍ਯ| ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਃ, ਸ ਮੇਦਸੋ ਮਲਃ| ਨਖਰੋਮ ਪੁਨਰਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਲਃ| ਨੇਤ੍ਰਵਿਟ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਚ ਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਵਿਟ੍ ਅਕ੍ਸਿਪੁਰੀਸਂ, ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਵਾਚਾਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ ਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਮਲਃ| ਧਾਤੂਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਰਸਾਦਿਮਜ੍ਜਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਮਲਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੁਨਰਮਲਂ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਧ੍ਮਾਤਾਕ੍ਸਯਸੁਵਰ੍ਣਵਦਿਤਿ; ਆਕਸ੍ਟਾਣ੍ਡਕੋਸਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪਾਤਾਤ੍ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਲ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੫੨੯||
Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531
ਦਿਵਾ ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਹਦਯੇ ਜਾਗ੍ਰਤਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍ | ਅਨ੍ਨਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਹਿਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ||੫੩੦|| ਹਦਿ ਸਮ੍ਮੀਲਿਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਜੀਰ੍ਣੇ ਨ ਹਿਤਂ ਦਿਵਾ ||੫੩੧||
दिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् | अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ||५३०|| हृदि सम्मीलिते रात्रौ प्रसुप्तस्य विशेषतः | क्लिन्नविस्रस्तधातुत्वादजीर्णे न हितं दिवा ||५३१||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ, ਯਦਨ੍ਨਮਜੀਰ੍ਣੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਯਦ੍ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਕਥਮਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਿਵਾ ਦਿਵਸੇ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍ ਪਦ੍ਮਵਤ੍| ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਵਿਕਸਿਤੇ ਹਦਯੇ| ਜਾਗ੍ਰਤਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਧਾਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਨਾਰ੍ਦ੍ਰਧਾਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣੇਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਹਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਥਾ- ਅਜਾਤੇ ਪਯਸਿ ਅਨ੍ਯਦਾਹਤਂ ਪਯਃ| ਦਿਵਾ ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਹਦਯੇ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਯਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤ ਇਤਿ ਕਤਂ ਤਦੇਤਦਧਿਕਂ ਬੋਧਯਤਿ- ਅਜਾਗ੍ਰਤੋਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਿਬੁਦ੍ਧਂ ਹਦਯਂ ਭਵਤਿ| ਸਾਯਂ ਭੁਕ੍ਤੇਜੀਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨਂ ਨ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹ- ਹਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਹਦਿ ਹਦਯੇ ਸਮ੍ਮੀਲਿਤੇ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ, ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਮ੍ਮੀਲਿਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਧਾਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਧਾਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ‘ਸਾਯਂ ਭੁਕ੍ਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਨ ਹਿਤਂ ਦਿਵੇਤਿ ਦਿਵਾ ਅਨ੍ਨਂ ਹਿਤਂ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੩੦-੫੩੧||
Adhikarana 383 (532) · Śloka 532
ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਯੋਨੁਮਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇਰ੍ਨਪਰ੍ਸਿਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਪਠੇਦ੍ਧਿ ਯਤ੍ਨਤਃ | ਸ ਭੂਮਿਪਾਲਾਯ ਵਿਧਾਤੁਮੌਸਧਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਚਾਰ੍ਹਤਿ ਸੂਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ||੫੩੨||
इमं विधिं योऽनुमतं महामुनेर्नृपर्षिमुख्यस्य पठेद्धि यत्नतः | स भूमिपालाय विधातुमौषधं महात्मनां चार्हति सूरिसत्तमः ||५३२||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਸੂਤ੍ਰਪਾਠਾਨੁਸ਼ਂਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਇਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਮਾਹਾਰਵਿਧਿਂ ਵਾ; ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨੁਮਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇਰ੍ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇਃ? ਨਪਰ੍ਸਿਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍ਸਿਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ| ਸ ਸੂਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ਪਣ੍ਡਿਤਪ੍ਰਧਾਨਃ| ਵਿਧਾਤੁਂ ਕਰ੍ਤੁਮ੍| ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਰਾਜਸਦਸ਼ਾਨਾਮ੍| ਅਰ੍ਹਤਿ ਯੋਗ੍ਯੋ ਭਵਤਿ||੫੩੨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੬|| ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |
इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां प्रथमं सूत्रस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਮਸ੍ਤਨਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਪਿਕਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾਯਾਂ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੬||