Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

46. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਉਵਾਚ- ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ ‘ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਮਾਹਾਰੋ ਬਲਵਰ੍ਣੌਜਸਾਂ ਚ, ਸ ਸਟ੍ਸੁ ਰਸੇਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਃ, ਰਸਾਃ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣਃ,’ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧੀ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਮ੍ਯਂ ਚ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰਪਿ ਚ ਲੋਕਸ੍ਯਾਹਾਰਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਃ, ਆਹਾਰਾਦੇਵਾਭਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਹਾਰਵੈਸਮ੍ਯਾਦਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ; ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤਪੀਤਲੀਢਖਾਦਿਤਸ੍ਯ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯਾਨੇਕਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨੇਕਵਿਧਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਪਥਗ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਕਰ੍ਮਾਣੀਚ੍ਛਾਮਿ ਜ੍ਞਾਤੁਂ, ਨ ਹ੍ਯਨਵਬੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਾ ਭਿਸਜਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੁਵਤ੍ਤਿਂ ਰੋਗਨਿਗ੍ਰਹਣਂ ਚ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ; ਆਹਾਰਾਯਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮੁਪਦਿਸ਼ਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ- ਅਥ ਖਲੁ ਵਤ੍ਸ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਚ੍ਯਮਾਨਮੁਪਧਾਰਯਸ੍ਵ- ||੩||

View original

धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाच- प्रागभिहितः ‘प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च, स षट्सु रसेष्वायत्तः, रसाः पुनर्द्रव्याश्रयिणः,’ द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च, ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः, आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रियप्रसादश्च, तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यं; तस्याशितपीतलीढखादितस्य नानाद्रव्यात्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं, न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः; आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपानविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भगवान् धन्वन्तरिः- अथ खलु वत्स सुश्रुत! यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व- ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰ, ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਕਲਮਕਰ੍ਦਮਕਪਾਣ੍ਡੁਕਸੁਗਨ੍ਧਕਸ਼ਕੁਨਾਹਤਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਡਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਹਾਸ਼ਾਲਿਸ਼ੀਤਭੀਰੁਕਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਕ- ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਕਾਞ੍ਚਨਕਮਹਿਸਮਹਾਸ਼ੂਕਹਾਯਨਕਦੂਸਕਮਹਾਦੂਸਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸ਼ਾਲਯਃ ||੪||

View original

तत्र, लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्डरीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पक- दीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूकहायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘੁਪਾਕਾ ਬਲਾਵਹਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਲ੍ਪਾਨਿਲਕਫਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੫||

View original

मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः | पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

ਤੇਸਾਂ ਲੋਹਿਤਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਃ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣਬਲਕਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯੋ ਹਦ੍ਯਸ੍ਤਸਾਪਹਃ ||੬|| ਵ੍ਰਣ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਿਸਾਪਹਃ |੭|

View original

तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः | चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः ||६|| व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲਯੋਵਰਾਃ ||੭||

View original

तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9

ਸਸ੍ਟਿਕਕਾਙ੍ਗੁਕਮੁਕੁਨ੍ਦਕਪੀਤਕਪ੍ਰਮੋਦਕਕਾਕਲਕਾਸਨਪੁਸ੍ਪਕਮਹਾਸਸ੍ਟਿਕਚੂਰ੍ਣਕਕੁਰਵਕਕੇਦਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ||੮|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ਮਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ | ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚ ਗੁਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ||੯||

View original

षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः ||८|| रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः | शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ | ਮਦੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਦ੍ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ ||੧੦|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਤੁਲ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਭਿਃ |੧੧|

View original

षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०|| विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਗੁਣੈਃ ||੧੧||

View original

शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਸ਼ਾਲਾਮੁਖਜਤੁਮੁਖਨਨ੍ਦੀਮੁਖਲਾਵਾਕ੍ਸਕਤ੍ਵਰਿਤਕਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਰਾਵਤਕਪਾਟਲਪ੍ਰਭਤਯੋ ਵ੍ਰੀਹਯਃ ||੧੨||

View original

कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरितककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤੋਹਿਮਾਃ | ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕੈਰ੍ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ ||੧੩||

View original

कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः | अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ | ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਰੀਹਯੋਪਰੇ ||੧੪||

View original

कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ਦਗ੍ਧਾਯਾਮਵਨੌ ਜਾਤਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਲਘੁਪਾਕਿਨਃ | ਕਸਾਯਾ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਕਰ੍ਸਣਾਃ ||੧੫||

View original

दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः | कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ਸ੍ਥਲਜਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਕਟੁਕਾਨ੍ਵਯਾਃ | ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਃ ਪਵਨਾਨਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੬||

View original

स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः | किञ्चित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ਕੈਦਾਰਾ ਮਧੁਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ | ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਾਲ੍ਪਮਲਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ||੧੭||

View original

कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः | ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ਰੋਪ੍ਯਾਤਿਰੋਪ੍ਯਾ ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਪਾਕਾ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ | ਅਦਾਹਿਨੋ ਦੋਸਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੮||

View original

रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः | अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਢਾ ਯੇ ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤੇ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ | ਤਿਕ੍ਤਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾ ਲਘੁਪਾਕਾਃ ਕਫਾਪਹਾਃ ||੧੯||

View original

शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः | तिक्ताः कषायाः पित्तघ्ना लघुपाकाः कफापहाः ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਯਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗੋ ਹਿਤਾਹਿਤਃ |੨੦| ਇਤਿ ਸ਼ਾਲਿਵਰ੍ਗਃ |

View original

विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः |२०| इति शालिवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

ਅਥ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁਧਾਨ੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਦਿਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੦||

View original

अथ कुधान्यवर्गः | तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

ਕੋਰਦੂਸਕਸ਼੍ਯਾਮਾਕਨੀਵਾਰਸ਼ਾਨ੍ਤਨੁਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮਧੂਲਿਕਾਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ- ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਗਵੇਧੁਕਸਰਬਰੁਕਤੋਦ(ਯ)ਪਰ੍ਣੀਮੁਕੁਨ੍ਦਕਵੇਣੁਯਵਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ||੨੧||

View original

कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दीमुखी- कुरुविन्दगवेधुकसरबरुकतोद(य)पर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23

ਉਸ੍ਣਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਨਃ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾ ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ ||੨੨|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੀਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਪਹਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਕੋਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਸਨੀਵਾਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਾਨ੍ਤਨੁਃ ||੨੩||

View original

उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः | श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः ||२२|| कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः | कोद्रवश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ਕਸ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪੀਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ | ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੪||

View original

कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः | यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ਮਧੂਲੀ ਮਧੁਰਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਤਥਾ |੨੫|

View original

मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (25) · Śloka 25

ਵਿਸ਼ੋਸੀ ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਵਰੁਕਃ ਸਮੁਕੁਨ੍ਦਕਃ ||੨੫||

View original

विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (26) · Śloka 26

ਰੂਕ੍ਸਾ ਵੇਣੁਯਵਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਾ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਕਸਾਯਾ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ ||੨੬||

View original

रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः | बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (27) · Śloka 27

ਮੁਦ੍ਗਵਨਮੁਦ੍ਗਕਲਾਯਮਕੁਸ੍ਠਮਸੂਰਮਙ੍ਗਲ੍ਯਚਣਕਸਤੀਨਤ੍ਰਿਪੁਟਕਹਰੇਣ੍ਵਾਢਕੀਪ੍ਰਭਤਯੋ ਵੈਦਲਾਃ ||੨੭||

View original

मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (28) · Śloka 28

ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕਟੁਪਾਕਾ ਮਰੁਤ੍ਕਰਾਃ | ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਸ੍ਤਥਾ ||੨੮||

View original

कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः | बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (29) · Śloka 29

ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਤਲਾਸ੍ਤੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਾ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਾਃ | ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਹਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਨ੍ਯਾ ਮੁਦ੍ਗਸਮਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੯||

View original

नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः | प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਸੂਰਾ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ |੩੦|

View original

विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (30) · Śloka 30

ਮਕੁਸ੍ਠਕਾਃ ਕਮਿਕਰਾਃ... |੩੦|

View original

मकुष्ठकाः कृमिकराः... |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (30) · Śloka 30

... ਕਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਚੁਰਾਨਿਲਾਃ ||੩੦||

View original

... कलायाः प्रचुरानिलाः ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (31) · Śloka 31

ਆਢਕੀ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਨਾਤਿਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ |੩੧|

View original

आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32

ਵਾਤਲਾਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ ||੩੧|| ਕਫਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚਣਕਾਃ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਤ ਏਵ ਘਤਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਾਃ ਪਰਮ੍ ||੩੨||

View original

वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः ||३१|| कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः | त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम् ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (33) · Śloka 33

ਹਰੇਣਵਃ ਸਤੀਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਃ |੩੩|

View original

हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः |३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (33) · Śloka 33

ਤੇ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਕਾਃ ||੩੩||

View original

ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (34) · Śloka 34

ਮਾਸੋ ਗੁਰੁਰ੍ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵਸ੍ਯੋ ਮਧੁਰੋਨਿਲਘ੍ਨਃ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬਲਪ੍ਰਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਫਾਵਹਸ਼੍ਚ ||੩੪||

View original

माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः | सन्तर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (35) · Śloka 35

ਕਸਾਯਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪੁਰੀਸਭੇਦੀ ਨ ਮੂਤ੍ਰਲੋ ਨੈਵ ਕਫਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ | ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਰੁਚਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ||੩੫||

View original

कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता | स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्रः सन्तर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (36) · Śloka 36

ਮਾਸੈਃ ਸਮਾਨਂ ਫਲਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕਾਕਾਣ੍ਡਫਲਂ ਤਥੈਵ |੩੬|

View original

माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव |३६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (36) · Śloka 36

ਆਰਣ੍ਯਮਾਸਾ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਸਾਯਾ ਅਵਿਦਾਹਿਨਸ਼੍ਚ ||੩੬||

View original

आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (37) · Śloka 37

ਉਸ੍ਣਃ ਕੁਲਤ੍ਥੋ ਰਸਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨਃ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਗੁਲ੍ਮਨਿਸੂਦਨਸ਼੍ਚ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਃ ਪੀਨਸਕਾਸਹਨ੍ਤਾ ||੩੭||

View original

उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः | शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च साङ्ग्राहिकः पीनसकासहन्ता ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (38) · Śloka 38

ਆਨਾਹਮੇਦੋਗੁਦਕੀਲਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਪਹਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਚ | ਕਫਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤਾ ਨਯਨਾਮਯਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਨ੍ਯਕੁਲਤ੍ਥ ਉਕ੍ਤਃ ||੩੮||

View original

आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च | कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (39) · Śloka 40

ਈਸਤ੍ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰਃ ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰਸ੍ਤਥੋਸ੍ਣਃ | ਤਿਲੋ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋ ਬਲਿਸ੍ਠਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪਨ ਏਵ ਪਥ੍ਯਃ ||੩੯|| ਦਨ੍ਤ੍ਯੋਗ੍ਨਿਮੇਧਾਜਨਨੋਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯੋਥ ਕੇਸ਼੍ਯੋਨਿਲਹਾ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ |੪੦|

View original

ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः साङ्ग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः | तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः ||३९|| दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (40) · Śloka 40

ਤਿਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਸਿਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਮਧ੍ਯਃ ਸਿਤੋ ਹੀਨਤਰਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ||੪੦||

View original

तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42

ਯਵਃ ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰੋ ਹਿਮਸ਼੍ਚ ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਾਰੀ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਪਥ੍ਯਸ੍ਤਿਲਵਚ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰੋ ਬਹੁਵਾਤਵਰ੍ਚਾਃ ||੪੧|| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮੇਧਾਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਚ੍ਚ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਥੂਲਵਿਲੇਖਨਸ਼੍ਚ | ਮੇਦੋਮਰੁਤ੍ਤਡਹਰਣੋਤਿਰੂਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚ ||੪੨||

View original

यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी | व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः ||४१|| स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च | मेदोमरुत्तृड्‌हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 45 (43) · Śloka 43

ਏਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਤਰੈਸ੍ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਵੇਭ੍ਯੋਤਿਯਵਾਨਸ਼ੇਸੈਃ |੪੩|

View original

एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किञ्चिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः |४३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 46 (43) · Śloka 44

ਗੋਧੂਮ ਉਕ੍ਤੋ ਮਧੁਰੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੁਚਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ||੪੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਸ਼ੀਤੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤਾ ਸਨ੍ਧਾਨਕਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ ਸਰਸ਼੍ਚ |੪੪|

View original

गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च ||४३|| स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च |४४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 47 (44) · Śloka 45

ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਸਾਯੋ ਵਿਸਸ਼ੋਸਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਾਸਦਸ੍ਟਿਕ੍ਸਯਕਦ੍ਵਿਦਾਹੀ ||੪੪|| ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਵਿਣ੍ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਲਸ਼੍ਚ |੪੫|

View original

रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही ||४४|| कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च |४५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 48 (45) · Śloka 46

ਸਿਤਾਸਿਤਾਃ ਪੀਤਕਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇਨੇਕਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ||੪੫|| ਯਥਾਦਿਤਸ੍ਤੇ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਟੂਸ੍ਣਾ ਰਸਪਾਕਯੋਸ਼੍ਚ |੪੬|

View original

सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः ||४५|| यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च |४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 49 (46) · Śloka 47

ਸਹਾਦ੍ਵਯਂ ਮੂਲਕਜਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ਕੁਸ਼ਿਮ੍ਬਿਵਲ੍ਲੀਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ ||੪੬|| ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਰਸੇ ਚ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਸ਼੍ਚ |੪੭|

View original

सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः ||४६|| ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च |४७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 50 (47) · Śloka 48

ਵਿਦਾਹਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਪ੍ਰਦਾਸ਼੍ਚ ||੪੭|| ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਮਤਾ ਵੈਦਲਿਕਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਃ |੪੮|

View original

विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च ||४७|| रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः |४८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50

ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਃ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਦਾਹਿਭਾਵਾਦਹਿਤਃ ਕੁਸੁਮ੍ਭਃ ||੪੮|| ਉਸ੍ਣਾਤਸੀ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੁਕਾ ਵਿਪਾਕੇ | ਪਾਕੇ ਰਸੇ ਚਾਪਿ ਕਟੁਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕੋਪੀ ||੪੯|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਃ ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨਸ੍ਤਥਾਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸਿਤਸਰ੍ਸਪੋਪਿ |੫੦|

View original

कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः ||४८|| उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके | पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी ||४९|| तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्नस्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि |५०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 52 (50) · Śloka 50

ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਵ੍ਯਾਧਿਹਤਮਪਰ੍ਯਾਗਤਮੇਵ ਚ | ਅਭੂਮਿਜਂ ਨਵਂ ਚਾਪਿ ਨ ਧਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣਵਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੫੦||

View original

अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च | अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम् ||५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 53 (51) · Śloka 51

ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍ |੫੧|

View original

नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् |५१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 54 (51) · Śloka 51

ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਰੂਢਂ ਦਸ੍ਟਿਦੂਸਣਮ੍ ||੫੧||

View original

विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम् ||५१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 55 (52) · Śloka 52

ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਃ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਾਗਸ਼ਃ | ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਮ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੫੨|| ਇਤਿ ਕੁਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ |

View original

शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः | कालप्रमाणसंस्कारमात्राः सम्परिकीर्तिताः ||५२|| इति कुधान्यवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 56 (53) · Śloka 53

ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ | ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਜਲੇਸ਼ਯਾ, ਆਨੂਪਾ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਭੁਜ, ਏਕਸ਼ਫਾ, ਜਾਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਣ੍ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਏਤੇਸਾਂ ਵਰ੍ਗਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ | ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਆਨੂਪਾਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਤਤ੍ਰ ਜਾਙ੍ਗਲਵਰ੍ਗੋਸ੍ਟਵਿਧਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਜਙ੍ਘਾਲਾ, ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ, ਪ੍ਰਤੁਦਾ, ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ, ਪ੍ਰਸਹਾਃ, ਪਰ੍ਣਮਗਾ, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਤੇਸਾਂ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰੌ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮੌ ||੫੩||

View original

अथ मांसवर्गः | अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः; तद्यथा- जलेशया, आनूपा, ग्राम्याः, क्रव्यभुज, एकशफा, जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति | एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधानतमाः | ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति | तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः | तद्यथा- जङ्घाला, विष्किराः, प्रतुदा, गुहाशयाः, प्रसहाः, पर्णमृगा, बिलेशया, ग्राम्याश्चेति | तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ ||५३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 57 (54) · Śloka 54

ਤਾਵੇਣਹਰਿਣਰ੍ਕ੍ਸਕੁਰਙ੍ਗਕਰਾਲਕਤਮਾਲਸ਼ਰਭਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਸਤਚਾਰੁਸ੍ਕਰਮਗਮਾਤਕਾਪ੍ਰਭਤਯੋ ਜਙ੍ਘਾਲਾ ਮਗਾਃ ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਲਘਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਹਦ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਾਸ਼੍ਚ ||੫੪||

View original

तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च ||५४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 58 (55) · Śloka 55

ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਫਰੋਗਹਾ | ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੋਚਨੋ ਬਲ੍ਯਸ੍ਤੇਸਾਮੇਣੋ ਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ||੫੫||

View original

कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा | सङ्ग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः ||५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 59 (56) · Śloka 56

ਮਧੁਰੋ ਮਧੁਰਃ ਪਾਕੇ ਦੋਸਘ੍ਨੋਨਲਦੀਪਨਃ | ਸ਼ੀਤਲੋ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਹਰਿਣੋ ਲਘੁਃ ||੫੬||

View original

मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः | शीतलो बद्धविण्मूत्र सुगन्धिर्हरिणो लघुः ||५६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 60 (57) · Śloka 57

ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਰਿਣਸ੍ਤਾਮ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਯੋ ਨ ਕਸ੍ਣੋ ਨ ਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਰਙ੍ਗਃ ਸੋਭਿਧੀਯਤੇ ||੫੭||

View original

एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते | यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते ||५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 61 (58) · Śloka 58

ਸ਼ੀਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਗਮਾਤਕਾ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰੁਚਿਪ੍ਰਣੁਤ੍ ||੫੮||

View original

शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका | सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत् ||५८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 62 (59) · Śloka 60

ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕਪਿਞ੍ਜਲਵਰ੍ਤੀਰਵਰ੍ਤਿਕਾਵਰ੍ਤਕਨਪ੍ਤਕਾਵਾਰ੍ਤੀਕਚਕੋਰਕਲਵਿਙ੍ਕਮਯੂਰਕ੍ਰਕਰੋਪਚਕ੍ਰ- ਕੁਕ੍ਕੁਟਸਾਰਙ੍ਗਸ਼ਤਪਤ੍ਰਕੁਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕੁਰੁਵਾਹਕਯਵਾਲਕਪ੍ਰਭਤਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਹਲਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ ||੫੯|| ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਕਸਾਯਾ ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਾਃ |੬੦|

View original

लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्र- कुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्याहला विष्किराः ||५९|| लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः |६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 63 (60) · Śloka 60

ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੀਪਨਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਲਘੁਃ | ਲਾਵਃ ਕਟੁਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਪੂਜਿਤਃ ||੬੦||

View original

सङ्ग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः | लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः ||६०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63

ਈਸਦ੍ਗੁਰੂਸ੍ਣਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ | ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਃ ||੬੧|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ | ਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਮਨ੍ਦਵਾਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੬੨|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨਿਲਹਰੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ |੬੩|

View original

ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः | तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ||६१|| रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः | कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते ||६२|| हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः |६३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 65 (63) · Śloka 64

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੬੩|| ਲਘਵਃ ਕ੍ਰਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਚੈਵੋਪਚਕ੍ਰਕਾਃ |੬੪|

View original

वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः ||६३|| लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः |६४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 66 (64) · Śloka 65

ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋਰੁਚੌ ਹਿਤਃ ||੬੪|| ਮਯੂਰਃ ਸ੍ਵਰਮੇਧਾਗ੍ਨਿਦਕ੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍ |੬੫|

View original

कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः ||६४|| मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् |६५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋਨਿਲਹਾ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਰਬਲਾਵਹਃ ||੬੫|| ਬਂਹਣਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋ ਗੁਰੁਸ੍ਤੁ ਸਃ | ਵਾਤਰੋਗਕ੍ਸਯਵਮੀਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਃ ||੬੬||

View original

स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः ||६५|| बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः | वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः ||६६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 68 (67) · Śloka 67

ਕਪੋਤਪਾਰਾਵਤਭਙ੍ਗਰਾਜਪਰਭਤਕੋਯਸ੍ਟਿਕਕੁਲਿਙ੍ਗਗਹਕੁਲਿਙ੍ਗਗੋਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕਡਿਣ੍ਡਿਮਾਣਵਕਸ਼ਤਪਤ੍ਰਕ- ਮਾਤਨਿਨ੍ਦਕਭੇਦਾਸ਼ਿਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕਾਵਲ੍ਗੁਲੀਗਿਰਿਸ਼ਾਲਟ੍ਵਾਲਟ੍ਟੂਸਕਸੁਗਹਾਖਞ੍ਜਰੀਟਹਾਰੀਤਦਾਤ੍ਯੂਹਪ੍ਰਭਤਯਃ , ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ ||੬੭||

View original

कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डिमाणवकशतपत्रक- मातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः , प्रतुदाः ||६७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 69 (68) · Śloka 68

ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਫਲਾਹਾਰਾ ਮਰੁਤ੍ਕਰਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੬੮||

View original

कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः | पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः ||६८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 70 (69) · Śloka 69

ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਾਸ਼ੀ ਮਲਦੂਸਕਃ |੬੯|

View original

सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः |६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 71 (69) · Śloka 69

ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣੋ ਗੁਰੁਃ ਕਾਣਕਪੋਤਕਃ ||੬੯||

View original

कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ||६९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 72 (70) · Śloka 70

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਕਸਾਯਵਿਸ਼ਦੋਪਿ ਚ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਰੁਃ ਪਾਰਾਵਤਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੭੦||

View original

रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च | विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः ||७०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 73 (71) · Śloka 71

ਕੁਲਿਙ੍ਗੋ ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ |੭੧|

View original

कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः |७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 74 (71) · Śloka 71

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵੇਸ਼੍ਮਕੁਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਲਃ ||੭੧||

View original

रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः ||७१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 75 (72) · Śloka 72

ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਤਰਕ੍ਸ੍ਵਕ੍ਸਦ੍ਵੀਪਿਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ਗਾਲਮਗੇਰ੍ਵਾਰੁਕਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਃ ||੭੨||

View original

सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः ||७२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 76 (73) · Śloka 73

ਮਧੁਰਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਮਾਰੁਤਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਹਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਗੁਹ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ ||੭੩||

View original

मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः | उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम् ||७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 77 (74) · Śloka 74

ਕਾਕਕਙ੍ਕਕੁਰਰਚਾਸਭਾਸਸ਼ਸ਼ਘਾਤ੍ਯੁਲੂਕਚਿਲ੍ਲਿਸ਼੍ਯੇਨਗਧ੍ਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਰਸਹਾਃ ||੭੪||

View original

काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः ||७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 78 (75) · Śloka 75

ਏਤੇ ਸਿਂਹਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਨਾ ਵਾਯਸਾਦਯਃ | ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੋਸਿਣੇ ਹਿਤਾਃ ||੭੫||

View original

एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः | रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः ||७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 79 (76) · Śloka 76

ਮਦ੍ਗੁਮੂਸਿਕਵਕ੍ਸਸ਼ਾਯਿਕਾਵਕੁਸ਼ਪੂਤਿਘਾਸਵਾਨਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪਰ੍ਣਮਗਾਃ ||੭੬||

View original

मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः ||७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 80 (77) · Śloka 77

ਮਧੁਰਾ ਗੁਰਵੋ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਸਿਣੇ ਹਿਤਾਃ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਾਸਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੭੭||

View original

मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः ||७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 81 (78) · Śloka 78

ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਲ੍ਯਕਗੋਧਾਸ਼ਸ਼ਵਸਦਂਸ਼ਲੋਪਾਕਲੋਮਸ਼ਕਰ੍ਣਕਦਲੀਮਗਪ੍ਰਿਯਕਾਜਗਰਸਰ੍ਪਮੂਸਿਕਨਕੁਲਮਹਾਬਭ੍ਰੁਪ੍ਰਭਤਯੋ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ||੭੮||

View original

श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रियकाजगरसर्पमूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः ||७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 82 (79) · Śloka 79

ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਂ ਸਂਹਤਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰੇਤੇ ਵੀਰ੍ਯੇ ਚੋਸ੍ਣਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਃ | ਵਾਤਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਪਹਾਸ਼੍ਚ ||੭੯||

View original

वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः | वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च ||७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 83 (80) · Śloka 80

ਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ | ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤਸਾਧਾਰਣੋ ਮਤਃ ||੮੦||

View original

कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः | नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः ||८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84

ਗੋਧਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਕਟੁਕਾ ਸ੍ਮਤਾ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਬਂਹਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੮੧|| ਸ਼ਲ੍ਯਕਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਲਘੁਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਃ | ਪ੍ਰਿਯਕੋ ਮਾਰੁਤੇ ਪਥ੍ਯੋਜਗਰਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ ||੮੨|| ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿਲਦੋਸਘ੍ਨਾਃ ਕਮਿਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਾਃ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇ ਸਰ੍ਪਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੮੩|| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਦੀਪਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇਸੂਕ੍ਤਾਃ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਮਧੁਰਾਸ਼੍ਚਾਤਿਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ ||੮੪||

View original

गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 85 (85) · Śloka 85

ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗੋਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਬਸ੍ਤੋਰਭ੍ਰਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛਕਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ||੮੫||

View original

अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदःपुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः ||८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 86 (86) · Śloka 86

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਵਾਤਹਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦੀਪਨਾ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੮੬||

View original

ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः | मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः ||८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 87 (87) · Śloka 87

ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਨ੍ਦਪਿਤ੍ਤਕਫਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਛਗਲਸ੍ਤ੍ਵਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤੇਸਾਂ ਪੀਨਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੮੭||

View original

नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः | छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः ||८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 88 (88) · Śloka 88

ਬਂਹਣਂ ਮਾਂਸਮੌਰਭ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਹਂ ਗੁਰੁ |੮੮|

View original

बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु |८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 89 (88) · Śloka 88

ਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛੋਦ੍ਭਵਂ ਵਸ੍ਯਮੌਰਭ੍ਰਸਦਸ਼ਂ ਗੁਣੈਃ ||੮੮||

View original

मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः ||८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 90 (89) · Śloka 89

ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਗਵ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੮੯||

View original

श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् | श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम् ||८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 91 (90) · Śloka 90

ਔਰਭ੍ਰਵਤ੍ਸਲਵਣਂ ਮਾਂਸਮੇਕਸ਼ਫੋਦ੍ਭਵਮ੍ |੯੦|

View original

औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् |९०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 92 (90) · Śloka 90

ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਯਂ ਵਰ੍ਗੋ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸਮੁਦਾਹਤਃ ||੯੦||

View original

अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः ||९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92

ਦੂਰੇ ਜਨਾਨ੍ਤਨਿਲਯਾ ਦੂਰੇ ਪਾਨੀਯਗੋਚਰਾਃ | ਯੇ ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਤੇਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਮਤਾਃ ||੯੧|| ਅਤੀਵਾਸਨ੍ਨਨਿਲਯਾਃ ਸਮੀਪੋਦਕਗੋਚਰਾਃ | ਯੇ ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੯੨||

View original

दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः ||९१|| अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ||९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 94 (93) · Śloka 93

ਆਨੂਪਵਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕੂਲਚਰਾਃ, ਪ੍ਲਵਾਃ, ਕੋਸਸ੍ਥਾਃ, ਪਾਦਿਨੋ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੯੩||

View original

आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः | तद्यथा- कूलचराः, प्लवाः, कोषस्थाः, पादिनो, मत्स्याश्चेति ||९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 95 (94) · Śloka 94

ਤਤ੍ਰ ਗਜਗਵਯਮਹਿਸਰੁਰੁਚਮਰਸਮਰਰੋਹਿਤਵਰਾਹਖਡ੍ਗਿਗੋਕਰ੍ਣਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕੋਦ੍ਰਨ੍ਯਙ੍ਕ੍ਵਰਣ੍ਯਗਵਯਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੂਲਚਰਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ||੯੪||

View original

तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखड्गिगोकर्णकालपुच्छकोद्रन्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः ||९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 96 (95) · Śloka 95

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਯੋਃ | ਸ਼ੀਤਲਾ ਬਲਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਃ ||੯੫||

View original

वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः | शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनः ||९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97

ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋ ਲੇਖਨਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਃ ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਣਃ | ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗਜਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੯੬|| ਗਵਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਂਸਂ ਹਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਕਾਸਜਿਤ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੯੭||

View original

विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः | स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः ||९६|| गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम् ||९७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 98 (98) · Śloka 98

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਮਹਿਸਸ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਗੁਰੁਃ | ਨਿਦ੍ਰਾਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਬਲਸ੍ਤਨ੍ਯਵਰ੍ਧਨੋ ਮਾਂਸਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍ ||੯੮||

View original

स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः | निद्रापुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत् ||९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104

ਰੁਰੋਰ੍ਮਾਂਸਂ ਸਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੯੯|| ਤਥਾ ਚਮਰਮਾਂਸਂ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਕਾਸਜਿਤ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦੦|| ਸਮਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੦੧|| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ | ਸ਼੍ਰਮਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਰਾਹਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੦੨|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਖਡ੍ਗਿਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕਸਾਯਮਨਿਲਾਪਹਮ੍ | ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੦੩|| ਗੋਕਰ੍ਣਮਾਂਸਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਦੁ ਕਫਾਵਹਮ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦੪||

View original

रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||९९|| तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम् ||१००|| सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||१०१|| स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु | श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम् ||१०२|| कफघ्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् | पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ||१०३|| गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् | विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम् ||१०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 100 (105) · Śloka 105

ਹਂਸਸਾਰਸਕ੍ਰੌਞ੍ਚਚਕ੍ਰਵਾਕਕੁਰਰਕਾਦਮ੍ਬਕਾਰਣ੍ਡਵਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਬਕਬਲਾਕਾਪੁਣ੍ਡਰੀਕਪ੍ਲਵਸ਼ਰਾਰੀਮੁਖ- ਨਨ੍ਦੀਮੁਖਮਦ੍ਗੂਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਕਾਚਾਕ੍ਸਮਲ੍ਲਿਕਾਕ੍ਸਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਪੁਸ੍ਕਰਸ਼ਾਯਿਕਾਕੋਨਾਲਕਾਮ੍ਬੁਕੁਕ੍ਕੁਟਿਕਾਮੇਘਰਾਵਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਲਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਲਵਾਃ ਸਙ੍ਘਾਤਚਾਰਿਣਃ ||੧੦੫||

View original

हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापुण्डरीकप्लवशरारीमुख- नन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपुष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः सङ्घातचारिणः ||१०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 101 (106) · Śloka 106

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮਰੁਜ੍ਜਿਤਃ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਯੋਃ ||੧੦੬||

View original

रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः ||१०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 102 (107) · Śloka 107

ਗੁਰੂਸ੍ਣਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਃ | ਬਂਹਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਸ੍ਤੇਸਾਂ ਹਂਸੋ ਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ ||੧੦੭||

View original

गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः | बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत् ||१०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 103 (108) · Śloka 108

ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਙ੍ਖਨਕਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਮ੍ਬੂਕਭਲ੍ਲੂਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਃ ||੧੦੮||

View original

शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः ||१०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 104 (109) · Śloka 109

ਕੂਰ੍ਮਕੁਮ੍ਭੀਰਕਰ੍ਕਟਕਕਸ੍ਣਕਰ੍ਕਟਕਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪਾਦਿਨਃ ||੧੦੯||

View original

कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः ||१०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 105 (110) · Śloka 110

ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਪਾਕਾ ਮਰੁਨ੍ਨੁਦਃ | ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੧੦||

View original

शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः | शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 106 (111) · Śloka 111

ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਕਟਕਸ੍ਤੇਸਾਂ ਬਲ੍ਯਃ ਕੋਸ੍ਣੋਨਿਲਾਪਹਃ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਹਾ ||੧੧੧||

View original

कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः | शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ||१११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 107 (112) · Śloka 112

ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਾਦੇਯਾਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ||੧੧੨||

View original

मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्राश्च ||११२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 108 (113) · Śloka 113

ਤਤ੍ਰ ਨਾਦੇਯਾਃ- ਰੋਹਿਤਪਾਠੀਨਪਾਟਲਾਰਾਜੀਵਵਰ੍ਮਿਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯਕਸ੍ਣਮਤ੍ਸ੍ਯਵਾਗੁਞ੍ਜਾਰਮੁਰਲਸਹਸ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਪ੍ਰਭਤਯਃ ||੧੧੩||

View original

तत्र नादेयाः- रोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्यकृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः ||११३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 109 (114) · Śloka 114

ਨਾਦੇਯਾ ਮਧੁਰਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਮਾਰੁਤਾਪਹਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ||੧੧੪||

View original

नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः | रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः ||११४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 110 (115) · Śloka 115

ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਪਸ਼ੈਵਾਲਭੋਜਨਃ | ਰੋਹਿਤੋ ਮਾਰੁਤਹਰੋ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਃ ||੧੧੫||

View original

कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः | रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः ||११५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 111 (116) · Śloka 116

ਪਾਠੀਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਵਸ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਃ | ਦੂਸਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਕੁਸ੍ਠਰੋਗਂ ਕਰੋਤ੍ਯਸੌ | ਮੁਰਲੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਸ੍ਤਥਾ ||੧੧੬||

View original

पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रालुः पिशिताशनः | दूषयेद्रक्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ | मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा ||११६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 112 (117) · Śloka 117

ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ | ਮਹਾਹ੍ਰਦੇਸੁ ਬਲਿਨਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਮ੍ਭਸ੍ਯਬਲਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੧੭||

View original

सरस्तडागसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः | महाह्रदेषु बलिनः, स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः ||११७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 113 (118) · Śloka 118

ਤਿਮਿਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਕੁਲਿਸ਼ਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਰੁਲਨਨ੍ਦਿਵਾਰ(ਰੁ)ਲਕਮਕਰਗਰ੍ਗਰਚਨ੍ਦ੍ਰਕਮਹਾਮੀਨਰਾਜੀਵਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਃ ||੧੧੮||

View original

तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवार(रु)लकमकरगर्गरचन्द्रकमहामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्राः ||११८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 114 (119) · Śloka 120

ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਧੁਰਾ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਉਸ੍ਣਾ ਵਾਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੧੧੯|| ਬਲਾਵਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾਃ |੧੨੦|

View original

सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः | उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११९|| बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्रजाः |१२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121

ਸਮੁਦ੍ਰਜੇਭ੍ਯੋ ਨਾਦੇਯਾ ਬਂਹਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ ||੧੨੦|| ਤੇਸਾਮਪ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚੌਣ੍ਟ੍ਯਕੌਪ੍ਯੌ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰੌ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾ ਗੁਣਾਧਿਕਾਃ ||੧੨੧||

View original

समुद्रजेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः ||१२०|| तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ | स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्या गुणाधिकाः ||१२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125

ਨਾਦੇਯਾ ਗੁਰਵੋ ਮਧ੍ਯੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਚ੍ਛਾਸ੍ਯਚਾਰਿਣਃ | ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਰੋ ਲਘੁ ||੧੨੨|| ਅਦੂਰਗੋਚਰਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਸੋਦਪਾਨਜਾਃ | ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਦੇਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗੁਰਵਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੧੨੩|| ਅਧਸ੍ਤਾਦ੍ਗੁਰਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸਾਗਰਸਮ੍ਭਵਾਃ | ਉਰੋਵਿਚਰਣਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਙ੍ਗਂ ਲਘੁ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੨੪|| ਇਤ੍ਯਾਨੂਪੋ ਮਹਾਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗ ਉਦੀਰਿਤਃ ||੧੨੫||

View original

नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः | सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु ||१२२|| अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः | किञ्चिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते ||१२३|| अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसम्भवाः | उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम् ||१२४|| इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः ||१२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 117 (126) · Śloka 126

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ੍ਕਪੂਤਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਸਰ੍ਪਹਤਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਜੀਰ੍ਣਕਸ਼ਬਾਲਾਨਾਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਚਾਰਿਣਾਂ ਚ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ, ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਗਤਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਪਹਤਪਰਿਣਤਾਲ੍ਪਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਸਾਮੁਪਾਦੇਯਂ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ||੧੨੬||

View original

तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबालानामसात्म्यचारिणां च मांसान्यभक्ष्याणि, यस्माद्विगतव्यापन्नापहतपरिणताल्पासम्पूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति; एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति ||१२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128

ਅਰੋਚਕਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਵਿਸਵ੍ਯਾਧਿਹਤਂ ਮਤ੍ਯੁਂ ਬਾਲਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍ ||੧੨੭|| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਰਂ ਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਵ੍ਯਾਧਿਦੂਸਿਤਮ੍ | ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨਂ ਕਸ਼ਂ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੧੨੮||

View original

अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् | विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत् ||१२७|| कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् | क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम् ||१२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 119 (129) · Śloka 129

ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ, ਪੁਮਾਂਸੋ ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ, ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਾਃ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਾਃ, ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ; ਏਵਮੇਕਜਾਤੀਯਾਨਾਂ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਃ ਕਸ਼ਸ਼ਰੀਰਾਃਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਃ ||੧੨੯||

View original

स्त्रियश्चतुष्पात्सु, पुमांसो विहङ्गेषु, महाशरीरेष्वल्पशरीराः, अल्पशरीरेषु महाशरीराः, प्रधानतमाः; एवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराःप्रधानतमाः ||१२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133

ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਕਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਕ੍ਤਾਦਿਸੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਧਾਤੁਸੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਗੁਰੁਤਰਾਃ, ਤਥਾ ਸਕ੍ਥਿਸ੍ਕਨ੍ਧਕ੍ਰੋਡਸ਼ਿਰਃਪਾਦਕਰਕਟੀਪਸ੍ਠਚਰ੍ਮਕਾਲੇਯਕਯਕਦਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ||੧੩੦|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਕਟੀ ਪਸ੍ਠਂ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚਾਤ੍ਮਪਕ੍ਸਯੋਃ | ਗੁਰੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਧਾਤਵਸ੍ਤੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੧੩੧|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਦੇਹੇ ਮਧ੍ਯੋ ਗੁਰੁਰੁਦਾਹਤਃ | ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੋ ਗੁਰੁਃ ਪੁਂਸਾਮਧੋਭਾਗਸ੍ਤੁ ਯੋਸਿਤਾਮ੍ ||੧੩੨|| ਉਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਰੁ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਪਕ੍ਸੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ਸਮੋ ਦਸ੍ਟੋ ਮਧ੍ਯਭਾਗਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍ ||੧੩੩||

View original

स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः | तद्यथा- रक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः, तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकालेयकयकृदन्त्राणि ||१३०|| शिरःस्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः | गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम् ||१३१|| सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः | पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम् ||१३२|| उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् | पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम् ||१३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 121 (134) · Śloka 135

ਅਤੀਵ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਾਂਸਂ ਤੁ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਂ ਫਲਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ | ਬਂਹਣਂ ਮਾਂਸਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਖਗਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ ||੧੩੪|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼ਿਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਧਾਨ੍ਯਚਾਰਿਨਾਮ੍ |੧੩੫|

View original

अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् | बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम् ||१३४|| मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् |१३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136

ਜਲਜਾਨੂਪਜਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਕ੍ਰਚ੍ਯਾਦੈਕਸ਼ਫਾਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੫|| ਪ੍ਰਸਹਾ ਬਿਲਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚ ਜਙ੍ਘਾਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ | ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਲਘਵਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੧੩੬||

View original

जलजानूपजा ग्राम्या क्रच्यादैकशफास्तथा ||१३५|| प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसञ्ज्ञिताः | प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् | अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा ||१३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 123 (137) · Śloka 137

ਪ੍ਰਾਮਾਣਾਧਿਕਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਜਾਤਾਵਲ੍ਪਸਾਰਾ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ | ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਸ੍ਤਾਨਾਦਦੀਤ; ਪ੍ਰਧਾਨਾਲਾਭੇ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸ੍ਕਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਪਾਦੇਯਂ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ||੧੩੭||

View original

प्रामाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च | सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्रधानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीत; प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति ||१३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 124 (138) · Śloka 138

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਚਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਧਾਤਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾ | ਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੩੮|| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ |

View original

भवति चात्र- चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया | लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ||१३८|| इति मांसवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 125 (139) · Śloka 139

ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ | ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਫਲਾਨ੍ਯੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਬਦਰਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਸੌਵੀਰਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਕਪਿਤ੍ਥਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਕਰਮਰ੍ਦਪ੍ਰਿਯਾਲਨਾਰਙ੍ਗ- ਜਮ੍ਬੀਰਲਕੁਚਭਵ੍ਯਪਾਰਾਵਤਵੇਤ੍ਰਫਲਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਨੀਪਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਾਮ੍ਲੀਕਾਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੩੯||

View original

अथ फलवर्गः | अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- दाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौवीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रातककरमर्दप्रियालनारङ्ग- जम्बीरलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीकनीपकोशाम्राम्लीकाप्रभृतीनि ||१३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 126 (140) · Śloka 140

ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਰਸਤਃ ਪਾਕੇ ਗੁਰੂਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵੀਰ੍ਯਤਃ | ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਾਨਿ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਾਣਿ ਚ ||੧੪੦||

View original

अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः | पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च ||१४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142

ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਤੇਸਾਂ ਦਾਡਿਮਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ | ਦੀਪਨੀਯਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਰ੍ਚੋਵਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ ||੧੪੧|| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਤਤ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਧੁਰਂ ਚਾਮ੍ਲਮੇਵ ਚ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੧੪੨||

View original

कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् | दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम् ||१४१|| द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च | त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् ||१४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148

ਅਮ੍ਲਂ ਸਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਕਟੁਕਂ ਸਰਮ੍ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਮਲਕੀਫਲਮ੍ ||੧੪੩|| ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਂ ਤਦਮ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ | ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਫਲੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਂ ਚ ਤਤ੍ ||੧੪੪|| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਕੋਲਬਦਰਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਹਮ੍ | ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍ ||੧੪੫|| ਪੁਰਾਤਨਂ ਤਟ੍ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ | ਸੌਵੀਰਂ ਬਦਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੪੬|| ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ੀਤਂ ਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਮ੍ | ਆਮਂ ਕਪਿਤ੍ਥਮਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਲਮ੍ ||੧੪੭|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਹਰਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੪੮||

View original

अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||१४३|| हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत् ||१४४|| कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् | पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम् ||१४५|| पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु | सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित् ||१४६|| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् | आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम् ||१४७|| कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु | श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ||१४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152

ਲਘ੍ਵਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਮੁਦਾਹਤਮ੍ | ਤ੍ਵਕ੍ ਤਿਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਜਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਕ੍ਰਿਮਿਕਫਾਪਹਾ ||੧੪੯|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਮੇਧ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਾਨਿਲਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਫਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੫੦|| ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਤੁ ਕੇਸਰਮ੍ | ਸ਼ੂਲਾਜੀਰ੍ਣਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਕਫਮਾਰੁਤੇ ||੧੫੧|| ਅਰੁਚੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੧੫੨|

View original

लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् | त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा ||१४९|| स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् | मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम् ||१५०|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् | शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते ||१५१|| अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते |१५२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155

ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕਰਂ ਬਾਲਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਬਦ੍ਧਕੇਸਰਮ੍ ||੧੫੨|| ਹਦ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਦਮ੍ | ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ ||੧੫੩|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਮਾਮ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ||੧੫੪|| ਆਮ੍ਰਾਤਕਫਲਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੧੫੫|

View original

पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम् ||१५२|| हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् | कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु ||१५३|| पित्ताविरोधि सम्पक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् | बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति ||१५४|| आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् |१५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 132 (155) · Śloka 155

ਤ੍ਰਿਦੋਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਲਕੁਚਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੫੫||

View original

त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम् ||१५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162

ਅਮ੍ਲਂ ਤਸਾਪਹਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੧੫੬|| ਹਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਭਵ੍ਯਮਾਸ੍ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੧੫੭|| ਪਾਰਾਵਤਂ ਸਮਧੁਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਤਨੁਤ੍ | ਗਰਦੋਸਹਰਂ ਨੀਪਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਤਥਾ ||੧੫੮|| ਵਾਤਾਪਹਂ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਬਲਾਸਕਤ੍ | ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ ||੧੫੯|| ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਅਮ੍ਲੀਕਾਯਾਃ ਫਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੇਦਿ ਤੁ ਕੇਵਲਮ੍ ||੧੬੦|| ਅਮ੍ਲਂ ਸਮਧੁਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਭਕ੍ਤਰੋਚਨਮ੍ | ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਫਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੬੧|| ਤਸ੍ਣਾਸ਼ੂਲਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਨਿਵਾਰਣਮ੍ | ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਜਮ੍ਬੀਰਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ | ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ||੧੬੨||

View original

अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् | वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम् ||१५६|| हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् | पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||१५७|| पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् | गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा ||१५८|| वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् | ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ||१५९|| तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते | अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम् ||१६०|| अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् | वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु ||१६१|| तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् | वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् | ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 134 (163) · Śloka 163

ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਫਲਜਾਮ੍ਬਵਰਾਜਾਦਨਤੋਦਨਸ਼ੀਤਫਲਤਿਨ੍ਦੁਕਬਕੁਲਧਨ੍ਵਨਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਫਲ੍ਗੁ- ਪਰੂਸਕਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕੀਪੁਸ੍ਕਰਵਰ੍ਤਿਬਿਲ੍ਵਬਿਮ੍ਬੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੬੩||

View original

क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तकाश्वकर्णफल्गु- परूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि ||१६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 135 (164) · Śloka 164

ਫਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਾਣਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ||੧੬੪||

View original

फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च | सङ्ग्राहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च ||१६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176

ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਫਲਂ ਤੇਸਾਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਸਾਮ੍ਲਂ ਨਾਤਿਮਾਰੁਤਕੋਪਨਮ੍ ||੧੬੫|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਤਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਚ ਰਾਜਾਦਨਫਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੬੬|| ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੋਦਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਅਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੬੭|| ਆਮਂ ਕਸਾਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍ | ਵਿਪਾਕੇ ਗੁਰੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੬੮|| ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਸਾਯਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਬਾਕੁਲਮ੍ | ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਂ ਚ ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੬੯|| ਸਕਸਾਯਂ ਹਿਮਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਧਾਨ੍ਵਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਫਲਾਨਿ ਚ ||੧੭੦|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਫਲ੍ਗੁਜਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ | ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਮੀਸਨ੍ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਲਘੁ ||੧੭੧|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਜਨਮਾਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰੁਸਕਮ੍ | ਤਦੇਵ ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੧੭੨|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਬਲ੍ਯਂ ਕਫਕਰਂ ਫਲਮ੍ ||੧੭੩|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੀਪਨਮ੍ | ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋਸ੍ਣਂ ਬਾਲਂ ਬਿਲ੍ਵਮੁਦਾਹਤਮ੍ ||੧੭੪|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਨੁਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਵਿਦਾਹਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਦੋਸਕਤ੍ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍ ||੧੭੫|| ਬਿਮ੍ਬੀਫਲਂ ਸਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍ ||੧੭੬||

View original

क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् | कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम् ||१६५|| अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् | स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु ||१६६|| कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् | अम्लोष्णं लघु सङ्ग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम् ||१६७|| आमं कषायं सङ्ग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् | विपाके गुरु सम्पक्वं मधुरं कफपित्तजित् ||१६८|| मधुरं च कषायं च स्निग्धं सङ्ग्राहि बाकुलम् | स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते ||१६९|| सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् | तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च ||१७०|| विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु | अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु ||१७१|| वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् | तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम् ||१७२|| विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् | पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम् ||१७३|| कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं सङ्ग्राहि दीपनम् | कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम् ||१७४|| विद्यात्तदेव सम्पक्वं मधुरानुरसं गुरु | विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम् ||१७५|| बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् | तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम् ||१७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 137 (177) · Śloka 177

ਤਾਲਨਾਲਿਕੇਰਪਨਸਮੋਚਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੭੭||

View original

तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि ||१७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 138 (178) · Śloka 178

ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਬਲਪ੍ਰਦਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਬਂਹਣਾਨਿ ਹਿਮਾਨਿ ਚ ||੧੭੮||

View original

स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहराणि च | बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च ||१७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181

ਫਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਤੇਸਾਂ ਤਾਲਜਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੧੭੯|| ਨਾਲਿਕੇਰਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਬਲਮਾਂਸਪ੍ਰਦਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਂਹਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੮੦|| ਪਨਸਂ ਸਕਸਾਯਂ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਗੁਰੁ | ਮੌਚਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ ||੧੮੧||

View original

फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् | तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित् ||१७९|| नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् | बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम् ||१८०|| पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु | मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् | रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु ||१८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 140 (182) · Śloka 182

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਖਰ੍ਜੂਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੮੨||

View original

द्राक्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि ||१८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 141 (183) · Śloka 183

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਗੁਰੂਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ |੧੮੩|

View original

रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च |१८३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186

ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਸਰਾ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਾ ||੧੮੩|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਤਸ੍ਣਾਦਾਹਕ੍ਸਯਾਪਹਾ | ਹਦ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵਾਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੮੪|| ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ ||੧੮੫|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ | ਬਂਹਣੀਯਮਹਦ੍ਯਂ ਚ ਮਧੂਕਕੁਸੁਮਂ ਗੁਰੁ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੧੮੬||

View original

तेषां द्राक्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला ||१८३|| रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा | हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम् ||१८४|| केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते | क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु ||१८५|| रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् | बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु | वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते ||१८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 143 (187) · Śloka 187

ਵਾਤਾਮਾਕ੍ਸੋਡਾਭਿਸੁਕਨਿਚੁਲਪਿਚੁਨਿਕੋਚਕੋਰੁਮਾਣਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੧੮੭||

View original

वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि ||१८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 144 (188) · Śloka 188

ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ | ਬਂਹਣਾਨ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਾਨਿ ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ||੧੮੮||

View original

पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च | बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च ||१८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 145 (189) · Śloka 189

ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍ | ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਵਲੀਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੮੯||

View original

कषायं कफपित्तघ्नं किञ्चित्तिक्तं रुचिप्रदम् | हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते ||१८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 146 (190) · Śloka 191

ਵਸਿਰਂ ਸ਼ੀਤਪਾਕ੍ਯਂ ਚ ਸਾਰੁਸ੍ਕਰਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍ ||੧੯੦|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਨ੍ |੧੯੧|

View original

वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम् ||१९०|| विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् |१९१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193

ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ||੧੯੧|| ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਟਙ੍ਕਂ ਮਾਰੁਤਕਦ੍ਗੁਰੁ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮੈਙ੍ਗੁਦਮ੍ ||੧੯੨|| ਸ਼ਮੀਫਲਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕੇਸ਼ਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਫਲਂ ਕਫਕਨ੍ਮਧੁਰਂ ਹਿਮਮ੍ ||੧੯੩||

View original

ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१९१|| शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु | स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम् ||१९२|| शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् | गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम् ||१९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 148 (194) · Śloka 194

ਕਰੀਰਾਕ੍ਸਿਕਪੀਲੂਨਿ ਤਣਸ਼ੂਨ੍ਯਫਲਾਨਿ ਚ | ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਟੂਸ੍ਣਾਨਿ ਕਫਵਾਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੧੯੪||

View original

करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च | स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च ||१९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 149 (195) · Śloka 195

ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਨ੍ਤ੍ਤਕਰਂ ਤੇਸਾਂ ਸਰਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿ ਚ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪੀਲੁ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੧੯੫||

View original

तिक्तं पिन्त्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च | तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित् ||१९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 150 (196) · Śloka 196

ਆਰੁਸ੍ਕਰਂ ਤੌਵਰਕਂ ਕਸਾਯਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ | ਉਸ੍ਣਂ ਕਮਿਜ੍ਵਰਾਨਾਹਮੇਹੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਤਥੈਵ ਚ ||੧੯੬||

View original

आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च | उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् | कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च ||१९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198

ਕਰਞ੍ਜਕਿਂਸ਼ੁਕਾਰਿਸ੍ਟਫਲਂ ਜਨ੍ਤੁਪ੍ਰਮੇਹਨੁਤ੍ | ਅਙ੍ਕੋਲਸ੍ਯ ਫਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਹਿਮਮ੍ ||੧੯੭|| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਤਿਕ੍ਤਮੀਸਦ੍ਵਿਸਹਿਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੯੮||

View original

करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् | अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम् ||१९७|| रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम् ||१९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 152 (199) · Śloka 199

ਵ੍ਰਣ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਸਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਫਕੁਸ੍ਠਨੁਤ੍ | ਕਸਾਯਂ ਦੀਪਨਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਚਾਭਯਾਫਲਮ੍ ||੧੯੯||

View original

व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् | कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम् ||१९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 153 (200) · Śloka 200

ਭੇਦਨਂ ਲਘੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੨੦੦||

View original

भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् | चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित् ||२००||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 154 (201) · Śloka 201

ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਮਲਾਪਹਮ੍ | ਕਸਾਯਮੀਸਨ੍ਮਧੁਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੂਗਫਲਂ ਸਰਮ੍ ||੨੦੧||

View original

कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् | कषायमीषन्मधुरं किञ्चित् पूगफलं सरम् ||२०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 155 (202) · Śloka 203

ਜਾਤੀਕੋਸ਼ੋਥ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਜਾਤੀਕਟੁਕਯੋਃ ਫਲਮ੍ | ਕਕ੍ਕੋ(ਙ੍ਕੋ)ਲਕਂ ਲਵਙ੍ਗਂ ਚ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੦੨|| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੦੩|

View original

जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् | कक्को(ङ्को)लकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम् ||२०२|| लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् |२०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 156 (203) · Śloka 204

ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਰ੍ਪੂਰੋ ਲਘੁ ਲੇਖਨਃ ||੨੦੩|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸੇ ਚ ਵੈਰਸ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਪੂਜਿਤਃ |੨੦੪|

View original

सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः ||२०३|| तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः |२०४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 157 (204) · Śloka 204

ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਾ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨੀ ||੨੦੪||

View original

लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी ||२०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207

ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ | ਬੈਭੀਤਕੋ ਮਦਕਰਃ ਕਫਮਾਰੁਤਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੦੫|| ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਮਜ੍ਜਾ ਕੋਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ | ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਨਿਲਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ ||੨੦੬|| ਬੀਜਪੂਰਕਸ਼ਮ੍ਯਾਕਮਜ੍ਜਾ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਸਮ੍ਭਵਃ | ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕੋਗ੍ਨਿਬਲਦਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੨੦੭||

View original

प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः | बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ||२०५|| कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः | तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च ||२०६|| बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसम्भवः | स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः ||२०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 159 (208) · Śloka 208

ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯੇਹ ਵੀਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਯਾਦਸ਼ਮ੍ | ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਮਜ੍ਜਾਨਮਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੦੮||

View original

यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||२०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 160 (209) · Śloka 209

ਫਲੇਸੁ ਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਯਦ੍ਗੁਣਵਤ੍ਤਦੁਦਾਹਤਮ੍ | ਬਿਲ੍ਵਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਾਮਂ ਤਦ੍ਧਿ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍ ||੨੦੯||

View original

फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् | बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् | ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम् ||२०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 161 (210) · Śloka 210

ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਂ ਚ ਪਾਕਾਤੀਤਮਕਾਲਜਮ੍ | ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਮਪਰ੍ਯਾਗਤਮੇਵ ਚ ||੨੧੦|| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ |

View original

व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् | वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च ||२१०|| इति फलवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 162 (211) · Śloka 211

ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ | ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਫਲਾਲਾਬੁਕਾਲਿਨ੍ਦਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੧੧||

View original

अथ शाकवर्गः | शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः | तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि ||२११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 163 (212) · Śloka 212

ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯਨਿਲਂ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਦਕਫਾਨਿ ਚ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨਿ ਚ ||੨੧੨||

View original

पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च ||२१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215

ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤੇਸੁ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਬਾਲਂ ਮਧ੍ਯਂ ਕਫਾਵਹਮ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੨੧੩|| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ | ਦਸ੍ਟਿਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਰਂ ਕਾਲਿਨ੍ਦਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ ||੨੧੪|| ਅਲਾਬੁਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਿਟ੍ਕਾ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਸ਼ੀਤਲਾ | ਤਿਕ੍ਤਾਲਾਬੁਰਹਦ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਮਿਨੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ||੨੧੫||

View original

पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् | शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम् ||२१३|| सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् | दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत् ||२१४|| अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला | तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित् ||२१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 165 (216) · Śloka 216

ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਰ੍ਕਾਰੁਕਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੧੬||

View original

त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि ||२१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 166 (217) · Śloka 217

ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਕਫਵਾਤਕਰਾਣਿ ਚ | ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੧੭||

View original

स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च ||२१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219

ਬਾਲਂ ਸਨੀਲਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤੇਸਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਤਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਫਕਜ੍ਜੀਰ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੧੮|| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਂ ਸਕਰ੍ਕਾਰੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ | ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ ||੨੧੯||

View original

बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् | तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम् ||२१८|| एर्वारुकं सकर्कारु सम्पक्वं कफवातकृत् | सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम् ||२१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 168 (220) · Śloka 220

ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਚੈਵ ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਕਫਾਪਹਮ੍ | ਭੇਦਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਮਾਨਾਹਾਸ੍ਠੀਲਨੁਲ੍ਲਘੁ ||੨੨੦||

View original

सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् | भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु ||२२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 169 (221) · Śloka 221

ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਰ੍ਦ੍ਰਕਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਜਮ੍ਬੀਰਸੁਮੁਖਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਸੁਗਨ੍ਧਕ- ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਕਾਲਮਾਲਕੁਠੇਰਕਕ੍ਸਵਕਖਰਪੁਸ੍ਪਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਣਿਜ੍ਝਕਸਰ੍ਸਪਰਾਜਿਕਾਕੁਲਾਹਲਾਵਗੁਤ੍ਥਗਣ੍ਡੀਰਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾ- ਵਰ੍ਸਾਭੂਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਕਲਸ਼ੁਨਕਲਾਯਪਲਾਣ੍ਡੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੨੧||

View original

पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्रकहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभूस्तृणसुगन्धक- कासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफणिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिका- वर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि ||२२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 170 (222) · Śloka 222

ਕਟੂਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਰੁਚ੍ਯਾਨਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣਿ ਚ | ਕਤਾਨ੍ਨੇਸੂਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਮਨੇਕਧਾ ||੨੨੨||

View original

कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च | कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा ||२२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 171 (223) · Śloka 223

ਤੇਸਾਂ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕਫਾਵਹਾ | ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਕਫਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿਨੀ ||੨੨੩||

View original

तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्यार्द्रा कफावहा | शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी ||२२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225

ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਮਰਿਚਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸੇਕਿ ਚ | ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਮਵਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੨੪|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵੀਰ੍ਯਤੋ ਮਰਿਚਂ ਸਿਤਮ੍ | ਗੁਣਵਨ੍ਮਰਿਚੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੨੨੫||

View original

स्वादुपाक्यार्द्रमरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च | कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित् ||२२४|| नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् | गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः ||२२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228

ਨਾਗਰਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਕਟੁ | ਵਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਲਘੁ ਦੀਪਨਮ੍ ||੨੨੬|| ਕਫਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ | ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚੈਵਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੨੨੭|| ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਪਾਚਨਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਕਟੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ੂਲਾਜੀਰ੍ਣਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍ ||੨੨੮||

View original

नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु | वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम् ||२२६|| कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् | कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्रकं स्मृतम् ||२२७|| लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् | कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ||२२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 174 (229) · Śloka 230

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਰੁਚ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਕਟੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਹਰਂ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਜੀਰਕਦ੍ਵਯਮ੍ ||੨੨੯|| ਕਾਰਵੀ ਕਰਵੀ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾ |੨੩੦|

View original

तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् | कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम् ||२२९|| कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका |२३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232

ਭਕ੍ਸ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਭੋਜ੍ਯੇਸੁ ਵਿਵਿਧੇਸ੍ਵਵਚਾਰਿਤਾ ||੨੩੦|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਹਦ੍ਯਤਾਮ੍ | ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਤਡ੍ਦਾਹਨਾਸ਼ਨੀ ||੨੩੧|| ਦੋਸਘ੍ਨੀ ਕਟੁਕਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਿਕ੍ਤਾ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨੀ |੨੩੨|

View original

भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता ||२३०|| आर्द्रा कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् | सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी ||२३१|| दोषघ्नी कटुका किञ्चित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी |२३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237

ਜਮ੍ਬੀਰਃ ਪਾਚਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਮਿਵਾਤਕਫਾਪਹਃ ||੨੩੨|| ਸੁਰਾਭਿਰ੍ਦੀਪਨੋ ਰੁਚ੍ਯੋ ਮੁਖਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਾਰਕਃ | ਕਫਾਨਿਲਵਿਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੩੩|| ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਘ੍ਨਃ ਸੁਰਸਃ ਸਮੁਦਾਹਤਃ | ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੁ ਸੁਮੁਖੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗਰਨਾਸ਼ਨਃ ||੨੩੪|| ਕਫਘ੍ਨਾ ਲਘਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਾਃ | ਕਟੁਪਾਕਰਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਾਃ ||੨੩੫|| ਮਧੁਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਪਾਚਨਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਧਨਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸਤਿਕ੍ਤਃ ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਃ ||੨੩੬|| ਕਟੁਃ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋਥ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫਘ੍ਨੋ ਦੀਪਨਃ ਕਟੁਃ ||੨੩੭||

View original

जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः ||२३२|| सुराभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः | कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः ||२३३|| पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः | तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः ||२३४|| कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः | कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः ||२३५|| मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः | विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः ||२३६|| कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः | मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः ||२३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239

ਵਿਦਾਹਿ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮੇਵ ਚ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਂ ਗਾਣ੍ਡੀਰਂ ਵੇਗਨਾਮ ਚ ||੨੩੮|| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ ਚ ਕਫਸ਼ੋਫਹਰੇ ਲਘੂ | ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ ਹਿਤਾ ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ ||੨੩੯||

View original

विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242

ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਹਦ੍ਯਾ ਰੋਚਨੀ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨੀ | ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ||੨੪੦|| ਮਹਤ੍ਤਦ੍ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਮਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ | ਤਦੇਵ ਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੪੧|| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍ ||੨੪੨||

View original

कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी | सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका ||२४०|| महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् | तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित् ||२४१|| त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु | विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात् ||२४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 179 (243) · Śloka 243

ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਫਲਂ ਤਥੈਵ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ | ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤ ਫਲਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਮਾਰੁਤੌ ਤੁ ||੨੪੩||

View original

पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः | तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु ||२४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਟੁਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਃ ਸਰਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ | ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੇਧਾਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਚਕ੍ਸੁਰ੍ਭਗ੍ਨਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਾਨਕਰੋ ਰਸੋਨਃ ||੨੪੪|| ਹਦ੍ਰੋਗਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਗੁਲ੍ਮਾਰੁਚਿਕਾਸਸ਼ੋਫਾਨ੍ | ਦੁਰ੍ਨਾਮਕੁਸ੍ਠਾਨਲਸਾਦਜਨ੍ਤੁਸਮੀਰਣਸ਼੍ਵਾਸਕਫਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ ||੨੪੫|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੋਨਿਲਹਾ ਕਟੁਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਰ੍ਨਾਤਿਕਫਾਵਹਸ਼੍ਚ | ਬਲਾਵਹਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋਥ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਲਾਣ੍ਡੁਰਗ੍ਨਿਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਤੁ ||੨੪੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੁਚਿਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੁਕਾਰੀ ਬਲ੍ਯੋਥ ਮੇਧਾਕਫਪੁਸ੍ਟਿਦਸ਼੍ਚ | ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕ੍ਸੀਰਪਲਾਣ੍ਡੁਰੁਕ੍ਤਃ ||੨੪੭|| ਕਲਾਯਸ਼ਾਕਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ | ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਚੈਵ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਚ ਤਤ੍ ||੨੪੮||

View original

स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः | वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः ||२४४|| हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् | दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ||२४५|| नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च | बलावहः पित्तकरोऽथ किञ्चित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु ||२४६|| स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च | स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः ||२४७|| कलायशाकं पित्तघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु | कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत् ||२४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 181 (249) · Śloka 249

ਚੁਚ੍ਚੂਯੂਥਿਕਾਤਰੁਣੀਜੀਵਨ੍ਤੀਬਿਮ੍ਬੀਤਿਕਾਨਦੀ(ਨ੍ਦੀ)ਭਲ੍ਲਾਤਕਚ੍ਛਗਲਾਨ੍ਤ੍ਰੀ- ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਫਞ੍ਜੀਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼ੇਲੁਵਨਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਸਵਸ਼ਣਕਰ੍ਬੁਦਾਰਕੋਵਿਦਾਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੪੯||

View original

चुच्चूयूथिकातरुणीजीवन्तीबिम्बीतिकानदी(न्दी)भल्लातकच्छगलान्त्री- वृक्षादनीफञ्जीशाल्मलीशेलुवनस्पतिप्रसवशणकर्बुदारकोविदारप्रभृतीनि ||२४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 182 (250) · Śloka 250

ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਕਫਘ੍ਨਾਨ੍ਯਨਿਲਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਣਿ ਲਘੂਨਿ ਚ ||੨੫੦||

View original

कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च | कफघ्नान्यनिलं कुर्युः सङ्ग्राहीणि लघूनि च ||२५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253

ਲਘੁਃ ਪਾਕੇ ਚ ਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਹਿਤਃ | ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਚੁਚ੍ਚੂਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ ||੨੫੧|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸਮੁਦਾਹਤਾ | ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਵਾਤਹਰਾ, ਫਞ੍ਜੀ ਤ੍ਵਲ੍ਪਬਲਾ ਮਤਾ ||੨੫੨|| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯਾਃ ਪਲ੍ਲਵਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ | ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍ ||੨੫੩||

View original

लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः | कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१|| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता | वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२|| क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः | शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 184 (254) · Śloka 255

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਵਰੁਣਤਰ੍ਕਾਰ੍ਯੁਰੁਬੂਕਵਤ੍ਸਾਦਨੀਬਿਲ੍ਵਸ਼ਾਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੫੪|| ਉਸ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ |੨੫੫|

View original

पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४|| उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 185 (255) · Śloka 255

ਤੇਸੁ ਪੌਨਰ੍ਨਵਂ ਸ਼ਾਕਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੋਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੨੫੫||

View original

तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 186 (256) · Śloka 256

ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕੋਪੋਦਕਾਸ਼੍ਵਬਲਾਚਿਲ੍ਲੀਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਾਸ੍ਤੂਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੫੬||

View original

तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 187 (257) · Śloka 257

ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਾਣਿ ਚ | ਮਨ੍ਦਵਾਤਕਫਾਨ੍ਯਾਹੂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੫੭||

View original

सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च | मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261

ਮਧੁਰੋ ਰਸਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਦਾਪਹਃ | ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੀਤਤਮੋ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੨੫੮|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮਦਾਪਹਾ | ਉਪੋਦਕਾ ਸਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰੀ ਹਿਮਾ ||੨੫੯|| ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਮਿਹਾ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਃ | ਸਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੋ ਵਾਸ੍ਤੂਕੋ ਰੋਚਨਃ ਸਰਃ ||੨੬੦|| ਚਿਲ੍ਲੀ ਵਾਸ੍ਤੂਕਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਵਤ੍ | ਵਾਤਕਦ੍ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਹਿਤਾ | ਸ਼ਾਕਮਾਸ਼੍ਵਬਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਮ੍ ||੨੬੧||

View original

मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः | तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८|| स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा | उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९|| कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः | सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०|| चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् | वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता | शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 189 (262) · Śloka 262

ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਸਪ੍ਤਲਾਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਡੂਚੀਗੋਜਿਹ੍ਵਾ- ਕਾਕਮਾਚੀਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਾਵਲ੍ਗੁਜਸਤੀਨਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਫਲ- ਪਟੋਲਵਾਰ੍ਤਾਕਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਟੁਕਿਕਾਕੇਬੁ(ਮ੍ਬੁ)ਕੋਰੁਬੂਕਪਰ੍ਪਟਕਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤ- ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਿਸ੍ਟਕੋਸ਼ਾਤਕੀਵੇਤ੍ਰਕਰੀਰਾਟਰੂਸਕਾਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੬੨||

View original

मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा- काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल- पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककिराततिक्त- कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 190 (263) · Śloka 263

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਸੁਲਘੂਨਿ ਚ | ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੬੩||

View original

रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च | कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271

ਕਸਾਯਾ ਤੁ ਹਿਤਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਹਿਮਾ | ਲਘ੍ਵੀ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗੋਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ਮਤਾ ||੨੬੪|| ਅਵਿਦਾਹੀ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਃ | ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ ||੨੬੫|| ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਾਕਂ ਕਟੁ ਸਤੀਨਜਮ੍ | ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ||੨੬੬|| ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਕਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਕਫਵਾਤਹਰਾਣਿ ਚ | ਫਲਾਨਿ ਬਹਤੀਨਾਂ ਤੁ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਲਘੂਨਿ ਚ ||੨੬੭|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵ੍ਰਣ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਵਾਤਲਮ੍ | ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਵਸ੍ਯਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍ ||੨੬੮|| ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰੋਚਨਂ ਕਟੁਕਂ ਲਘੁ | ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਦੀਪਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਰ੍ਕੋਟਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਮੇਵ ਚ ||੨੬੯|| ਆਟਰੂਸਕਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਾਃ | ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਸਹਿਤਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ ||੨੭੦|| ਕਫਾਪਹਂ ਸ਼ਾਕਮੁਕ੍ਤਂ ਵਰੁਣਪ੍ਰਪੁਨਾਡ(ਟ)ਯੋਃ | ਰੂਕ੍ਸਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੨੭੧||

View original

कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा | लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४|| अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः | अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५|| ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् | नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६|| कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च | फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७|| कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् | पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८|| कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु | वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् | तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९|| आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः | किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०|| कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः | रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273

ਦੀਪਨਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਗਰਦੋਸਹਰਂ ਕਟੁ | ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਲਘੁ ||੨੭੨|| ਵਾਤਲਂ ਨਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਤਤ੍ | ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨੀ ਸਾਮ੍ਲਾ ਵਾਤਕਫੇ ਹਿਤਾ | ਉਸ੍ਣਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ ||੨੭੩||

View original

दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु | कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२|| वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता | उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 193 (274) · Śloka 274

ਲੋਣਿਕਾਜਾਤੁਕਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣਿਕਾਪਤ੍ਤੂਰਜੀਵਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਡੁਡੁਰਕਕੁਤੁਮ੍ਬਕਕੁਠਿਞ੍ਜਰਕੁਨ੍ਤਲਿਕਾਕੁਰਣ੍ਟਿਕਾਪ੍ਰਭਤਯਃ ||੨੭੪||

View original

लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 194 (275) · Śloka 275

ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕਫਘ੍ਨਾ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਲਵਣਾਨੁਰਸਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕ੍ਸਾਰਾ ਵਾਤਲਾਃ ਸਰਾਃ ||੨੭੫||

View original

स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः | लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 195 (276) · Śloka 276

ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾ ਕੁਨ੍ਤਲਿਕਾ ਕਸਾਯਾ ਸਕੁਰਣ੍ਟਿਕਾ |੨੭੬|

View original

स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 196 (276) · Śloka 276

ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚਾਪਿ ਲਘੁ ਦੋਸਾਪਹਂ ਤਥਾ | ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਸ਼ਟੀਸ਼ਾਕਂ ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ||੨੭੬||

View original

सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा | राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 197 (277) · Śloka 277

ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ਾਕਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਹਰਿਮਨ੍ਥਜਮ੍ |੨੭੭|

View original

स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 198 (277) · Śloka 277

ਭੇਦਨਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਾਲਾਯਮਤਿਵਾਤਲਮ੍ ||੨੭੭||

View original

भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 199 (278) · Śloka 278

ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਸ਼ੋਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਜਮ੍ ||੨੭੮||

View original

स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280

ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਤ੍ਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ | ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੭੯|| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਕਸਾਯਂ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍ | ਵਕ੍ਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਮਲਕ੍ਲੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੨੮੦||

View original

ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् | सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९|| स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् | वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 201 (281) · Śloka 281

ਅਥ ਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਗਃ | ਕੋਵਿਦਾਰਸ਼ਣਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾਨਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ; ਵਸਾਗਸ੍ਤ੍ਯਯੋਃ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਕਟੁਵਿਪਾਕਾਨਿ ਕ੍ਸਯਕਾਸਾਪਹਾਨਿ ਚ ||੨੮੧||

View original

अथ पुष्पवर्गः | कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 202 (282) · Śloka 282

ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੮੨||

View original

आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 203 (283) · Śloka 283

ਕਰੀਰਕੁਸੁਮਾਨਿ ਕਟੁਵਿਪਾਕਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ ||੨੮੩||

View original

करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 204 (284) · Śloka 284

ਰਕ੍ਤਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਕਾਰ੍ਕਾਸਨਸ੍ਯ ਚ | ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ ||੨੮੪||

View original

रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च | कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 205 (285) · Śloka 285

ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍ | ਮਧੁਰਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕੁਮੁਦਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣੇ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਵਲਯੋਤ੍ਪਲੇ ||੨੮੫||

View original

सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् | मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् | तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 206 (286) · Śloka 286

ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਧਿਮਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੮੬|

View original

सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 207 (286) · Śloka 286

ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕੇ ਤਿਕ੍ਤੇ ਸੌਰਭ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨੇ ||੨੮੬||

View original

मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 208 (287) · Śloka 287

ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਾਕੁਲਂ ਪਾਟਲਾਨਿ ਚ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਵਿਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਨਾਗਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍ ||੨੮੭||

View original

सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च | श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 209 (288) · Śloka 288

ਚਮ੍ਪਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਕਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਕਿਂਸ਼ੁਕਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਕੁਰਣ੍ਟਕਮ੍ ||੨੮੮||

View original

चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् | किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 210 (289) · Śloka 289

ਯਥਾਵਕ੍ਸਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਵਕ੍ਸੋਚਿਤਂ ਤਥਾ |੨੮੯|

View original

यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 211 (289) · Śloka 289

ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰੀਰਾਣਿ ਕਟੂਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣਿ ਚ ||੨੮੯||

View original

मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 212 (290) · Śloka 290

ਕ੍ਸਵਕਕੁਲੇਵਰਵਂਸ਼ਕਰੀਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਕਫਕਰਾਣਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ ||੨੯੦||

View original

क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292

ਕ੍ਸਵਕਂ ਕਮਿਲਂ ਤੇਸੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਸਪਿਚ੍ਛਲਮ੍ | ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਵਾਤਲਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਚ ਤਤ੍ ||੨੯੧|| ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾਃ ਕਫਲਾ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਤਃ | ਵਿਦਾਹਿਨੋ ਵਾਤਕਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ ||੨੯੨||

View original

क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् | विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१|| वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः | विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 214 (293) · Śloka 293

ਉਦ੍ਭਿਦਾਨਿ ਪਲਾਲੇਕ੍ਸੁਕਰੀਸਵੇਣੁਕ੍ਸਿਤਿਜਾਨਿ | ਤਤ੍ਰ ਪਲਾਲਜਾਤਂ ਮਧੁਰਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚ | ਇਕ੍ਸੁਜਂ ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਕਟੁਪਾਕਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚ | ਤਦ੍ਵਦੇਵੋਸ੍ਣਂ ਕਾਰੀਸਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਚ, (ਵੇਣੁਜਾਤਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਚ,) ਭੂਮਿਜਂ ਗੁਰੁ ਨਾਤਿਵਾਤਲਂ ਭੂਮਿਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਨੁਰਸਃ ||੨੯੩||

View original

उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि | तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च | इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च | तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 215 (294) · Śloka 294

ਪਿਣ੍ਯਾਕਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਥੂਣਿਕਾਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨਿ ||੨੯੪||

View original

पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 216 (295) · Śloka 295

ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਟਕਾ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ |੨੯੫|

View original

विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 217 (295) · Śloka 295

ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਵਾਤਲਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਰੁਚਿਸ੍ਯਾਨਲਦੀਪਨੀ ||੨੯੫||

View original

सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 218 (296) · Śloka 296

ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਮ੍ | ਸਕਸਾਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ਾਕਮੁਦਾਹਤਮ੍ | ਪੁਸ੍ਪਂ ਪਤ੍ਰਂ ਫਲਂ ਨਾਲਂ ਕਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ||੨੯੬||

View original

विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् | सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् | पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 219 (297) · Śloka 297

ਕਰ੍ਕਸ਼ਂ ਪਰਿਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਮਦੇਸ਼ਜਮ੍ | ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਂ ਤਦ੍ਯਦਕਾਲਵਿਰੋਹਿ ਚ ||੨੯੭|| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ |

View original

कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् | वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७|| इति शाकवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 220 (298) · Śloka 298

ਅਥ ਕਨ੍ਦਵਰ੍ਗਃ | ਕਨ੍ਦਾਨਾਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਸ਼ਤਾਵਰੀਬਿਸਮਣਾਲਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਮਧ੍ਵਾਲੁਕ- ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਲੁਕਕਾਸ੍ਠਾਲੁਕਸ਼ਙ੍ਖਾਲੁਕਰਕ੍ਤਾਲੁਕੇਨ੍ਦੀਵਰੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ||੨੯੮||

View original

अथ कन्दवर्गः | कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक- हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 221 (299) · Śloka 299

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ | ਗੁਰੂਣਿ ਬਹੁਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਦ੍ਧਿਕਰਾਣਿ ਚ ||੨੯੯||

View original

रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च | गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302

ਮਧੁਰੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯੋਤਿਮੂਤ੍ਰਲਃ | ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦੋ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਹਰਸ਼੍ਚ ਸਃ ||੩੦੦|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ | ਮਹਤੀ ਚੈਵ ਹਦ੍ਯਾ ਚ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਿਨੀ ||੩੦੧|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ਼ੀਤਾ ਰਸਾਯਨੀ | ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਏਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੦੨||

View original

मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः | विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००|| वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी | महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी | कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305

ਅਵਿਦਾਹਿ ਬਿਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰਸਂ ਮਾਰੁਤਾਵਹਮ੍ ||੩੦੩|| ਗੁਰੂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਸ਼ੀਤੌ ਚ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕੌ | ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਕਫਕਰਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ ||੩੦੪|| ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ |੩੦੫|

View original

अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३|| गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ | पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४|| सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 224 (305) · Śloka 305

ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ ||੩੦੫||

View original

वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 225 (306) · Śloka 306

ਸ੍ਥੂਲਸੂਰਣਮਾਣਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਕਨ੍ਦਾ ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਾਃ ਕਟੁਕਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਗੁਰਵਃ ਕਫਵਾਤਲਾਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ਼੍ਚ ||੩੦੬||

View original

स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 226 (307) · Śloka 307

ਮਾਨ(ਣ)ਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਗੁਰੁ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਸ੍ਥੂਲਕਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸੂਰਣੋ ਗੁਦਕੀਲਹਾ ||੩੦੭||

View original

मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् | स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309

ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਕਨ੍ਦਾ ਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ | ਕਸਾਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾਃ ||੩੦੮|| ਵਾਰਾਹਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸਪਾਕਤਃ | ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਕਮਿਹਰੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਸ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਃ ||੩੦੯||

View original

कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः | कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८|| वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः | मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 228 (310) · Śloka 310

ਤਾਲਨਾਰਿਕੇਲਖਰ੍ਜੂਰਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਨਃ ||੩੧੦||

View original

तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 229 (311) · Śloka 311

ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਨਾਹੂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਂਸ੍ਤਥਾ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਨਨਿਲਘ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਦ੍ਧਿਕਰਾਨਪਿ ||੩੧੧||

View original

स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा | शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 230 (312) · Śloka 312

ਬਾਲਂ ਹ੍ਯਨਾਰ੍ਤਵਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕ੍ਸਿਤਮ੍ | ਕਨ੍ਦਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯੋ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਰੋਹਤਿ ||੩੧੨||

View original

बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् | कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 231 (313) · Śloka 313

ਅਥ ਲਵਣਵਰ੍ਗਃ | ਅਥ ਲਵਣਾਨਿ- ਸੈਨ੍ਧਵਸਾਮੁਦ੍ਰਵਿਡਸੌਵਰ੍ਚਲਰੋਮਕੌਦ੍ਭਿਦਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਕਟੁਪਾਕੀਨਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚੇਤਿ ||੩੧੩||

View original

अथ लवणवर्गः | अथ लवणानि- सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320

ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘ੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਘ੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੩੧੪|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਮਧੁਰਂ ਪਾਕੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਵਿਦਾਹਿ ਚ | ਭੇਦਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੀਸਚ੍ਚ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ ||੩੧੫|| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦੀਪਨਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ਼ੂਲਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਰੋਚਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਵਿਡਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ ||੩੧੬|| ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਪਾਕੇ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਕਟੁ | ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਰਭਿ ਰੋਚਨਮ੍ ||੩੧੭|| ਰੋਮਕਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ | ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍ ||੩੧੮|| ਲਘੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ | ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਲ੍ਲਵਣਮੌਦ੍ਭਿਦਮ੍ ||੩੧੯|| ਕਫਵਾਤਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਲੇਖਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਭੇਦਿ ਲਵਣਂ ਗੁਟਿਕਾਹ੍ਵਯਮ੍ ||੩੨੦||

View original

चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४|| सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च | भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५|| सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् | रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६|| लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु | गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७|| रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च | वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८|| लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् | सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९|| कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् | दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 233 (321) · Śloka 321

ਊਸਸੂਤਂ ਵਾਲੁਕੈਲਂ ਸ਼ੈਲਮੂਲਾਕਰੋਦ੍ਭਵਮ੍ | ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਛੇਦਿ ਵਿਹਿਤਂ ਕਟੁ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ||੩੨੧||

View original

ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् | लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325

ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰੋਸਕ੍ਸਾਰਪਾਕਿਮਟਙ੍ਕਣਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਭਤਯਃ | ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰਿਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਕ੍ਸਾਰਾਸ੍ਤੁ ਪਾਚਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਃ ਸਰਾਃ | ਜ੍ਞੇਯੌ ਵਹ੍ਨਿਸਮੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਜੌ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਵਿਨਾਸ਼ਨੌ ||੩੨੩|| ਉਸ੍ਣੋਨਿਲਘ੍ਨਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦੀ ਚੋਸਕ੍ਸਾਰੋ ਬਲਾਪਹਃ | ਮੇਦੋਘ੍ਨਃ ਪਾਕਿਮਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨਃ ||੩੨੪|| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋਨਿਲਕਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਣਃ | ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਟਙ੍ਕਣਃ ਕ੍ਸਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੩੨੫||

View original

यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः | गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः | क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः | ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ | शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३|| उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः | मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४|| विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः | अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330

ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਬਂਹਣੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ | ਦੋਸਤ੍ਰਯਾਪਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਿਸਸੂਦਨਮ੍ ||੩੨੬|| ਰੂਪ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਨੁਤ੍ | ਤਾਮ੍ਰਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਲੇਖਨਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਰਮ੍ ||੩੨੭|| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਲੇਖਨਂ ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ | ਵਾਤਕਚ੍ਛੀਤਲਂ ਲੋਹਂ ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੩੨੮|| ਕਟੁ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਂ ਲਵਣਂ ਤ੍ਰਪੁ ਸੀਸਂ ਚ ਲੇਖਨਮ੍ | ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਦੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਯਃ ||੩੨੯|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਮਣਯਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲੇਖਨਾ ਵਿਸਸੂਦਨਾਃ | ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਰਣੀਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮਲਾਪਹਾਃ ||੩੩੦|| ਇਤਿ ਲਵਣਾਦਿਵਰ੍ਗਃ |

View original

सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् | दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६|| रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् | ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७|| सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् | वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८|| कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् | मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९|| चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः | पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०|| इति लवणादिवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 236 (331) · Śloka 331

ਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਾਂਸੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਚੈਵ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਿਹਾਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍ | ਆਸ੍ਵਾਦਤੋ ਭੂਤਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਵਾ ਤਦਾਦਿਸ਼ੇਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿਃ ||੩੩੧||

View original

धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् | आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339

ਸਸ੍ਟਿਕਾ ਯਵਗੋਧੂਮਾ ਲੋਹਿਤਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ਾਲਯਃ | ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੩੨|| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸਾਰਙ੍ਗਕੁਰਙ੍ਗੈਣਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ | ਮਯੂਰਵਰ੍ਮਿਕੂਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਮਾਂਸਗਣੇਸ੍ਵਿਹ ||੩੩੩|| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਸਪਰੂਸਕਮ੍ | ਰਾਜਾਦਨਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਫਲਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩੪|| ਸਤੀਨੋ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ਼੍ਚੁਚ੍ਚੂਚਿਲ੍ਲੀਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾਃ | ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩੫|| ਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣੇਸੁ ਚ | ਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਮਮ੍ਲੇਸੁ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਨਾਗਰਂ ਕਟੌ ||੩੩੬|| ਤਿਕ੍ਤੇ ਪਟੋਲਵਾਰ੍ਤਾਕਂ, ਮਧੁਰੇ ਘਤਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਪੂਗਫਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਸਾਯੇ ਸਪਰੂਸਕਮ੍ ||੩੩੭|| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰੇਸੁ, ਪਾਨੇ ਮਧ੍ਵਾਸਵੌ ਤਥਾ | ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਧਾਨ੍ਯਂ, ਮਾਂਸਂ ਵਯਸਿ ਮਧ੍ਯਮੇ ||੩੩੮|| ਅਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਨ੍ਨਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ੁਭਮ੍ | ਫਲਂ ਪਰ੍ਯਾਗਤਂ, ਸ਼ਾਕਮਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਰੁਣਂ ਨਵਮ੍ ||੩੩੯||

View original

षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः | मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२|| लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः | मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३|| दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् | राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४|| सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः | मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५|| गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च | धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६|| तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते | क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७|| शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा | परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८|| अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् | फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 238 (340) · Śloka 341

ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ | ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਤਾਨ੍ਨਗੁਣਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ | ਲਾਜਮਣ੍ਡੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯਃ ਪਾਚਨਦੀਪਨਃ ||੩੪੦|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਯੁਤਃ |੩੪੧|

View original

अथ कृतान्नवर्गः | अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् | लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०|| वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 239 (341) · Śloka 342

ਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਜਨਨੀ ਲਘ੍ਵੀ ਦੀਪਨੀ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨੀ ||੩੪੧|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮਗ੍ਲਾਨਿਹਰੀ ਪੇਯਾ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੀ |੩੪੨|

View original

स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१|| क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 240 (342) · Śloka 343

ਵਿਲੇਪੀ ਤਰ੍ਪਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੩੪੨|| ਪਥ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦੁਰਸਾ ਲਘ੍ਵੀ ਦੀਪਨੀ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸਾਪਹਾ |੩੪੩|

View original

विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२|| पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 241 (343) · Śloka 344

ਹਦ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਬਂਹਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ ||੩੪੩|| ਸ਼ਾਕਮਾਂਸਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਲੇਪ੍ਯਮ੍ਲਾ ਚ ਦੁਰ੍ਜਰਾ |੩੪੪|

View original

हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३|| शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 242 (344) · Śloka 345

ਸਿਕ੍ਥੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ||੩੪੪|| ਵਿਲੇਪੀ ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ |੩੪੫|

View original

सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४|| विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 243 (345) · Śloka 345

ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਪਾਯਸੋ ਬਲ੍ਯੋ ਮੇਦਃਕਫਕਰੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੪੫||

View original

विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 244 (346) · Śloka 346

ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੀ ਬਲ੍ਯਾ ਕਸ਼ਰਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨੀ |੩੪੬|

View original

कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 245 (346) · Śloka 347

ਧੌਤਸ੍ਤੁ ਵਿਮਲਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮਨੋਜ੍ਞਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸਮਃ ||੩੪੬|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸੁਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ੍ਤੂਸ੍ਣੋ ਵਿਸ਼ਦਸ੍ਤ੍ਵੋਦਨੋ ਲਘੁਃ |੩੪੭|

View original

धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६|| स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 246 (347) · Śloka 347

ਅਧੌਤੋਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੋਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੋਦਨੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੪੭||

View original

अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 247 (348) · Śloka 348

ਲਘੁਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਕਫਹਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਃ |੩੪੮|

View original

लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 248 (348) · Śloka 349

ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਫਲੈਃ ਕਨ੍ਦੈਰ੍ਵਿਦਲਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾਃ ||੩੪੮|| ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾ ਬਲ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰੋਪਸਾਧਿਤਾਃ |੩੪੯|

View original

स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८|| गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 249 (349) · Śloka 349

ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਸ੍ਤੁਸੋ ਭਸ੍ਟ ਈਸਤ੍ ਸੂਪੋ ਲਘੁਰ੍ਹਿਤਃ ||੩੪੯||

View original

सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 250 (350) · Śloka 350

ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਂ ਸ਼ਾਕਂ ਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ | ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਰਹਿਤਮਪੀਡਿਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੩੫੦||

View original

स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् | अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 251 (351) · Śloka 352

ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲਕਟੁਕੈਃ ਸਹ ||੩੫੧|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਰੋਚਨਂ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ |੩੫੨|

View original

मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् | स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१|| सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 252 (352) · Śloka 353

ਤਦੇਵ ਗੋਰਸਾਦਾਨਂ ਸੁਰਭਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ ||੩੫੨|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਦ੍ਰੇਕੀ ਬਲਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੩੫੩|

View original

तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२|| विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 253 (353) · Śloka 354

ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਰ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਗੁਰੁ ||੩੫੩|| ਰੋਚਨਂ ਬਲਮੇਧਾਗ੍ਨਿਮਾਂਸੌਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੩੫੪|

View original

परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३|| रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 254 (354) · Śloka 354

ਤਦੇਵੋਲ੍ਲੁਪ੍ਤਪਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦੁਲ੍ਲੁਪ੍ਤਮਿਤਿ ਪਾਚਕਾਃ ||੩੫੪||

View original

तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 255 (355) · Śloka 355

ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨੌ ਪਕ੍ਵਮਤੋ ਲਘੁ |੩੫੫|

View original

परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 256 (356) · Śloka 356

ਤਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਕਾਪ੍ਰੋਤਮਙ੍ਗਾਰਪਰਿਪਾਚਿਤਮ੍ ||੩੫੫|| ਜ੍ਞੇਯਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁਪਾਕਤਃ |੩੫੬|

View original

तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५|| ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358

ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਂ ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਕਨ੍ਦੁਪਾਚਿਤਮ੍ ||੩੫੬|| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦੀਦਸ਼ਮ੍ | ਮਾਂਸਂ ਯਤ੍ਤੈਲਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਦ੍ਗੁਰੁ ||੩੫੭|| ਲਘ੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਅਨੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਘਤਸਾਧਿਤਮ੍ ||੩੫੮||

View original

उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६|| परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् | मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७|| लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् | अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361

ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਪ੍ਰਾਣਜਨਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਃ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਰਮਹਰੋ ਹਦ੍ਯੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੩੫੯|| ਸ੍ਮਤ੍ਯੋਜਃਸ੍ਵਰਹੀਨਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤੋਰਸਾਮ੍ | ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਮਲ੍ਪਰੇਤਸਾਮ੍ ||੩੬੦|| ਆਪ੍ਯਾਯਨਃ ਸਂਹਨਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ |੩੬੧|

View original

प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः | वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९|| स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् | भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०|| आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 259 (361) · Śloka 361

ਸ ਦਾਡਿਮਯੁਤੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੬੧||

View original

स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 260 (362) · Śloka 362

ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ | ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਪਹਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸੌਰਾਵਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ ||੩੬੨||

View original

प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् | क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 260 (363) · Śloka 363

ਯਨ੍ਮਾਂਸਮੁਦ੍ਧਤਰਸਂ ਨ ਤਤ੍ ਪੁਸ੍ਟਿਬਲਾਵਹਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰਸਂ ਮਾਰੁਤਾਵਹਮ੍ ||੩੬੩||

View original

यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 262 (364) · Śloka 364

ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਃ ਖਾਨਿਸ੍ਕਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਗੁਰੁਃ |੩੬੪|

View original

दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366

ਮਾਂਸਂ ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਦਸਦਿ ਪੇਸਿਤਮ੍ ||੩੬੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠਿਮਰਿਚਗੁਡਸਰ੍ਪਿਃਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਐਕਧ੍ਯਂ ਪਾਚਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵੇਸਵਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ ||੩੬੫|| ਵੇਸਵਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਰੁਜਾਪਹਃ |੩੬੬|

View original

मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४|| पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् | ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५|| वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 264 (366) · Śloka 367

ਕਫਘ੍ਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਾਮਪਿ ||੩੬੬|| ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਥ੍ਯਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਃ ਕਤਾਕਤਃ |੩੬੭|

View original

कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६|| ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 265 (367) · Śloka 368

ਸ ਤੁ ਦਾਡਿਮਮਦ੍ਵੀਕਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਗਸਾਡਵਃ ||੩੬੭|| ਰੁਚਿਸ੍ਯੋ ਲਘੁਪਾਕਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਵਿਰੋਧਕਤ੍ |੩੬੮|

View original

स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७|| रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 266 (368) · Śloka 369

ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਗੋਧੂਮਕੁਲਤ੍ਥਲਵਣੈਃ ਕਤਃ ||੩੬੮|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੩੬੯|

View original

मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८|| कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 267 (369) · Śloka 370

ਮਦ੍ਵੀਕਾਦਾਡਿਮੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋਨਿਲਾਰ੍ਦਿਤੇ ||੩੬੯|| ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯੋ ਲਘੁਪਾਕ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੩੭੦|

View original

मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९|| रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 268 (370) · Śloka 371

ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਯੂਸੌ ਤੁ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਿਣੌ ||੩੭੦|| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੌ ਦੀਪਨੌ ਹਦ੍ਯੌ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਾਪਹੌ |੩੭੧|

View original

पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०|| पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373

ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਜ੍ਵਰਾਨ੍ ||੩੭੧|| ਹਨ੍ਤਿ ਮੂਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਕਫਮੇਦੋਗਲਗ੍ਰਹਾਨ੍ | ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸੋਨਿਲਹਾ ਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੭੨|| ਤੂਣੀਪ੍ਰਤੂਣੀਕਾਸਾਸ਼੍ਮਗੁਲ੍ਮਮੇਦਃਕਫਾਵਹਃ |੩੭੩|

View original

श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१|| हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् | कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२|| तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 270 (373) · Śloka 374

ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੈਰ੍ਯੂਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ਮਨੋ ਲਘੁਃ ||੩੭੩|| ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮੇਦੋਘ੍ਨੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ |੩੭੪|

View original

दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३|| प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 271 (374) · Śloka 374

ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਹਿਤਃ ||੩੭੪||

View original

मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 272 (375) · Śloka 375

ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯੂਸਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯੋਨਿਲਾਪਹਃ |੩੭੫|

View original

यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 273 (375) · Śloka 375

ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਃ ||੩੭੫||

View original

सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 274 (376) · Śloka 376

ਖਡਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਹਦ੍ਯੌ ਤਥਾ ਵਾਤਕਫੇ ਹਿਤੌ |੩੭੬|

View original

खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377

ਬਲ੍ਯਃ ਕਫਾਨਿਲੌ ਹਨ੍ਤਿ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ ||੩੭੬|| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਃ ਕਫਕਦ੍ਬਲ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਾਤਹਰੋ ਗੁਰੁਃ | ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸਰਕ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਃ ||੩੭੭||

View original

बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६|| दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः | तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 276 (378) · Śloka 378

ਖਡਾਃ ਖਡਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸਾ(ਖਾ)ਡਵਾਃ ਪਾਨਕਾਨਿ ਚ | ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਤਃ ||੩੭੮||

View original

खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च | एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 277 (379) · Śloka 379

ਅਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਮਕਤਂ ਕਟੁਕੈਰ੍ਵਿਨਾ | ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਲਵਣਸ੍ਨੇਹਕਟੁਕੈਃ ਸਂਯੁਤਂ ਕਤਮ੍ ||੩੭੯||

View original

अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना | विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 278 (380) · Śloka 380

ਅਥ ਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲੈਰਮ੍ਲਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ | ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ ਹਿਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸਂਸ੍ਕਤਂ ਰਸਮ੍ ||੩੮੦||

View original

अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् | यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 279 (381) · Śloka 381

ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ |੩੮੧|

View original

दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 280 (381) · Śloka 382

ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ ਵਿਰੂਢਕਮ੍ ||੩੮੧|| ਸਿਣ੍ਡਾਕੀ ਚ ਗੁਰੂਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਚ |੩੮੨|

View original

तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१|| सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 281 (382) · Śloka 382

ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਵਟਕਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਿਦਾਹੀਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ ||੩੮੨||

View original

तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 282 (383) · Śloka 383

ਲਘਵੋ ਬਂਹਣਾ ਵਸ੍ਯਾ ਹਦ੍ਯਾ ਰੋਚਨਦੀਪਨਾਃ | ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਾ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ ||੩੮੩||

View original

लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः | तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 282 (384) · Śloka 384

ਰਸਾਲਾ ਬਂਹਣੀ ਬਲ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਚ ਰੋਚਨੀ |੩੮੪|

View original

रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 283 (384) · Śloka 384

ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਗੁਡਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦਧ੍ਯਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੩੮੪||

View original

स्नेहनं गुडसंयुक्तं हृद्यं दध्यनिलापहम् ||३८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388

ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ | ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਾ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੩੮੫|| ਮਨ੍ਥਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਃ ਪਿਪਾਸਾਸ਼੍ਰਮਨਾਸ਼ਨਃ | ਸਾਮ੍ਲਸ੍ਨੇਹਗੁਡੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੮੬|| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਦਕਯੁਤਃ ਕਫਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ||੩੮੭|| ਵਰ੍ਗਤ੍ਰਯੇਣੋਪਹਿਤੋ ਮਲਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਃ |੩੮੮|

View original

सक्तवः सर्पिषाऽभ्यक्ताः शीतवारिपरिप्लुताः | नातिद्रवा नातिसान्द्रा मन्थ इत्युपदिश्यते ||३८५|| मन्थः सद्योबलकरः पिपासाश्रमनाशनः | साम्लस्नेहगुडो मूत्रकृच्छ्रोदावर्तनाशनः ||३८६|| शर्करेक्षुरसद्राक्षायुक्तः पित्तविकारनुत् | द्राक्षामधूदकयुतः कफरोगनिबर्हणः ||३८७|| वर्गत्रयेणोपहितो मलदोषानुलोमनः |३८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391

ਗੌਡਮਮ੍ਲਮਨਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪਾਨਕਂ ਗੁਰੁ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍ ||੩੮੮|| ਤਦੇਵ ਖਣ੍ਡਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਹਿਤਂ ਪੁਨਃ | ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਹਿਮਂ ਪਾਨਕਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਤ੍ਯਯਮ੍ ||੩੮੯|| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰਮਹਰਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਤਸਾਪਹਮ੍ | ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਕੋਲਾਨਾਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਾਨਕਮ੍ ||੩੯੦|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ | ਪਾਨਕਾਨਾਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩੯੧|| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ |

View original

गौडमम्लमनम्लं वा पानकं गुरु मूत्रलम् ||३८८|| तदेव खण्डमृद्वीकाशर्करासहितं पुनः | साम्लं सतीक्ष्णं सहिमं पानकं स्यान्निरत्ययम् ||३८९|| मार्द्वीकं तु श्रमहरं मूर्च्छादाहतृषापहम् | परूषकाणां कोलानां हृद्यं विष्टम्भि पानकम् ||३९०|| द्रव्यसंयोगसंस्कारं ज्ञात्वा मात्रां च सर्वतः | पानकानां यथायोगं गुरुलाघवमादिशेत् ||३९१|| इति कृतान्नवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 286 (392) · Śloka 392

ਅਥ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਃ | ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਤਃ |੩੯੨|

View original

अथ भक्ष्यवर्गः | वक्ष्याम्यतः परं भक्ष्यान् रसवीर्यविपाकतः |३९२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 287 (392) · Śloka 393

ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਕਤਾ ਬਲ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ ||੩੯੨|| ਅਦਾਹਿਨਃ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਾ ਦੀਪਨਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਾਃ |੩੯੩|

View original

भक्ष्याः क्षीरकृता बल्या वृष्या हृद्याः सुगन्धिनः ||३९२|| अदाहिनः पुष्टिकरा दीपनाः पित्तनाशनाः |३९३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 288 (393) · Śloka 394

ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾ ਘਤਪੂਰਾਃ ਕਫਾਵਹਾਃ ||੩੯੩|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਲਾਃ |੩੯੪|

View original

तेषां प्राणकरा हृद्या घृतपूराः कफावहाः ||३९३|| वातपित्तहरा वृष्या गुरवो रक्तमांसलाः |३९४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 289 (394) · Śloka 395

ਬਂਹਣਾ ਗੌਡਿਕਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋਨਿਲਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੩੯੪|| ਅਦਾਹਿਨਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ |੩੯੫|

View original

बृंहणा गौडिका भक्ष्या गुरवोऽनिलनाशनाः ||३९४|| अदाहिनः पित्तहराः शुक्रलाः कफवर्धनाः |३९५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 290 (395) · Śloka 396

ਮਧੁਸ਼ੀਰ੍ਸਕਸਂਯਾਵਾਃ ਪੂਪਾ ਯੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੩੯੫|| ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੋਦਕਾਸ੍ਤੁ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਾਃ |੩੯੬|

View original

मधुशीर्षकसंयावाः पूपा ये ते विशेषतः ||३९५|| गुरवो बृंहणाश्चैव मोदकास्तु सुदुर्जराः |३९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 291 (396) · Śloka 397

ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਃ ਪਵਨਾਪਹਃ ||੩੯੬|| ਗੁਰੁਰ੍ਮਸ੍ਟਤਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਟ੍ਟਕਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਃ |੩੯੭|

View original

रोचनो दीपनः स्वर्यः पित्तघ्नः पवनापहः ||३९६|| गुरुर्मृष्टतरमश्चैव सट्टकः प्राणवर्धनः |३९७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 292 (397) · Śloka 398

ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਫਕਰੋ ਗੁਰੁਃ ||੩੯੭|| ਵਾਤਾਪਹਸ੍ਤਪ੍ਤਿਕਰੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ |੩੯੮|

View original

हृद्यः सुगन्धिर्मधुरः स्निग्धः कफकरो गुरुः ||३९७|| वातापहस्तृप्तिकरो बल्यो विष्यन्द उच्यते |३९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 293 (398) · Śloka 399

ਬਂਹਣਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਾਮਿਤਾਃ ||੩੯੮|| ਹਦ੍ਯਾਃ ਪਥ੍ਯਤਮਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਲਘਵਃ ਫੇਨਕਾਦਯਃ |੩੯੯|

View original

बृंहणा वातपित्तघ्ना भक्ष्या बल्यास्तु सामिताः ||३९८|| हृद्याः पथ्यतमास्तेषां लघवः फेनकादयः |३९९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 294 (399) · Śloka 400

ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਵੇਸਵਾਰਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਮਤਾਃ ||੩੯੯|| ਵੇਸਵਾਰੈਃ ਸਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਗੁਰੁਬਂਹਣਾਃ |੪੦੦|

View original

मुद्गादिवेसवाराणां पूर्णा विष्टम्भिनो मताः ||३९९|| वेसवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः |४००|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 295 (400) · Śloka 400

ਪਾਲਲਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਨਾਃ, ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ||੪੦੦||

View original

पाललाः श्लेष्मजननाः, शष्कुल्यः कफपित्तलाः ||४००||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 296 (401) · Śloka 401

ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਾਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ | ਵਿਦਾਹਿਨੋ ਨਾਤਿਬਲਾ ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੦੧||

View original

वीर्योष्णाः पैष्टिका भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः | विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ||४०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 297 (402) · Śloka 403

ਵੈਦਲਾ ਲਘਵੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਸਸ੍ਟਮਾਰੁਤਾਃ | ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੦੨|| ਬਲ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗੁਰਵੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਸਸਾਧਿਤਾਃ |੪੦੩|

View original

वैदला लघवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः | विष्टम्भिनः पित्तसमाः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ||४०२|| बल्या वृष्यास्तु गुरवो विज्ञेया माषसाधिताः |४०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 298 (403) · Śloka 403

ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਵਿਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ||੪੦੩||

View original

कूर्चिकाविकृता भक्ष्या गुरवो नातिपित्तलाः ||४०३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 299 (404) · Śloka 404

ਵਿਰੂਢਕਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋਨਿਲਪਿਤ੍ਤਲਾਃ | ਵਿਦਾਹੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਦੂਸਣਾਃ ||੪੦੪||

View original

विरूढककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः | विदाहोत्क्लेशजनना रूक्षा दृष्टिप्रदूषणाः ||४०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406

ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਲਘਵੋ ਘਤਪਾਚਿਤਾਃ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਾਃ ||੪੦੫|| ਵਿਦਾਹਿਨਸ੍ਤੈਲਕਤਾ ਗੁਰਵਃ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ | ਉਸ੍ਣਾ ਮਾਰੁਤਦਸ੍ਟਿਘ੍ਨਾਃ ਪਿਤ੍ਤਲਾਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਦੂਸਣਾਃ ||੪੦੬||

View original

हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः | वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ||४०५|| विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः | उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदूषणाः ||४०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 301 (407) · Śloka 407

ਫਲਮਾਂਸੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਤਿਲਮਾਸੋਪਸਂਸ੍ਕਤਾਃ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾ ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਃ ||੪੦੭||

View original

फलमांसेक्षुविकृतितिलमाषोपसंस्कृताः | भक्ष्या बल्याश्च गुरवो बृंहणा हृदयप्रियाः ||४०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 302 (408) · Śloka 408

ਕਪਾਲਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵੋ ਵਾਤਕੋਪਨਾਃ | ਸੁਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤਨਵਸ਼੍ਚੈਵ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਲਘਵੋ ਮਤਾਃ ||੪੦੮||

View original

कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः | सुपक्वास्तनवश्चैव भूयिष्ठं लघवो मताः ||४०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 303 (409) · Śloka 409

ਸਕਿਲਾਟਾਦਯੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ |੪੦੯|

View original

सकिलाटादयो भक्ष्या गुरवः कफवर्धनाः |४०९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 304 (409) · Śloka 409

ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗੁਰਵੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੦੯||

View original

कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ||४०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 305 (410) · Śloka 410

ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰੋ ਵਾਟ੍ਯਃ ਕਾਸਪੀਨਸਮੇਹਨੁਤ੍ |੪੧੦|

View original

उदावर्तहरो वाट्यः कासपीनसमेहनुत् |४१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 306 (410) · Śloka 410

ਧਾਨੋਲੁਮ੍ਬਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵਃ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਣਾਃ ||੪੧੦||

View original

धानोलुम्बास्तु लघवः कफमेदोविशोषणाः ||४१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412

ਸ਼ਕ੍ਤਵੋ ਬਂਹਣਾ ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ | ਪੀਤਾਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਾ ਭੇਦਿਨਃ ਪਵਨਾਪਹਾਃ ||੪੧੧|| ਗੁਰ੍ਵੀ ਪਿਣ੍ਡੀ ਖਰਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲਘ੍ਵੀ ਸੈਵ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ | ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਮਾਸ਼ੁ ਜੀਰ੍ਯੇਤ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਵਲੇਹਿਕਾ ||੪੧੨||

View original

शक्तवो बृंहणा वृष्यास्तृष्णापित्तकफापहाः | पीताः सद्योबलकरा भेदिनः पवनापहाः ||४११|| गुर्वी पिण्डी खराऽत्यर्थं लघ्वी सैव विपर्ययात् | शक्तूनामाशु जीर्येत मृदुत्वादवलेहिका ||४१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 308 (413) · Śloka 413

ਲਾਜਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤਿਸਾਰਘ੍ਨਾ ਦੀਪਨਾਃ ਕਫਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘਵਸ੍ਤਣ੍ਮਲਾਪਹਾਃ ||੪੧੩||

View original

लाजाश्छर्द्यतिसारघ्ना दीपनाः कफनाशनाः | बल्याः कषायमधुरा लघवस्तृण्मलापहाः ||४१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 309 (414) · Śloka 414

ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਘਰ੍ਮਾਰ੍ਤਿਨੁਦਸ੍ਤਤ੍ਸਕ੍ਤਵੋ ਮਤਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਾਹਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੪੧੪||

View original

तृट्छर्दिदाहघर्मार्तिनुदस्तत्सक्तवो मताः | रक्तपित्तहराश्चैव दाहज्वरविनाशनाः ||४१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 310 (415) · Śloka 415

ਪਥੁਕਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾਃ ਕਫਵਰ੍ਧਨਾਃ | ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਕ੍ਸੀਰਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ ||੪੧੫||

View original

पृथुका गुरवः स्निग्धा बृंहणाः कफवर्धनाः | बल्याः सक्षीरभावात्तु वातघ्ना भिन्नवर्चसः ||४१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 311 (416) · Śloka 416

ਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ਪਿਸ੍ਟਮਾਮਂ ਤਣ੍ਡੁਲਂ ਕਮਿਮੇਹਨੁਤ੍ |੪੧੬|

View original

सन्धानकृत्पिष्टमामं तण्डुलं कृमिमेहनुत् |४१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 312 (416) · Śloka 417

ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸੋ ਬਂਹਣਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੋ ਨਵਃ ||੪੧੬|| ਸਨ੍ਧਾਨਕਨ੍ਮੇਹਹਰਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਃ ਸ੍ਮਤਃ |੪੧੭|

View original

सुदुर्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ||४१६|| सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः |४१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418

ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ ||੪੧੭|| ਯਥਾਕਾਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਣਾਂ ਛਨ੍ਦਤੋਪਿ ਵਾ | ਅਨੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਨਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੧੮|| ਇਤਿ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਃ |

View original

द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य च ||४१७|| यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा | अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्दिशेत् ||४१८|| इति भक्ष्यवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 314 (419) · Śloka 419

ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨੁਪਾਨਾਨ੍ਯੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | - ਅਮ੍ਲੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਹਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾ ਮਾਧੁਰ੍ਯਯੋਗੇ ਪ੍ਰਣਯੀਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਥਾਮ੍ਲਯੋਗੇ ਮਧੁਰੇਣ ਤਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯਮ੍ ||੪੧੯||

View original

अतः सर्वानुपानान्युपदेक्ष्यामः | - अम्लेन केचिद्विहता मनुष्या माधुर्ययोगे प्रणयीभवन्ति | तथाम्लयोगे मधुरेण तृप्तास्तेषां यथेष्टं प्रवदन्ति पथ्यम् ||४१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422

ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਤੋਯਾਸਵਮਦ੍ਯਯੂਸਫਲਾਮ੍ਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪਯੋਰਸਾਨਾਮ੍ | ਯਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਹਿਤਂ ਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਤ੍ਵਿਹ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਤ੍ ||੪੨੦|| ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਚ ਕਾਲਂ ਚ ਵਿਭਾਵ੍ਯ ਧੀਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ | ਸਰ੍ਵਾਨੁਪਾਨੇਸੁ ਵਰਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੈਧ੍ਯਂ ਯਦਮ੍ਭਃ ਸ਼ੁਚਿਭਾਜਨਸ੍ਥਮ੍ ||੪੨੧|| ਲੋਕਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੋਯਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟਾਃ | ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪ ਏਸੋਭਿਹਿਤੋਨੁਪਾਨੇ... |੪੨੨|

View original

शीतोष्णतोयासवमद्ययूषफलाम्लधान्याम्लपयोरसानाम् | यस्यानुपानं तु हितं भवेद्यत्तस्मै प्रदेयं त्विह मात्रया तत् ||४२०|| व्याधिं च कालं च विभाव्य धीरैर्द्रव्याणि भोज्यानि च तानि तानि | सर्वानुपानेषु वरं वदन्ति मैध्यं यदम्भः शुचिभाजनस्थम् ||४२१|| लोकस्य जन्मप्रभृति प्रशस्तं तोयात्मकाः सर्वरसाश्च दृष्टाः | सङ्क्षेप एषोऽभिहितोऽनुपाने... |४२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431

... ਸ੍ਵਤਃ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ||੪੨੨|| ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਥ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਤੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੌਵਰਕਾਤ੍ਤਥਾ ||੪੨੩|| ਅਨੁਪਾਨਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ ਤੈਲੇ ਯੂਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍ | ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੪੨੪|| ਦਧਿਪਾਯਸਮਦ੍ਯਾਰ੍ਤਿਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇ ਤਥੈਵ ਚ | ਕੇਚਿਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਮਯਸ੍ਯਾਹੁਰਨੁਪਾਨਂ ਸੁਖੋਦਕਮ੍ ||੪੨੫|| ਪਯੋ ਮਾਂਸਰਸੋ ਵਾਪਿ ਸ਼ਾਲਿਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭੋਜਿਨਾਮ੍ | ਯੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵਾਤਪਸਨ੍ਤਾਪਵਿਸਮਦ੍ਯਰੁਜਾਸੁ ਚ ||੪੨੬|| ਮਾਸਾਦੇਰਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁ ਵਾ | ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸੇਸੁ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੪੨੭|| ਅਮਦ੍ਯਪਾਨਾਮੁਦਕਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਰ੍ਮਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਮਮਤੋਪਮਮ੍ ||੪੨੮|| ਸੁਰਾ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਮਨੁਪਾਨਂ ਮਧੂਦਕਮ੍ | ਨਿਰਾਮਯਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੪੨੯|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਮਾਰੁਤੇ ਪਥ੍ਯਂ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਅਨੁਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੪੩੦|| ਹਿਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਿਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਤਥਾ | ਅਰ੍ਕਸ਼ੇਲੁਸ਼ਿਰੀਸਾਣਾਮਾਸਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸਾਰ੍ਤਿਸੁ ||੪੩੧||

View original

... ष्वतः परं विस्तरतोऽभिधास्ये ||४२२|| उष्णोदकानुपानं तु स्नेहानामथ शस्यते | ऋते भल्लातकस्नेहात् स्नेहात्तौवरकात्तथा ||४२३|| अनुपानं वदन्त्येके तैले यूषाम्लकाञ्जिकम् | शीतोदकं माक्षिकस्य पिष्टान्नस्य च सर्वशः ||४२४|| दधिपायसमद्यार्तिविषजुष्टे तथैव च | केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम् ||४२५|| पयो मांसरसो वाऽपि शालिमुद्गादिभोजिनाम् | युद्धाध्वातपसन्तापविषमद्यरुजासु च ||४२६|| माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा | मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम् ||४२७|| अमद्यपानामुदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते | क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम् ||४२८|| सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम् | निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम् ||४२९|| स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं, कफे रूक्षोष्णमिष्यते | अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम् ||४३०|| हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा | अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु ||४३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433

ਅਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਵਰ੍ਗਾਣਾਮਨੁਪਾਨਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਮੇ ਸ਼ਣੁ ||੪੩੨|| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਯਜਾਤਾਨਾਂ ਬਦਰਾਮ੍ਲਂ, ਵੈਦਲਾਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ, ਜਙ੍ਘਾਲਾਨਾਂ ਧਨ੍ਵਜਾਨਾਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸਵਃ, ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਣਾਂ ਕੋਲਬਦਰਾਸਵਃ, ਪ੍ਰਤੁਦਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਸਵਃ, ਗੁਹਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਖਰ੍ਜੂਰਨਾਲਿਕੇਰਾਸਵਃ, ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸਵਃ, ਪਰ੍ਣਮਗਾਣਾਂ ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾਸਵਃ, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਂ ਫਲਾਸਵਃ , ਏਕਸ਼ਫਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਃ, ਅਨੇਕਸ਼ਫਾਨਾਂ ਖਦਿਰਾਸਵਃ, ਕੂਲਚਰਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਾਸਵਃ, ਕੋਸ਼ਵਾਸਿਨਾਂ ਪਾਦਿਨਾਂ ਚ ਸ ਏਵ, ਪ੍ਲਵਾਨਾਮਿਕ੍ਸੁਰਸਾਸਵਃ, ਨਾਦੇਯਾਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਮਣਾਲਾਸਵਃ, ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਸਵਃ, ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਾਸਵਃ, ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਦਾਡਿਮਵੇਤ੍ਰਾਸਵਃ, ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਯੁਕ੍ਤਃ ਖਣ੍ਡਾਸਵਃ, ਤਾਲਫਲਾਦੀਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ, ਕਟੁਕਾਨਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਨਲਵੇਤ੍ਰਾਸਵਃ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਸੁਕਾਸਵਃ, ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਦਾਰ੍ਵੀਕਰੀਰਾਸਵਃ, ਚੁਚ੍ਚੁਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਲੋਧ੍ਰਾਸਵਃ, ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਃ, ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਸ ਏਵ, ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਸਵਃ, ਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਾਮਮ੍ਲਫਲਾਸਵਃ, ਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਾਂ ਸੁਰਾਸਵ ਆਰਨਾਲਂ ਚ, ਤੋਯਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੇਤਿ ||੪੩੩||

View original

अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक् | प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण सर्वेषामेव मे शृणु ||४३२|| तत्र पूर्वशस्यजातानां बदराम्लं, वैदलानां धान्याम्लं, जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः, विष्किराणां कोलबदरासवः, प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः, गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः, प्रसहानामश्वगन्धासवः, पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः, बिलेशयानां फलासवः , एकशफानां त्रिफलासवः, अनेकशफानां खदिरासवः, कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः, कोशवासिनां पादिनां च स एव, प्लवानामिक्षुरसासवः, नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः, सामुद्राणां मातुलुङ्गासवः, अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः, कषायाणां दाडिमवेत्रासवः, मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः, तालफलादीनां धान्याम्लं, कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः, पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः, कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः, चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः, जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः, कुसुम्भशाकस्य स एव, मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः, तालमस्तकादीनामम्लफलासवः, सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च, तोयं वा सर्वत्रेति ||४३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 318 (434) · Śloka 434

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਨੁਪਾਨਾਨਾਂ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤੋਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ |੪੩੪|

View original

भवन्ति चात्र- सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम् |४३४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 319 (434) · Śloka 434

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪੩੪||

View original

सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितमुच्यते ||४३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 320 (435) · Śloka 435

ਉਸ੍ਣਂ ਵਾਤੇ ਕਫੇ ਤੋਯਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ |੪੩੫|

View original

उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम् |४३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438

ਦੋਸਵਦ੍ਗੁਰੁ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਮਤਿਮਾਤ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੪੩੫|| ਯਥੋਕ੍ਤੇਨਾਨੁਪਾਨੇਨ ਸੁਖਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜੀਰ੍ਯਤਿ | ਰੋਚਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਭੇਦਨਮ੍ ||੪੩੬|| ਤਰ੍ਪਣਂ ਮਾਰ੍ਦਵਕਰਂ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ ਸੁਖਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਪਿਪਾਸਾਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਰਮ੍ ||੪੩੭|| ਬਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪਾਨਂ ਸਦੋਚ੍ਯਤੇ |੪੩੮|

View original

दोषवद्गुरु वा भुक्तमतिमात्रमथापि वा ||४३५|| यथोक्तेनानुपानेन सुखमन्नं प्रजीर्यति | रोचनं बृंहणं वृष्यं दोषसङ्घातभेदनम् ||४३६|| तर्पणं मार्दवकरं श्रमक्लमहरं सुखम् | दीपनं दोषशमनं पिपासाच्छेदनं परम् ||४३७|| बल्यं वर्णकरं सम्यगनुपानं सदोच्यते |४३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 322 (438) · Śloka 439

ਤਦਾਦੌ ਕਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪੀਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਮਧ੍ਯਸੇਵਿਤਮ੍ ||੪੩੮|| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪੀਤਂ ਬਂਹਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |੪੩੯|

View original

तदादौ कर्शयेत्पीतं स्थापयेन्मध्यसेवितम् ||४३८|| पश्चात्पीतं बृंहयति तस्माद्वीक्ष्य प्रयोजयेत् |४३९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 323 (439) · Śloka 440

ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਮਲ੍ਕਿਨ੍ਨਮਨ੍ਨਮਦ੍ਰਵਪਾਯਿਨਾਮ੍ ||੪੩੯|| ਭਵਤ੍ਯਾਬਾਧਜਨਨਮਨੁਪਾਨਮਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ |੪੪੦|

View original

स्थिरतां गतमल्किन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ||४३९|| भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् |४४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 324 (440) · Śloka 441

ਨ ਪਿਬੇਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਤੋ ਰੋਗੇ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗੇ ||੪੪੦|| ਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕਃ ਪ੍ਰਸੇਕੀ ਚ ਯਸ੍ਯ ਚੋਪਹਤਃ ਸ੍ਵਰਃ |੪੪੧|

View original

न पिबेच्छ्वासकासार्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ||४४०|| क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः |४४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442

ਪੀਤ੍ਵਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਗੇਯਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ||੪੪੧|| ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਂ ਤਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠੋਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸਾਦਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਮਯਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਬਹੂਨ੍ ||੪੪੨||

View original

पीत्वाऽध्वभाष्याध्ययनगेयस्वप्नान्न शीलयेत् ||४४१|| प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कण्ठोरसि स्थितम् | स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयाञ्जनयेद्बहून् ||४४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 326 (443) · Śloka 443

ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤੇਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ | ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਨਕਾਲਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੪੩||

View original

गुरुलाघवचिन्तेयं स्वभावं नातिवर्तते | तथा संस्कारमात्रान्नकालांश्चाप्युत्तरोत्तरम् ||४४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 327 (444) · Śloka 444

ਮਨ੍ਦਕਰ੍ਮਾਨਲਾਰੋਗ੍ਯਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ ਸੁਖੋਚਿਤਾਃ | ਜਨ੍ਤਵੋ ਯੇ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤੇਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ||੪੪੪||

View original

मन्दकर्मानलारोग्याः सुकुमाराः सुखोचिताः | जन्तवो ये तु तेषां हि चिन्तेयं परिकीर्त्यते ||४४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 328 (445) · Śloka 445

ਬਲਿਨਃ ਖਰਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਯੇ ਯੇ ਚ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯੋ ਨਰਾਃ | ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ||੪੪੫|| ਇਤ੍ਯਨੁਪਾਨਵਰ੍ਗਃ |

View original

बलिनः खरभक्ष्या ये ये च दीप्ताग्नयो नराः | कर्मनित्याश्च ये तेषां नावश्यं परिकीर्त्यते ||४४५|| इत्यनुपानवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 329 (446) · Śloka 446

ਅਥਾਹਾਰਵਿਧਿਂ ਵਤ੍ਸ! ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਖਿਲਂ ਸ਼ਣੁ |੪੪੬|

View original

अथाहारविधिं वत्स! विस्तरेणाखिलं शृणु |४४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 330 (446) · Śloka 446

ਆਪ੍ਤਾਸ੍ਥਿਤਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਚਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਨਸਮ੍ ||੪੪੬||

View original

आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्यं महानसम् ||४४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 331 (447) · Śloka 447

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਤੈਰ੍ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ | ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਸਙ੍ਗੁਪ੍ਤਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੪੪੭||

View original

तत्राप्तैर्गुणसम्पन्नं भक्ष्यमन्नं सुसंस्कृतम् | शुचौ देशे सुसङ्गुप्तं समुपस्थापयेद्भिषक् ||४४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 332 (448) · Śloka 448

ਵਿਸਘ੍ਨੈਰਗਦੈਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਜਨੋਦਕੈਃ | ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਹਤਵਿਸਂ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ||੪੪੮||

View original

विषघ्नैरगदैः स्पृष्टं प्रोक्षितं व्यजनोदकैः | सिद्धैर्मन्त्रैर्हतविषं सिद्धमन्नं निवेदयेत् ||४४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457

ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਮਾਹਾਰਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ | ਘਤਂ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣਾਯਸੇ ਦੇਯਂ, ਪੇਯਾ ਦੇਯਾ ਤੁ ਰਾਜਤੇ ||੪੪੯|| ਫਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਦਲੇਸੁ ਤੁ | ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸੌਵਰ੍ਣੇਸੁ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੪੫੦|| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਿ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚੈਵਂ ਰਾਜਤੇਸੂਪਹਾਰਯੇਤ੍ | ਕਟ੍ਵਰਾਣਿ ਖਡਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛੈਲੇਸੁ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੧|| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸੁਸ਼ਤਂ ਪਯਃ | ਪਾਨੀਯਂ, ਪਾਨਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਨ੍ਮਯੇਸੁ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੨|| ਕਾਚਸ੍ਫਟਿਕਪਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸ਼ੀਤਲੇਸੁ ਸ਼ੁਭੇਸੁ ਚ | ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦੂਰ੍ਯਚਿਤ੍ਰੇਸੁ ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਨ੍ ||੪੫੩|| ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਮਲੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਨੋਰਮੇ | ਸੂਦਃ ਸੂਪੌਦਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ ||੪੫੪|| ਫਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ | ਤਾਨਿ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੪੫੫|| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਾਣਿ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਨੀਯਂ ਪਾਨਕਂ ਪਯਃ | ਖਡਾਨ੍ ਯੂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪੇਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੫੬|| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਗੁਡਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਨ੍ | ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਚ ਮਧ੍ਯਤਃ ||੪੫੭||

View original

वक्ष्याम्यतः परं कृत्स्नामाहारस्योपकल्पनाम् | घृतं कार्ष्णायसे देयं, पेया देया तु राजते ||४४९|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्वै दलेषु तु | परिशुष्कप्रदिग्धानि सौवर्णेषु प्रकल्पयेत् ||४५०|| प्रद्रवाणि रसांश्चैवं राजतेषूपहारयेत् | कट्वराणि खडांश्चैव सर्वाञ्छैलेषु दापयेत् ||४५१|| दद्यात्ताम्रमये पात्रे सुशीतं सुशृतं पयः | पानीयं, पानकं मद्यं मृन्मयेषु प्रदापयेत् ||४५२|| काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषु शुभेषु च | दद्याद्वैदूर्यचित्रेषु रागषाडवसट्टकान् ||४५३|| पुरस्ताद्विमले पात्रे सुविस्तीर्णे मनोरमे | सूदः सूपौदनं दद्यात् प्रदेहांश्च सुसंस्कृतान् ||४५४|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च | तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ||४५५|| प्रद्रवाणि रसांश्चैव पानीयं पानकं पयः | खडान् यूषांश्च पेयांश्च सव्ये पार्श्वे प्रदापयेत् ||४५६|| सर्वान् गुडविकारांश्च रागषाडवसट्टकान् | पुरस्तात् स्थापयेत् प्राज्ञो द्वयोरपि च मध्यतः ||४५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 334 (458) · Śloka 459

ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭੋਜਨਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ | ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਵਿਜਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਿਃਸਮ੍ਪਾਤੇ ਸ਼ੁਭੇ ਸ਼ੁਚੌ ||੪੫੮|| ਸੁਗਨ੍ਧਪੁਸ੍ਪਰਚਿਤੇ ਸਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍ |੪੫੯|

View original

एवं विज्ञाय मतिमान् भोजनस्योपकल्पनाम् | भोक्तारं विजने रम्ये निःसम्पाते शुभे शुचौ ||४५८|| सुगन्धपुष्परचिते समे देशे च भोजयेत् |४५९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 335 (459) · Śloka 460

ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਿਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰੈਃ ਪਥ੍ਯੈਰਿਸ੍ਟੈ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ||੪੫੯|| ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਸ਼ੁਚਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਮਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮ੍ |੪੬੦|

View original

विशिष्टमिष्टसंस्कारैः पथ्यैरिष्टै रसादिभिः ||४५९|| मनोज्ञं शुचि नात्युष्णं प्रत्यग्रमशनं हितम् |४६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464

ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧੁਰਮਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ ||੪੬੦|| ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੇਸਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਭੋਜਨੇਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍ | ਆਦੌ ਫਲਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਦਾਡਿਮਾਦੀਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੪੬੧|| ਤਤਃ ਪੇਯਾਂਸ੍ਤਤੋ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਘਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍, ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ||੪੬੨|| ਆਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਦੋਸਹਰਂ ਫਲੇਸ੍ਵਾਮਲਕਂ ਨਣਾਮ੍ ||੪੬੩|| ਮਣਾਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਕਨ੍ਦੇਕ੍ਸੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਚ | ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਭਿਸਜਾ ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ ||੪੬੪||

View original

पूर्वं मधुरमश्नीयान्मध्येऽम्ललवणौ रसौ ||४६०|| पश्चाच्छेषान् रसान् वैद्यो भोजनेष्ववचारयेत् | आदौ फलानि भुञ्जीत दाडिमादीनि बुद्धिमान् ||४६१|| ततः पेयांस्ततो भोज्यान् भक्ष्यांश्चित्रांस्ततः परम् | घनं पूर्वं समश्नीयात्, केचिदाहुर्विपर्ययम् ||४६२|| आदावन्ते च मध्ये च भोजनस्य तु शस्यते | निरत्ययं दोषहरं फलेष्वामलकं नृणाम् ||४६३|| मृणालबिसशालूककन्देक्षुप्रभृतीनि च | पूर्वं योज्यानि भिषजा न तु भुक्ते कदाचन ||४६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 337 (465) · Śloka 466

ਸੁਖਮੁਚ੍ਚੈਃ ਸਮਾਸੀਨਃ ਸਮਦੇਹੋਨ੍ਨਤਤ੍ਪਰਃ | ਕਾਲੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੬੫|| ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਵਿਦਿਤਾਗਮਃ |੪੬੬|

View original

सुखमुच्चैः समासीनः समदेहोऽन्नतत्परः | काले सात्म्यं लघु स्निग्धमुष्णं क्षिप्रं द्रवोत्तरम् ||४६५|| बुभुक्षितोऽन्नमश्नीयान्मात्रावद्विदितागमः |४६६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468

ਕਾਲੇ ਪ੍ਰੀਣਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਨ ਬਾਧਤੇ ||੪੬੬|| ਲਘੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਬਲਵਹ੍ਨਿਦਮ੍ | ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਂ ਪਾਕਂ ਯਾਤ੍ਯਦੋਸਂ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੬੭|| ਸੁਖਂ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ |੪੬੮|

View original

काले प्रीणयते भुक्तं सात्म्यमन्नं न बाधते ||४६६|| लघु शीघ्रं व्रजेत् पाकं स्निग्धोष्णं बलवह्निदम् | क्षिप्रं भुक्तं समं पाकं यात्यदोषं द्रवोत्तरम् ||४६७|| सुखं जीर्यति मात्रावद्धातुसाम्यं करोति च |४६८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471

ਅਤੀਵਾਯਤਯਾਮਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸਪਾ ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੪੬੮|| ਤੇਸੁ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਢ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਤੁ | ਯੇਸੁ ਚਾਪਿ ਭਵੇਯੁਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਾ ਭਸ਼ਮਾਯਤਾਃ ||੪੬੯|| ਤੇਸੁ ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਹਿਤਮਪਰਾਹ੍ਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਰਜਨ੍ਯੋ ਦਿਵਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇਸੁ ਚਾਪਿ ਸਮਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੪੭੦|| ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤੇਸੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਭੋਜਨਮ੍ |੪੭੧|

View original

अतीवायतयामास्तु क्षपा येष्वृतुषु स्मृताः ||४६८|| तेषु तत्प्रत्यनीकाढ्यं भुञ्जीत प्रातरेव तु | येषु चापि भवेयुश्च दिवसा भृशमायताः ||४६९|| तेषु तत्कालविहितमपराह्णे प्रशस्यते | रजन्यो दिवसाश्चैव येषु चापि समाः स्मृताः ||४७०|| कृत्वा सममहोरात्रं तेषु भुञ्जीत भोजनम् |४७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474

ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਂ ਵਾ ਹੀਨਾਧਿਕਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੪੭੧|| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਹ੍ਯਲਘੌ ਨਰਃ | ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ||੪੭੨|| ਅਤੀਤਕਾਲਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਾਯੁਨੋਪਹਤੇਨਲੇ | ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ||੪੭੩|| ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਸਨ੍ਤੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਮ੍ | ਆਲਸ੍ਯਗੌਰਵਾਟੋਪਸਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇਧਿਕਮ੍ ||੪੭੪||

View original

नाप्राप्तातीतकालं वा हीनाधिकमथापि वा ||४७१|| अप्राप्तकालं भुञ्जानः शरीरे ह्यलघौ नरः | तांस्तान् व्याधीनवाप्नोति मरणं वा नियच्छति ||४७२|| अतीतकालं भुञ्जानो वायुनोपहतेऽनले | कृच्छ्राद्विपच्यते भुक्तं द्वितीयं च न काङ्क्षति ||४७३|| हीनमात्रमसन्तोषं करोति च बलक्षयम् | आलस्यगौरवाटोपसादांश्च कुरुतेऽधिकम् ||४७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 341 (475) · Śloka 476

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੋਸੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੁਪਸੇਵੇਤ ਭੋਜਨਮ੍ ||੪੭੫|| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੋਸਕਾਲਾਦੀਨ੍ ਕਾਲਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ |੪੭੬|

View original

तस्मात् सुसंस्कृतं युक्त्या दोषैरेतैर्विवर्जितम् | यथोक्तगुणसम्पन्नमुपसेवेत भोजनम् ||४७५|| विभज्य दोषकालादीन् कालयोरुभयोरपि |४७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478

ਅਚੋਕ੍ਸਂ ਦੁਸ੍ਟਮੁਤ੍ਸਸ੍ਟਂ ਪਾਸਾਣਤਣਲੋਸ੍ਟਵਤ੍ ||੪੭੬|| ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯੁਸਿਤਮਸ੍ਵਾਦੁ ਪੂਤਿ ਚਾਨ੍ਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਨਮੁਸ੍ਣੀਕਤਂ ਪੁਨਃ ||੪੭੭|| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਮੁਪਦਗ੍ਧਂ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ |੪੭੮|

View original

अचोक्षं दुष्टमुत्सृष्टं पाषाणतृणलोष्टवत् ||४७६|| द्विष्टं व्युषितमस्वादु पूति चान्नं विवर्जयेत् | चिरसिद्धं स्थिरं शीतमन्नमुष्णीकृतं पुनः ||४७७|| अशान्तमुपदग्धं च तथा स्वादु न लक्ष्यते |४७८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 343 (478) · Śloka 478

ਯਦ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਤਰਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੭੮||

View original

यद्यत् स्वादुतरं तत्तद्विदध्यादुत्तरोत्तरम् ||४७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480

ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਦਦ੍ਭਿਰਾਸ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ | ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਰਸਨੇ ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇਨ੍ਨਮਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੪੭੯|| ਸ੍ਵਾਦੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਰਸਨਂ ਪ੍ਰਥਮੇਨਾਤਿਤਰ੍ਪਿਤਮ੍ | ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦਯੇਦਨ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯਮਨ੍ਤਰਾ ||੪੮੦||

View original

प्रक्षालयेदद्भिरास्यं भुञ्जानस्य मुहुर्मुहुः | विशुद्धे रसने तस्य रोचतेऽन्नमपूर्ववत् ||४७९|| स्वादुना तस्य रसनं प्रथमेनातितर्पितम् | न तथा स्वादयेदन्यत्तस्मात् प्रक्षाल्यमन्तरा ||४८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 345 (481) · Śloka 481

ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮੁਤ੍ਸਾਹਂ ਹਰ੍ਸਣਂ ਸੁਖਮ੍ | ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਨ੍ਨਮਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ||੪੮੧||

View original

सौमनस्यं बलं पुष्टिमुत्साहं हर्षणं सुखम् | स्वादु सञ्जनयत्यन्नमस्वादु च विपर्ययम् ||४८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 346 (482) · Śloka 482

ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁ ਭੋਜਨਮ੍ |੪੮੨|

View original

भुक्त्वाऽपि यत् प्रार्थयते भूयस्तत् स्वादु भोजनम् |४८२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 347 (482) · Śloka 482

ਅਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚੋਦਕਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਾ ਪਿਬੇਤ੍ ||੪੮੨||

View original

अशितश्चोदकं युक्त्या भुञ्जानश्चान्तरा पिबेत् ||४८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 348 (483) · Śloka 483

ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਗਤਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਧਨੇਨਾਹਰੇਚ੍ਛਨੈਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਿਰ੍ਹਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਮੁਖਸ੍ਯਾਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਤਾਮ੍ ||੪੮੩||

View original

दन्तान्तरगतं चान्नं शोधनेनाहरेच्छनैः | कुर्यादनिर्हृतं तद्धि मुखस्यानिष्टगन्धताम् ||४८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 349 (484) · Śloka 484

ਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਤੁ | ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਕਫਸ਼੍ਚਾਪਿ,... |੪੮੪|

View original

जीर्णेऽन्ने वर्धते वायुर्विदग्धे पित्तमेव तु | भुक्तमात्रे कफश्चापि,... |४८४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486

... ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤੇਰਿਤਂ ਕਫਮ੍ ||੪੮੪|| ਧੂਮੇਨਾਪੋਹ੍ਯ ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ | ਪੂਗਕਙ੍ਕੋਲਕਰ੍ਪੂਰਲਵਙ੍ਗਸੁਮਨਃਫਲੈਃ ||੪੮੫|| ਫਲੈਃ ਕਟੁਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਮੁਖਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਾਰਕੈਃ | ਤਾਮ੍ਬੂਲਪਤ੍ਰਸਹਿਤੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੪੮੬||

View original

... तस्माद्भुक्तेरितं कफम् ||४८४|| धूमेनापोह्य हृद्यैर्वा कषायकटुतिक्तकैः | पूगकङ्कोलकर्पूरलवङ्गसुमनःफलैः ||४८५|| फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारकैः | ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ||४८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 351 (487) · Śloka 487

ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਵਦਾਸੀਤ ਯਾਵਦਨ੍ਨਕ੍ਲਮੋ ਗਤਃ | ਤਤਃ ਪਾਦਸ਼ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ||੪੮੭||

View original

भुक्त्वा राजवदासीत यावदन्नक्लमो गतः | ततः पादशतं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत् ||४८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 352 (488) · Śloka 488

ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਰੂਪਾਨ੍ਰਸਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ | ਭੁਕ੍ਤਵਾਨੁਪਸੇਵੇਤ ਤੇਨਾਨ੍ਨਂ ਸਾਧੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੪੮੮||

View original

शब्दान्रूपान्रसान् गन्धान् स्पर्शांश्च मनसः प्रियान् | भुक्तवानुपसेवेत तेनान्नं साधु तिष्ठति ||४८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 353 (489) · Śloka 489

ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਃ | ਅਸ਼ੁਚ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤਮਤਿਹਾਸ੍ਯਂ ਚ ਵਾਮਯੇਤ੍ ||੪੮੯||

View original

शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491

ਸ਼ਯਨਂ ਚਾਸਨਂ ਵਾਪਿ ਨੇਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਪਿ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪੌ ਨ ਪ੍ਲਵਨਂ ਨ ਯਾਨਂ ਨਾਪਿ ਵਾਹਨਮ੍ ||੪੯੦|| ਨ ਚੈਕਰਸਸੇਵਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯੇਤ ਕਦਾਚਨ | ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠਮਮ੍ਲਂ ਚ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੯੧||

View original

शयनं चासनं वाऽपि नेच्छेद्वाऽपि द्रवोत्तरम् | नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ||४९०|| न चैकरससेवायां प्रसज्येत कदाचन | शाकावरान्नभूयिष्ठमम्लं च न समाचरेत् ||४९१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 355 (492) · Śloka 492

ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਨਾਧ੍ਯਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਰਸਾਨ੍ ਸਦਾ |੪੯੨|

View original

एकैकशः समस्तान् वा नाध्यश्नीयाद्रसान् सदा |४९२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 356 (492) · Śloka 493

ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਵਿਵਿਕ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਦ੍ਵਿਰਨ੍ਨਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੯੨|| ਪੂਰ੍ਵਭੁਕ੍ਤੇ ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਵਕਮ੍ |੪੯੩|

View original

प्राग्भुक्ते त्वविविक्तेऽग्नौ द्विरन्नं न समाचरेत् ||४९२|| पूर्वभुक्ते विदग्धेऽन्ने भुञ्जानो हन्ति पावकम् |४९३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 357 (493) · Śloka 493

ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਰੁਂ ਪਰਿਹਰੇਦਾਹਾਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ||੪੯੩||

View original

मात्रागुरुं परिहरेदाहारं द्रव्यतश्च यः ||४९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 358 (494) · Śloka 494

ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਨੈਵ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ | ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਤੋਯਂ ਸੁਖਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਜੀਰ੍ਯਤਿ |੪੯੪|

View original

पिष्टान्नं नैव भुञ्जीत मात्रया वा बुभुक्षितः | द्विगुणं च पिबेत्तोयं सुखं सम्यक् प्रजीर्यति |४९४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 359 (494) · Śloka 494

ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਾਦ੍ਯਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਰੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੯੪||

View original

पेयलेह्याद्यभक्ष्याणां गुरु विद्याद्यथोत्तरम् ||४९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 360 (495) · Śloka 495

ਗੁਰੂਣਾਮਰ੍ਧਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ | ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰੋ ਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਰੁਰਿਸ੍ਯਤੇ ||੪੯੫||

View original

गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां तृप्तिरिष्यते | द्रवोत्तरो द्रवश्चापि न मात्रागुरुरिष्यते ||४९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 361 (496) · Śloka 496

ਦ੍ਰਵਾਢ੍ਯਮਪਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ |੪੯੬|

View original

द्रवाढ्यमपि शुष्कं तु सम्यगेवोपपद्यते |४९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 362 (496) · Śloka 497

ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਨ ਪਾਕਂ ਸਾਧੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੪੯੬|| ਪਿਣ੍ਡੀਕਤਮਸਙ੍ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਵਿਦਾਹਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ |੪੯੭|

View original

विशुष्कमन्नमभ्यस्तं न पाकं साधु गच्छति ||४९६|| पिण्डीकृतमसङ्क्लिन्नं विदाहमुपगच्छति |४९७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 363 (497) · Śloka 498

ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਯਨ੍ਨਵਹੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਤੌ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੪੯੭|| ਵਿਦਾਹਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ |੪੯੮|

View original

स्रोतस्यन्नवहे पित्तं पक्तौ वा यस्य तिष्ठति ||४९७|| विदाहि भुक्तमन्यद्वा तस्याप्यन्नं विदह्यते |४९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 364 (498) · Śloka 498

ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਦਮਾਵਹੇਤ੍ ||੪੯੮||

View original

शुष्कं विरुद्धं विष्टम्भि वह्निव्यापदमावहेत् ||४९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 365 (499) · Śloka 499

ਆਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ | ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਰਸਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੯੯||

View original

आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||४९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501

ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਪਰ੍ਯਯਾਚ੍ਚ | ਕਾਲੇਪਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਲਘੁ ਚਾਪਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਨ ਪਾਕਂ ਭਜਤੇ ਨਰਸ੍ਯ ||੫੦੦|| ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਭਯਕ੍ਰੋਧਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਲੁਬ੍ਧੇਨ ਸ਼ੁਗ੍ਦੈਨ੍ਯਨਿਪੀਡਿਤੇਨ | ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਾਮਮੇਤਿ ||੫੦੧||

View original

अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाद्वा सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||५००|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिक्षतेन लुब्धेन शुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक् परिणाममेति ||५०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503

ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਗਤਮਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਵਿਦਗ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਗਤਮਮ੍ਲਭਾਵਮ੍ | ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ, ਭਸ਼ਤੋਦਸ਼ੂਲਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਮਾਨਦ੍ਧਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਤਮ੍ ||੫੦੨|| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਿ ਭਕ੍ਤਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ਹਦ੍ਗੁਰੁਤਾ ਚ ਯਸ੍ਯ | ਰਸਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਸਪ੍ਰਸੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣਮ੍ ||੫੦੩||

View original

माधुर्यमन्नं गतमामसञ्ज्ञं विदग्धसञ्ज्ञं गतमम्लभावम् | किञ्चिद्विपक्वं, भृशतोदशूलं विष्टब्धमानद्धविरुद्धवातम् ||५०२|| उद्गारशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जायते हृद्गुरुता च यस्य | रसावशेषेण तु सप्रसेकं चतुर्थमेतत् प्रवदन्त्यजीर्णम् ||५०३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 368 (504) · Śloka 504

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਵਮਥੁਃ ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮਃ | ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਮਰਣਂ ਚਾਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਤਃ ||੫੦੪||

View original

मूर्च्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||५०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507

ਤਤ੍ਰਾਮੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ, ਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍ | ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧੇ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਪਥ੍ਯਂ, ਰਸਸ਼ੇਸੇ ਸ਼ਯੀਤ ਚ ||੫੦੫|| ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦੁਸ੍ਣੇਨ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ | ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਨਸ਼ਨਂ ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜੇਤ੍ ||੫੦੬|| ਲਘੁਕਾਯਮਤਸ਼੍ਚੈਨਂ ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਤਃ ਪ੍ਰਾਣਤਸ੍ਤਥਾ ||੫੦੭||

View original

तत्रामे लङ्घनं कार्यं, विदग्धे वमनं हितम् | विष्टब्धे स्वेदनं पथ्यं, रसशेषे शयीत च ||५०५|| वामयेदाशु तं तस्मादुष्णेन लवणाम्बुना | कार्यं वाऽनशनं तावद्यावन्न प्रकृतिं भजेत् ||५०६|| लघुकायमतश्चैनं लङ्घनैः समुपाचरेत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||५०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509

ਹਿਤਾਹਿਤੋਪਸਂਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮਸ਼ਨਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਬਹੁ ਸ੍ਤੋਕਮਕਾਲੇ ਵਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮ੍ ||੫੦੮|| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਤ੍ਰਯਮੇਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਹੂਨ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਕਰੋਤਿ ਵਾ ||੫੦੯||

View original

हिताहितोपसंयुक्तमन्नं समशनं स्मृतम् | बहु स्तोकमकाले वा तज्ज्ञेयं विषमाशनम् ||५०८|| अजीर्णे भुज्यते यत्तु तदध्यशनमुच्यते | त्रयमेतन्निहन्त्याशु बहून्व्याधीन्करोति वा ||५०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 371 (510) · Śloka 510

ਅਨ੍ਨਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਹਿ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵੈ ਪਰਿਪਾਕਮੇਤਿ | ਤਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਮਾਕ੍ਲੇਦਿਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਯਤ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍ ||੫੧੦||

View original

अन्नं विदग्धं हि नरस्य शीघ्रं शीताम्बुना वै परिपाकमेति | तद्ध्यस्य शैत्येन निहन्ति पित्तमाक्लेदिभावाच्च नयत्यधस्तात् ||५१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 372 (511) · Śloka 511

ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਦਹ੍ਯੇਤ ਹਤ੍ਕੋਸ੍ਠਗਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾਭਯਾਂ ਵਾ ਸ ਸੁਖਂ ਲਭੇਤ ||੫੧੧||

View original

विदह्यते यस्य तु भुक्तमात्रे दह्येत हृत्कोष्ठगलं च यस्य | द्राक्षाभयां माक्षिकसम्प्रयुक्तां लीढ्वाऽभयां वा स सुखं लभेत ||५११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 373 (512) · Śloka 512

ਭਵੇਦਜੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਿਨੋਨ੍ਨਕਾਲੇ | ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਭਯਾਮਸ਼ਙ੍ਕੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਹਿਤਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥੀ ||੫੧੨||

View original

भवेदजीर्णं प्रति यस्य शङ्का स्निग्धस्य जन्तोर्बलिनोऽन्नकाले | प्रातः सशुण्ठीमभयामशङ्को भुञ्जीत सम्प्राश्य हितं हितार्थी ||५१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 374 (513) · Śloka 513

ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਯਦਾ ਦੋਸਵਿਬਦ੍ਧਮਾਮਂ ਲੀਨਂ ਨ ਤੇਜਃਪਥਮਾਵਣੋਤਿ | ਭਵਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਤਦਾ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਯਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਸਵਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੫੧੩||

View original

स्वल्पं यदा दोषविबद्धमामं लीनं न तेजःपथमावृणोति | भवत्यजीर्णेऽपि तदा बुभुक्षा या मन्दबुद्धिं विषवन्निहन्ति ||५१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525

ਅਤ ਉਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਗੁਣਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ | ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨੁਮੀਯਨ੍ਤੇ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਗੁਣਾਃ ||੫੧੪|| ਹ੍ਲਾਦਨਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਜਿਤ੍ | ਉਸ੍ਣਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਚਨਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੧੫|| ਸ੍ਨੇਹਮਾਰ੍ਦਵਕਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਵਰ੍ਣਕਰਸ੍ਤਥਾ | ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਖਰਃ ||੫੧੬|| ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਜੀਵਨੋ ਬਲ੍ਯਃ ਸਨ੍ਧਾਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਃ | ਵਿਸ਼ਦੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਾਚੂਸਣਰੋਪਣਃ ||੫੧੭|| ਦਾਹਪਾਕਕਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਾਵਣੋ, ਮਦੁਰਨ੍ਯਥਾ | ਸਾਦੋਪਲੇਪਬਲਕਦ੍ਗੁਰੁਸ੍ਤਰ੍ਪਣਬਂਹਣਃ ||੫੧੮|| ਲਘੁਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲੇਖਨੋ ਰੋਪਣਸ੍ਤਥਾ | ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਣੈਃ ||੫੧੯|| ਦਸ਼ੈਵਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਰਵਾਦੀਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ | ਦ੍ਰਵਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਨਃ, ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਥੂਲਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਕਃ ||੫੨੦|| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਯਥਾ | ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੋ ਰੋਚਨੋ ਮਦੁਃ ||੫੨੧|| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਦ੍ਧਲ੍ਲਾਸਾਰੁਚਿਕਾਰਕਃ | ਸਰੋਨੁਲੋਮਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ, ਮਨ੍ਦੋ ਯਾਤ੍ਰਾਕਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੨੨|| ਵ੍ਯਵਾਯੀ ਚਾਖਿਲਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ | ਵਿਕਾਸੀ ਵਿਕਸਨ੍ਨੇਵਂ ਧਾਤੁਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੫੨੩|| ਆਸ਼ੁਕਾਰੀ ਤਥਾਸ਼ੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਵਤ੍ਯਮ੍ਭਸਿ ਤੈਲਵਤ੍ | ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਨੁਸਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੨੪|| ਗੁਣਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਵਂ ਯਥਾਵਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ |੫੨੫|

View original

अत उर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गुणानां कर्मविस्तरम् | कर्मभिस्त्वनुमीयन्ते नानाद्रव्याश्रया गुणाः ||५१४|| ह्लादनः स्तम्भनः शीतो मूर्च्छातृट्स्वेददाहजित् | उष्णस्तद्विपरीतः स्यात्पाचनश्च विशेषतः ||५१५|| स्नेहमार्दवकृत् स्निग्धो बलवर्णकरस्तथा | रूक्षस्तद्विपरीतः स्याद्विशेषात् स्तम्भनः खरः ||५१६|| पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः | विशदो विपरीतोऽस्मात् क्लेदाचूषणरोपणः ||५१७|| दाहपाककरस्तीक्ष्णः स्रावणो, मृदुरन्यथा | सादोपलेपबलकृद्गुरुस्तर्पणबृंहणः ||५१८|| लघुस्तद्विपरीतः स्याल्लेखनो रोपणस्तथा | दशाद्याः कर्मतः प्रोक्तास्तेषां कर्मविशेषणैः ||५१९|| दशैवान्यान् प्रवक्ष्यामि द्रवादींस्तान्निबोध मे | द्रवः प्रक्लेदनः, सान्द्रः स्थूलः स्याद्बन्धकारकः ||५२०|| श्लक्ष्णः पिच्छिलवज्ज्ञेयः कर्कशो विशदो यथा | सुखानुबन्धी सूक्ष्मश्च सुगन्धो रोचनो मृदुः ||५२१|| दुर्गन्धो विपरीतोऽस्माद्धृल्लासारुचिकारकः | सरोऽनुलोमनः प्रोक्तो, मन्दो यात्राकरः स्मृतः ||५२२|| व्यवायी चाखिलं देहं व्याप्य पाकाय कल्पते | विकासी विकसन्नेवं धातुबन्धान् विमोक्षयेत् ||५२३|| आशुकारी तथाऽऽशुत्वाद्धावत्यम्भसि तैलवत् | सूक्ष्मस्तु सौक्ष्म्यात् सूक्ष्मेषु स्रोतःस्वनुसरः स्मृतः ||५२४|| गुणा विंशतिरित्येवं यथावत्परिकीर्तिताः |५२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 376 (525) · Śloka 525

ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਹਾਰਗਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ ||੫੨੫||

View original

सम्प्रवक्ष्याम्यतश्चोर्ध्वमाहारगतिनिश्चयम् ||५२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 377 (526) · Śloka 526

ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕੇ ਦੇਹੇ ਹ੍ਯਾਹਾਰਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਃ | ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗੁਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ||੫੨੬||

View original

पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः | विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ||५२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 378 (527) · Śloka 527

ਅਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕਫਂ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਃ, ਪਵਨਂ ਪੁਨਃ | ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵੋ ਨਿਃਸਾਰ ਆਹਾਰਃ ਪਰਿਬਂਹਯੇਤ੍ ||੫੨੭||

View original

अविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः | सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ||५२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 379 (528) · Śloka 528

ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਹਾਰਮਲਃ ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਾਗੀਰਿਤੋ ਰਸਃ |੫੨੮|

View original

विण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः |५२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 380 (528) · Śloka 528

ਸ ਤੁ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ ||੫੨੮||

View original

स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ||५२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 381 (529) · Śloka 529

ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖੇਸੁ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਖਰੋਮ ਚ | ਨੇਤ੍ਰਵਿਟ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ ||੫੨੯||

View original

कफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च | नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ||५२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531

ਦਿਵਾ ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਹਦਯੇ ਜਾਗ੍ਰਤਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍ | ਅਨ੍ਨਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਹਿਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ||੫੩੦|| ਹਦਿ ਸਮ੍ਮੀਲਿਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਜੀਰ੍ਣੇ ਨ ਹਿਤਂ ਦਿਵਾ ||੫੩੧||

View original

दिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् | अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ||५३०|| हृदि सम्मीलिते रात्रौ प्रसुप्तस्य विशेषतः | क्लिन्नविस्रस्तधातुत्वादजीर्णे न हितं दिवा ||५३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 383 (532) · Śloka 532

ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਯੋਨੁਮਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇਰ੍ਨਪਰ੍ਸਿਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਪਠੇਦ੍ਧਿ ਯਤ੍ਨਤਃ | ਸ ਭੂਮਿਪਾਲਾਯ ਵਿਧਾਤੁਮੌਸਧਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਚਾਰ੍ਹਤਿ ਸੂਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ||੫੩੨||

View original

इमं विधिं योऽनुमतं महामुनेर्नृपर्षिमुख्यस्य पठेद्धि यत्नतः | स भूमिपालाय विधातुमौषधं महात्मनां चार्हति सूरिसत्तमः ||५३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 46

ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੬|| ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |

View original

इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां प्रथमं सूत्रस्थानं समाप्तम् |

🔊 Audio coming soon