Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽನ್ನಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನಂ ಶಾಲ್ಯಾದಿ, ಪಾನಮನುಪಾನಾದಿ, ವಿಧಿರ್ವಿಧಾನಂ ಕಲ್ಪನಂ ಪ್ರಕಾರೋ ವಾ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಧನ್ವನ್ತರಿಮಭಿವಾದ್ಯ ಸುಶ್ರುತ ಉವಾಚ- ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಃ ‘ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪುನರ್ಮೂಲಮಾಹಾರೋ ಬಲವರ್ಣೌಜಸಾಂ ಚ, ಸ ಷಟ್ಸು ರಸೇಷ್ವಾಯತ್ತಃ, ರಸಾಃ ಪುನರ್ದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಃ,’ ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕನಿಮಿತ್ತೇ ಚ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧೀ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಾಮ್ಯಂ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಾದೇರಪಿ ಚ ಲೋಕಸ್ಯಾಹಾರಃ ಸ್ಥಿತ್ಯುತ್ಪತ್ತಿವಿನಾಶಹೇತುಃ, ಆಹಾರಾದೇವಾಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಬಲಮಾರೋಗ್ಯಂ ವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಶ್ಚ, ತಥಾ ಹ್ಯಾಹಾರವೈಷಮ್ಯಾದಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ; ತಸ್ಯಾಶಿತಪೀತಲೀಢಖಾದಿತಸ್ಯ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾತ್ಮಕಸ್ಯಾನೇಕವಿಧವಿಕಲ್ಪಸ್ಯಾನೇಕವಿಧಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕಕರ್ಮಾಣೀಚ್ಛಾಮಿ ಜ್ಞಾತುಂ, ನ ಹ್ಯನವಬುದ್ಧಸ್ವಭಾವಾ ಭಿಷಜಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನುವೃತ್ತಿಂ ರೋಗನಿಗ್ರಹಣಂ ಚ ಕರ್ತುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ; ಆಹಾರಾಯತ್ತಾಶ್ಚ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದನ್ನಪಾನವಿಧಿಮುಪದಿಶತು ಮೇ ಭಗವಾನಿತ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ- ಅಥ ಖಲು ವತ್ಸ ಸುಶ್ರುತ! ಯಥಾಪ್ರಶ್ನಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯಸ್ವ- ||೩||
धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाच- प्रागभिहितः ‘प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च, स षट्सु रसेष्वायत्तः, रसाः पुनर्द्रव्याश्रयिणः,’ द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च, ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः, आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रियप्रसादश्च, तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यं; तस्याशितपीतलीढखादितस्य नानाद्रव्यात्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं, न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः; आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपानविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भगवान् धन्वन्तरिः- अथ खलु वत्स सुश्रुत! यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व- ||३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಶಿಷ್ಯೋ ಗುರುಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ಧನ್ವನ್ತರಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿವಾದ್ಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ| ಉವಾಚ ಉಕ್ತವಾನ್| ಕಿಮುಕ್ತವಾನಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಂ ಕಾರಣಮ್| ಸ ಇತಿ ಆಹಾರಃ| ನಿಮಿತ್ತೇ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಃ ಕಾಲೋ ವಿಹಾರಶ್ಚೇತಿ ತ್ರಯಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ದೋಷಾಣಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ದೋಷಧಾತ್ವಾದೀನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಹಾರಸ್ಯ ಸರ್ವಾಪೇಕ್ಷಣೀಯತಾಮಾಹ- ಬ್ರಹ್ಮಾದೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿತಿಃ ಅವಸ್ಥಾನಮ್, ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಜನ್ಮ, ವಿನಾಶಃ ಪ್ರಲಯಃ; ಉತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರಪಿ ಸಮ್ಯಗುಪಯೋಗಾತ್ ಪ್ರಧಾನಧಾತೂತ್ಪತ್ತೇಃ, ವಿನಾಶಹೇತುಶ್ಚ ಮಿಥ್ಯೋಪಯೋಗಾತ್; ದೇವಾನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಹೇತುರೇವ, ಜರಾಯುಜಾನಾಂ ಸ್ಥಿತ್ಯುತ್ಪತ್ತಿವಿನಾಶಾನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಹೇತುಃ; ಧ್ಯಾನಾಹಾರತ್ವೇಽಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದೇರ್ಯೋಗಾದಿದ್ವಾರೇಣ ತೃಪ್ತಿಸಮ್ಭವಾದಮೃತಪ್ರಾಶಾರ್ಥಮಾಹಾರಃ| ಸ್ಥಿತಿಹೇತುತಾಮೇವ ವಿವೃಣ್ವನ್ನಾಹ- ಆಹಾರಾದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಶರೀರಸ್ಯ| ಬಲಮುತ್ಸಾಹೋಪಚಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಆರೋಗ್ಯಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ವರ್ಣೋ ಗೌರಾದಿಃ; ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಸಾದಃ ಸ್ವಸ್ವವಿಷಯಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ವೈಷಮ್ಯಮ್ ಅನ್ಯಥೋಪಯೋಗಃ| ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ದೋಷಾದಿವೈಷಮ್ಯಮ್| ತಸ್ಯ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮಾಹ- ಅಶಿತೇತ್ಯಾದಿ; ಅಶಿತಂ ಭೋಜ್ಯಮೋದನಾದಿ, ಪೀತಂ ಪೇಯಂ ಕ್ಷೀರಾದಿ, ಲೀಢಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಮಧ್ವಾದಿ, ಖಾದಿತಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೋದಕಾದಿ| ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾತ್ಮಕಸ್ಯೇತಿ ಬಹುವಿಧಪೃಥಿವ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಾರಬ್ಧಸ್ಯ| ಅನೇಕವಿಧವಿಕಲ್ಪಸ್ಯ ಅನೇಕವಿಧಾ ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀಭಕ್ತಾದಯೋ ವಿಕಲ್ಪಾಃ ಪ್ರಕಾರಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಅನೇಕವಿಧಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಶಕ್ತಿಕಸ್ಯ| ನ ಹೀತಿ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಅನವಬುದ್ಧಸ್ವಭಾವಾ ಆಹಾರಸ್ಯಾಜ್ಞಾತಸ್ವರೂಪಾಃ| ಭಿಷಜೋ ವೈದ್ಯಾಃ| ಮೇ ಮಮೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಗವಾನಿತಿ ಧನ್ವನ್ತರಿಂ ಪ್ರತಿ ಪೂಜಾವಚನಮ್| ಉತ್ತರಮಾಹ- ಇತ್ಯುಕ್ತ ಇತಿ|- ಉಕ್ತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಚನೈಃ ಪ್ರೇರಿತಃ| ಪ್ರೋವಾಚ ಉಕ್ತವಾನ್| ಅಥೇತಿ ಮಙ್ಗಲೇ| ಖಲು ವಾಕ್ಯಾಲಙ್ಕಾರೇ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ, ಲೋಹಿತಶಾಲಿಕಲಮಕರ್ದಮಕಪಾಣ್ಡುಕಸುಗನ್ಧಕಶಕುನಾಹೃತಪುಷ್ಪಾಣ್ಡಕಪುಣ್ಡರೀಕಮಹಾಶಾಲಿಶೀತಭೀರುಕರೋಧ್ರಪುಷ್ಪಕ- ದೀರ್ಘಶೂಕಕಾಞ್ಚನಕಮಹಿಷಮಹಾಶೂಕಹಾಯನಕದೂಷಕಮಹಾದೂಷಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಶಾಲಯಃ ||೪||
तत्र, लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्डरीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पक- दीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूकहायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः ||४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಲೋಹಿತಶಾಲೀ ರಕ್ತಶಾಲಿಃ; ಕಲಮೋಽನ್ತರ್ವೇದ್ಯಾಂ `ಕಲವಿಃ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕರ್ದಮಕ ಇತಿ ಸಾತಿಶಯೇ ಪಙ್ಕೇ ನಿಷ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ಕರ್ದಮಕೋ ಲೋಕತೋಽವಗನ್ತವ್ಯಃ; ಪಾಣ್ಡುಕ ಇತಿ ಪಾಣ್ಡುತುಷಃ ಪಾಣ್ಡುಶೂಕಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುಕಃ; ಸುಗನ್ಧಕೋ ದೇವಶಾಲಿಃ ಪಾಞ್ಚಾಲೇ; ಶಕುನಾಹೃತ ಉತ್ತರಕುರೋಃ ಸಕಾಶಾದ್ಧಂಸೈರಾನೀತಃ, ಅವನ್ತ್ಯಾಂ ನಗರ್ಯಾಂ ಸ ಏವ ವಕ್ರನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಮಗಧದೇಶೇ ತು ‘ಪಾಶಕ’ ಇತಿ, ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಸ್ತು “ದ್ವೀಪಾನ್ತರಾತ್ ಸಮಾನೀತೋ ಗರುಡೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ| ಶಕುನಾಹೃತಃ ಸಶಾಲಿಃ ಸ್ಯಾದ್ಗರುಡಾಪರನಾಮಕಃ” ಇತ್ಯಾಹುಃ, ಪುಷ್ಪಾಣೀವ ಸುಗನ್ಧಾನಿ ಸುಕುಮಾರಾಣ್ಯಣ್ಡಾನಿ ತಣ್ಡುಲಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಡಕೋ ಲೋಕತೋಽವಗನ್ತವ್ಯಃ; ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಶ್ವೇತಪದ್ಮಂ ತತ್ಸದೃಶಃ ಸೌಕುಮಾರ್ಯವರ್ಣಸೌರಭೈರ್ಯಃ ಸಃ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ದೇವಗ್ರಹಾದೇವ ಬಹುಪೋಷನಾಮಾ; ಮಹಾತಣ್ಡುಲಕೋ ಮಹಾಶಾಲಿಃ; ಶೀತಾದ್ಬಿಭೇತೀತ್ಯೇವಂ ಶೀತಭೀರುಕೋ ಲೋಕಾದವಗನ್ತವ್ಯಃ; ರೋಧ್ರಪುಷ್ಪಾಕಾರಾಃ ಶೂಕಾ ಯಸ್ಯ ಸ ರೋಧ್ರಪುಷ್ಪಕಃ; ದೀರ್ಘಾಃ ಶೂಕಾ ಯಸ್ಯ ಸ ದೀರ್ಘಶೂಕಃ; ಕಾಞ್ಚನಕಃ ಸ್ವರ್ಣಶಾಲಿಃ; ಮಹಿಷಶೂಕೋ ಮಧ್ಯದೇಶೇ ‘ತಿಲವಾಸೀ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಹಾಯನಕಃ ‘ಶಙ್ಗುವಾಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು ‘ಘೋಟಕಪುಚ್ಛ’ ಇತ್ಯಾಹ; ದೂಷಕಮಹಾದೂಷಕೌ ಲೋಕಾದವಗನ್ತವ್ಯೌ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಯವಕನೈಷಧಾದಯಃ| ಶಾಲಯ ಇತಿ ಅಕಣ್ಡಿತಶುಕ್ಲಾ ಹೈಮನ್ತಾಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಕಣ್ಡಿತಶುಕ್ಲಾ ಅಕಣ್ಡಿತಶುಕ್ಲಾಶ್ಚ ಹೈಮನ್ತಾಃ ಶಾಲಯಃ, ಗ್ರೈಷ್ಮಾಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ; ‘ಪ್ರಾಯೇಣ ಗರ್ಭಪಾಕಾಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ವಾರ್ಷಿಕಾಸ್ತು ವ್ರೀಹಯಃ, ‘ಕಣ್ಡಿತಶುಕ್ಲಾಸ್ತು ವ್ರೀಹಯಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಅತ್ರ ಲೋಹಿತಶಾಲ್ಯಾದಯಸ್ತೇಷು ತೇಷು ದೇಶೇಷು ತೈಸ್ತೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ; ಏಕಮೇವ ಹಿ ದ್ರವ್ಯಂ ನಾನಾದೇಶೇಷು ನಾನಾಶಬ್ದೈರಭಿಧೀಯತೇ; ಯಥಾ- ಬಹವೋಽನ್ನಂ ಭಕ್ತಮಾಹುಃ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಸ್ತು ಕೂರಮಿತಿ; ತತ್ರ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯೇಷು ಭಕ್ತಸಞ್ಜ್ಞಯೈವ ಪ್ರಸಿದ್ಧಸ್ತದಿತರೇಷು ಪುನಃ ಕೂರಸಞ್ಜ್ಞೇತಿ(?); ತಸ್ಮಾತ್ತು ಶೂಕಶಮೀಕುಧಾನ್ಯಾನಿ ನಾನಾದೇಶಜಕೃಷೀವಲೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾನಿ, ಮೃಗಾಸ್ತು ನಾನಾದೇಶೀಯವ್ಯಾಧೇಭ್ಯಃ, ಶಾಕುನಿಕೇಭ್ಯಃ ಪಕ್ಷಿಣಃ, ಕನ್ದಮೂಲಫಲಾಶಿಭ್ಯೋ ವನೇಚರತಪಸ್ವಿಭ್ಯಃ ಕನ್ದಮೂಲಫಲಾನಿ, ಶಾಕಾನಿ ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯವಾಸಿಭ್ಯಃ, ಕೃತಾನ್ನಾನಿ ತು ಸೂದೇಭ್ಯಃ, ಭೇಷಜದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪುನಃ ಕ್ರಯ್ಯಾಣಿ ವಣಿಗ್ಭ್ಯಃ, ಅಕ್ರೇಯಾಣಿ ಪುನರ್ಮೂಲಾದೀನಿ ತಾಪಸವನೇಚರೇಭ್ಯ ಇತಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಮಧುರಾ ವೀರ್ಯತಃ ಶೀತಾ ಲಘುಪಾಕಾ ಬಲಾವಹಾಃ | ಪಿತ್ತಘ್ನಾಲ್ಪಾನಿಲಕಫಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬದ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೫||
मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः | पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः ||५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಶಾಲೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಂ ಹಿ `ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕಕರ್ಮಾಣೀಚ್ಛಾಮಿ ಜ್ಞಾತುಂ’ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತದೇವ ದರ್ಶಯತಿ- ತತ್ರ ಲೋಹಿತಶಾಲೀತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ ದೂಷಕಮಹಾದೂಷಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಶಾಲಯ ಇತಿ ದ್ರವ್ಯನಿರ್ದೇಶಃ, `ಮಧುರಾ’ ಇತಿ ರಸನಿರ್ದೇಶಃ, `ವೀರ್ಯತಃ ಶೀತಾ’ ಇತಿ ವೀರ್ಯನಿರ್ದೇಶಃ, `ಲಘುಪಾಕಾ’ ಇತಿ ಪಾಕನಿರ್ದೇಶಃ, ಸ್ನಿಗ್ಧಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಗುಣನಿರ್ದೇಶಃ, `ಪಿತ್ತಘ್ನಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ವಕರ್ಮನಿರ್ದೇಶಃ| ಅಲ್ಪಾನಿಲಕಫಾಃ ಅಲ್ಪಂ ವಾತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ತೇಷಾಂ ಲೋಹಿತಕಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ದೋಷಘ್ನಃ ಶುಕ್ರಮೂತ್ರಲಃ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ವರ್ಣಬಲಕೃತ್ ಸ್ವರ್ಯೋ ಹೃದ್ಯಸ್ತೃಷಾಪಹಃ ||೬|| ವ್ರಣ್ಯೋ ಜ್ವರಹರಶ್ಚೈವ ಸರ್ವದೋಷವಿಷಾಪಹಃ |೭|
तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः | चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः ||६|| व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः |७|
🔊 Audio coming soon
ಲೋಹಿತಶಾಲಿಗುಣಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಘ್ನಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ| ಸರ್ವದೋಷೇತ್ಯಾದಿ ಅತ್ರ ದೋಷಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಧಿಷು ವರ್ತತೇ||೬||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಾಃ ಕ್ರಮಶಃ ಶಾಲಯೋಽವರಾಃ ||೭||
तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಲೀನಾಂ ತಾರತಮ್ಯಮಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಲೋಹಿತಶಾಲೇಃ| ಅಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಾ ಇತಿ ಅಲ್ಪಮನ್ತರಂ ಭೇದಃ ಕ್ರಮೇಣಾವರತ್ವೇನ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥೋಕ್ತಾಃ| ಗುಣಶಬ್ದಃ ಕರ್ಮವಾಚೀ| ಕ್ರಮಶೋಽವರಾ ಇತಿ ಕ್ರಮಾತ್ ಕ್ರಮಾದ್ಧೀನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೭||
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
ಷಷ್ಟಿಕಕಾಙ್ಗುಕಮುಕುನ್ದಕಪೀತಕಪ್ರಮೋದಕಕಾಕಲಕಾಸನಪುಷ್ಪಕಮಹಾಷಷ್ಟಿಕಚೂರ್ಣಕಕುರವಕಕೇದಾರಪ್ರಭೃತಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ||೮|| ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಮಧುರಾಃ ಶಮನಾ ವಾತಪಿತ್ತಯೋಃ | ಶಾಲೀನಾಂ ಚ ಗುಣೈಸ್ತುಲ್ಯಾ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫಶುಕ್ರಲಾಃ ||೯||
षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः ||८|| रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः | शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः ||९||
🔊 Audio coming soon
ಷಷ್ಟಿಕಾನಾಹ- ಷಷ್ಟಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತೇ ಷಷ್ಟಿಕಾಭಿಧಾನಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಷಷ್ಟಿಕತ್ವಸೂಚನಾರ್ಥಮ್| ಷಷ್ಟಿಕೋ ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಃ, ಮುಕುನ್ದಕಕಾಕಲಕಾಸನಪುಷ್ಪಕಕುರಬಕಕೇದಾರಾಃ ಕೃಷ್ಣಷಷ್ಟಿಕಾಃ, ಶೇಷಾ ಗೌರಕೃಷ್ಣಾ ಇತಿ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾಚ್ಚೀನದುರ್ದರಶಾರದಾದಯಃ| ಷಷ್ಟಿಕೋ ವ್ರೀಹಿಭೇದ ಏವ, ‘ಷಷ್ಟಿಕೋ ವ್ರೀಹಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್; ಕಿನ್ತು ವ್ರೀಹಿಶ್ಚಿರಪಾಕೀ, ಷಷ್ಟಿಕಸ್ತು ಶೀಘ್ರಪಾಕೀ||೮-೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ಷಷ್ಟಿಕಃ ಪ್ರವರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾನುರಸೋ ಲಘುಃ | ಮೃದುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃದ್ಬಲವರ್ಧನಃ ||೧೦|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋ ಗ್ರಾಹೀ ತುಲ್ಯೋ ಲೋಹಿತಶಾಲಿಭಿಃ |೧೧|
षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०|| विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११|
🔊 Audio coming soon
ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಗುಣಮಾಹ- ಷಷ್ಟಿಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃತ್ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯಕೃತ್, ತಾರುಣ್ಯಸ್ಥಾಪಕೋ ವಾ||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಲ್ಪಾನ್ತರಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ಕ್ರಮಶೋ ಗುಣೈಃ ||೧೧||
शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಾನ್ತರಾಃ ಸ್ತೋಕಭೇದಾ ಗುಣೈಃ ಕೃತ್ವಾ| ತಸ್ಮಾತ್ ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಾತ್||೧೧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಶಾಲಾಮುಖಜತುಮುಖನನ್ದೀಮುಖಲಾವಾಕ್ಷಕತ್ವರಿತಕಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಪಾರಾವತಕಪಾಟಲಪ್ರಭೃತಯೋ ವ್ರೀಹಯಃ ||೧೨||
कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरितककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ವ್ರೀಹಿವಿಶೇಷಾನಾಹ- ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹೀತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಃ ಕೃಷ್ಣತುಷತಣ್ಡುಲಃ , ಶಾಲಾಮುಖಃ ಕೃಷ್ಣಶುಕ್ಲಾಕಾರತಣ್ಡುಲಃ, ಜತು ಲಾಕ್ಷಾ ತದಾಕೃತಿ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯಾಸೌ ಜತುಮುಖಃ, ನನ್ದೀಮುಖಃ ಆಡೀಚಞ್ಚುಸದೃಶಮುಖತಣ್ಡುಲಃ, ಲಾವಾಕ್ಷಿಸದೃಶತಣ್ಡುಲೋ ಲಾವಾಕ್ಷಃ, ಷಷ್ಟಿಕವತ್ತ್ವರಿತಂ ಪಚ್ಯತ ಇತಿ ತ್ವರಿತಕಃ, ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಾನೀವ ವರ್ಣೇನ ವರ್ತುಲತಯಾ ಚ ತಣ್ಡುಲಾ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಃ, ಪಾರಾವತವಚ್ಛುಕ್ಲತಣ್ಡುಲಃ ಪಾರಾವತಃ, ಪಾಟಲಾಪುಷ್ಪವರ್ಣವ್ರೀಹಿಃ ಪಾಟಲಃ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಖಞ್ಜರೀಟಖಞ್ಜನಕಕ್ಷೌಮಕಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧೨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಪಾಕೇಽಮಧುರಾ ವೀರ್ಯತೋಽಹಿಮಾಃ | ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಷಷ್ಟಿಕೈರ್ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ ||೧೩||
कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः | अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರಸೇ| ಅಮಧುರಾಃ ಪಾಕೇ ಕಟುಕಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೀರ್ಯತೋಽಹಿಮಾ ಉಷ್ಣಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನ ಇತಿ ಪೂರ್ವವತ್| ತುಲ್ಯಾಃ ಷಷ್ಟಿಕೈರಿತಿ ಏತೇನ ಕುಧಾನ್ಯೇಭ್ಯ ಏಷಾಮುತ್ಕರ್ಷಃ ಸೂಚ್ಯತೇ, ನ ತು ಷಷ್ಟಿಕಾನಾಂ ಗುಣಕಾರಿತಾ, ಚರಕಾದ್ಯೈಸ್ತ್ರಿದೋಷಕಾರಿತ್ವೇನ ಪಾಟಲಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ‘ಅನಾರ್ಷೋಽಯಂ ಪಾಠಃ’ ಇತಿ ಜೇಜ್ಝಟಃ| ‘ಪಾಟಲಾಶಬ್ದೋ ವ್ರೀಹೌ ಸಾಮಾನ್ಯೇ ವಿಶೇಷೇ ಚ ವರ್ತತ ಇತಿ ವಿಶೇಷವಾಚಿನಸ್ತ್ರಿದೋಷಕರ್ತೃತ್ವಂ, ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವ್ರೋಹೇಸ್ತೂಕ್ತ ಏವ ಗುಣಃ’ ಇತಿ ಗಯೀ| ‘ಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಕಾರೀ ಪಾಟಲಸ್ತತ್ರ ಜಾತ್ಯನ್ತರಮ್, ಅಯಂ ತು ಯಥೋಕ್ತಗುಣಃ’ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವಃ||೧೩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿರ್ವರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾನುರಸೋ ಲಘುಃ | ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಾಃ ಕ್ರಮಶೋ ವ್ರೀಹಯೋಽಪರೇ ||೧೪||
कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಗುಣಮಾಹ- ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿರಿತ್ಯಾದಿ||೧೪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ದಗ್ಧಾಯಾಮವನೌ ಜಾತಾಃ ಶಾಲಯೋ ಲಘುಪಾಕಿನಃ | ಕಷಾಯಾ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಪಕರ್ಷಣಾಃ ||೧೫||
दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः | कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಭೂಮಿದ್ವಾರೇಣ ಗುಣಮಾಹ- ದಗ್ಧಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಗ್ಧಾಯಾಮವನೌ ಜಾತಾ ಇತಿ ದಗ್ಧಭೂಮಾವುತ್ಪನ್ನಾಃ||೧೫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ಸ್ಥಲಜಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಕಟುಕಾನ್ವಯಾಃ | ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸತಿಕ್ತಮಧುರಾಃ ಪವನಾನಲವರ್ಧನಾಃ ||೧೬||
स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः | किञ्चित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಲಜಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಲಜಾ ಜಾಙ್ಗಲಭೂಮಿಸಮ್ಭವಾಃ| ಸತಿಕ್ತಮಧುರಾ ಈಷತ್ತಿಕ್ತಮಧುರಾಃ| ಪವನಾನಲವರ್ಧನಾ ಇತಿ ಅತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಬ್ದಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೧೬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಕೈದಾರಾ ಮಧುರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಾಃ | ಈಷತ್ಕಷಾಯಾಲ್ಪಮಲಾ ಗುರವಃ ಕಫಶುಕ್ರಲಾಃ ||೧೭||
कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः | ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಕೈದಾರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೈದಾರಾ ಅನೂಪಜಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೃಷ್ಯಾಃ ಶುಕ್ರವೈರೇಚನಿಕಾಃ| ಶುಕ್ರಲಾಃ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರಾಃ||೧೭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ರೋಪ್ಯಾತಿರೋಪ್ಯಾ ಲಘವಃ ಶೀಘ್ರಪಾಕಾ ಗುಣೋತ್ತರಾಃ | ಅದಾಹಿನೋ ದೋಷಹರಾ ಬಲ್ಯಾ ಮೂತ್ರವಿವರ್ಧನಾಃ ||೧೮||
रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः | अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ರೋಪ್ಯಾತಿರೋಪ್ಯಗುಣಮಾಹ- ರೋಪ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಶಾಲಯ ಏಕವಾರಮುತ್ಪಾಟ್ಯಾಶ್ವನ್ಯತ್ರ ರೋಪ್ಯನ್ತೇ ತೇ ರೋಪ್ಯಾಃ, ಯೇ ತು ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾಽನ್ಯತ್ರ ರೋಪ್ಯನ್ತೇ ತೇಽತಿರೋಪ್ಯಾಃ| ಮೂತ್ರವಿವರ್ಧನಾ ಇತಿ ಅದಾಹಿತ್ವಾತ್, ‘ಮೂತ್ರಲಾ’ ಇತ್ಯೇಕೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮೂತ್ರವಿವರ್ಧನಾ ಮುತ್ರಾಪಕರ್ಷಣಾಃ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಹಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ’||೧೮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ಶಾಲಯಶ್ಛಿನ್ನರೂಢಾ ಯೇ ರೂಕ್ಷಾಸ್ತೇ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ | ತಿಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಪಿತ್ತಘ್ನಾ ಲಘುಪಾಕಾಃ ಕಫಾಪಹಾಃ ||೧೯||
शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः | तिक्ताः कषायाः पित्तघ्ना लघुपाकाः कफापहाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಛಿನ್ನರೂಢಶಾಲಿಗುಣಮಾಹ- ಶಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಛಿನ್ನರೂಢಾ ಇತಿ ಪೂರ್ವಂ ಛಿನ್ನಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ರೂಢಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ವಿಸ್ತರೇಣಾಯಮುದ್ದಿಷ್ಟಃ ಶಾಲಿವರ್ಗೋ ಹಿತಾಹಿತಃ |೨೦| ಇತಿ ಶಾಲಿವರ್ಗಃ |
विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः |२०| इति शालिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಉಪಸಂಹಾರಮಾಹ- ವಿಸ್ತರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ದಿಷ್ಟಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೇ ಕಥಿತಃ| ಅಯಂ ಶಾಲಿವರ್ಗಃ, ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಃ ಶಾಲಿವರ್ಗಃ? ವಿಸ್ತರೇಣ ಸಹ ಸವಿಸ್ತರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸವಿಸ್ತರತಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಶ್ಲೋಕೇನ ದರ್ಶಿತಾ| ತದ್ಯಥಾ ‘ಧಾನ್ಯೇನ ಮಾಂಸೇಷು ಫಲೇಷು ಚೈವ ಶಾಕೇಷು ಚಾನುಕ್ತಮಿಹಾಪ್ರಮೇಯಾತ್’ ಇತಿ| ಅತ್ರ ಹಿ ಅಪ್ರಮೇಯಾದಿತಿ ಆನನ್ತ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|೨೦|
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ಅಥ ಕುಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ | ತದ್ವತ್ ಕುಧಾನ್ಯಮುದ್ಗಾದಿಮಾಷಾದೀನಾಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೨೦||
अथ कुधान्यवर्गः | तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವದಿತಿ ಸವಿಸ್ತರಾಣಾಮಪಿ ಕುಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಮಾಷಾದೀನಾಂ ಚೋದ್ದೇಶೇಮಾತ್ರಮೇವ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾಷಾದೀನಾಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಮಾಂಸಫಲಶಾಕವರ್ಗೇಷು ಚೋದ್ದೇಶಮಾತ್ರಮೇವ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯನುಕ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಅನೇನ ಪಾಠೇನ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಧಾನ್ಯತ್ವಂ ಸೂಚ್ಯತೇ, ತೇನ ಮುದ್ಗಾದಯಃ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯೇಷು ಪಠ್ಯನ್ತೇ| ಕುಧಾನ್ಯೇತಿ ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುಧಾನ್ಯಾನಿ||೨೦||
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ಕೋರದೂಷಕಶ್ಯಾಮಾಕನೀವಾರಶಾನ್ತನುವರಕೋದ್ದಾಲಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಮಧೂಲಿಕಾನನ್ದೀಮುಖೀ- ಕುರುವಿನ್ದಗವೇಧುಕಸರಬರುಕತೋದ(ಯ)ಪರ್ಣೀಮುಕುನ್ದಕವೇಣುಯವಪ್ರಭೃತಯಃ ಕುಧಾನ್ಯವಿಶೇಷಾಃ ||೨೧||
कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दीमुखी- कुरुविन्दगवेधुकसरबरुकतोद(य)पर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಕುಧಾನ್ಯಾನ್ಯಾಹ- ಕೋರದೂಷಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋರದೂಷಕಃ ಕೋದ್ರವಃ; ಶ್ಯಾಮಾಕಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ- ಶ್ಯಾಮಾಕಃ, ಉಷ್ಟ್ರಶ್ಯಾಮಾಕಃ, ಹಸ್ತಿಶ್ಯಾಮಾಕಶ್ಚೇತಿ; ಶ್ಯಾಮಾಕಶಬ್ದೇನ ತೋಯಶ್ಯಾಮಾಕ ಉಚ್ಯತೇ, ಉಷ್ಟ್ರಶ್ಯಾಮಾಕಃ ಸ್ಥೂಲಶ್ಯಾಮಾಕಃ , ಹಸ್ತಿಶ್ಯಾಮಾಕಃ ಶ್ಯಾಮಿಕೇತಿ ಲೋಕೇ; ನೀವಾರ ಉಲಿಕಾಧಾನ್ಯಂ, ತದ್ದ್ವಿವಿಧಮ್- ಏಕಂ ಧಾನ್ಯಸದೃಶವಿಟಪಂ ಧಾನ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಜಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ ಮಹಾದಲಕಾಣ್ಡಂ ತು ಸಲಿಲಜಂ; ತತ್ರ ಸಲಿಲಜಂ ಸಲಿಲವೃದ್ಧಿಮಾತ್ರಸ್ತಮ್ಬಪ್ರರೋಹಂ ರಕ್ತಶೂಕಂ ಚ, ತದೇವ ‘ಪ್ರಶಾನ್ತಿಕಾ’ ಇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಪಿ ಪಠ್ಯತೇ; ವರಕೋ ವರಟಿಕಾ ಶಾಕಮ್ಭರೀಭೂಮೌ ಪ್ರಾಯಶಃ; ಉದ್ದಾಲಕೋ ವನಕೋದ್ರವಃ; ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ `ಕಙ್ಗುನಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮಧೂಲಿಕಾ ಮರ್ಕಟಹಸ್ತತೃಣಂ; ತದ್ಭೇದೋ ನನ್ದೀಮುಖೀ; ಕುರುವಿನ್ದಕೋ ವ್ರೀಹಿಗುರುಃ; ಗವೇಧುಕಸ್ತೃಣವಿಶೇಷಃ; ‘ಗಲಗೋಧೂಮ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ದೇಶಾನ್ತರೇ ತು `ಗರಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಗವೇಧುಕಶಬ್ದಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ; ಸರಃ ಸರಕರ್ಣಿಕಾ; ಬರುಕಃ ‘ಬರು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಬರುಕಶಬ್ದಂ ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ; ತೋದಪರ್ಣೀ ತೋಯಪರ್ಣೀ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾ; ಮುಕುನ್ದೋ ಮುಲುನ್ದಃ; ವೇಣುಯವೋ ವಂಶಫಲಮ್| ಶೇಷಾಣಿ ತು ವನಚಾರಿಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾನಿ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣೇನ ಝಣ್ಟೀಘರ್ಮೂಟೀಜೋನ್ನಲಿಕಾದಯಃ||೨೧||
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
ಉಷ್ಣಾಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಟುವಿಪಾಕಿನಃ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಾ ಬದ್ಧನಿಸ್ಯನ್ದಾ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಾಃ ||೨೨|| ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ತೇಷಾಂ ಶೀತಃ ಪಿತ್ತಾಪಹಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಕೋದ್ರವಶ್ಚ ಸನೀವಾರಃ ಶ್ಯಾಮಾಕಶ್ಚ ಸಶಾನ್ತನುಃ ||೨೩||
उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः | श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः ||२२|| कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः | कोद्रवश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಉಷ್ಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬದ್ಧನಿಸ್ಯನ್ದಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಃ| ತೇಷಾಮೇವ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ವೈಶೇಷಿಕಂ ಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ‘ಸಕೋರದೂಷಾಃ ಶ್ಯಾಮಾಕಾ ನೀವಾರಶ್ಚ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ ಬಹುವಚನಂ ಶ್ಯಾಮಾಕಾನಾಂ ತ್ರಿವಿಧತ್ವಾತ್||೨೨-೨೩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಕೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತಾಶ್ಚ ಪೀತಾಶ್ಚ ಶ್ವೇತಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ | ಯಥೋತ್ತರಂ ಪ್ರಧಾನಾಃ ಸ್ಯೂ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಫಹರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೪||
कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः | यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಕಙ್ಗುನೀಗುಣಮಾಹ- ಕುಷ್ಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಕಫಹರತ್ವಾದಿಗುಣಾಪೇಕ್ಷಮ್||೨೪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ಮಧೂಲೀ ಮಧುರಾ ಶೀತಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ನನ್ದೀಮುಖೀ ತಥಾ |೨೫|
मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा |२५|
🔊 Audio coming soon
ಮಧೂಲಿಕಾನನ್ದೀಮುಖೀಗುಣಮಾಹ- ಮಧೂಲೀತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಮಧುರ ಶೀತಲಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯರ್ಥಃ|೨೫|
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
ವಿಶೋಷೀ ತತ್ರ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವರುಕಃ ಸಮುಕುನ್ದಕಃ ||೨೫||
विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः ||२५||
🔊 Audio coming soon
ವರುಕಮುಕುನ್ದಕಯೋರ್ಗುಣಮಾಹ- ವಿಶೋಷೀತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೋಷೀ ದ್ರವಧಾತೋಃ| ಭೂಯಿಷ್ಠಮತಿಶಯೇನ||೨೫||
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
ರೂಕ್ಷಾ ವೇಣುಯವಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಾ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಃ ಕಫಹರಾಃ ಕಷಾಯಾ ವಾತಕೋಪನಾಃ ||೨೬||
रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः | बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ವೇಣುಯವಗುಣಮಾಹ- ರೂಕ್ಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕುಧಾನ್ಯಾನಾಂ ವಾರ್ಗಿಕಗುಣಪ್ರಸ್ತಾವೇ ‘ಬದ್ಧನಿಸ್ಯನ್ದಾ’ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಽಪಿ ವೇಣುಯವಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾ ಇತಿ ಪೃಥಕ್ಕೃತ್ಯ ಯದುಕ್ತಂ ತದತಿಶ್ಯಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್||೨೬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
ಮುದ್ಗವನಮುದ್ಗಕಲಾಯಮಕುಷ್ಠಮಸೂರಮಙ್ಗಲ್ಯಚಣಕಸತೀನತ್ರಿಪುಟಕಹರೇಣ್ವಾಢಕೀಪ್ರಭೃತಯೋ ವೈದಲಾಃ ||೨೭||
मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಿ ಗುಣಕರ್ಮಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮುದ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಮುದ್ಗಾ ನಾನಾವಿಧಾ ಹರಿತಪೀತಕೃಷ್ಣರಕ್ತಭೇದೇನ; ವನಮುದ್ಗಸ್ತು ವನೇ ಜಾಯತೇ ಕೃಷ್ಣಮುದ್ಗ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, `ಮುದ್ಗಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕಲಾಯಾಸ್ತ್ರಿಪುಟಾಃ; ಮಕುಷ್ಠಕೋ ಮೋಠಃ; ಮಸೂರಾ ದ್ವಿವಿಧಾಃ- ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪಾಣ್ಡುರಾಶ್ಚ, ತತ್ರ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾ ಮಸೂರಾಭಿಧಾನಾಃ, ಪಾಣ್ಡುವರ್ಣಾ ಮಙ್ಗಲ್ಯಕಾಭಿಧಾನಾಃ; ಚಣಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಕಃ; ಸ್ವಲ್ಪಾಸ್ತ್ರಿಪುಟಾಃ; ಹರೇಣುಃ ಸ್ವಲ್ಪವರ್ತುಲಃ; ಆಢಕೀ ತುವರೀ| ವೈದಲಾ ಇತಿ ಏಷಾಂ `ವೈದಲಾ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ, ನ ಪುನರನ್ವಯಾರ್ಥೇನ ವೈದಲಸಞ್ಜ್ಞಾ; ಏವಂ ಹಿ ವಿದಲಾನಾಮಿತಿ ವೈದಲಾ ಇತಿ ಮಾಷಕುಲತ್ಥಾದಿಷ್ವಪಿ ವೈದಲತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್; ತೇನ “ವಲ್ಲೂರಂ ಮೂಲಕಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ ವೈದಲಮ್| ವರ್ಜಯೇಚ್ಚಾಲುಕಂ ಗುಲ್ಮೀ ಮಧುರಾಣಿ ಫಲಾನಿ ಚ” ಇತ್ಯಾದಿಷು ವೈದಲತ್ವೇನ ಮುದ್ಗಾದಿಷು ನಿಷೇಧಃ, ತೇನ ಗುಲ್ಮೇಷು ಮಾಷಕುಲತ್ಥಾದಯೋ ನ ನಿಷಿಧ್ಯನ್ತೇ, ನ ಹಿ ತೇ ವೈದಲಾಃ||೨೭||
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಶೀತಾಃ ಕಟುಪಾಕಾ ಮರುತ್ಕರಾಃ | ಬದ್ಧಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಸ್ತಥಾ ||೨೮||
कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः | बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा ||२८||
🔊 Audio coming soon
ವೈದಲಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ||೨೮||
Adhikarana 28 (29) · Śloka 29
ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಾತಲಾಸ್ತೇಷು ಮುದ್ಗಾ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಾಃ | ಪ್ರಧಾನಾ ಹರಿತಾಸ್ತತ್ರ ವನ್ಯಾ ಮುದ್ಗಸಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೯||
नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः | प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಮುದ್ಗಗುಣಮಾಹ- ನಾತ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೯||
Adhikarana 29 (30) · Śloka 30
ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಸೂರಾ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ |೩೦|
विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः |३०|
🔊 Audio coming soon
ಮಸೂರಗುಣಮಾಹ- ವಿಪಾಕ ಇತ್ಯಾದಿ|೩೦|
Adhikarana 30 (30) · Śloka 30
ಮಕುಷ್ಠಕಾಃ ಕೃಮಿಕರಾಃ... |೩೦|
मकुष्ठकाः कृमिकराः... |३०|
🔊 Audio coming soon
ಮಕುಷ್ಠಗುಣಮಾಹ- ಮಕುಷ್ಠಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ|೩೦|
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
... ಕಲಾಯಾಃ ಪ್ರಚುರಾನಿಲಾಃ ||೩೦||
... कलायाः प्रचुरानिलाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ಕಲಾಯಗುಣಮಾಹ- ಕಲಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೦||
Adhikarana 32 (31) · Śloka 31
ಆಢಕೀ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನೀ ನಾತಿವಾತಪ್ರಕೋಪಣೀ |೩೧|
आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी |३१|
🔊 Audio coming soon
ಆಢಕೀಗುಣಮಾಹ- ಆಢಕೀತ್ಯಾದಿ|೩೧|
Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32
ವಾತಲಾಃ ಶೀತಮಧುರಾಃ ಸಕಷಾಯಾ ವಿರೂಕ್ಷಣಾಃ ||೩೧|| ಕಫಶೋಣಿತಪಿತ್ತಘ್ನಾಶ್ಚಣಕಾಃ ಪುಂಸ್ತ್ವನಾಶನಾಃ | ತ ಏವ ಘೃತಸಂಯುಕ್ತಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಶಮನಾಃ ಪರಮ್ ||೩೨||
वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः ||३१|| कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः | त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ಚಣಕಗುಣಮಾಹ- ವಾತಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೧-೩೨||
Adhikarana 34 (33) · Śloka 33
ಹರೇಣವಃ ಸತೀನಾಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ |೩೩|
हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः |३३|
🔊 Audio coming soon
ಹರೇಣುಸತೀನಾವಾಹ- ಹರೇಣವ ಇತ್ಯಾದಿ|೩೩|
Adhikarana 35 (33) · Śloka 33
ಋತೇ ಮುದ್ಗಮಸೂರಾಭ್ಯಾಮನ್ಯೇ ತ್ವಾಧ್ಮಾನಕಾರಕಾಃ ||೩೩||
ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಋತೇ ಮುದ್ಗಮಸೂರಯೋರಾಧ್ಮಾನಕರತ್ವಮಾಹ- ಋತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಋತೇ ವಿನಾ| ಮುದ್ಗಮಸೂರಯೋಃ ಸ್ವಜಾತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಆಧ್ಮಾನನಿಷೇಧಃ, ನ ಪುನಃ ಸರ್ವಥಾಽಽಧ್ಮಾನನಿಷೇಧಃ||೩೩||
Adhikarana 36 (34) · Śloka 34
ಮಾಷೋ ಗುರುರ್ಭಿನ್ನಪುರೀಷಮೂತ್ರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೃಷ್ಯೋ ಮಧುರೋಽನಿಲಘ್ನಃ | ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸ್ತನ್ಯಕರೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಬಲಪ್ರದಃ ಶುಕ್ರಕಫಾವಹಶ್ಚ ||೩೪||
माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः | सन्तर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च ||३४||
🔊 Audio coming soon
ವೈದಲತ್ವೇನಾಗ್ರಾಹ್ಯಾನ್ ಮಾಷಾದೀನಾಹ- ಮಾಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನಪುರೀಷಮೂತ್ರೋ ದ್ರವಪುರೀಷಮೂತ್ರಃ| ಸನ್ತರ್ಪಣಸ್ತೃಪ್ತಿಕರಃ| ಬಲಪ್ರದಃ ಬಲಮುಪಚಯಶಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್| ವೃಷ್ಯತ್ವಶುಕ್ರಲತ್ವೇ ಸ್ರುತಿವೃದ್ಧಿಕರತ್ವೇನ| `ಪಿತ್ತಕಫಾವಹಶ್ಚ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್||೩೪||
Adhikarana 37 (35) · Śloka 35
ಕಷಾಯಭಾವಾನ್ನ ಪುರೀಷಭೇದೀ ನ ಮೂತ್ರಲೋ ನೈವ ಕಫಸ್ಯ ಕರ್ತಾ | ಸ್ವಾದುರ್ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋಽಲಸಾನ್ದ್ರಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸ್ತನ್ಯರುಚಿಪ್ರದಶ್ಚ ||೩೫||
कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता | स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्रः सन्तर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च ||३५||
🔊 Audio coming soon
ರಾಜಮಾಷಾನಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಲಸಾನ್ದ್ರೋ ರಾಜಮಾಷಃ| ಕಷಾಯರಸಪ್ರಭಾವಾತ್ ಕಫಹಾರಿತ್ವಮವೃಷ್ಯತ್ವಂ ಚ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಸ್ವಾದುರಿತಿ ರಸೇ||೩೫||
Adhikarana 38 (36) · Śloka 36
ಮಾಷೈಃ ಸಮಾನಂ ಫಲಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಮುಕ್ತಂ ಚ ಕಾಕಾಣ್ಡಫಲಂ ತಥೈವ |೩೬|
माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव |३६|
🔊 Audio coming soon
ಆತ್ಮಗುಪ್ತಕಾಕಾಣ್ಡಯೋರ್ಗುಣಮಾಹ- ಮಾಷೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಕಪಿಕಚ್ಛುಃ, ತಸ್ಯಾಃ ಫಲಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಮ್| ಕಾಕಾಣ್ಡಫಲಮಶ್ವಕಃ; ಕಪಿಕಚ್ಛುಸದೃಶಶಿಮ್ಬಃ ಕಾಕಾಣ್ಡಃ `ಶೂಕರಶಿಮ್ಬೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ|೩೬|
Adhikarana 39 (36) · Śloka 36
ಆರಣ್ಯಮಾಷಾ ಗುಣತಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಷಾಯಾ ಅವಿದಾಹಿನಶ್ಚ ||೩೬||
आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च ||३६||
🔊 Audio coming soon
ಆರಣ್ಯಮಾಷಗುಣಮಾಹ- ಆರಣ್ಯಮಾಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆರಣ್ಯಮಾಷಾಣಾಂ ರೂಕ್ಷತ್ವಾವಿದಾಹಿತ್ವೇ ಸ್ವಜಾತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ||೩೬||
Adhikarana 40 (37) · Śloka 37
ಉಷ್ಣಃ ಕುಲತ್ಥೋ ರಸತಃ ಕಷಾಯಃ ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಫಮಾರುತಘ್ನಃ | ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಗುಲ್ಮನಿಷೂದನಶ್ಚ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಃ ಪೀನಸಕಾಸಹನ್ತಾ ||೩೭||
उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः | शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च साङ्ग्राहिकः पीनसकासहन्ता ||३७||
🔊 Audio coming soon
ಕುಲತ್ಥಾನಾಹ- ಉಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣೋ ವೀರ್ಯೇಣ| ಕಫಮಾರುತಘ್ನ ಇತಿ ಕಫಮಾರುತೌ ಭಿನ್ನೌ ಮಿಲಿತೌ ಚ ಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೭||
Adhikarana 41 (38) · Śloka 38
ಆನಾಹಮೇದೋಗುದಕೀಲಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾಪಹಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃಚ್ಚ | ಕಫಸ್ಯ ಹನ್ತಾ ನಯನಾಮಯಘ್ನೋ ವಿಶೇಷತೋ ವನ್ಯಕುಲತ್ಥ ಉಕ್ತಃ ||೩೮||
आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च | कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः ||३८||
🔊 Audio coming soon
ವನ್ಯಕುಲತ್ಥಮಾಹ- ಆನಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಗುದಕೀಲಾ ಅರ್ಶಾಂಸಿ||೩೮||
Adhikarana 42 (39) · Śloka 40
ಈಷತ್ಕಷಾಯೋ ಮಧುರಃ ಸತಿಕ್ತಃ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಃ ಪಿತ್ತಕರಸ್ತಥೋಷ್ಣಃ | ತಿಲೋ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋ ಬಲಿಷ್ಠಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವ್ರಣೇ ಲೇಪನ ಏವ ಪಥ್ಯಃ ||೩೯|| ದನ್ತ್ಯೋಽಗ್ನಿಮೇಧಾಜನನೋಽಲ್ಪಮೂತ್ರಸ್ತ್ವಚ್ಯೋಽಥ ಕೇಶ್ಯೋಽನಿಲಹಾ ಗುರುಶ್ಚ |೪೦|
ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः साङ्ग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः | तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः ||३९|| दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च |४०|
🔊 Audio coming soon
ತಿಲಮಾಹ- ಈಷದಿತ್ಯಾದಿ| ಈಷತ್ಕಷಾಯೋಽನುರಸತ್ವೇನ, ಮಧುರೋ ಮುಖ್ಯರಸತ್ವೇನ, ಈಷತ್ತಿಕ್ತೋಽನುರಸತ್ವೇನೈವ| ವ್ರಣೇ ಲೇಪನ ಏವ ಪಥ್ಯ ಇತಿ ಏತೇನ ತಿಲಾನಾಮಾಲೇಪನ ಏವ ವ್ರಣೇ ಪಥ್ಯತ್ವಮ್, ಅಭ್ಯವಹಾರೇ ಪುನರಪಥ್ಯತ್ವಮೇವ; ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ‘ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವ್ರಣೇ ಸರ್ವತ ಏವ ಪಥ್ಯಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸರ್ವತ ಇತಿ ಪಞ್ಚದಶಧಾ ಪ್ರಸರಪ್ರದುಷ್ಟೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಕ್ತಭ್ಯೋ ದೋಷಹನ್ತೃಭ್ಯೋ ಲೇಪೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಪಥ್ಯತಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದನ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತೋ ದನ್ತ್ಯಃ| ತ್ವಚೇ ಹಿತಸ್ತ್ವಚ್ಯಃ| ಕೇಶೇಭ್ಯೋ ಹಿತಃ ಕೇಶ್ಯಃ||೩೯||-
Adhikarana 43 (40) · Śloka 40
ತಿಲೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಸಿತಃ ಪ್ರಧಾನೋ ಮಧ್ಯಃ ಸಿತೋ ಹೀನತರಾಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇ ||೪೦||
तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये ||४०||
🔊 Audio coming soon
ತಿಲಾನಾಮುತ್ತಮಮಧ್ಯಮಾಧಮತ್ವಮಾಹ- ತಿಲೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಿತಃ ಕೃಷ್ಣಃ| ಸಿತಃ ಶ್ವೇತಃ| ಅನ್ಯೇ ಇತಿ ಪೀತಹರಿತಲೋಹಿತಾಃ||೪೦||
Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42
ಯವಃ ಕಷಾಯೋ ಮಧುರೋ ಹಿಮಶ್ಚ ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಫಪಿತ್ತಹಾರೀ | ವ್ರಣೇಷು ಪಥ್ಯಸ್ತಿಲವಚ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಬದ್ಧಮೂತ್ರೋ ಬಹುವಾತವರ್ಚಾಃ ||೪೧|| ಸ್ಥೈರ್ಯಾಗ್ನಿಮೇಧಾಸ್ವರವರ್ಣಕೃಚ್ಚ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಸ್ಥೂಲವಿಲೇಖನಶ್ಚ | ಮೇದೋಮರುತ್ತೃಡ್ಹರಣೋಽತಿರೂಕ್ಷಃ ಪ್ರಸಾದನಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಯೋಶ್ಚ ||೪೨||
यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी | व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः ||४१|| स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च | मेदोमरुत्तृड्हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ||४२||
🔊 Audio coming soon
ಯವಮಾಹ- ಯವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಿಮಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಃ ಕಷಾಯಾನನ್ತರಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ; ತೇನ ಮಧುರರಸಾಚ್ಚಕಾರಸಮುಚ್ಚಿತಂ ಕಷಾಯತ್ವಂ ಹೀನಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ವ್ರಣೇಷು ಪಥ್ಯಸ್ತಿಲವದಿತಿ ತಿಲೋ ಯಥಾ ವ್ರಣೇ ಲೇಪೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಷು ಚ ಶಸ್ಯತೇ, ತಥಾ ಯವೋಽಪಿ| ನಿತ್ಯಮಿತಿ ವಚನೇನಾವಿದಗ್ಧವಿದಗ್ಧಾಭಿನ್ನಾಶುದ್ಧತ್ವಾದ್ಯವಸ್ಥಾಸ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ನಿತ್ಯಗ್ರಹಣೇನ ವ್ರಣೇ ಯವಮಭ್ಯವಹಾರೇಣಾಪಿ ಹಿತಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಪ್ರಬದ್ಧಮೂತ್ರಃ ಅಲ್ಪಮೂತ್ರಃ, ಅತ ಏವ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಹಿತಃ| ಬಹುವಾತವರ್ಚಾ ಇತಿ ವಾತೋಽತ್ರ ಕುಕ್ಷಿವಾತೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ, ಅನ್ಯಥಾ ಮೇದೋಮರುತ್ತೃಡ್ಹರಣ ಇತಿ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಕಾರಿತ್ವಮ್| ಮೇದೋಮರುತ್ತೃಡ್ಹರಣ ಇತಿ ಮೇದೋವಾತಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಚ ಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಯದಿ ವಾ ಮೇದಸಾಽಽವೃತೋ ಮರುನ್ಮೇದೋಮರುತ್ತಂ ಸಾವರಣಂ ಹನ್ತಿ, ಸ್ರೋತಃಶೋಧಕತ್ವಾತ್; ನಿರಾವರಣೇ ತು ರೂಕ್ಷಶೀತಕಷಾಯಕಟುಪಾಕೈರ್ನಾತಿವರ್ಧಕೋ ನಾತಿಪ್ರತ್ಯನೀಕಃ| ‘ಯವೋಽಕಷಾಯಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್; ತತ್ರೇಷತ್ಕಷಾಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೧-೪೨||
Adhikarana 45 (43) · Śloka 43
ಏಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಹೀನತರೈಸ್ತು ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯವೇಭ್ಯೋಽತಿಯವಾನಶೇಷೈಃ |೪೩|
एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किञ्चिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः |४३|
🔊 Audio coming soon
ಅತಿಯವಗುಣಮಾಹ- ಏಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಯವಾ ನಿಃಶೂಕಾಃ ಕೃಷ್ಣಾರುಣಯವಾ ಏವ| ಅಶೇಷೈರ್ಗುಣೈರತಿಯವಾನ್ ವಿದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಠನ್ತಿ- ‘ಯವೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಯವಾನಶೇಷಾನ್’ ಇತಿ| ತತ್ರಾತಿಯವಯವಿಕಾದಯೋಽಶೇಷಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾಃ| ತತ್ರ ಯವಿಕಾ ನಿಃಶೂಕಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಾಃ|೪೩|
Adhikarana 46 (43) · Śloka 44
ಗೋಧೂಮ ಉಕ್ತೋ ಮಧುರೋ ಗುರುಶ್ಚ ಬಲ್ಯಃ ಸ್ಥಿರಃ ಶುಕ್ರರುಚಿಪ್ರದಶ್ಚ ||೪೩|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿಶೀತೋಽನಿಲಪಿತ್ತಹನ್ತಾ ಸನ್ಧಾನಕೃಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಕರಃ ಸರಶ್ಚ |೪೪|
गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च ||४३|| स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च |४४|
🔊 Audio coming soon
ಗೋಧೂಮಗುಣಮಾಹ- ಗೋಧೂಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರೋ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಕಾರೀ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿಶೀತ ಇತ್ಯತಿಶಬ್ದಃ ಕಾಕಾಕ್ಷಿಗೋಲಕವದುಭಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರ ಇತಿ ನವಗೋಧೂಮಃ, ಪುರಾಣಗೋಧೂಮಸ್ತು ವಸನ್ತೇಽಪ್ಯುಪಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾನ್ನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಃ||೪೩||-
Adhikarana 47 (44) · Śloka 45
ರೂಕ್ಷಃ ಕಷಾಯೋ ವಿಷಶೋಷಶುಕ್ರಬಲಾಸದೃಷ್ಟಿಕ್ಷಯಕೃದ್ವಿದಾಹೀ ||೪೪|| ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಃ ಪ್ರಭಿನ್ನವಿಣ್ಮಾರುತಪಿತ್ತಲಶ್ಚ |೪೫|
रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही ||४४|| कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च |४५|
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಾನ್ಯಶಿಮ್ಬಿಗುಣಮಾಹ- ರೂಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿ| `ವಿಷಶೋಥಮೇಹ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೪೪||-
Adhikarana 48 (45) · Śloka 46
ಸಿತಾಸಿತಾಃ ಪೀತಕರಕ್ತವರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇಽನೇಕವಿಧಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ ||೪೫|| ಯಥಾದಿತಸ್ತೇ ಗುಣತಃ ಪ್ರಧಾನಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕಟೂಷ್ಣಾ ರಸಪಾಕಯೋಶ್ಚ |೪೬|
सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः ||४५|| यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च |४६|
🔊 Audio coming soon
ವರ್ಣವಿಶೇಷೇಣ ಶಿಮ್ಬಾನಾಂ ಗುಣಮಾಹ- ಸಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಿತಾಃ ಶುಕ್ಲಾಃ, ಅಸಿತಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ| ಯಥಾದಿತಸ್ತೇ ಗುಣತಃ ಪ್ರಧಾನಾ ಇತಿ ಅಸಿತಾತ್ ಕೃಷ್ಣಾತ್ ಸಿತಃ ಪ್ರಧಾನಃ, ಪೀತಾದಸಿತಃ ಪ್ರಧಾನಃ, ರಕ್ತಾದಪಿ ಪೀತಃ| ಗುಣೈ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಲಕ್ಷಣೈಃ, ಪ್ರಧಾನಾಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಯಥೋದಿತಾಸ್ತೇ ಗುಣತಸ್ತಥಾಽಽರ್ದ್ರಾಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅತ್ರಾಯಮರ್ಥಃ- ಯೇ ಶಿಮ್ಬಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ರಸಪಾಕಯೋರುದಿತಾಸ್ತೇ ತಥೈವಾರ್ದ್ರಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ, ನ ತು ಶುಷ್ಕಾಃ||೪೫||-
Adhikarana 49 (46) · Śloka 47
ಸಹಾದ್ವಯಂ ಮೂಲಕಜಾಶ್ಚ ಶಿಮ್ಬಾಃ ಕುಶಿಮ್ಬಿವಲ್ಲೀಪ್ರಭವಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ ||೪೬|| ಜ್ಞೇಯಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ರಸೇ ಚ ಬಲಪ್ರದಾಃ ಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಾಶ್ಚ |೪೭|
सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः ||४६|| ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च |४७|
🔊 Audio coming soon
ಸಹಾದ್ವಯಮಿತಿ ಸಹಾದ್ವಯಂ ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ| ಮೂಲಕಜಾಶ್ಚ ಶಿಮ್ಬಾ ಇತಿ ಮೂಲಕಶಿಮ್ಬೀ| ಕುಶಿಮ್ಬೀವಲ್ಲೀ ಶುಕಶಿಮ್ಬೀ| ಅನ್ಯೇ ತು `ಮೂಲಕಪರ್ಣಿಕಾಶ್ಚ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಮೂಲಕಪರ್ಣೀ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ||೪೬||
Adhikarana 50 (47) · Śloka 48
ವಿದಾಹವನ್ತಶ್ಚ ಭೃಶಂ ವಿರೂಕ್ಷಾ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯನ್ತ್ಯನಿಲಪ್ರದಾಶ್ಚ ||೪೭|| ರುಚಿಪ್ರದಾಶ್ಚೈವ ಸುದುರ್ಜರಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸ್ಮೃತಾ ವೈದಲಿಕಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ |೪೮|
विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च ||४७|| रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः |४८|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವೈದಲಾನಾಂ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಸತೀನಾನ್ತಾನಾಮಾರ್ದ್ರಶಿಮ್ಬೀಗುಣಮಾಹ- ವಿದಾಹವನ್ತಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯನ್ತಿ ಗುಡಗುಡಾಶಬ್ದಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ `ಸವಾತತೋದಶೂಲಾಂ ಮಲಸ್ಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ’| ವೈದಲಿಕಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಮಾರ್ದ್ರಫಲಿಕಾಃ| ಶುಷ್ಕನಿರ್ಗತತ್ವಚಾಂ ತು ಪ್ರಾಗುಕ್ತ ಏವ ಗುಣಃ||೪೭||-
Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50
ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಃ ಕಫಘ್ನೋ ವಿದಾಹಿಭಾವಾದಹಿತಃ ಕುಸುಮ್ಭಃ ||೪೮|| ಉಷ್ಣಾಽತಸೀ ಸ್ವಾದುರಸಾಽನಿಲಘ್ನೀ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕಟುಕಾ ವಿಪಾಕೇ | ಪಾಕೇ ರಸೇ ಚಾಪಿ ಕಟುಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೋಪೀ ||೪೯|| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಃ ಕಫಮಾರುತಘ್ನಸ್ತಥಾಗುಣಶ್ಚಾಸಿತಸರ್ಷಪೋಽಪಿ |೫೦|
कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः ||४८|| उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके | पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी ||४९|| तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्नस्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि |५०|
🔊 Audio coming soon
ಶಮೀಧಾನ್ಯಸಾಮಾನ್ಯಾದೇವ ಕುಸುಮ್ಭಾತಸೀಸರ್ಷಪಗುಣಮಾಹ- ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ|- ರಸೇ ಚ ಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| `ಮಧುರೋಽನಿಲಘ್ನಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಃ| ರಕ್ತಸರ್ಷಪಗುಣಮಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಿತಸರ್ಷಪೋ ರಕ್ತಸರ್ಷಪಃ||೪೮-೪೯||-
Adhikarana 52 (50) · Śloka 50
ಅನಾರ್ತವಂ ವ್ಯಾಧಿಹತಮಪರ್ಯಾಗತಮೇವ ಚ | ಅಭೂಮಿಜಂ ನವಂ ಚಾಪಿ ನ ಧಾನ್ಯಂ ಗುಣವತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೫೦||
अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च | अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ತ್ಯಾಜ್ಯಮಾಹ- ಅನಾರ್ತವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಾರ್ತವಮ್ ಅನ್ಯರ್ತುಜಾತಮ್| ವ್ಯಾಧಿಹತಂ ಕುಙ್ಕುಮಾದಿನಾ ಹತಮ್| ಅಪರ್ಯಾಗತಮ್ ಅಪಕ್ವಮ್| ಅಭೂಮಿಜಮ್ ಊಷರೋಪಲಕಾದಿಸವಿಷಭೂಮಿಜಂ; ‘ಯಸ್ಯ ಧಾನ್ಯಸ್ಯ ಯಾ ಉಚಿತಾ ಭೂಮಿಸ್ತತೋಽನ್ಯತ್ರ ಭೂಮೌ ಜಾತಮ್’ ಇತ್ಯಪರೇ| ನವಂ ಚಾಪೀತಿ ಚಕಾರೇಣ ನವಸ್ಯಾನತಿದೋಷಕಾರಿತಾ ಸೂಚ್ಯತೇ| ಧಾನ್ಯಶಬ್ದೇನ ಶೂಕಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೫೦||
Adhikarana 53 (51) · Śloka 51
ನವಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಲಘು ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮ್ |೫೧|
नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
ನವಾದೀನಾಂ ಗುಣಮಾಹ- ನವಮಿತ್ಯಾದಿ| ನವಮಿತಿ ವರ್ಷಂ ಯಾವತ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಂ ಕ್ಲೇದಪ್ರಾಪ್ತಿಜನನಮ್| ಲಘು ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮಿತಿ ಲಘು ಪುರಾಣಮಿತಿ ವಾಚ್ಯೇಽತ್ರ ‘ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮ್’ ಇತಿ ಯತ್ ಕರೋತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಪಯತಿ- ಪ್ರಥಮವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ವರ್ಷಂ ಯಾವತ್ ಪುರಾಣಂ ಗುಣವಚ್ಚ ಭವತಿ, ತದೂರ್ಧ್ವಂ ತು ನೀರಸತ್ವಾನ್ನ ಗುಣಕರಮಿತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ- “ವರ್ಷೋಷಿತಂ ಸರ್ವಧಾನ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜತಿ ಗೌರವಮ್| ನ ತು ತ್ಯಜತಿ ತದ್ವೀರ್ಯಂ ಕ್ರಮಶೋ ವಿಜಹಾತಿ ತತ್” ಇತಿ; ‘ಮಾಷಚಣಕಾದಯಸ್ತು ನೂತನಾ ಏವ ಸ್ವಕಾರ್ಯಕರಣಸಮರ್ಥಾಃ’ ಇತ್ಯೇಕೇ|೫೧|
Adhikarana 54 (51) · Śloka 51
ವಿದಾಹಿ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿರೂಢಂ ದೃಷ್ಟಿದೂಷಣಮ್ ||೫೧||
विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೂಢಮಾಹ- ವಿದಾಹೀತ್ಯಾದಿ| ವಿರೂಢಮ್ ಅಙ್ಕುರಜನನಶಕ್ತಿರಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ `ವಿರೂಢಮಙ್ಕುರಿತಮ್’ ಇತ್ಯಾಹುಃ, ಈಷದ್ಭೃಷ್ಟಂ ಚಣಕಮುದ್ಗಾದಿವಿರೂಢಮಾಹುರಪರೇ||೫೧||
Adhikarana 55 (52) · Śloka 52
ಶಾಲ್ಯಾದೇಃ ಸರ್ಷಪಾನ್ತಸ್ಯ ವಿವಿಧಸ್ಯಾಸ್ಯ ಭಾಗಶಃ | ಕಾಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಾಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೫೨|| ಇತಿ ಕುಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ |
शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः | कालप्रमाणसंस्कारमात्राः सम्परिकीर्तिताः ||५२|| इति कुधान्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಉಪಸಂಹಾರಮಾಹ- ಶಾಲ್ಯಾದೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಭಾಗಶಃ ಕಾಲಪ್ರಮಾಣಂ ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮಿತ್ಯನೇನೋಕ್ತಮ್| ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಯಥಾ- ಗುರೋರಪಿ ವ್ರೀಹೇಃ ಸಂಸ್ಕಾರವಶಾಲ್ಲಾಜಾ ಲಘವಃ, ಮಾತ್ರಾ ಪುನರಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ ಹೀನಾ ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಾ ಚೇತಿ| ``ಲಘು ಪಥ್ಯತಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಗುರ್ವಪಥ್ಯತಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಯದ್ಯದಾಗಚ್ಛತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತತ್ತಲ್ಲಘುತರಂ ಸ್ಮೃತಮ್’’- ಇತಿ| ಕುಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ||೫೨||
Adhikarana 56 (53) · Śloka 53
ಅಥ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ | ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಂಸವರ್ಗಾನುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಜಲೇಶಯಾ, ಆನೂಪಾ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ, ಕ್ರವ್ಯಭುಜ, ಏಕಶಫಾ, ಜಾಙ್ಗಲಾಶ್ಚೇತಿ ಷಣ್ಮಾಂಸವರ್ಗಾ ಭವನ್ತಿ | ಏತೇಷಾಂ ವರ್ಗಾಣಾಮುತ್ತರೋತ್ತರಾ ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ | ತೇ ಪುನರ್ದ್ವಿವಿಧಾ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಆನೂಪಾಶ್ಚೇತಿ | ತತ್ರ ಜಾಙ್ಗಲವರ್ಗೋಽಷ್ಟವಿಧಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಜಙ್ಘಾಲಾ, ವಿಷ್ಕಿರಾಃ, ಪ್ರತುದಾ, ಗುಹಾಶಯಾಃ, ಪ್ರಸಹಾಃ, ಪರ್ಣಮೃಗಾ, ಬಿಲೇಶಯಾ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾಶ್ಚೇತಿ | ತೇಷಾಂ ಜಙ್ಘಾಲವಿಷ್ಕಿರೌ ಪ್ರಧಾನತಮೌ ||೫೩||
अथ मांसवर्गः | अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः; तद्यथा- जलेशया, आनूपा, ग्राम्याः, क्रव्यभुज, एकशफा, जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति | एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधानतमाः | ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति | तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः | तद्यथा- जङ्घाला, विष्किराः, प्रतुदा, गुहाशयाः, प्रसहाः, पर्णमृगा, बिलेशया, ग्राम्याश्चेति | तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನಂ ಭಕ್ತರೂಪಂ ಚೋಕ್ತಂ, ಪ್ರಧಾನವ್ಯಞ್ಜನಂ ಮಾಂಸಮಾಹ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಜಲೇಶಯಾಃ ಕೋಶಸ್ಥಾಃ ಪಾದಿನೋ ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ; ಆನೂಪಾಃ ಕೂಲಚರಾಃ ಪ್ಲವಾಶ್ಚ; ಗ್ರಾಮ್ಯಶಬ್ದೇನೈಕಶಫಶಬ್ದೇನ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ, ಶಫಃ ಖುರಃ; ಕ್ರವ್ಯಭುಕ್ಶಬ್ದೇನ ಚ ಗುಹಾಶಯಾಃ ಪ್ರಸಹಾಶ್ಚ, ಕ್ರವ್ಯಂ ಮಾಂಸಂ; ಜಾಙ್ಗಲಶಬ್ದೇನ ಜಙ್ಘಾಲವಿಷ್ಕಿರಪ್ರತುದಪರ್ಣಮೃಗಬಿಲೇಶಯಾ ಇತಿ ತ್ರಯೋದಶ ಭೇದಾಃ ಷಟ್ಸ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭೂತಾಃ| ಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಷಟ್ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಲಬ್ಧಾಯಾಂ ಷಡ್ಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರತುದಾದಿಭೇದಾ ಏತೇಷ್ವೇವಾವರುಧ್ಯನ್ತೇ, ತೇನ ಷಡ್ವರ್ಗಾ ಇತಿ ನಿಯಮಾರ್ಥಮ್; `ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಜಙ್ಘಾಲಾದಿಭೇದಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ ಸೂಚನಾರ್ಥಮ್’ ಇತ್ಯಪರೇ| ಅಯಂ ಷೋಢಾ ಭೇದಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋತ್ತರೋತ್ತರಪ್ರಾಧಾನ್ಯಜ್ಞಾಪನಾಯ| ವರ್ಗಾಣಾಮುತ್ತರೋತ್ತರಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಾಹ- ಏತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪುನರ್ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮಾಹ- ತೇ ಪುನರಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ವೈವಿಧ್ಯಕಥನಂ ಜಾಙ್ಗಲತ್ವೇನಾನೂಪತ್ವೇನ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಭೇದಾನಾಂ ಗುಣಾನುಗಮಾಯ| ಜಾಙ್ಗಲಸ್ಯಾಷ್ಟವಿಧತ್ವಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತೇ ಸರ್ವೇಽತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| `ಜಾಙ್ಗಲವಿಷ್ಕಿರೌ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್||೫೩||
Adhikarana 57 (54) · Śloka 54
ತಾವೇಣಹರಿಣರ್ಕ್ಷಕುರಙ್ಗಕರಾಲಕೃತಮಾಲಶರಭಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಪೃಷತಚಾರುಷ್ಕರಮೃಗಮಾತೃಕಾಪ್ರಭೃತಯೋ ಜಙ್ಘಾಲಾ ಮೃಗಾಃ ಕಷಾಯಾ ಮಧುರಾ ಲಘವೋ ವಾತಪಿತ್ತಹರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಹೃದ್ಯಾ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಾಶ್ಚ ||೫೪||
तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च ||५४||
🔊 Audio coming soon
ಜಙ್ಘಾಲವಿಷ್ಕಿರಾವಾಹ- ತಾವೇಣೇತ್ಯಾದಿನಾ| ತಾವಿತಿ ಯೌ ಜಙ್ಘಾಲವಿಷ್ಕಿರೌ ಕಥ್ಯೇತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಹರಿಣಃ, ಹರಿಣೋ ಗೌರಹರಿಣಃ, ಋಕ್ಷೋ ನೀಲಾಣ್ಡಃ `ರೋರು’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಕುರಙ್ಗಶ್ಚತುರಗತಿಃ `ಚತುರಙ್ಗ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕರಾಲೋಽಧೋನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತದನ್ತೋ ಹಿಮವದಾದಿಪರ್ವತೇಷು `ಕಸ್ತೂರೀಮೃಗ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕೃತಮಾಲಾ ಬಹವಃ ಸಙ್ಘಾತಚಾರಿಣೋ ಮೃಗಾ ದೇಶಾನ್ತರೇ ಲೋಕಾದವಗನ್ತವ್ಯಾಃ, ಶರಭೋಽಷ್ಟಾಪದ ಉಷ್ಟ್ರಪ್ರಮಾಣೋ ಮಹಾಶೃಙ್ಗಃ ಪೃಷ್ಠಗತಚತುಷ್ಪಾದಃ ಕಾಶ್ಮೀರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಶ್ಚತುರ್ದಷ್ಟ್ರೋಽತಿದುಷ್ಟಃ `ಕರ್ಕಟಕ’ ಇತಿ ಕಾರ್ತಿಕಪುರೇ, ಪೃಷತೋ ಬಿನ್ದುಚಿತ್ರಿತಃ `ಚಿತ್ತಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಚಾರುಷ್ಕಶ್ಚಾರುಶರೀರಃ, ಸ್ವಲ್ಪತನುರ್ಮೃಗಭೇದ ಏವ, ಮೃಗಮಾತೃಕಾ ಅಲ್ಪಾ ಪೃಥೂದರಾ ಚತುರಙ್ಗಸ್ತ್ರೀ `ಮೇದಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಕೋಟ್ಟಕಾರಕರಾಮಾದಯಃ| ಜಙ್ಘಾಲಾ ಇತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಜಙ್ಘಾವನ್ತಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಇತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗುಣಕರ್ಮಕರತ್ವಾತ್| ಬಸ್ತಿಶೋಧನಾ ಇತಿ ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರಾಘಾತಾದಿಷು ಪಥ್ಯಾಃ, ಮೂತ್ರವಿರೇಕಕಾರಿಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೪||
Adhikarana 58 (55) · Śloka 55
ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಹೃದ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಫರೋಗಹಾ | ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ರೋಚನೋ ಬಲ್ಯಸ್ತೇಷಾಮೇಣೋ ಜ್ವರಾಪಹಃ ||೫೫||
कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा | सङ्ग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಹರಿಣಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಏಣಸ್ಯ ಷಡ್ರಸತ್ವೇಽಪಿ ಕಷಾಯಮಧುರೋತ್ಕಟತ್ವಾತ್ ಕಷಾಯಮಧುರ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್||೫೫||
Adhikarana 59 (56) · Śloka 56
ಮಧುರೋ ಮಧುರಃ ಪಾಕೇ ದೋಷಘ್ನೋಽನಲದೀಪನಃ | ಶೀತಲೋ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರ ಸುಗನ್ಧಿರ್ಹರಿಣೋ ಲಘುಃ ||೫೬||
मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः | शीतलो बद्धविण्मूत्र सुगन्धिर्हरिणो लघुः ||५६||
🔊 Audio coming soon
ಗೌರಹರಿಣಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರ ಇತಿ ಏತೇನಾತೀಸಾರಿಣಾಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಚ ಹಿತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್; ಏಣಸ್ತು ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಮಹಿತಃ ಬಸ್ತಿಶೋಧನತ್ವಾತ್||೫೬||
Adhikarana 60 (57) · Śloka 57
ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ತಯೋರ್ಜ್ಞೇಯೋ ಹರಿಣಸ್ತಾಮ್ರ ಉಚ್ಯತೇ | ಯೋ ನ ಕೃಷ್ಣೋ ನ ತಾಮ್ರಶ್ಚ ಕುರಙ್ಗಃ ಸೋಽಭಿಧೀಯತೇ ||೫೭||
एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते | यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
ಸೂತ್ರೇಣೈಣಹರಿಣಯೋರ್ಭೇದಮಾಹ- ಏಣ ಇತ್ಯಾದಿ||೫೭||
Adhikarana 61 (58) · Śloka 58
ಶೀತಾಽಸೃಕ್ಪಿತ್ತಶಮನೀ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮೃಗಮಾತೃಕಾ | ಸನ್ನಿಪಾತಕ್ಷಯಶ್ವಾಸಕಾಸಹಿಕ್ಕಾರುಚಿಪ್ರಣುತ್ ||೫೮||
शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका | सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
ಮೃಗಮಾತೃಕಾಮಾಹ- ಶೀತೇತ್ಯಾದಿ||೫೮||
Adhikarana 62 (59) · Śloka 60
ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಕಪಿಞ್ಜಲವರ್ತೀರವರ್ತಿಕಾವರ್ತಕನಪ್ತೃಕಾವಾರ್ತೀಕಚಕೋರಕಲವಿಙ್ಕಮಯೂರಕ್ರಕರೋಪಚಕ್ರ- ಕುಕ್ಕುಟಸಾರಙ್ಗಶತಪತ್ರಕುತಿತ್ತಿರಿಕುರುವಾಹಕಯವಾಲಕಪ್ರಭೃತಯಸ್ತ್ರ್ಯಾಹಲಾ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ ||೫೯|| ಲಘವಃ ಶೀತಮಧುರಾಃ ಕಷಾಯಾ ದೋಷನಾಶನಾಃ |೬೦|
लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्र- कुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्याहला विष्किराः ||५९|| लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः |६०|
🔊 Audio coming soon
ಲಾವಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ತಿತ್ತಿರಿಃ ಕೃಷ್ಣತಿತ್ತಿರಿಶ್ಚಿತ್ರಪಕ್ಷಃ; ಕಪಿಞ್ಜಲೋ ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಃ; ವರ್ತೀರಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಾನೂಕಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಾದಲ್ಪೋ ವರ್ತಿಕಾತಃ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಹಾನ್ ವರ್ತಿಕಾಸದೃಶ ಏವ, `ಘರ್ಘರಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವರ್ತಿಕಾವರ್ತಿಕೌ ತದ್ಭೇದೌ; ನಪ್ತೃಕಾ ಲೋಕೇ ಘುಡುರುಕಾಭಿಧಾ ಹೂಙ್ಕಾರಕಾರಿಣ್ಯಲ್ಪಾ ಪಾಣ್ಡುರೋದರಾ; ವಾರ್ತೀಕಾ ವರ್ತಿಚಟಕಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಾಃ ಸಙ್ಘಾತಚಾರಿಣಃ `ವಗೇಡಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಚಕೋರೋ ರಕ್ತಾಕ್ಷೋ ವಿಷಸೂಚಕಃ ಸ್ವನಾಮ್ನಾ ಖ್ಯಾತಃ; ಕಲವಿಙ್ಕಃ ಕಾಲಚಟಕೋ ಭೃಙ್ಗರಾಜಾದ್ಭಿನ್ನಃ, ಅಪರೇ ಭೃಙ್ಗರಾಜಮಾಹುಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ರಕ್ತಶಿರಸಂ ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಂ ಗ್ರಾಮಚಟಕಾಕಾರಂ ಕಲವಿಙ್ಕಮಾಹುಃ; ಮಯೂರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕ್ರಕರೋ ಲಾವಾನ್ತಕೋ ಕಪಿಞ್ಜಲಾತ್ ಸ್ಥೂಲಃ, `ಕಯರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಉಪಚಕ್ರಃ ಕ್ರಕರಭೇದಃ ಕೃಶಚಞ್ಚುರ್ಮದಾವಿಲಃ; ಕುಕ್ಕುಟಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸಾರಙ್ಗಶ್ಚಾತಕಃ, ಅನ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಕರ್ಬುರಶ್ಚಾತಕಾಕಾರೋ ವಿಷ್ಕಿರಃ; ಶತಪತ್ರೋ ದಾರ್ವಾಘಾಟಃ, `ಕಾಷ್ಠಕುಟ್ಟಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕುತಿತ್ತಿರಿಸ್ತಿತ್ತಿರಿಭೇದಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಪಿಲಃ; ಕುರುವಾಹಕಃ ಕುರುಕುರುಕಃ; ಯವಾಲಕೋ ಯವಗುಡುರುಕಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣೇನೈವಞ್ಜಾತೀಯಾಃ| ವಿಕೀರ್ಯ ಭಕ್ಷಯನ್ತೀತಿ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ; ತ್ರಿಭಿಶ್ಚರಣಯುಗಲಚಞ್ಚುಭಿರಾಹಲನ್ತಿ ವಿಲಿಖನ್ತೀತಿ ತ್ರ್ಯಾಹಲಾಃ| ಏತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಲಘವಃ ಶೀತಮಧುರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ಲಾವಾದಿವರ್ತಿಕಾದಿವರ್ಗಯೋರ್ಗುಣಾಞ್ ಶ್ಲೋಕೇನ ಪಠನ್ತಿ- “ವರ್ಗೌ ಸ್ವಾದುರಸಾವೇತೌ ಕಷಾಯಾನುರಸೌ ಲಘೂ| ವಾತಪಿತ್ತಹರೌ ನಾತಿಶೀತಲೌ ಬಸ್ತಿಶೋಧನೌ” ಇತಿ; ಅತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ||೫೯||-
Adhikarana 63 (60) · Śloka 60
ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ದೀಪನಶ್ಚೈವ ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಲಘುಃ | ಲಾವಃ ಕಟುವಿಪಾಕಶ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ಪೂಜಿತಃ ||೬೦||
सङ्ग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः | लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಲಾವಕಗುಣಮಾಹ- ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ಪೂಜಿತ ಇತಿ ಪೂಜಿತಃ ಪ್ರಶಸ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಕಥನೇ ದೋಷಶಮನ ಇತಿ ವಚನಾದತ್ರ ಸನ್ನಿಪಾತವಚನಾಚ್ಚ ವಾತಾದೀನ್ ವ್ಯಸ್ತಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನಪಿ ಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಥವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ನಿವೃತ್ತೇ ಪುನರಾಗಮನನಿವೃತ್ತಯೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ- “ಗೈರಿಕಃಪಾಂಶುಲಶ್ಚೈವ ಪೌಣ್ಡ್ರಕೋ ದರ್ಭರಸ್ತಥಾ| ಲಾವಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತಿತ್ತಿರಿರ್ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ”- ಇತಿ; ಗೈರಿಕಪಾಂಶುಲೌ ಪ್ರಾಸಿದ್ಧೌ, ಪೌಣ್ಡ್ರಕದರ್ಭರೌ ದೇಶಾನ್ತರೇ ಲೋಕಾದವಗನ್ತವ್ಯೌ| ತಿತ್ತಿರಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿದ್ ಗೈರಿಕಪಾಂಶುಲಪೌಣ್ಡ್ರಕದರ್ಭರಭೇದೇನ ಗುಣಾನ್ ಪೃಥಗ್ಭಿನ್ನಾನ್ ಪಠನ್ತಿ; ಏತಚ್ಚ ನ ಬಹುಸಮ್ಮತಂ, ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪಠನೀಯಮ್||೬೦||
Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63
ಈಷದ್ಗುರೂಷ್ಣಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯೋ ಮೇಧಾಗ್ನಿವರ್ಧನಃ | ತಿತ್ತಿರಿಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ಗ್ರಾಹೀ ವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಃ ||೬೧|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಃ ಶೀತೋ ಲಘುಶ್ಚಾಪಿ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ | ಕಫೋತ್ಥೇಷು ಚ ರೋಗೇಷು ಮನ್ದವಾತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ||೬೨|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನಿಲಹರೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಃ |೬೩|
ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः | तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ||६१|| रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः | कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते ||६२|| हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः |६३|
🔊 Audio coming soon
ಕೃಷ್ಣತಿತ್ತಿರಿಗುಣಮಾಹ- ಈಷದಿತ್ಯಾದಿ| ಈಷದ್ಗುರುತ್ವಂ ಲಾವಕಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಸರ್ವಗ್ರಹಣಂ ರಕ್ತದುಷ್ಟಿಘ್ನತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಯೇ| ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ||೬೧-೬೨||-
Adhikarana 65 (63) · Śloka 64
ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೬೩|| ಲಘವಃ ಕ್ರಕರಾ ಹೃದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಚೈವೋಪಚಕ್ರಕಾಃ |೬೪|
वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः ||६३|| लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः |६४|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರಕರಗುಣಮಾಹ- ವಾತಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಚಕ್ರಗುಣಮಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಥೇತಿ ಕ್ರಕರಸದೃಶಗುಣಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೬೩|| -
Adhikarana 66 (64) · Śloka 65
ಕಷಾಯಃ ಸ್ವಾದುಲವಣಸ್ತ್ವಚ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯೋಽರುಚೌ ಹಿತಃ ||೬೪|| ಮಯೂರಃ ಸ್ವರಮೇಧಾಗ್ನಿದೃಕ್ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಕೃತ್ |೬೫|
कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः ||६४|| मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् |६५|
🔊 Audio coming soon
ಮಯೂರಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೃಕ್ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಕೃದಿತಿ ಚಕ್ಷುಃಶ್ರವಣೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ||೬೪||-
Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಽನಿಲಹಾ ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ವೇದಸ್ವರಬಲಾವಹಃ ||೬೫|| ಬೃಂಹಣಃ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವನ್ಯಸ್ತದ್ವದ್ಗ್ರಾಮ್ಯೋ ಗುರುಸ್ತು ಸಃ | ವಾತರೋಗಕ್ಷಯವಮೀವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಃ ||೬೬||
स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः ||६५|| बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः | वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः ||६६||
🔊 Audio coming soon
ವನಕುಕ್ಕುಟಮಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ವನ್ಯೋ ವನಜಾತಃ| ಗ್ರಾಮ್ಯಕುಕ್ಕುಟಮಾಹ- ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವದಿತಿ ವನಕುಕ್ಕುಟವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗುರುಸ್ತ್ವಿತಿ ವನ್ಯೋಽಪಿ ಗುರುಃ, ಗ್ರಾಮ್ಯಸ್ತು ಗುರುತರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೬೫-೬೬||
Adhikarana 68 (67) · Śloka 67
ಕಪೋತಪಾರಾವತಭೃಙ್ಗರಾಜಪರಭೃತಕೋಯಷ್ಟಿಕಕುಲಿಙ್ಗಗೃಹಕುಲಿಙ್ಗಗೋಕ್ಷ್ವೇಡಕಡಿಣ್ಡಿಮಾಣವಕಶತಪತ್ರಕ- ಮಾತೃನಿನ್ದಕಭೇದಾಶಿಶುಕಸಾರಿಕಾವಲ್ಗುಲೀಗಿರಿಶಾಲಟ್ವಾಲಟ್ಟೂಷಕಸುಗೃಹಾಖಞ್ಜರೀಟಹಾರೀತದಾತ್ಯೂಹಪ್ರಭೃತಯಃ , ಪ್ರತುದಾಃ ||೬೭||
कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डिमाणवकशतपत्रक- मातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः , प्रतुदाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತುದಾನಾಹ- ಕಪೋತೇತ್ಯಾದಿ| ಕಪೋತೋ ವನವಾಸೀ `ಪಾಣ್ಡುಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಸ ಚ ನಾನಾವಿಧಃ; ಪಾರಾವತೋ ಗೃಹದೇವಕುಲಾಲಯಃ; ಭೃಙ್ಗರಾಜೋ ಭ್ರಮರಕೋ ಧೂಮ್ಯಾಟಸದೃಶಃ `ಪಕ್ಷಿರಾಜ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪರಭೃತಃ ಕೋಕಿಲಃ; ಕೋಯಷ್ಟಿಃ ಕೋಯಙ್ಗಕಾ ದೀರ್ಘಜಙ್ಘಾ `ಕೋಯಙ್ಗ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕುಲಿಙ್ಗೋ ವನ್ಯಚಟಕೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಚಟಕಾಕಾರಃ; ಗೃಹಕುಲಿಙ್ಗಃ ಪುಣ್ಡ್ರಚಟಕಃ ‘ಗ್ರಾಮಚಟಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಗೋಕ್ಷ್ವೇಡೋ ಗೋನರ್ದಃ; ಡಿಣ್ಡಿಮಾಣವಕಃ ಡಿಣ್ಡಿಮೋತ್ಕಟಧ್ವನಿಃ; ಶತಪತ್ರೋ ರಾಜಶೂಕಃ; ಭಾತೃನಿನ್ದಕಃ ಪ್ರಿಯಾತ್ಮಕಃ `ಪುತ್ರರಞ್ಜಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಭೇದಾಶೀ ಪುತ್ರಶುಕಃ, ಭೇಕಾಶೀತಿ ಕೇಚಿತ್, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ; ಶುಕಸಾರಿಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ; ವಲ್ಗುಲೀ `ಗದುಲಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಗಿರಿಶಾ ಗಿರಿವರ್ತಿಕಾ, `ಪರ್ವತವಾಹೀ’ ಇತ್ಯೇಕೇ; ಲಟ್ವಾ ಫೇಞ್ಜಾತಕೋ ರಕ್ತಪುಚ್ಛಾಧೋಭಾಗಃ, ಅನ್ಯೇ ಭರದ್ವಾಜಭೇದಮಾಹುಃ, `ಲಾಟ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಲಟ್ಟೂಷಕೋ ದ್ವಿತೀಯಫೇಞ್ಜಾತಕಃ , ಅನ್ಯೇ ಸಞ್ಚಾನಚಞ್ಚ್ವಾಕೃತಿಚಞ್ಚುಭಾಗಂ ದೀರ್ಘಪುಚ್ಛಾದಿಲಕ್ಷಣೇನ ಪ್ರತುದಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾಹುಃ; ಸುಗೃಹಾ ಪೀತಮಸ್ತಕಾ `ವಯಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಖಞ್ಜರೀಟಃ ಸಿತಾಸಿತವರ್ಣೋ ದ್ರುತಲಲಿತಗತಿಃ `ಕವಡಿಯಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಹಾರೀತೋ ಹರಿತಪೀತವರ್ಣಃ `ಹರಿತಾಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ದಾತ್ಯೂಹಃ ಕಾಲಕಣ್ಟಕಃ `ರಾಯುಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ ಗೋಪಾಪುತ್ರಸಾರಪದೇನ್ದ್ರಾದಯಶ್ಚರಕೋಕ್ತಾಃ| ಪ್ರತುದಾ ಇತಿ ಪ್ರತುದ್ಯ ಭಕ್ಷಯನ್ತೀತಿ ಹೇತೋಃ||೬೭||
Adhikarana 69 (68) · Śloka 68
ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಫಲಾಹಾರಾ ಮರುತ್ಕರಾಃ | ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಃ ಶೀತಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೬೮||
कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः | पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಾಹಾರಾ ಮರುತ್ಕರಾ ಇತಿ ಫಲಾಹಾರತ್ವೇನ ವಾತಕರಾಃ, ಫಲಾಹಾರತ್ವಂ ಸ್ವಭಾವಕಥನಂ ವಾ; ವಾತಕರತ್ವಂ ನ ಕಲಾಯಾದಿವತ್, ಕಿನ್ತು ಮಾಂಸಾನ್ತರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ನ ವಾತಂ ಘ್ನನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೬೮||
Adhikarana 70 (69) · Śloka 69
ಸರ್ವದೋಷಕರಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದಾಶೀ ಮಲದೂಷಕಃ |೬೯|
सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः |६९|
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಭೇದಾಶಿಗುಣಮಾಹ- ಸರ್ವದೋಷಕರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಲದೂಷಕ ಇತಿ ವಾತಾದಿದೋಷಜನನೋ ಮೂತ್ರಾದಿಮಲದೂಷಕಶ್ಚೇತಿ, ಸ್ವಭಾವೇನ ದೋಷಾಣಾಂ ಮಲಾನಾಂ ಚ ದೂಷಯಿತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ಸರ್ವದೋಷಕರಸ್ಥಾನೇ `ಸರ್ವದೋಷಹರ’ ಇತಿ ಪ್ರಮಾದಪಾಠಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವದೋಷಹರಸ್ಯ ಚ ಮಲದೂಷಕತ್ವಾಸಮ್ಭವೇನ ಮಲದೂಷಕಸ್ಥಾನೇ `ಗಲದೂಷಕ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತಚ್ಚ ಪ್ರಮಾದಜತ್ವಾನ್ನಾದೇಯಮ್|೬೯|
Adhikarana 71 (69) · Śloka 69
ಕಷಾಯಸ್ವಾದುಲವಣೋ ಗುರುಃ ಕಾಣಕಪೋತಕಃ ||೬೯||
कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ||६९||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಣಕಪೋತಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರೋಽತ್ರ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ಕಾಣಕಪೋತೋಽಪಿ ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನೋ ಮಲದೂಷಯಿತೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಪೂರ್ವಾನುವೃತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಕಾಣಕಪೋತೋ ವನವಾಸೀ ಪಾಣ್ಡುಕಪೋತಃ, ಅನ್ಯೇಽರುಣವರ್ಣಕಮಪಿ ಕಪೋತಮಾಹುಃ||೬೯||
Adhikarana 72 (70) · Śloka 70
ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಃ ಕಷಾಯವಿಶದೋಽಪಿ ಚ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಶ್ಚಾಪಿ ಗುರುಃ ಪಾರಾವತಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೭೦||
रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च | विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः ||७०||
🔊 Audio coming soon
ಪಾರಾವತಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶದಃ ಪಿಚ್ಛಿಲವಿಪರೀತಃ||೭೦||
Adhikarana 73 (71) · Śloka 71
ಕುಲಿಙ್ಗೋ ಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಫಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಃ |೭೧|
कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः |७१|
🔊 Audio coming soon
ವನ್ಯಕುಲಿಙ್ಗಗುಣಮಾಹ- ಕುಲಿಙ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ|೭೧|
Adhikarana 74 (71) · Śloka 71
ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರೋ ವೇಶ್ಮಕುಲಿಙ್ಗಸ್ತ್ವತಿಶುಕ್ರಲಃ ||೭೧||
रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः ||७१||
🔊 Audio coming soon
ಗೃಹಕುಲಿಙ್ಗಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ವೇಶ್ಮ ಗೃಹಮ್||೭೧||
Adhikarana 75 (72) · Śloka 72
ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರವೃಕತರಕ್ಷ್ವೃಕ್ಷದ್ವೀಪಿಮಾರ್ಜಾರಶೃಗಾಲಮೃಗೇರ್ವಾರುಕಪ್ರಭೃತಯೋ ಗುಹಾಶಯಾಃ ||೭೨||
सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
ಗುಹಾಶಯಾನಾಹ- ಸಿಂಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸಿಂಹಃ ಪರಾಕ್ರಮೀ ನಿದ್ರಾಲುಃ; ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವಿಕೃತಮುಖೋ ನಿದ್ರಾಲುರ್ಹಿಂಸ್ರಃ; ವೃಕಃ ಕುಕ್ಕುರಸದೃಶಃ ಪಶುಃ ಕ್ಷುದ್ರಃ ; ತರಕ್ಷುರ್ಮೃಗಶತ್ರುರ್ವ್ಯಾಘ್ರವಿಶೇಷಃ `ಜರಖ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಋಕ್ಷೋ ಭಲ್ಲೂಕೋಽತಿಲೋಮಶಃ `ರಿಞ್ಛ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ದ್ವೀಪೀ ವ್ಯಾಘ್ರಭೇದಶ್ಚಿತ್ರವ್ಯಾಘ್ರಃ `ಚಿತ್ರಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮಾರ್ಜಾರೋ ಬಿಡಾಲಃ, ಅತ್ರ ಚ ಮಾರ್ಜಾರೋ ಗುಹಾಶಯತ್ವಾದರಣ್ಯಬಿಡಾಲೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ; ಶೃಗಾಲಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಮೃಗೇರ್ವಾರುರ್ಮೃಗಭಕ್ಷಃ ಶೃಗಾಲಾಕೃತಿಃ `ಹರಿಣಡು(ದ್ರ)ವ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ವಾನ್ತಾದಬಭ್ರುಪ್ರಭೃತಯಃ| ಗುಹಾಸು ಪರ್ವತವಿವರೇಷು ಶೇರತ ಇತಿ ಗುಹಾಶಯಾಃ||೭೨||
Adhikarana 76 (73) · Śloka 73
ಮಧುರಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ಮಾರುತನಾಶನಾಃ | ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾ ಹಿತಾ ನಿತ್ಯಂ ನೇತ್ರಗುಹ್ಯವಿಕಾರಿಣಾಮ್ ||೭೩||
मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः | उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम् ||७३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೭೩||
Adhikarana 77 (74) · Śloka 74
ಕಾಕಕಙ್ಕಕುರರಚಾಷಭಾಸಶಶಘಾತ್ಯುಲೂಕಚಿಲ್ಲಿಶ್ಯೇನಗೃಧ್ರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ರಸಹಾಃ ||೭೪||
काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः ||७४||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಸಹಾನಾಹ- ಕಾಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕಙ್ಕೋ ದೀರ್ಘಚಞ್ಚುರ್ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಃ, ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಕಙ್ಕಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕಙ್ಕಮಲ್ಲಾಖ್ಯೋ ಬಾಣಪತ್ರಾರ್ಹಪಕ್ಷಕಃ| ಲೋಹಪೃಷ್ಠೋ ದೀರ್ಘಪಾದಃ ಪಕ್ಷಾಧಃ ಪಾಣ್ಡುವರ್ಣಭಾಕ್’’- ಇತಿ; ಕುರರಶ್ಚಿಲ್ಲ್ಯಾಕಾರೋ ನಾದೋತ್ಥಾಪಿತಮತ್ಸ್ಯೋ ಹಸ್ತಮತ್ಸ್ಯಗ್ರಾಹೀ `ಕುರಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಚಾಷ ಇನ್ದ್ರನೀಲಮಣಿಸದೃಶಪಕ್ಷಃ ಶಸ್ತದರ್ಶನಃ `ಕರಟಾಶನ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಭಾಸೋ ಗೋಕುಲಚಾರೀ ಗೃಧ್ರವಿಶೇಷಃ ಶ್ವೇತಶಿಖಾವಾನ್; ಶಶಘಾತೀ ಚಿಲ್ಲ್ಯಾಕಾರೋ ಮಹಾಚರಣನಖಃ ಪ್ರಹಾರೇಣ ಶಶಕಾಹರಣಶೀಲಃ `ಶಶಾಗ್ನಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅನ್ಯೇ `ಪಾಜೀ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ; ಉಲೂಕಃ ಕೌಶಿಕಃ; ಚಿಲ್ಲಿಃ ಚಿಲ್ಹಃ; ಶ್ಯೇನಃ ಸಿಞ್ಚಾನೋ ಗರುಡಾನ್ವಯಃ; ಗೃಧ್ರೋ ಮಾಂಸಾಶೀ ಯೋಜನದೃಷ್ಟಿಃ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣೇನ ಧೂಮಪಿಕಾಕರಪತ್ರಿಕಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಪ್ರಸಹ್ಯ ಭಕ್ಷಯನ್ತೀತಿ ಪ್ರಸಹಾಃ||೭೪||
Adhikarana 78 (75) · Śloka 75
ಏತೇ ಸಿಂಹಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವೇ ಸಮಾನಾ ವಾಯಸಾದಯಃ | ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕೇಷು ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೋಷಿಣೇ ಹಿತಾಃ ||೭೫||
एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः | रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः ||७५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಗುಣಮಾಹ- ಏತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ವಾಯಸಾದಯಃ ಸಿಂಹಾದಿಭಿಃ ಸಮಾನಾಸ್ತುಲ್ಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಾಯಸಃ ಕಾಕಃ| ತೇ ಕೇಷು ಸಮಾನಾ ಇತ್ಯಾಹ- ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕೇಷು| ವಿಶೇಷಾದತಿಶಯೇನ| ಶೋಷಿಣೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣೇ||೭೫||
Adhikarana 79 (76) · Śloka 76
ಮದ್ಗುಮೂಷಿಕವೃಕ್ಷಶಾಯಿಕಾವಕುಶಪೂತಿಘಾಸವಾನರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪರ್ಣಮೃಗಾಃ ||೭೬||
मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः ||७६||
🔊 Audio coming soon
ಪರ್ಣಮೃಗಾನಾಹ- ಮದ್ಗ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಮದ್ಗುಮೂಷಿಕೋ ಮಾಲುಯಾಸರ್ಪಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಮದ್ಗುಮೂಷಿಕೌ ಭಿನ್ನಾವಾಚಕ್ಷೇತೇ; ತತ್ರ ಮದ್ಗುಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಥ ಏವ, ಮೂಷಿಕೋ ವೃಕ್ಷಮೂಷಿಕಃ ವೃಕ್ಷಶಾಯಿಕಾ ವೃಕ್ಷಮರ್ಕಟಿಕಾ `ಗಿಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅವಕುಶೋ ಗೋಲಾಙ್ಗುಲೋ ವಾನರವಿಶೇಷಃ; ಪೂತಿಘಾಸೋ ವೃಕ್ಷಬಿಡಾಲಃ ಸುಗನ್ಧಿವೃಷಣಃ `ಕರ್ಪೂರಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವಾನರೋ ಮರ್ಕಟಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾ ಅನ್ಯೇಽಪಿ| ಪ್ರಾಯೇಣ ವೃಕ್ಷಸ್ಥಾಯಿತ್ವಾತ್ ಪರ್ಣಮೃಗಾಃ||೭೬||
Adhikarana 80 (77) · Śloka 77
ಮಧುರಾ ಗುರವೋ ವೃಷ್ಯಾಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಶೋಷಿಣೇ ಹಿತಾಃ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಕಾಸಾರ್ಶಃಶ್ವಾಸನಾಶನಾಃ ||೭೭||
मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः ||७७||
🔊 Audio coming soon
ಏತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೭೭||
Adhikarana 81 (78) · Śloka 78
ಶ್ವಾವಿಚ್ಛಲ್ಯಕಗೋಧಾಶಶವೃಷದಂಶಲೋಪಾಕಲೋಮಶಕರ್ಣಕದಲೀಮೃಗಪ್ರಿಯಕಾಜಗರಸರ್ಪಮೂಷಿಕನಕುಲಮಹಾಬಭ್ರುಪ್ರಭೃತಯೋ ಬಿಲೇಶಯಾಃ ||೭೮||
श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रियकाजगरसर्पमूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः ||७८||
🔊 Audio coming soon
ಬಿಲೇಶಯಾನಾಹ- ಶ್ವಾವಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವಾವಿತ್ ಸೂಚಿಸದೃಶರೋಮಯುಕ್ತಾ `ಸಿಹೈ' ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶಲ್ಯಕೋ ವಜ್ರಶಕಲೋ ಬೃಹದ್ಗೋಧಾನುಕಾರೀ `ಸಾಲಾ' ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಗೋಧಾಶಶೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧೌ; ವೃಷದಂಶೋ ಗ್ರಾಮಮಾರ್ಜಾರಃ, ಅನ್ಯೇ ವನಮಾರ್ಜಾರಮಾಹುಃ; ಲೋಪಾಕಃ ಶೃಗಾಲಭೇದಃ, `ಲಾಙ್ಗಲಕ' ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಲೋಮಶಕರ್ಣೋ ನಲತ್ಕರಃ; ಕದಲೀ ಮಹಾಬಿಡಾಲಸಮೋ ವ್ಯಾಘ್ರಾಕಾರಃ `ಕದಲೀಹಣ್ಡ' ಇತಿ ಪೌಣ್ಡ್ರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅನ್ಯೇ ಸರ್ಪವಿಶೇಷಮಾಹುಃ, ಅಪರೇ `ಕದಲೀಮೃಗ' ಇತಿ ಸಮಸ್ತಂ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ; ಮೃಗಪ್ರಿಯಕೋ ಗೋನಸಃ; ಅಜಗರೋ ಮಹಾಸರ್ಪಃ, ಸರ್ಪಃ ಪುನರಲ್ಪೋ ರಾಜಿಲಮಣ್ಡಲಿದರ್ವೀಕರಭೇದಾತ್ತ್ರಿವಿಧಃ; ಮೂಷಿಕೋ ಭೂಮಿಮೂಷಿಕಃ; ನಕುಲೋ ಭುಜಙ್ಗಶತ್ರುಃ; ತದ್ಭೇದೋ ಮಹಾಬಭ್ರುಃ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಗಣ್ಡಕಜಾಹಕಪ್ರಭೃತಯೋಽಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ| ಬಿಲಶಾಯಿತ್ವಾದ್ಬಿಲೇಶಯಾಃ||೭೮||
Adhikarana 82 (79) · Śloka 79
ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಂ ಸಂಹತಂ ಕುರ್ಯುರೇತೇ ವೀರ್ಯೇ ಚೋಷ್ಣಾಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಸ್ವಾದುಪಾಕಾಃ | ವಾತಂ ಹನ್ಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ಚ ಕುರ್ಯುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಕಾರ್ಶ್ಯಾಪಹಾಶ್ಚ ||೭೯||
वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः | वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च ||७९||
🔊 Audio coming soon
ಏತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ವರ್ಚ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಹತಂ ಸಾನ್ದ್ರಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು `ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಸ್ತಥೈತೇ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೭೯||
Adhikarana 83 (80) · Śloka 80
ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ತೇಷಾಂ ಶಶಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಃ | ನಾತಿಶೀತಲವೀರ್ಯತ್ವಾದ್ವಾತಸಾಧಾರಣೋ ಮತಃ ||೮೦||
कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः | नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः ||८०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೇವ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತೇ ಸಾಧಾರಣೋ ಮಧ್ಯಸ್ಥಃ, ಸಾಧಾರಣದೇಶವತ್; ನ ಚಾಯಂ ವಾತಂ ಕೋಪಯತಿ ನ ಚ ವಾತಶಮಂ ಕರೋತಿ; ಮಾಧುರ್ಯಾದ್ವಾತಶಮಹೇತುಃ, ಕಷಾಯಾತ್ ಸಶೈತ್ಯಾಚ್ಚಾಹೇತುರಿತಿ ಸಾಧಾರಣತ್ವಮ್||೮೦||
Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84
ಗೋಧಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ಕಷಾಯಕಟುಕಾ ಸ್ಮೃತಾ | ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನೀ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೮೧|| ಶಲ್ಯಕಃ ಸ್ವಾದುಪಿತ್ತಘ್ನೋ ಲಘುಃ ಶೀತೋ ವಿಷಾಪಹಃ | ಪ್ರಿಯಕೋ ಮಾರುತೇ ಪಥ್ಯೋಽಜಗರಸ್ತ್ವರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಃ ||೮೨|| ದುರ್ನಾಮಾನಿಲದೋಷಘ್ನಾಃ ಕೃಮಿದೂಷೀವಿಷಾಪಹಾಃ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಮಧುರಾಃ ಪಾಕೇ ಸರ್ಪಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿವರ್ಧನಾಃ ||೮೩|| ದರ್ವೀಕರಾ ದೀಪಕಾಶ್ಚ ತೇಷೂಕ್ತಾಃ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಮಧುರಾಶ್ಚಾತಿಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಾಃ ||೮೪||
गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||
🔊 Audio coming soon
ಗೋಧೇತ್ಯಾದಿ| ದೂಷೀವಿಷಾಪಹಾ ಇತಿ ವಿಷಮೇವ ದಾವಾಗ್ನಿವಾತಾತಪಾದ್ಯಭಿಭವೇನ ಮನ್ದತಾಂ ಗತಂ ವಿಷಪೀತಸ್ಯ ವಾ ವಿಷಂ ದೂಷೀವಿಷಮ್| ಸರ್ಪಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯಸರ್ಪಾಃ| ದರ್ವೀಕರಾಃ ಫಣಾಕರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದೀಪಕಾ ರಾಜಿಮನ್ತಃ||೮೧-೮೪||
Adhikarana 85 (85) · Śloka 85
ಅಶ್ವಾಶ್ವತರಗೋಖರೋಷ್ಟ್ರಬಸ್ತೋರಭ್ರಮೇದಃಪುಚ್ಛಕಪ್ರಭೃತಯೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ ||೮೫||
अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदःपुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः ||८५||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ರಾಮ್ಯಾನಾಹ- ಅಶ್ವಾಶ್ವತರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ವೋ ಘೋಟಕಃ; ಅಶ್ವಾಯಾಂ ಗರ್ದಭೇನ ಜನಿತೋಽಶ್ವತರಃ `ವೇಸರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಗೌಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ; ಖರೋ ಗರ್ದಭಃ; ಉಷ್ಟ್ರಃ ಕರಭಃ; ಬಸ್ತಶ್ಛಗಲಃ, ಉರಭ್ರೋ ಮೇಷಃ; ಮೇದಃಪುಚ್ಛಕೋ ದುಮ್ಬಕಃ, ಅನ್ಯೇ ಏಡಕಮಾಹುಃ, ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ವೇಕ್ಕಪ್ರಭೃತಯಃ| ಪ್ರಾಯೋ ಗ್ರಾಮವಾಸಿತ್ವಾದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ||೮೫||
Adhikarana 86 (86) · Śloka 86
ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ವಾತಹರಾಃ ಸರ್ವೇ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ | ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ದೀಪನಾ ಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೮೬||
ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः | मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः ||८६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಗುಣಮಾಹ- ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೮೬||
Adhikarana 87 (87) · Śloka 87
ನಾತಿಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮನ್ದಪಿತ್ತಕಫಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಛಗಲಸ್ತ್ವನಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ತೇಷಾಂ ಪೀನಸನಾಶನಃ ||೮೭||
नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः | छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः ||८७||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಛಗಲಗುಣಮಾಹ- ನಾತಿಶೀತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಸ್ನೇಹಗೌರವಾಭ್ಯಾಮಲ್ಪಕಫಃ, ಉಷ್ಣಾನುಬನ್ಧಾದಲ್ಪಶೈತ್ಯಾದಲ್ಪಪಿತ್ತಃ, ಕಟುತಿಕ್ತವ್ಯಾಯಾಮಾಲ್ಪಾಮ್ಬುಸೇವನಾದನಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಮಲ್ಪಕ್ಲೇದಪ್ರಾಪ್ತಿಜನನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮೭||
Adhikarana 88 (88) · Śloka 88
ಬೃಂಹಣಂ ಮಾಂಸಮೌರಭ್ರಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವಹಂ ಗುರು |೮೮|
बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु |८८|
🔊 Audio coming soon
ಮೇಷಗುಣಮಾಹ- ಬೃಂಹಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಔರಭ್ರಂ ಮಾಂಸಂ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಮತ್ರೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಸಾತಿಶಯಂ ಪಿತ್ತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚ ನ ಕರೋತೀತಿ ವ್ಯಾಪ್ಯಚನ್ದ್ರಾಚಾರ್ಯಮತಮ್|೮೮|
Adhikarana 89 (88) · Śloka 88
ಮೇದಃಪುಚ್ಛೋದ್ಭವಂ ವೃಷ್ಯಮೌರಭ್ರಸದೃಶಂ ಗುಣೈಃ ||೮೮||
मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः ||८८||
🔊 Audio coming soon
ಮೇದಃಪುಚ್ಛಗುಣಮಾಹ- ಮೇದ ಇತ್ಯಾದಿ||೮೮||
Adhikarana 90 (89) · Śloka 89
ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಮ್ | ಶ್ರಮಾತ್ಯಗ್ನಿಹಿತಂ ಗವ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮನಿಲಾಪಹಮ್ ||೮೯||
श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् | श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम् ||८९||
🔊 Audio coming soon
ಗವ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಶ್ವಾಸಕಾಸೇತ್ಯಾದಿ||೮೯||
Adhikarana 91 (90) · Śloka 90
ಔರಭ್ರವತ್ಸಲವಣಂ ಮಾಂಸಮೇಕಶಫೋದ್ಭವಮ್ |೯೦|
औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् |९०|
🔊 Audio coming soon
ಸಲವಣಮೀಷಲ್ಲವಣಮ್| ಶಫಃ ಖುರಃ|೯೦|
Adhikarana 92 (90) · Śloka 90
ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಯಂ ವರ್ಗೋ ಜಾಙ್ಗಲಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ ||೯೦||
अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः ||९०||
🔊 Audio coming soon
ಅಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ||೯೦||
Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92
ದೂರೇ ಜನಾನ್ತನಿಲಯಾ ದೂರೇ ಪಾನೀಯಗೋಚರಾಃ | ಯೇ ಮೃಗಾಶ್ಚ ವಿಹಙ್ಗಾಶ್ಚ ತೇಽಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನೋ ಮತಾಃ ||೯೧|| ಅತೀವಾಸನ್ನನಿಲಯಾಃ ಸಮೀಪೋದಕಗೋಚರಾಃ | ಯೇ ಮೃಗಾಶ್ಚ ವಿಹಙ್ಗಾಶ್ಚ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಸ್ತು ತೇ ||೯೨||
दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः ||९१|| अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ||९२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಮಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಂ ಮಾಭೂದಿತ್ಯಾಹ- ದೂರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜನಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಗ್ರಾಮವಾಚೀ, ತೇನ ದೂರೇ ಗ್ರಾಮಾದ್ಗೃಹಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ದೂರೇ ಜನಾತ್ತನಿಲಯಾಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ದೂರೇ ಜನಾನಾಮಾತ್ತೋ ಗೃಹೀತೋ ನಿಲಯೋ ಯೈರ್ಮೃಗೈರ್ವಿಹಙ್ಗೈಶ್ಚ ತೇ ತಥಾ| ದೂರೇ ಪಾನೀಯಗೋಚರಾ ಇತಿ ದೂರೇ ಪಾನೀಯವಿಷಯಾಃ ಪಾನೀಯಾದ್ದೂರನಿವಾಸಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೇ ಮೃಗಾಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಸರ್ಪಾದಯಃ| ಅತೀವಾಸನ್ನನಿಲಯಾ ಇತಿ ಅತಿಶಯೇನ ಗ್ರಾಮಾಸನ್ನಗೃಹಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮೀಪೋದಕಗೋಚರಾ ಇತಿ ಪಾನೀಯಸಮೀಪಭೂಮಿಚಾರಿಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರಾಪಿ ಚಕಾರಾದ್ಧನ್ವಾನೂಪಚಾರಿಣಾಮಜಾವಿತಿತ್ತಿರೀಣಾಂ ಜಾಙ್ಗಲಪಠಿತಾನಾಮಪಿ ಮಿಶ್ರಗೋಚರತ್ವಾನ್ನಾತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಮ್||೯೧-೯೨||
Adhikarana 94 (93) · Śloka 93
ಆನೂಪವರ್ಗಸ್ತು ಪಞ್ಚವಿಧಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಕೂಲಚರಾಃ, ಪ್ಲವಾಃ, ಕೋಷಸ್ಥಾಃ, ಪಾದಿನೋ, ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚೇತಿ ||೯೩||
आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः | तद्यथा- कूलचराः, प्लवाः, कोषस्थाः, पादिनो, मत्स्याश्चेति ||९३||
🔊 Audio coming soon
ಆನೂಪವರ್ಗಪ್ರಕಾರಾನಾಹ- ಆನೂಪವರ್ಗಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುಗತಾ ಆಪೋಽಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಸಜಲಸ್ಥಲಾತ್ಮಕೋ ದೇಶಃ, ತದ್ಭವಾ ಆನೂಪಾಃ| ಕೂಲಂ ನದ್ಯಾದಿತಟಂ, ತತ್ರ ಚರನ್ತಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಭ್ರಮನ್ತಿ ಚ ಯೇ ತೇ ಕೂಲಚರಾಃ| ಪ್ಲವನ್ತೇ ಪಾನೀಯೇ ತರನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ಪ್ಲವಾಃ| ಕೋಶಃ ಶಙ್ಖಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಪುಟಃ, ತತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತೀತಿ ಕೋಶಸ್ಥಾಃ| ಪಾದಿನಃ ಪಾದವನ್ತಃ| ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ||೯೩||
Adhikarana 95 (94) · Śloka 94
ತತ್ರ ಗಜಗವಯಮಹಿಷರುರುಚಮರಸೃಮರರೋಹಿತವರಾಹಖಡ್ಗಿಗೋಕರ್ಣಕಾಲಪುಚ್ಛಕೋದ್ರನ್ಯಙ್ಕ್ವರಣ್ಯಗವಯಪ್ರಭೃತಯಃ ಕೂಲಚರಾಃ ಪಶವಃ ||೯೪||
तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखड्गिगोकर्णकालपुच्छकोद्रन्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः ||९४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಕೂಲಚರಾನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಗಜೋ ಹಸ್ತೀ; ಗವಯೋ ಗೋಸದೃಶಃ; ಮಹಿಷಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ರುರುಃ ಶರದಿ ಶೃಙ್ಗತ್ಯಾಗೀ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಉಚ್ಯತೇ- “ವಿಕಟಬಹುವಿಷಾಣಃ ಶಮ್ಬರಾಕಾರದೇಹಃ ಸಲಿಲತಟಚರತ್ವಾಚ್ಛಮ್ಬರೇಭ್ಯೋ ವಿಚಿತ್ರಃ| ತ್ಯಜತಿ ಶರದಿ ಶೃಙ್ಗಂ ರೌತ್ಯತೋಽಸೌ ರುರುಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪೃಥುಲಮೃಗವಿಶೇಷಃ ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚೇದಿದೇಶೇ’’ ಇತಿ; ಚಮರಃ ಕೇಶಮೃತ್ಯುರ್ಗೋಸದೃಶಃ; ಸೃಮರೋ ಮಹಾಶೂಕರಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಮಹಾಶ್ವಾಕಾರಶ್ಚಮರಾನ್ತಕಃ; ರೋಹಿತೋ ಲೋಹಿತವರ್ಣೋ ಮೃಗಜಾತಿಃ, ಅನ್ಯೇ ತು `ರೋಹಿಷ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಕಚ್ಛಶೂಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಪರೇ ಫಲಶೂಕರಮಾಹುಃ; ವರಾಹಃ ಶೂಕರಃ; ಖಡ್ಗೀ ಗಣ್ಡಕಃ; ಗೋಕರ್ಣೋ ಗೋಸದೃಶಕರ್ಣಃ `ಗೋನ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕಾಲಪುಚ್ಛಕೋ ಲಲತ್ಕೃಷ್ಣಪುಚ್ಛಕಃ; ಓದ್ರಃ ಪಾನೀಯಬಿಡಾಲಃ, `ಓದನ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ನ್ಯಙ್ಕುಃ `ನ್ಯಙ್ಗುಣ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅರಣ್ಯಗವಯೋ ವನ್ಯಗವಯಃ||೯೪||
Adhikarana 96 (95) · Śloka 95
ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಯೋಃ | ಶೀತಲಾ ಬಲಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮೂತ್ರಲಾಃ ಕಫವರ್ಧನಃ ||೯೫||
वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः | शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनः ||९५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಲಾ ಇತಿ ಅತ್ರ ಚಕಾರೋ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನೌಷ್ಣ್ಯಮಪಿ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್||೯೫||
Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97
ವಿರೂಕ್ಷಣೋ ಲೇಖನಶ್ಚ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಃ ಪಿತ್ತದೂಷಣಃ | ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಸ್ತೇಷಾಂ ಗಜಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಾಪಹಃ ||೯೬|| ಗವಯಸ್ಯ ತು ಮಾಂಸಂ ಹಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಕಾಸಜಿತ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ವ್ಯವಾಯಸ್ಯ ತು ವರ್ಧನಮ್ ||೯೭||
विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः | स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः ||९६|| गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम् ||९७||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದೇವ ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ವಿರೂಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಮುದಿತೌ ಕಫವಾತೌ ಹನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ತು ಕಫಂ ಕರೋತ್ಯೇವ; ಗಜಾದಿಷು ವಿರೂಕ್ಷಣಕಫಘ್ನತ್ವಾದಿ ಸ್ವಜಾತ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಪರಿಣತಿವಿಶೇಷಾತ್||೯೬-೯೭||
Adhikarana 98 (98) · Śloka 98
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯೋ ಮಹಿಷಸ್ತರ್ಪಣೋ ಗುರುಃ | ನಿದ್ರಾಪುಂಸ್ತ್ವಬಲಸ್ತನ್ಯವರ್ಧನೋ ಮಾಂಸದಾರ್ಢ್ಯಕೃತ್ ||೯೮||
स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः | निद्रापुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत् ||९८||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ವೃಷ್ಯಃ ಪುಂಸ್ತ್ವವರ್ಧನ ಇತಿ ಚ ದ್ವಯಂ ಸ್ರುತಿವೃದ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತಯೇ||೯೮||
Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104
ರುರೋರ್ಮಾಂಸಂ ಸಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಗುರು ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ ||೯೯|| ತಥಾ ಚಮರಮಾಂಸಂ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಕಾಸಜಿತ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಣಾಶನಮ್ ||೧೦೦|| ಸೃಮರಸ್ಯ ತು ಮಾಂಸಂ ಚ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಗುರು ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ ||೧೦೧|| ಸ್ವೇದನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವೃಷ್ಯಂ ಶೀತಲಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು | ಶ್ರಮಾನಿಲಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾರಾಹಂ ಬಲವರ್ಧನಮ್ ||೧೦೨|| ಕಫಘ್ನಂ ಖಡ್ಗಿಪಿಶಿತಂ ಕಷಾಯಮನಿಲಾಪಹಮ್ | ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮಾಯುಷ್ಯಂ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್ ||೧೦೩|| ಗೋಕರ್ಣಮಾಂಸಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೃದು ಕಫಾವಹಮ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿನಾಶನಮ್ ||೧೦೪||
रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||९९|| तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम् ||१००|| सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||१०१|| स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु | श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम् ||१०२|| कफघ्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् | पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ||१०३|| गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् | विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम् ||१०४||
🔊 Audio coming soon
ರುರೋರ್ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ವೇದಜನಕಮ್| ಬೃಂಹಣಮಿತಿ ಬೃಂಹಣಂ ದೇಹವೃದ್ಧಿಕರಮ್| ವೃಷ್ಯಂ ಶುಕ್ರಲಮ್| ತರ್ಪಣಂ ತೃಪ್ತಿಜನಕಮ್| ಪಿತ್ರ್ಯಮಿತಿ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಹಿತಮ್||೯೯-೧೦೪||
Adhikarana 100 (105) · Śloka 105
ಹಂಸಸಾರಸಕ್ರೌಞ್ಚಚಕ್ರವಾಕಕುರರಕಾದಮ್ಬಕಾರಣ್ಡವಜೀವಞ್ಜೀವಕಬಕಬಲಾಕಾಪುಣ್ಡರೀಕಪ್ಲವಶರಾರೀಮುಖ- ನನ್ದೀಮುಖಮದ್ಗೂತ್ಕ್ರೋಶಕಾಚಾಕ್ಷಮಲ್ಲಿಕಾಕ್ಷಶುಕ್ಲಾಕ್ಷಪುಷ್ಕರಶಾಯಿಕಾಕೋನಾಲಕಾಮ್ಬುಕುಕ್ಕುಟಿಕಾಮೇಘರಾವಶ್ವೇತವಾರಲಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ಲವಾಃ ಸಙ್ಘಾತಚಾರಿಣಃ ||೧೦೫||
हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापुण्डरीकप्लवशरारीमुख- नन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपुष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः सङ्घातचारिणः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ಲವಾನಾಹ- ಹಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಹಂಸಃ ಕಲಸ್ವರೋ ಲಲಿತಗತಿಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸಾರಸೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಕ್ತಶಿರಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏವ; ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಕ್ರೌಚಿರಃ; ಚಕ್ರವಾಕೋ ದ್ವನ್ದ್ವಚರೋ ನಿಶಾವಿಯೋಗೀ; ಕುರರಃ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಸಹೇಷ್ವಪಿ ಪಾಠಃ, ತೇನೋಭಯೇಷಾಮಪಿ ಗುಣಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಙ್ಕಮಲ್ಲಸದೃಶಜಲಚರಂ ಕುರರಮಾಹುಃ; ಕಾದಮ್ಬಃ ಕಲಹಂಸೋಽತಿಧೂಸರಪಕ್ಷಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ರಕ್ತಚಞ್ಚುಶಿರಃಕೃಷ್ಣಪಾನ್ದಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣೇನ ಕೃತ್ವಾ `ಕಯಮ್ಬ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಕಾರಣ್ಡವಃ ಶುಕ್ಲಹಂಸಭೇದೋಽಲ್ಪಃ, ಅನ್ಯೇ ಕರಹ(ಈ)ವಮಾಹುಃ, ಉಕ್ತಂ ಚ- `ಕಾರಣ್ಡವಃ ಕಾಕವಕ್ತ್ರೋ ದೀರ್ಘಾಙ್ಘ್ರಿಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಭಾಕ್’’- ಇತಿ; ಜೀವಞ್ಜೀವಕೋ ವಿಷದರ್ಶನಮೃತ್ಯುಃ; ಬಕಃ ಪಾಣ್ಡುರಪಕ್ಷಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಬಲಾಕಾ ಬಕಭೇದಃ ‘ಬಗುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ನಲಿನನಯನಃ, ಪ್ಲವೋ ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಃ ಪ್ರಸೇವಕಗಲಃ `ಸಗಡ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶರಾರೀಮುಖಃ ಖದಿರವರ್ಣೋ `ಗಿರ್ಗರಾಟೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ನನ್ದೀಮುಖಃ ಪತ್ರಾಟೀ ಆಟೀಭೇದಃ; ಮದ್ಗುರ್ಜಲಕಾಕಃ; ಉತ್ಕೋಶಃ ಕುರರಭೇದೋ ಮತ್ಸ್ಯಾಶೀ; ಕಾಚಾಕ್ಷಃ ಕಪರ್ದಿಯಾಕಃ `ಬಹುಡೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮಲ್ಲಿಕಾಕ್ಷಃ ಶುಕ್ಲಶಬಲಃ; ಶುಕ್ಲಾಕ್ಷಸ್ತದ್ಭೇದಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಮಲಿನಚಞ್ಚುಚರಣೋ ಹಂಸಭೇದ ಏವೇತ್ಯಾಹುಃ; ಪುಷ್ಕರಶಾಯಿಕಾ ಪದ್ಮಪತ್ರಶಾಯಿಕಾ; ಕೋನಾಲಕಃ ಶ್ಯಾಮಪೃಷ್ಠಶ್ವೇತೋದರಃ `ಪಾನೀಯವರ್ತಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅಮ್ಬುಕುಕ್ಕುಟಿಕಾ ಜಲಕುಕ್ಕುಟೀ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾ, `ಬುಡಿಯಾಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮೇಘರಾವಶ್ಚಾತಕಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಚಾತಕಂ ವಿಷ್ಕಿರೇಷ್ವಾಮನನ್ತಿ; ಶ್ವೇತವಾರಲಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಃ ಪ್ರಸೇವಕಗಲಃ `ಜ್ಯೇಷ್ಠಬಲಾಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದಾರಾಮಣ್ಡಿತುಣ್ಡಿಕಾಮೃಣಾಲಕಣ್ಠಾದಯಃ||೧೦೫||
Adhikarana 101 (106) · Śloka 106
ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಶೀತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮರುಜ್ಜಿತಃ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಯೋಃ ||೧೦೬||
रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः ||१०६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ||೧೦೬||
Adhikarana 102 (107) · Śloka 107
ಗುರೂಷ್ಣಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವರವರ್ಣಬಲಪ್ರದಃ | ಬೃಂಹಣಃ ಶುಕ್ರಲಸ್ತೇಷಾಂ ಹಂಸೋ ವಾತವಿಕಾರನುತ್ ||೧೦೭||
गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः | बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಗುರೂಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರತ್ರ ಸಾರಸಕ್ರೌಞ್ಚಕುರರಕಾರಣ್ಡವಕಾದಮ್ಬಕಜೀವಞ್ಜೀವಕಾನಾಮಪಿ ವಿಶಿಷ್ಠಂ ಗುಣಂ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ನಾತಿಪ್ರಸಿದ್ಧಮಿತಿ ನ ಲಿಖಿತಮ್||೧೦೭||
Adhikarana 103 (108) · Śloka 108
ಶಙ್ಖಶಙ್ಖನಕಶುಕ್ತಿಶಮ್ಬೂಕಭಲ್ಲೂಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಕೋಶಸ್ಥಾಃ ||೧೦೮||
शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः ||१०८||
🔊 Audio coming soon
ಕೋಶಸ್ಥಾನಾಹ- ಶಙ್ಖೇತ್ಯಾದಿ| ಶಙ್ಗಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಶಙ್ಖನಕಃ ಕ್ಷುದ್ರಶಙ್ಖಃ ಶಙ್ಖಭೇದ ಏವ; ಶುಕ್ತಿಃ ಸಮುದ್ರಜಾ ಶಿಮ್ಪಿಃ; ಶಮ್ಬೂಕ ಆವರ್ತಕೋಶಃ, `ಸಾಙ್ಖುಲಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಭಲ್ಲೂಕಃ ಕಪರ್ದಕಃ, ಅನ್ಯೇ ಶಮ್ಬೂಕಭೇದಮಾಹುಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ವೋಡಿಕಜಲಶುಕ್ತಿಶಮ್ಬೂಕಭೇದಾ ಬಹುವಿಧಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧೦೮||
Adhikarana 104 (109) · Śloka 109
ಕೂರ್ಮಕುಮ್ಭೀರಕರ್ಕಟಕಕೃಷ್ಣಕರ್ಕಟಕಶಿಶುಮಾರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪಾದಿನಃ ||೧೦೯||
कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ಪಾದಿನ ಆಹ- ಕೂರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕೂರ್ಮಃ ಕಚ್ಛಪಃ, ಸ ತು ನಾನಾವಿಧೋ ವರ್ತುಲದೀರ್ಘಮಹದಾದಿಭೇದೇನ; ಕುಮ್ಭೀರೋಽಪಿ ನಾನಾಭೇದೋ ಘಡಿಯಾಲಗೋಧಾದಿಭೇದೇನ; ಕರ್ಕಟೋಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧಃ ಕೃಷ್ಣಶುಕ್ಲಭೇದೇನ; ಶಿಶುಮಾರೋ ದೃತ್ಯಾಕಾರೋಽನ್ತರ್ವಕ್ರೋ ಬಹಿರ್ನಿಃಶ್ವಾಸಮುಕ್, ಸೋಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧೋ ವರ್ತುಲದೀರ್ಘಭೇದೇನ, ದೀರ್ಘಂ `ಫಾಣಿತ’ ಇತಿ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಾಹುಃ, ಸ ಏವಾತ್ರ ಗೃಹ್ಯತೇ ಪಾದಿತ್ವಾತ್| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಗ್ರಾಹಾದಯಃ||೧೦೯||
Adhikarana 105 (110) · Śloka 110
ಶಙ್ಖಕೂರ್ಮಾದಯಃ ಸ್ವಾದುರಸಪಾಕಾ ಮರುನ್ನುದಃ | ಶೀತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಹಿತಾಃ ಪಿತ್ತೇ ವರ್ಚಸ್ಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಾಃ ||೧೧೦||
शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः | शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೋಶಸ್ಥಾನಾಂ ಪಾದಿನಾಂ ಚೈಕಗುಣತ್ವಾದುಭಯೋರ್ವರ್ಗಯೋರ್ಗುಣಮೇಕೀಕೃತ್ಯಾಹ- ಶಙ್ಖಕೂರ್ಮಾದಯ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧೦||
Adhikarana 106 (111) · Śloka 111
ಕೃಷ್ಣಕರ್ಕಟಕಸ್ತೇಷಾಂ ಬಲ್ಯಃ ಕೋಷ್ಣೋಽನಿಲಾಪಹಃ | ಶುಕ್ಲಃ ಸನ್ಧಾನಕೃತ್ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರೋಽನಿಲಪಿತ್ತಹಾ ||೧೧೧||
कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः | शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ||१११||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಗುಣಮಾಹ- ಕೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ||೧೧೧||
Adhikarana 107 (112) · Śloka 112
ಮತ್ಸ್ಯಾಸ್ತು ದ್ವಿವಿಧಾ ನಾದೇಯಾಃ ಸಾಮುದ್ರಾಶ್ಚ ||೧೧೨||
मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्राश्च ||११२||
🔊 Audio coming soon
ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಹ- ಮತ್ಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೧೧೨||
Adhikarana 108 (113) · Śloka 113
ತತ್ರ ನಾದೇಯಾಃ- ರೋಹಿತಪಾಠೀನಪಾಟಲಾರಾಜೀವವರ್ಮಿಗೋಮತ್ಸ್ಯಕೃಷ್ಣಮತ್ಸ್ಯವಾಗುಞ್ಜಾರಮುರಲಸಹಸ್ರದಂಷ್ಟ್ರಪ್ರಭೃತಯಃ ||೧೧೩||
तत्र नादेयाः- रोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्यकृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः ||११३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ನಾದೇಯಾನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ರೋಹಿತೋ ಘನಶಕಲಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಪಾಠಿನಃ ಪುನರಶಕಲ ಏವ ದೀರ್ಘೋ ನಿರ್ಮಲಃ ಸೋಽಪಿ `ವೋಯಾಲ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏವ; ವರ್ಮಿಃ ಸರ್ಪಾಕಾರೋ ಮತ್ಸ್ಯಃ; ಗೋಮತ್ಸ್ಯಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ``ಕೃಷ್ಣಮತ್ಸ್ಯಸ್ತು ಶಕಲೀ ಬಹುಕಣ್ಟಕಸಂಯುತಃ| ಕಷಾಯವರ್ಣೋ ರಕ್ತಾಕ್ಷಃ, ಕಥಿತೋ ಮತ್ಸ್ಯವೇದಿಭಿಃ’’- ಇತಿ; ವಾಗುಞ್ಜಾರಃ `ವಾಹಸ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಸಹಸ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಪಾಠಿನಃ; ಶೇಷಾಸ್ತು ಕೈವರ್ತೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾಚ್ಛಫರಾದಯಃ||೧೧೩||
Adhikarana 109 (114) · Śloka 114
ನಾದೇಯಾ ಮಧುರಾ ಮತ್ಸ್ಯಾ ಗುರವೋ ಮಾರುತಾಪಹಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಕರಾಶ್ಚೋಷ್ಣಾ ವೃಷ್ಯಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೧೧೪||
नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः | रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः ||११४||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ನಾದೇಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧೪||
Adhikarana 110 (115) · Śloka 115
ಕಷಾಯಾನುರಸಸ್ತೇಷಾಂ ಶಷ್ಪಶೈವಾಲಭೋಜನಃ | ರೋಹಿತೋ ಮಾರುತಹರೋ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಃ ||೧೧೫||
कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः | रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः ||११५||
🔊 Audio coming soon
ನಾದೇಯಾನಾಮೇವ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶಷ್ಪಂ ಬಾಲತೃಣಂ, ಶೈವಾಲಂ ಶೈವಲಮ್||೧೧೫||
Adhikarana 111 (116) · Śloka 116
ಪಾಠೀನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ವೃಷ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪಿಶಿತಾಶನಃ | ದೂಷಯೇದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತು ಕುಷ್ಠರೋಗಂ ಕರೋತ್ಯಸೌ | ಮುರಲೋ ಬೃಂಹಣೋ ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ತನ್ಯಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಸ್ತಥಾ ||೧೧೬||
पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रालुः पिशिताशनः | दूषयेद्रक्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ | मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा ||११६||
🔊 Audio coming soon
ಪಾಠೀನಮಾಹ- ಪಾಠೀನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಶಿತಾಶನೋ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕಃ||೧೧೬||
Adhikarana 112 (117) · Śloka 117
ಸರಸ್ತಡಾಗಸಮ್ಭೂತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ವಾದುರಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಮಹಾಹ್ರದೇಷು ಬಲಿನಃ, ಸ್ವಲ್ಪೇಽಮ್ಭಸ್ಯಬಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೧೭||
सरस्तडागसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः | महाह्रदेषु बलिनः, स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः ||११७||
🔊 Audio coming soon
ಸರಸ್ತಡಾಗಾದಿಜಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಹ- ಸರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರದಃ `ದ್ರಹಃ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೧೧೭||
Adhikarana 113 (118) · Śloka 118
ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಿಲಕುಲಿಶಪಾಕಮತ್ಸ್ಯನಿರುಲನನ್ದಿವಾರ(ರು)ಲಕಮಕರಗರ್ಗರಚನ್ದ್ರಕಮಹಾಮೀನರಾಜೀವಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಾಮುದ್ರಾಃ ||೧೧೮||
तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवार(रु)लकमकरगर्गरचन्द्रकमहामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्राः ||११८||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮುದ್ರಾನಾಹ- ತಿಮೀತ್ಯಾದಿ| ತಿಮಿರ್ಮಹತ್ತಮೋ ಮತ್ಸ್ಯಃ; ತಿಮಿಙ್ಗಿಲಸ್ತತೋಽಪಿ ಮಹತ್ತಮಃ; ಕುಲಿಶಃ `ಕುಡಿಶ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ನನ್ದಿವಾರಲಕಃ ‘ಸಮುದ್ರಶಿಮ್ಬಾಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮಕರೋ ಹಿಂಸ್ರದಂಷ್ಟ್ರಕಃ ; ಗರ್ಗರಃ ಸ್ವನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಚನ್ದ್ರಕಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ಕಣ್ಟಕವಲಯಿತೋ ವರ್ತುಲೋ ಮತ್ಸ್ಯಃ; ರಾಜೀವೋ ವಜ್ರಾಭೋ ಬಹ್ವಾಯತಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಶೇಷಾಸ್ತು ಸಮುದ್ರತೀರವಾಸಿಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯೇಽಪಿ ತೇಭ್ಯ ಏವ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೧೮||
Adhikarana 114 (119) · Śloka 120
ಸಾಮುದ್ರಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಧುರಾ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ | ಉಷ್ಣಾ ವಾತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ವರ್ಚಸ್ಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಾಃ ||೧೧೯|| ಬಲಾವಹಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಮಾಂಸಾಶಿತ್ವಾತ್ ಸಮುದ್ರಜಾಃ |೧೨೦|
सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः | उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११९|| बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्रजाः |१२०|
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮುದ್ರಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸಾಮುದ್ರಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧೯||
Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121
ಸಮುದ್ರಜೇಭ್ಯೋ ನಾದೇಯಾ ಬೃಂಹಣತ್ವಾದ್ಗುಣೋತ್ತರಾಃ ||೧೨೦|| ತೇಷಾಮಪ್ಯನಿಲಘ್ನತ್ವಾಚ್ಚೌಣ್ಟ್ಯಕೌಪ್ಯೌ ಗುಣೋತ್ತರೌ | ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾತ್ ಸ್ವಾದುಪಾಕತ್ವಾತ್ತಯೋರ್ವಾಪ್ಯಾ ಗುಣಾಧಿಕಾಃ ||೧೨೧||
समुद्रजेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः ||१२०|| तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ | स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्या गुणाधिकाः ||१२१||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮುದ್ರಾದೀನಾಂ ಸಾರತರತ್ವಮಾಹ- ಸಮುದ್ರಜೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗುಣೋತ್ತರಾಃ ಗುಣೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ| ತೇಷಾಂ ನಾದೇಯಮತ್ಸ್ಯಾನಾಮ್||೧೨೦-೧೨೧||
Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125
ನಾದೇಯಾ ಗುರವೋ ಮಧ್ಯೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುಚ್ಛಾಸ್ಯಚಾರಿಣಃ | ಸರಸ್ತಡಾಗಜಾನಾಂ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿರೋ ಲಘು ||೧೨೨|| ಅದೂರಗೋಚರಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದುತ್ಸೋದಪಾನಜಾಃ | ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಶಿರೋದೇಶಮತ್ಯರ್ಥಂ ಗುರವಸ್ತು ತೇ ||೧೨೩|| ಅಧಸ್ತಾದ್ಗುರವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಸಾಗರಸಮ್ಭವಾಃ | ಉರೋವಿಚರಣಾತ್ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮಙ್ಗಂ ಲಘು ಸ್ಮೃತಮ್ ||೧೨೪|| ಇತ್ಯಾನೂಪೋ ಮಹಾಷ್ಯನ್ದೀ ಮಾಂಸವರ್ಗ ಉದೀರಿತಃ ||೧೨೫||
नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः | सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु ||१२२|| अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः | किञ्चिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते ||१२३|| अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसम्भवाः | उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम् ||१२४|| इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
ನಾದೇಯಾದಿಮತ್ಸ್ಯಾವಯವಾನಾಂ ಗುರುಲಾಘವಮಾಹ- ನಾದೇಯಾ ಗುರವೋ ಮಧ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಸ್ಯಂ ಮುಖಮ್| ಅದೂರಗೋಚರಾ ಅದೂರವಿಷಯಾ ಅಲ್ಪವ್ಯಾಯಾಮಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉತ್ಸೋದಪಾನಜಾ ಗಿರಿಪ್ರಸ್ರವಣಜಾಃ| ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದೀತಿ ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಮತಿಶಯಕ್ಲೇದಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಕೃತ್ವಾ ಪಠನ್ತಿ, ತದುಚ್ಯತೇ- ``ಹೃದಯಸ್ಥಾನ್ನನಿರ್ಯಾಸವಾಹಿಸ್ರೋತೋಮುಖಾನಿ ಯತ್| ಭುಕ್ತಂ ಲಿಮ್ಪತಿ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಾದಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತದುಚ್ಯತೇ|| ವೈಶದ್ಯಾತ್ ಕಫಹನ್ತೃತ್ವಾತ್ತಾನ್ಯೇವ ವಿವೃಣೋತಿ ಯತ್| ತದುಕ್ತಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ರವ್ಯವಿಶಾರದೈಃ’’- ಇತಿ||೧೨೨-೧೨೫||
Adhikarana 117 (126) · Śloka 126
ತತ್ರ ಶುಷ್ಕಪೂತಿವ್ಯಾಧಿವಿಷಸರ್ಪಹತದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಜೀರ್ಣಕೃಶಬಾಲಾನಾಮಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾನ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ, ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಗತವ್ಯಾಪನ್ನಾಪಹತಪರಿಣತಾಲ್ಪಾಸಮ್ಪೂರ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾದ್ದೋಷಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ; ಏಭ್ಯೋಽನ್ಯೇಷಾಮುಪಾದೇಯಂ ಮಾಂಸಮಿತಿ ||೧೨೬||
तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबालानामसात्म्यचारिणां च मांसान्यभक्ष्याणि, यस्माद्विगतव्यापन्नापहतपरिणताल्पासम्पूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति; एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति ||१२६||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಮನುಪಾದೇಯಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂತಿಃ ಶಟಿತಃ; ಹತಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಧಿವಿಷಸರ್ಪೈಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಃ ವಿಷಾದಿಲಿಪ್ತಶಸ್ರಾದಿವಿದ್ಧಃ, ಜೀರ್ಣೋ ವೃದ್ಧಃ, ಕೃಶೋ ದುರ್ಬಲಃ, ಅಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಮ್ ಅನುಚಿತಾಹಾರಭಕ್ಷಿಣಾಮ್| ಕಸ್ಮಾದನುಪಾದೇಯಾನಿತ್ಯಾಹ- ಯಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಬಾಲಾನಾಮಸಮ್ಪೂರ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಮನುಪಾದೇಯತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಸೂತ್ರಕಾರೇಣ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈಶ್ಚಾನುಕ್ತೋಽಪಿ ಸ್ವಯಮೂಹ್ಯಃ| ಮಾಂಸಮುಪಾದೇಯಮಾಹ- ಏಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷರಹಿತಂ ಗುಣವತ್, ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೨೬||
Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128
ಅರೋಚಕಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಗುರು ಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ವಿಷವ್ಯಾಧಿಹತಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಬಾಲಂ ಛರ್ದಿಂ ಚ ಕೋಪಯೇತ್ ||೧೨೭|| ಕಾಸಶ್ವಾಸಕರಂ ವೃದ್ಧಂ ತ್ರಿದೋಷಂ ವ್ಯಾಧಿದೂಷಿತಮ್ | ಕ್ಲಿನ್ನಮುತ್ಕ್ಲೇಶಜನನಂ ಕೃಶಂ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೧೨೮||
अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् | विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत् ||१२७|| कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् | क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम् ||१२८||
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಾದೀನಾಂ ದೋಷಮಾಹ- ಅರೋಚಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುಷ್ಕಂ ಮಾಂಸಮರೋಚಕಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಚ `ಕರೋತಿ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಮೃತ್ಯುಮಿತಿ ಅತ್ರಾಪಿ `ಕರೋತಿ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಶಟಿತಮ್| ಉತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಥೂತ್ಕರಣಮ್| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಂ ದೋಷಃ ಸ್ವಯಮಪ್ಯೂಹ್ಯಃ||೧೨೭-೧೨೮||
Adhikarana 119 (129) · Śloka 129
ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚತುಷ್ಪಾತ್ಸು, ಪುಮಾಂಸೋ ವಿಹಙ್ಗೇಷು, ಮಹಾಶರೀರೇಷ್ವಲ್ಪಶರೀರಾಃ, ಅಲ್ಪಶರೀರೇಷು ಮಹಾಶರೀರಾಃ, ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ; ಏವಮೇಕಜಾತೀಯಾನಾಂ ಮಹಾಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಕೃಶಶರೀರಾಃಪ್ರಧಾನತಮಾಃ ||೧೨೯||
स्त्रियश्चतुष्पात्सु, पुमांसो विहङ्गेषु, महाशरीरेष्वल्पशरीराः, अल्पशरीरेषु महाशरीराः, प्रधानतमाः; एवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराःप्रधानतमाः ||१२९||
🔊 Audio coming soon
ಗುಣವನ್ಮಾಂಸಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಲಿಙ್ಗಾದ್ಯಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಸ್ತ್ರಿಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ, ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪುಮಾಂಸಃ ಪುರುಷಾಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ| ಮಹಾಶರೀರೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಮಹಾಶರೀರೇಷು ಖಡ್ಗಿಮಹಿಷಾದಿಷು, ಅಲ್ಪಶರೀರಾ ಆನೂಪಾ ಏವ ರುರುಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ| ಅಲ್ಪಶರೀರೇಷ್ವಿತಿ ಅಲ್ಪಶರೀರಾ ವಿಷ್ಕಿರಾ ಲಾವಾದಯಃ, ತೇಷು ಮಹಾಶರೀರಾಃ; ಕೃಶಮಾಂಸಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್||೧೨೯||
Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133
ಸ್ಥಾನಾದಿಕೃತಂ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಗುರುಲಾಘವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ರಕ್ತಾದಿಷು ಶುಕ್ರಾನ್ತೇಷು ಧಾತುಷೂತ್ತರೋತ್ತರಾ ಗುರುತರಾಃ, ತಥಾ ಸಕ್ಥಿಸ್ಕನ್ಧಕ್ರೋಡಶಿರಃಪಾದಕರಕಟೀಪೃಷ್ಠಚರ್ಮಕಾಲೇಯಕಯಕೃದನ್ತ್ರಾಣಿ ||೧೩೦|| ಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧಂ ಕಟೀ ಪೃಷ್ಠಂ ಸಕ್ಥಿನೀ ಚಾತ್ಮಪಕ್ಷಯೋಃ | ಗುರು ಪೂರ್ವಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಧಾತವಸ್ತು ಯಥೋತ್ತರಮ್ ||೧೩೧|| ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನೋ ದೇಹೇ ಮಧ್ಯೋ ಗುರುರುದಾಹೃತಃ | ಪೂರ್ವಭಾಗೋ ಗುರುಃ ಪುಂಸಾಮಧೋಭಾಗಸ್ತು ಯೋಷಿತಾಮ್ ||೧೩೨|| ಉರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಗುರು ಸ್ಮೃತಮ್ | ಪಕ್ಷೋತ್ಕ್ಷೇಪಾತ್ಸಮೋ ದೃಷ್ಟೋ ಮಧ್ಯಭಾಗಸ್ತು ಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ||೧೩೩||
स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः | तद्यथा- रक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः, तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकालेयकयकृदन्त्राणि ||१३०|| शिरःस्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः | गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम् ||१३१|| सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः | पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम् ||१३२|| उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् | पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम् ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಾನಾದಿಕೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾದಿಧಾತೂನಾಂ ಗುರುಲಾಘವಮುಕ್ತ್ವೇತರಾವಯವಾನಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಥೇತಿ ಯಥೋತ್ತರಂ ಗುರವಃ| ಸಕ್ಥಿನೀ ಊರೂ, ಸ್ಕನ್ಧೋ ಬಾಹುಶಿರಃ, ಕ್ರೋಡೋ ಹೃದಯಸ್ಥಾನಂ, ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಸ್ಥಿತೌ ಪಾದೌ, ಅಗ್ರಿಮಭಾಗಸ್ಥಿತೌ ಕರೌ, ಕಾಲೇಯಕಂ ವೃಕ್ಕಂ, ಯಕೃತ್ ಕಾಲಖಣ್ಡಂ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಸ್ಥಿತಮ್| ದ್ವಯಂ ದ್ವಯಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಕನ್ಧಾಚ್ಛಿರೋ ಗುರು, ಪೃಷ್ಠಾತ್ ಕಟಿಃ| ಸಕ್ಥಿನೀ ಚಾತ್ಮಪಕ್ಷಯೋರಿತಿ ಸಕ್ಥಿನೀ ದ್ವೇ, ತೇ ಚಾತ್ಮಪಕ್ಷಯೋಃ ಸ್ವಾಂಶಯೋರ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗುರುಣೀ ಜ್ಞೇಯೇ; ತೇನ ಸಕ್ಥ್ನ ಉತ್ತರಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪೂರ್ವೋ ಭಾಗೋ ಗುರುರಿತ್ಯರ್ಥಃ | ಅನ್ಯೇ ತು `ಆಮಪಕ್ವಯೋಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, `ಪಕ್ವಾದಾಮಮಾಂಸಂ ಗುರು’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ದೂಷಿತತ್ವಾತ್| ಜೇಜ್ಜಟಸ್ತು ಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕತ್ವೇನ ಪಠತಿ, ತದಪಿ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೌ ನ ಮನ್ಯೇತೇ| ಸರ್ವಸ್ಯಾಪಿ ಶರೀರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ಕೋ ಭಾಗೋ ಗುರುರಿತ್ಯಾಹ- ಸರ್ವಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷವಿಭಾಗೇನಾಹ- ಪೂರ್ವಭಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಭಾಗ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭಾಗಃ| ಪಕ್ಷಿಣಾಮಾಹ- ಉರೋಗ್ರೀವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮ ಇತಿ ನಾತಿಗುರುರ್ನಾತಿಲಘುರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩೦-೧೩೩||
Adhikarana 121 (134) · Śloka 135
ಅತೀವ ರೂಕ್ಷಂ ಮಾಂಸಂ ತು ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ಫಲಾಶಿನಾಮ್ | ಬೃಂಹಣಂ ಮಾಂಸಮತ್ಯರ್ಥಂ ಖಗಾನಾಂ ಪಿಶಿತಾಶಿನಾಮ್ ||೧೩೪|| ಮತ್ಸ್ಯಾಶಿನಾಂ ಪಿತ್ತಕರಂ ವಾತಘ್ನಂ ಧಾನ್ಯಚಾರಿನಾಮ್ |೧೩೫|
अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् | बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम् ||१३४|| मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् |१३५|
🔊 Audio coming soon
ಆಹಾರವಿಶೇಷೇಣಾಪಿ ಮಾಂಸೇಷು ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಮಾಹ- ಅತೀವೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಾಶಿನಾಂ ಮಾಂಸಮಿತರಮಾಂಸಾಪೇಕ್ಷಯಾ ರೂಕ್ಷಮ್||೧೩೪||-
Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136
ಜಲಜಾನೂಪಜಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಕ್ರಚ್ಯಾದೈಕಶಫಾಸ್ತಥಾ ||೧೩೫|| ಪ್ರಸಹಾ ಬಿಲವಾಸಾಶ್ಚ ಯೇ ಚ ಜಙ್ಘಾಲಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ | ಪ್ರತುದಾ ವಿಷ್ಕಿರಾಶ್ಚೈವ ಲಘವಃ ಸ್ಯುರ್ಯಥೋತ್ತರಮ್ | ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಶ್ಚೈವ ಯಥಾಪೂರ್ವಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೧೩೬||
जलजानूपजा ग्राम्या क्रच्यादैकशफास्तथा ||१३५|| प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसञ्ज्ञिताः | प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् | अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा ||१३६||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತವರ್ಗಾಣಾಂ ಗುರುಲಾಘವಮಾಹ- ಜಲಜೇತ್ಯಾದಿ| ಅತೋಽಸ್ಮಾಲ್ಲಘುತ್ವಾದಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಾಚ್ಚ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನೋ ಗುರವಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩೫-೧೩೬||
Adhikarana 123 (137) · Śloka 137
ಪ್ರಾಮಾಣಾಧಿಕಾಸ್ತು ಸ್ವಜಾತಾವಲ್ಪಸಾರಾ ಗುರವಶ್ಚ | ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸರ್ವಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾ ಭವನ್ತಿ ಯಕೃತ್ಪ್ರದೇಶವರ್ತಿನಸ್ತಾನಾದದೀತ; ಪ್ರಧಾನಾಲಾಭೇ ಮಧ್ಯಮವಯಸ್ಕಂ ಸದ್ಯಸ್ಕಮಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಪಾದೇಯಂ ಮಾಂಸಮಿತಿ ||೧೩೭||
प्रामाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च | सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्रधानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीत; प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति ||१३७||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಮಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಜಾತೌ ಆತ್ಮೀಯಜಾತೌ| ಅಲ್ಪಸಾರಾಃ ತುಚ್ಛಬಲಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸತ್ಯಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಶರೀರಪ್ರಾಪ್ತೌ ಗುಣವಚ್ಛರೀರಾವಯವಗ್ರಹಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಯಕೃತ್ಪ್ರದೇಶವರ್ತಿಶಬ್ದೇನ ಯಕೃತ್ಪ್ರದೇಶೇ ಯಾ ದೀರ್ಘಾಕಾರಾ ಮಾಂಸವರ್ತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಇಹ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ಏತೇನ ಸಮಸ್ತಶರೀರಪ್ರಾಪ್ತಾವಪಿ ವಿಶಿಷ್ಟಶರೀರಾವಯವಗ್ರಹಣಮುಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು `ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸರ್ವಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾ ಯಾ ವರ್ತಿರ್ಭವತಿ ತಾಮಾದದೀತ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; `ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ಯಾ ವರ್ತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ತದಲಾಭೇ ಮಧ್ಯಮವಯಃಸ್ಥಂ ಸಾಮಾನ್ಯದೇಶಜಮಪಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಧಾನಾಲಾಭೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಧ್ಯಮವಯಸ್ಥಂ ಮಾಂಸಮಿತಿ ಮಧ್ಯಮವಯಃಸ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ `ಮಧ್ಯಂ ವಯಃಸ್ಥಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಮಧ್ಯಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತಿ ತದ್ವಯಃಸ್ಥಸ್ಯ ತರುಣಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸದ್ಯಸ್ಕಂ ಸದ್ಯೋಹತಮಾಂಸಮ್| ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮನೋಽನುಕೂಲಮ್||೧೩೭||
Adhikarana 124 (138) · Śloka 138
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಚರಃ ಶರೀರಾವಯವಾಃ ಸ್ವಭಾವೋ ಧಾತವಃ ಕ್ರಿಯಾ | ಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಮಾತ್ರಾ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೩೮|| ಇತಿ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ |
भवति चात्र- चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया | लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ||१३८|| इति मांसवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಮುಕ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಗುರುಲಾಘವಹೇತುಂ ಸುಖಸ್ಮರಣಾರ್ಥಮೇಕೀಕೃತ್ಯ ಶ್ಲೋಕೇನ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಚರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರೀಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ಚರಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಚರಶಬ್ದೋಽತ್ರಾಹಾರವಿಹಾರಯೋರ್ವರ್ತತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ಕಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇಽಯಂ ವಿಹರತಿ ಧನ್ವನಿ ಅನೂಪೇ ವಾ ಜಲೇ ವಾ ವಿಯತಿ ವಾ; ಕಿಂ ಪುನರಯಮಾಹರತಿ ಅತಿಗುರ್ವತಿಲಘು ವಾ, ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ವಾ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಾ; ತತ್ತದಾಹಾರವಿಹಾರಗುಣಭಾವಿತಶರೀರಧಾತೋರ್ಮೃಗಸ್ಯ ಪಕ್ಷಿಣೋ ವಾ ತತ್ತದ್ಗುಣಮೇವ ಮಾಂಸಮಿತಿ ಭಾವಃ| ಆಹಾರೋ ಯಥಾ- `ಶಷ್ಪಶೈವಾಲಭೋಜನಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಹಾರೋ ಯಥಾ- `ಅತೀವಾಸನ್ನನಿಲಯಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶರೀರಾವಯವಾಃ ಪರೀಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ; ತದ್ಯಥಾ- `ಉರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಗುರು ಸ್ಮೃತಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಭಾವೋ ಯಥಾ- `ಸ್ವಭಾವಾಲ್ಲಘವೋ ಮುದ್ಗಾಸ್ತಥಾ ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲಾಃ’ ಇತಿ| ಸ್ವಭಾವೋಽತ್ರಾಚಾರ್ಯೇಣ ನೋಕ್ತಃ, ಸರ್ವತ್ರೈವ ಚರಾದಿಷ್ವಷ್ಟಾಸ್ವಪಿ ಸ್ವಭಾವಸ್ಯಾನುಷಙ್ಗಾತ್| `ಧಾತವಸ್ತು ಯಥೋತ್ತರಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಪರೀಕ್ಷಾ| ಕ್ರಿಯಾ ಯಥಾ- `ಉರೋವಿಚರಣಾತ್ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮಙ್ಗಂ ಲಘು ಸ್ಮೃತಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಲಿಙ್ಗಂ ಯಥಾ- `ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚತುಷ್ಪಾದೇಷು, ಪುಮಾಂಸೋ ವಿಹಙ್ಗೇಷು’ ಇತಿ| ಪ್ರಮಾಣಮಿತಿ `ಮಹಾಶರೀರೇಷ್ವಲ್ಪಶರೀರಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಯಥಾ- `ಸ್ನೇಹಗೋರಸಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಫಲಾಮ್ಲೈರಮ್ಲಿತಂ ಚ ಯತ್| ಯಥೋತ್ತರಂ ಲಘು’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಾತ್ರಾ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ `ಗುರೂಣಾಮರ್ಧಸೌಹಿತ್ಯಂ ಲಘೂನಾಂ ತೃಪ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ’; ಮಾತ್ರಾ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾದಗ್ನಿರಪಿ ಪರೀಕ್ಷ್ಯತೇ, ತೇನಾಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ ದ್ರವ್ಯಗುರುಲಾಘವಾಪೇಕ್ಷಿಣೀ ಚ ಮಾತ್ರಾ| ತದೇವಂ ಚರಾದೀನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾಂಸೇಷು ಗುರುಲಾಘವಂ ವಾಚ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇತಿ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ||೧೩೮||
Adhikarana 125 (139) · Śloka 139
ಅಥ ಫಲವರ್ಗಃ | ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾನ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ದಾಡಿಮಾಮಲಕಬದರಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧುಸೌವೀರಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಕಪಿತ್ಥಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಕರಮರ್ದಪ್ರಿಯಾಲನಾರಙ್ಗ- ಜಮ್ಬೀರಲಕುಚಭವ್ಯಪಾರಾವತವೇತ್ರಫಲಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕತಿನ್ತಿಡೀಕನೀಪಕೋಶಾಮ್ರಾಮ್ಲೀಕಾಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೩೯||
अथ फलवर्गः | अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- दाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौवीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रातककरमर्दप्रियालनारङ्ग- जम्बीरलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीकनीपकोशाम्राम्लीकाप्रभृतीनि ||१३९||
🔊 Audio coming soon
ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿ| ದಾಡಿಮಾಮಲಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ; ವದರಂ ಮಹತ್; ಕೋಲಂ ಮಧ್ಯಪ್ರಮಾಣಂ ಬದರಂ; ಕರ್ಕನ್ಧು ಅಲ್ಪಂ; ಸೌವೀರಂ ಮಹತ್ತಮಮಾಮಪಕ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಮಧುರಂ ಮರುದೇಶಜಂ; ಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಂ ತದ್ಭೇದ ಏವಾತಿಮಧುರೋ ಮುಷ್ಠಿಪ್ರಮಾಣ ಉತ್ತರಾಪಥಜಃ; ಕಪಿತ್ಥಂ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಬೀಜಪೂರಕಂ; ಆಮ್ರಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್; ಆಮ್ರಾತಕಮಾಮ್ರಫಲಸದೃಶಮ್ ‘ಅಮ್ರಾಟಕಂ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕರಮರ್ದಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಪ್ರಿಯಾಲಶ್ಚಾರೋ ಮಧುರಾಮ್ಲಫಲಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ಮಗಧೇಷು; ನಾರಙ್ಗಜಮ್ಬೀರಲಕುಚಾನಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ; ಭವ್ಯಮಾರುಕಂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಪುರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಕರ್ಮರಙ್ಗಫಲಂ ಭವ್ಯಮಾಹುಃ, `ಭವ್ಯಂ ತಾಲಫಲೋಪಮಂ ಕೇವಲವಲ್ಕಲಸಂಹತಿಮಾತ್ರಮ್’ ಇತ್ಯಪರೇ; ಪಾರಾವತಃ ಕಾಮರೂಪೇ ಫಲಂ ಪಾಕಕಾಲೇ ಧವಲಲೋಹಿತಂ ಮಧುರಾಮ್ಲಂ ಚ; ವೇತ್ರಫಲಂ ಪದ್ಮಬೀಜಸಮಂ; ಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕಂ ಪ್ರಾಗ್ದೇಶೋದ್ಭವಂ `ಪಾನೀಯಾಮಲಕಂ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ತಿನ್ತಿಡೀಕಂ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ; ನೀಪಂ ಕದಮ್ಬಫಲಂ; ಕೋಶಾಮ್ರಂ ‘ಕೌಸಿಮ್ಬ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ಅಮ್ಲಿಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಚಿಞ್ಚಾ ವಕ್ರಫಲಾ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ||೧೩೯||
Adhikarana 126 (140) · Śloka 140
ಅಮ್ಲಾನಿ ರಸತಃ ಪಾಕೇ ಗುರೂಣ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ವೀರ್ಯತಃ | ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯನಿಲಘ್ನಾನಿ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಾಣಿ ಚ ||೧೪೦||
अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः | पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च ||१४०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಅಮ್ಲಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಾನಿ ಅಮ್ಲರಸೋತ್ಕಟಾನಿ||೧೪೦||
Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142
ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ತೇಷಾಂ ದಾಡಿಮಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ | ದೀಪನೀಯಂ ರುಚಿಕರಂ ಹೃದ್ಯಂ ವರ್ಚೋವಿಬನ್ಧನಮ್ ||೧೪೧|| ದ್ವಿವಿಧಂ ತತ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಮಧುರಂ ಚಾಮ್ಲಮೇವ ಚ | ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತು ಮಧುರಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೧೪೨||
कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् | दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम् ||१४१|| द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च | त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् ||१४२||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಕಷಾಯಾನುರಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮಿತಿ ಅಮ್ಲದಾಡಿಮಫಲವಿಶೇಷಣಮ್, ಈಷತ್ ಪಿತ್ತಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚರಕೇಽಪಿ `ಸರ್ವಂ ಪಿತ್ತಲಮಮ್ಲಮನ್ಯತ್ರ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾತ್’ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೨೭) ಇತ್ಯತ್ರ ಭಟ್ಟಾರಹರಿಚನ್ದ್ರೇಣ ದಾಡಿಮಗ್ರಹಣಂ ನಿರಸ್ಯ `ಅನ್ಯತ್ರಾಮಲಕಾತ್’ ಇತ್ಯೇಷ ಏವ ಪಾಠಃ ಪುರಸ್ಕೃತ ಇತಿ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೌ, ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು `ಅಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಂ ಪಿತ್ತಂ ನ ಕರೋತಿ ನ ಶಮಯತಿ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ, ಈಷತ್ಪಿತ್ತಲಪಾಠಂ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಮನ್ಯತೇ| ಸರ್ವಮಪಿ ಮಧುರಾಮ್ಲಂ; ಮಧುರರಸೋತ್ಕಟಂ ಮಧುರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಅಮ್ಲರಸೋತ್ಕಟಮಮ್ಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತ ಇತಿ ದ್ವಿವಿಧಮ್||೧೪೧-೧೪೨||
Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148
ಅಮ್ಲಂ ಸಮಧುರಂ ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಕಟುಕಂ ಸರಮ್ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನಂ ವೃಷ್ಯಮಾಮಲಕೀಫಲಮ್ ||೧೪೩|| ಹನ್ತಿ ವಾತಂ ತದಮ್ಲತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಮಾಧುರ್ಯಶೈತ್ಯತಃ | ಕಫಂ ರೂಕ್ಷಕಷಾಯತ್ವಾತ್ ಫಲೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಚ ತತ್ ||೧೪೪|| ಕರ್ಕನ್ಧುಕೋಲಬದರಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಕಫಾವಹಮ್ | ಪಕ್ವಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಮಧುರಂ ಸರಮ್ ||೧೪೫|| ಪುರಾತನಂ ತೃಟ್ಶಮನಂ ಶ್ರಮಘ್ನಂ ದೀಪನಂ ಲಘು | ಸೌವೀರಂ ಬದರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೪೬|| ಕಷಾಯಂ ಸ್ವಾದು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಶೀತಂ ಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಮ್ | ಆಮಂ ಕಪಿತ್ಥಮಸ್ವರ್ಯಂ ಕಫಘ್ನಂ ಗ್ರಾಹಿ ವಾತಲಮ್ ||೧೪೭|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಾಮ್ಲರಸಂ ಗುರು | ಶ್ವಾಸಕಾಸಾರುಚಿಹರಂ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಂ ಕಣ್ಠಶೋಧನಮ್ ||೧೪೮||
अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||१४३|| हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत् ||१४४|| कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् | पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम् ||१४५|| पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु | सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित् ||१४६|| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् | आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम् ||१४७|| कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु | श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ||१४८||
🔊 Audio coming soon
ಅಮ್ಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಫಲೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಚ ತದಿತಿ ಅಪರೇಭ್ಯಃ ಫಲೇಭ್ಯೋ ಯದಾಮಲಕೀಫಲಂ ತದ್ಗುಣೇನ ಕೃತ್ವಾಽಧಿಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಮಲಕೇ ಪ್ರಭಾವಾನ್ನ ಸಮಾನಗುಣೈಃ ಕೋಪಃ||೧೪೩-೧೪೮||
Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152
ಲಘ್ವಮ್ಲಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಮುದಾಹೃತಮ್ | ತ್ವಕ್ ತಿಕ್ತಾ ದುರ್ಜರಾ ತಸ್ಯ ವಾತಕ್ರಿಮಿಕಫಾಪಹಾ ||೧೪೯|| ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಂಸಂ ಮಾರುತಪಿತ್ತಜಿತ್ | ಮೇಧ್ಯಂ ಶೂಲಾನಿಲಚ್ಛರ್ದಿಕಫಾರೋಚಕನಾಶನಮ್ ||೧೫೦|| ದೀಪನಂ ಲಘು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಘ್ನಂ ತು ಕೇಸರಮ್ | ಶೂಲಾಜೀರ್ಣವಿಬನ್ಧೇಷು ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಕಫಮಾರುತೇ ||೧೫೧|| ಅರುಚೌ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಸ್ತಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ |೧೫೨|
लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् | त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा ||१४९|| स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् | मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम् ||१५०|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् | शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते ||१५१|| अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते |१५२|
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಂ ಕಟಾಹಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೇಧ್ಯಂ ಮೇಧಾಯೈ ಹಿತಮ್| ಕೇಶರಂ ಬೀಜಪೂರಾನ್ತರ್ಗತಂ ತನ್ತುಜಾಲಂ ‘ಚಡುಡೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೧೪೯-೧೫೧||-
Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155
ಪಿತ್ತಾನಿಲಕರಂ ಬಾಲಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಬದ್ಧಕೇಸರಮ್ ||೧೫೨|| ಹೃದ್ಯಂ ವರ್ಣಕರಂ ರುಚ್ಯಂ ರಕ್ತಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಮ್ | ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ವಾದು ವಾತಘ್ನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರು ||೧೫೩|| ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿ ಸಮ್ಪಕ್ವಮಾಮ್ರಂ ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ | ಬೃಂಹಣಂ ಮಧುರಂ ಬಲ್ಯಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯತಿ ||೧೫೪|| ಆಮ್ರಾತಕಫಲಂ ವೃಷ್ಯಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಮ್ |೧೫೫|
पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम् ||१५२|| हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् | कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु ||१५३|| पित्ताविरोधि सम्पक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् | बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति ||१५४|| आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् |१५५|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಬದ್ಧಕೇಶರಂ ಬದ್ಧತನ್ತುಜಾಲಮ್| ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧೀತಿ ಈಷತ್ ಪಿತ್ತವಿರೋಧಿ ಈಷತ್ ಪಿತ್ತಶಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ಪಿತ್ತಲಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹುಃ||೧೫೨-೧೫೪||-
Adhikarana 132 (155) · Śloka 155
ತ್ರಿದೋಷವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಲಕುಚಂ ಶುಕ್ರನಾಶನಮ್ ||೧೫೫||
त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम् ||१५५||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ಸವಾತತೋದಶೂಲಾ ಮಲಸ್ಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ, ಅನ್ಯೇ ಗುಡಗುಡಾಶಬ್ದಮಾಹುಃ||೧೫೫||
Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162
ಅಮ್ಲಂ ತೃಷಾಪಹಂ ರುಚ್ಯಂ ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಕರಮರ್ದಕಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್ ||೧೫೬|| ಹೃದ್ಯಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ಭವ್ಯಮಾಸ್ಯವಿಶೋಧನಮ್ | ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಶೀತಲಮ್ ||೧೫೭|| ಪಾರಾವತಂ ಸಮಧುರಂ ರುಚ್ಯಮತ್ಯಗ್ನಿವಾತನುತ್ | ಗರದೋಷಹರಂ ನೀಪಂ ಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕಂ ತಥಾ ||೧೫೮|| ವಾತಾಪಹಂ ತಿನ್ತಿಡೀಕಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಬಲಾಸಕೃತ್ | ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ದೀಪನಂ ರುಚ್ಯಂ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಕಫವಾತನುತ್ ||೧೫೯|| ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಂ ಕೋಶಾಮ್ರಫಲಮುಚ್ಯತೇ | ಅಮ್ಲೀಕಾಯಾಃ ಫಲಂ ಪಕ್ವಂ ತದ್ವದ್ಭೇದಿ ತು ಕೇವಲಮ್ ||೧೬೦|| ಅಮ್ಲಂ ಸಮಧುರಂ ಹೃದ್ಯಂ ವಿಶದಂ ಭಕ್ತರೋಚನಮ್ | ವಾತಘ್ನಂ ದುರ್ಜರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಫಲಂ ಗುರು ||೧೬೧|| ತೃಷ್ಣಾಶೂಲಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಚ್ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸನಿವಾರಣಮ್ | ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಜಮ್ಬೀರಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಕೃತ್ | ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಮಮ್ಲಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃತ್ ||೧೬೨||
अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् | वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम् ||१५६|| हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् | पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||१५७|| पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् | गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा ||१५८|| वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् | ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ||१५९|| तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते | अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम् ||१६०|| अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् | वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु ||१६१|| तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् | वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् | ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१६२||
🔊 Audio coming soon
ಅಮ್ಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗರದೋಷಹರಮಿತಿ ಗರಹರಂ ತ್ರಿದೋಷಹರಂ ಚ| ದುರ್ಜರಂ ದುಃಖಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ| ಗುರು ಚಿರಪಾಕಿ| ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಇಮಂ ಜಮ್ಬೀರಗುಣಪಾಠಂ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ನ ಮನ್ಯತೇ, ‘ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಮಮ್ಲಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃತ್’ ಇತಿ ದನ್ತಶಠಶಬ್ದೇನ ಜಮ್ಬೀರಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್; ‘ಜಮ್ಬೀರನಾನಾವಿಧತ್ವಾದುಭಯಪಾಠ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೧೫೬-೧೬೨||
Adhikarana 134 (163) · Śloka 163
ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಫಲಜಾಮ್ಬವರಾಜಾದನತೋದನಶೀತಫಲತಿನ್ದುಕಬಕುಲಧನ್ವನಾಶ್ಮನ್ತಕಾಶ್ವಕರ್ಣಫಲ್ಗು- ಪರೂಷಕಗಾಙ್ಗೇರುಕೀಪುಷ್ಕರವರ್ತಿಬಿಲ್ವಬಿಮ್ಬೀಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೬೩||
क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तकाश्वकर्णफल्गु- परूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि ||१६३||
🔊 Audio coming soon
ಕಷಾಯರಸಪ್ರಾಯಮಾಹ- ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಾದಯಃ; ಜಾಮ್ಬವಂ ಜಮ್ಬೂಃ; ರಾಜಾದನಂ ಕ್ಷೀರಿಕಾ; ತೋದನಂ ರಾಜಪ್ರಿಯಂ; ಶೀತಫಲಂ ‘ರಾವಣಾಮ್ಲಿಕಾ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ,. ‘ಕಾಶ್ಮೀರಾಮ್ಲಿಕಾ’ ಇತ್ಯೇಕೇ; ತಿನ್ದುಕಃ ಕಾಲಸಾರೋ ವೃಕ್ಷಃ; ಬಕುಲಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಧನ್ವನಂ ಧನುರ್ವೃಕ್ಷಫಲಂ `ಧಾಮಣ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ ಯಮಲಪತ್ರಕಃ `ಆಸನ್ತ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅಶ್ವಕರ್ಣಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಗನ್ಧಮುಣ್ಡೋಽಶ್ವತ್ಥಸದೃಶಃ; ಫಲ್ಗುಃ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ, `ಕದುಮ್ಬರೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪರೂಷಕೋಽಲ್ಪಾಸ್ಥಿಮೃದುಫಲಃ `ಫಾಲಸಾ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಗಾಙ್ಗೇರುಕೀ ನಾಗಬಲಾ; ಪುಷ್ಕರವರ್ತಿಃ `ಆಮೋದಂ’ ಇತ್ಯುತ್ತರಾಪಥೇ; ಬಿಲ್ವಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಬಿಮ್ಬೀ ಕುನ್ದರಿಕಾ | ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಟಙ್ಕಾದಯಃ||೧೬೩||
Adhikarana 135 (164) · Śloka 164
ಫಲಾನ್ಯೇತಾನಿ ಶೀತಾನಿ ಕಫಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕಾಣಿ ರೂಕ್ಷಾಣಿ ಕಷಾಯಮಧುರಾಣಿ ಚ ||೧೬೪||
फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च | सङ्ग्राहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च ||१६४||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಫಲಾನ್ಯೇತಾನೀತ್ಯಾದಿ||೧೬೪||
Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176
ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಫಲಂ ತೇಷಾಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಶೀತಲಮ್ | ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಸಾಮ್ಲಂ ನಾತಿಮಾರುತಕೋಪನಮ್ ||೧೬೫|| ಅತ್ಯರ್ಥಂ ವಾತಲಂ ಗ್ರಾಹಿ ಜಾಮ್ಬವಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಂ ಚ ರಾಜಾದನಫಲಂ ಗುರು ||೧೬೬|| ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೋದನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ಅಮ್ಲೋಷ್ಣಂ ಲಘು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿತ್ತಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ ||೧೬೭|| ಆಮಂ ಕಷಾಯಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ತಿನ್ದುಕಂ ವಾತಕೋಪನಮ್ | ವಿಪಾಕೇ ಗುರು ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೬೮|| ಮಧುರಂ ಚ ಕಷಾಯಂ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಬಾಕುಲಮ್ | ಸ್ಥಿರೀಕರಂ ಚ ದನ್ತಾನಾಂ ವಿಶದಂ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ ||೧೬೯|| ಸಕಷಾಯಂ ಹಿಮಂ ಸ್ವಾದು ಧಾನ್ವನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ತದ್ವದ್ಗಾಙ್ಗೇರುಕಂ ವಿದ್ಯಾದಶ್ಮನ್ತಕಫಲಾನಿ ಚ ||೧೭೦|| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಫಲ್ಗುಜಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು | ಅತ್ಯಮ್ಲಮೀಷನ್ಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಲಘು ||೧೭೧|| ವಾತಘ್ನಂ ಪಿತ್ತಜನಮಾಮಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪರುಷಕಮ್ | ತದೇವ ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಂ ವಾತಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಮ್ ||೧೭೨|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಶೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ | ಪೌಷ್ಕರಂ ಸ್ವಾದು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಬಲ್ಯಂ ಕಫಕರಂ ಫಲಮ್ ||೧೭೩|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ದೀಪನಮ್ | ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯೋಷ್ಣಂ ಬಾಲಂ ಬಿಲ್ವಮುದಾಹೃತಮ್ ||೧೭೪|| ವಿದ್ಯಾತ್ತದೇವ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಾನುರಸಂ ಗುರು | ವಿದಾಹಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ದೋಷಕೃತ್ ಪೂತಿಮಾರುತಮ್ ||೧೭೫|| ಬಿಮ್ಬೀಫಲಂ ಸಾಶ್ವಕರ್ಣಂ ಸ್ತನ್ಯಕೃತ್ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ | ತೃಡ್ದಾಹಜ್ವರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಾಪಹಮ್ ||೧೭೬||
क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् | कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम् ||१६५|| अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् | स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु ||१६६|| कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् | अम्लोष्णं लघु सङ्ग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम् ||१६७|| आमं कषायं सङ्ग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् | विपाके गुरु सम्पक्वं मधुरं कफपित्तजित् ||१६८|| मधुरं च कषायं च स्निग्धं सङ्ग्राहि बाकुलम् | स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते ||१६९|| सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् | तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च ||१७०|| विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु | अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु ||१७१|| वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् | तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम् ||१७२|| विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् | पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम् ||१७३|| कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं सङ्ग्राहि दीपनम् | कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम् ||१७४|| विद्यात्तदेव सम्पक्वं मधुरानुरसं गुरु | विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम् ||१७५|| बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् | तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम् ||१७६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂತಿಮಾರುತಮಿತಿ ಪೂತಿಃ ಸುಗನ್ಧಿರ್ಮಾರುತೋ ಯಸ್ಯೇತಿ ತತ್ ಪೂತಿಮಾರುತಮ್| ಪೂತಿಶಬ್ದೋಽಯಂ ಸುಗನ್ಧಿವಾಚೀ; ಯಥಾ- ಪೂತಿಃ ಖಟ್ವಾಶಃ, ವನಜಾ ಮಧುಕರ್ಕಟೀ ಪೂತಿಪುಷ್ಪೇತಿ ಸುಗನ್ಧಿಪುಷ್ಪೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ಪೂತಿಮಾರುತಂ ಸುಗನ್ಧಿಗನ್ಧಂ ಪಕ್ವಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದ್ವಿಗನ್ಧಿಕುಕ್ಷಿಮಾರುತಕರಮಿತ್ಯಾಹುಃ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ ಬಾಲಪಕ್ವಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ- ‘ತದ್ವದ್ವಿದ್ಯಾದಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಾನುರಸಂ ಗುರು’ ಇತಿ ಮಧ್ಯಾವಸ್ಥಗುಣಮ್| ಕೇಚಿದ್ ‘ಬಾಲಂ ಬಿಲ್ವಮುದಾಹೃತಮ್’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಆಮಂ ಬಿಲ್ವಮುದಾಹೃತಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೧೬೪-೧೭೬||
Adhikarana 137 (177) · Śloka 177
ತಾಲನಾಲಿಕೇರಪನಸಮೋಚಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೭೭||
तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि ||१७७||
🔊 Audio coming soon
ಮಧುರಫಲಾನ್ಯಾಹ- ತಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಡಃ(ಲಃ) ತಾಡೀ; ನಾಲಿಕೇರಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ; ಪನಸೋ ಬಹಿಃಕಣ್ಟಕೀ ಮಹಾಫಲಃ `ಕಟೀಹಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮೋಚಃ ಕದಲೀಫಲಮ್|ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ||೧೭೭||
Adhikarana 138 (178) · Śloka 178
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನ್ಯಾಹುರ್ವಾತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಬಲಪ್ರದಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ಹಿಮಾನಿ ಚ ||೧೭೮||
स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहराणि च | बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च ||१७८||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೧೭೮||
Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181
ಫಲಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ತೇಷಾಂ ತಾಲಜಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಜಿತ್ | ತದ್ಬೀಜಂ ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ತು ಮೂತ್ರಲಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೭೯|| ನಾಲಿಕೇರಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಮ್ | ಬಲಮಾಂಸಪ್ರದಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬೃಂಹಣಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ||೧೮೦|| ಪನಸಂ ಸಕಷಾಯಂ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ಗುರು | ಮೌಚಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ನಾತಿಶೀತಲಮ್ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರು ||೧೮೧||
फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् | तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित् ||१७९|| नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् | बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम् ||१८०|| पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु | मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् | रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु ||१८१||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೭೯-೧೮೧||
Adhikarana 140 (182) · Śloka 182
ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಪುಷ್ಪಖರ್ಜೂರಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೮೨||
द्राक्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि ||१८२||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಾಣ್ಯಪಿ ಮಧುರಾಣ್ಯಾಹ- ದ್ರಾಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ; ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಗಮ್ಭಾರೀಫಲಂ; ಮಧೂಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ಖರ್ಜೂರಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ವೃಕ್ಷವಿಟಪಭೇದೇನ, ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯಪರೇ, ತ್ರೈವಿಧ್ಯಂ ಚ ವೃಕ್ಷಖರ್ಜೂರಂ ದ್ವಿವಿಧಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ, ತತ್ರ ಪಾರಸೀಕೇಷು ದೇಶೇಷು ಮಹತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ವಾದು ಭಿನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಖರ್ಜೂರಮಿತ್ಯತೋ ಹೇತೋಃ||೧೮೨||
Adhikarana 141 (183) · Śloka 183
ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುರ್ಗುರೂಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ |೧೮೩|
रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च |१८३|
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ|೧೮೩|
Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186
ತೇಷಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಸರಾ ಸ್ವರ್ಯಾ ಮಧುರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಾ ||೧೮೩|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾದಾಹಕ್ಷಯಾಪಹಾ | ಹೃದ್ಯಂ ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಾತನಾಶನಮ್ ||೧೮೪|| ಕೇಶ್ಯಂ ರಸಾಯನಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ | ಕ್ಷತಕ್ಷಯಾಪಹಂ ಹೃದ್ಯಂ ಶೀತಲಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು ||೧೮೫|| ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಮಧುರಂ ಖಾರ್ಜೂರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತನುತ್ | ಬೃಂಹಣೀಯಮಹೃದ್ಯಂ ಚ ಮಧೂಕಕುಸುಮಂ ಗುರು | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಫಲಂ ತಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ ||೧೮೬||
तेषां द्राक्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला ||१८३|| रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा | हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम् ||१८४|| केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते | क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु ||१८५|| रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् | बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु | वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते ||१८६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೮೩-೧೮೬||
Adhikarana 143 (187) · Śloka 187
ವಾತಾಮಾಕ್ಷೋಡಾಭಿಷುಕನಿಚುಲಪಿಚುನಿಕೋಚಕೋರುಮಾಣಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೮೭||
वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि ||१८७||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಾನಪಿ ಮಧುರಫಲವಿಶೇಷಾನೇಕಜಾತೀಯಾನಾಹ- ವಾತಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾಮಾದೀನ್ಯುರುಮಾಣಾನ್ತಾನ್ಯುತ್ತರಾಪಥೇ ಜಾತಾನಿ, ತತ್ರೈವ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ| ಕೇಚಿದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ತತ್ರ ವಾತಾಮೋ ಮಜ್ಜಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧೋ ದೀರ್ಘಾಕಾರಃ; ಅಕ್ಷೋಡೋ ಮದನಫಲಾಕಾರಫಲೋ ಮಧ್ಯೇ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತರೇಖಾನ್ವಿತಃ ಪರ್ವತಪಿಲುಃ `ಅಖ್ರೋಟ್’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅಭಿಷುಕಃ `ಅಭಿಷುಃ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ನಿಕೋಚಕಮೌತ್ತರಾಪಥಿಕಂ ಕೋಲ್ಲಕಫಲಮುತ್ತರಾಪಥಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾಲ್ಲವಲೀಫಲಾನಿ||೧೮೭||
Adhikarana 144 (188) · Śloka 188
ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣ್ಯಾಹುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ | ಬೃಂಹಣಾನ್ಯನಿಲಘ್ನಾನಿ ಬಲ್ಯಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ ||೧೮೮||
पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च | बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च ||१८८||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣ್ಯಾಹುರಿತ್ಯಾದಿ||೧೮೮||
Adhikarana 145 (189) · Śloka 189
ಕಷಾಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತಿಕ್ತಂ ರುಚಿಪ್ರದಮ್ | ಹೃದ್ಯಂ ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ಲವಲೀಫಲಮುಚ್ಯತೇ ||೧೮೯||
कषायं कफपित्तघ्नं किञ्चित्तिक्तं रुचिप्रदम् | हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते ||१८९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಕಷಾಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲವಲೀಫಲಂ ಸುಗನ್ಧಿಫಲಂ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ- ‘ಘನಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಹರಿತಾಂಶುಃ ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಸದೃಕ್ಚ್ಛದಾ| ಸುಗನ್ಧಿಮೂಲಾ ಲವಲೀ ಪಾಣ್ಡುಕೋಮಲವಲ್ಕಲಾ’ ಇತಿ||೧೮೯||
Adhikarana 146 (190) · Śloka 191
ವಸಿರಂ ಶೀತಪಾಕ್ಯಂ ಚ ಸಾರುಷ್ಕರನಿಬನ್ಧನಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಶೀತಲಂ ವಾತಕೋಪನಮ್ ||೧೯೦|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನನ್ |೧೯೧|
वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम् ||१९०|| विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् |१९१|
🔊 Audio coming soon
ವಸಿರಾದೀನಾಂ ಗುಣಮಾಹ- ವಸಿರಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಸಿರಂ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಫಲಂ ದೇಶಾನ್ತರೇ ಜ್ಞೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೀತಪಾಕ್ಯಂ ಬಲಾಫಲಮ್| ಅರುಷ್ಕರನಿಬನ್ಧನಂ ಭಲ್ಲಾತಕವೃನ್ತಮ್||೧೯೦||-
Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193
ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಮಮ್ಲಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃತ್ ||೧೯೧|| ಶೀತಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಟಙ್ಕಂ ಮಾರುತಕೃದ್ಗುರು | ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ತಿಕ್ತಮಧುರಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಮೈಙ್ಗುದಮ್ ||೧೯೨|| ಶಮೀಫಲಂ ಗುರು ಸ್ವಾದು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಕೇಶನಾಶನಮ್ | ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಫಲಂ ಕಫಕೃನ್ಮಧುರಂ ಹಿಮಮ್ ||೧೯೩||
ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१९१|| शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु | स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम् ||१९२|| शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् | गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम् ||१९३||
🔊 Audio coming soon
ಐರಾವತದನ್ತಶಠಯೋರ್ಗುಣಮಾಹ- ಐರಾವತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಐರಾವತಮೈರಾವಣಿಕಾ ಕೃಷ್ಣಲೋಹಿತಾಲ್ಪಫಲಾ| ದನ್ತಶಠಂ ಜಮ್ಬೀರಫಲಮ್, ಅನ್ಯೇ ಜಮ್ಬೀರಭೇದಮಾಹುಃ| ಟಙ್ಕಂ ಕಾಶ್ಮೀರೇ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಬಹುಪ್ರಕಾರಮ್| ಐಙ್ಗುದಮಿಙ್ಗುದೀಫಲಮ್, ಅನ್ಯೇ ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕಮಾಹುಃ| ಶಮೀಫಲಮಿತಿ ಶಮೀಫಲಂ ಸಙ್ಗರಮುಚ್ಯತೇ||೧೯೧-೧೯೩||
Adhikarana 148 (194) · Śloka 194
ಕರೀರಾಕ್ಷಿಕಪೀಲೂನಿ ತೃಣಶೂನ್ಯಫಲಾನಿ ಚ | ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಟೂಷ್ಣಾನಿ ಕಫವಾತಹರಾಣಿ ಚ ||೧೯೪||
करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च | स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च ||१९४||
🔊 Audio coming soon
ಕರೀರಾದಿಗುಣಮಾಹ- ಕರೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಕರೀರೋ ಮರುಜದ್ರುಮಃ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಃ; ಆಕ್ಷಿಕಮಕ್ಷಿಕೀಫಲಂ; ಪೀಲು ಪೀಲುಫಲಮ್| ತೃಣಶೂನ್ಯಂ ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಕೇತಕೀಫಲಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೯೪||
Adhikarana 149 (195) · Śloka 195
ತಿಕ್ತಂ ಪಿನ್ತ್ತಕರಂ ತೇಷಾಂ ಸರಂ ಕಟುವಿಪಾಕಿ ಚ | ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪೀಲು ಸಸ್ನೇಹಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೧೯೫||
तिक्तं पिन्त्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च | तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित् ||१९५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪೀಲುಗುಣಮಾಹ- ತಿಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೯೫||
Adhikarana 150 (196) · Śloka 196
ಆರುಷ್ಕರಂ ತೌವರಕಂ ಕಷಾಯಂ ಕಟುಪಾಕಿ ಚ | ಉಷ್ಣಂ ಕೃಮಿಜ್ವರಾನಾಹಮೇಹೋದಾವರ್ತನಾಶನಮ್ | ಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶೋಘ್ನಂ ಕಟುಪಾಕಿ ತಥೈವ ಚ ||೧೯೬||
आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च | उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् | कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च ||१९६||
🔊 Audio coming soon
ಆರುಷ್ಕರತೌವರಫಲಗುಣಮಾಹ- ಆರುಷ್ಕರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತುವರಕಃ ಪಶ್ಚಿಮೋದಧಿತೀರೇ||೧೯೬||
Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198
ಕರಞ್ಜಕಿಂಶುಕಾರಿಷ್ಟಫಲಂ ಜನ್ತುಪ್ರಮೇಹನುತ್ | ಅಙ್ಕೋಲಸ್ಯ ಫಲಂ ವಿಸ್ರಂ ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಹಿಮಮ್ ||೧೯೭|| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ | ತಿಕ್ತಮೀಷದ್ವಿಷಹಿತಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಕೃಮಿನಾಶನಮ್ ||೧೯೮||
करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् | अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम् ||१९७|| रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम् ||१९८||
🔊 Audio coming soon
ಕರಞ್ಜಾದೀನಾಹ- ಕರಞ್ಜೇತ್ಯಾದಿ| ಕರಞ್ಜೋ ವೃಕ್ಷಕರಞ್ಜಃ; ಕಿಂಶುಕಃ ಪಲಾಶಃ; ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ| ಅತ್ರ ಜನ್ತುಶಬ್ದೋ ವಿಂಶತಿಕೃಮಿವಾಚೀ| ವಿಡಙ್ಗಮಾಹ- ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೯೭-೧೯೮||
Adhikarana 152 (199) · Śloka 199
ವ್ರಣ್ಯಮುಷ್ಣಂ ಸರಂ ಮೇಧ್ಯಂ ದೋಷಘ್ನಂ ಶೋಫಕುಷ್ಠನುತ್ | ಕಷಾಯಂ ದೀಪನಂ ಚಾಮ್ಲಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಚಾಭಯಾಫಲಮ್ ||೧೯೯||
व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् | कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम् ||१९९||
🔊 Audio coming soon
ಹರೀತಕೀಮಾಹ- ವ್ರಣ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ವ್ರಣ್ಯಮ್| ಚಕ್ಷುಷೇ ಹಿತಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮ್||೧೯೯||
Adhikarana 153 (200) · Śloka 200
ಭೇದನಂ ಲಘು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ವೈಸ್ವರ್ಯಕ್ರಿಮಿನಾಶನಮ್ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸ್ವಾದುಪಾಕ್ಯಾಕ್ಷಂ ಕಷಾಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೨೦೦||
भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् | चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित् ||२००||
🔊 Audio coming soon
ಬಿಭೀತಕಫಲಗುಣಮಾಹ- ಭೇದನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಾದುಪಾಕ್ಯಾಕ್ಷಮಿತಿ ಆಕ್ಷಂ ಬಿಭೀತಕಫಲಂ; ಕೀದೃಕ್? ಸ್ವಾದುಪಾಕಿ||೨೦೦||
Adhikarana 154 (201) · Śloka 201
ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಕ್ತ್ರಕ್ಲೇದಮಲಾಪಹಮ್ | ಕಷಾಯಮೀಷನ್ಮಧುರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೂಗಫಲಂ ಸರಮ್ ||೨೦೧||
कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् | कषायमीषन्मधुरं किञ्चित् पूगफलं सरम् ||२०१||
🔊 Audio coming soon
ಪೂಗಫಲಮಾಹ- ಕಫಪಿತ್ತಹರಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೦೧||
Adhikarana 155 (202) · Śloka 203
ಜಾತೀಕೋಶೋಽಥ ಕರ್ಪೂರಂ ಜಾತೀಕಟುಕಯೋಃ ಫಲಮ್ | ಕಕ್ಕೋ(ಙ್ಕೋ)ಲಕಂ ಲವಙ್ಗಂ ಚ ತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೦೨|| ಲಘು ತೃಷ್ಣಾಪಹಂ ವಕ್ತ್ರಕ್ಲೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್ |೨೦೩|
जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् | कक्को(ङ्को)लकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम् ||२०२|| लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् |२०३|
🔊 Audio coming soon
ಜಾತೀಕೋಶಾದೀನ್ಯಾಹ- ಜಾತೀಕೋಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತೀಕೋಶೋ ಜಾತೀಪತ್ರಿಕಾ ‘ಜಾತಿವನೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಕರ್ಪೂರಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಜಾತೀಕಟುಕಯೋಃ ಫಲಮಿತಿ ಜಾತೀಫಲಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ಕಟುಕಾಫಲಂ ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕೇತಿ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೌ, ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಲಘುಕಕ್ಕೋ(ಙ್ಕೋ)ಲಕಮಾಹ; ಕಕ್ಕೋ(ಙ್ಕೋ)ಲಕಂ ಬೃಹತ್ಕಕ್ಕೋ(ಙ್ಕೋ)ಲಮ್| ಲವಙ್ಗಂ ಶ್ರೀಚನ್ದನಪುಷ್ಪಮ್||೨೦೨||-
Adhikarana 156 (203) · Śloka 204
ಸತಿಕ್ತಃ ಸುರಭಿಃ ಶೀತಃ ಕರ್ಪೂರೋ ಲಘು ಲೇಖನಃ ||೨೦೩|| ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಮುಖಶೋಷೇ ಚ ವೈರಸ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಪೂಜಿತಃ |೨೦೪|
सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः ||२०३|| तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः |२०४|
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕರ್ಪೂರಗುಣಮಾಹ- ಸತಿಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ||೨೦೩||-
Adhikarana 157 (204) · Śloka 204
ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕಾ ತದ್ವಚ್ಛೀತಾ ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನೀ ||೨೦೪||
लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी ||२०४||
🔊 Audio coming soon
ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕಾಮಾಹ- ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕಾ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥೇ ವಿಟಪಃ, ಶಕುನಾಪಿತುಲ್ಯಃ | ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನೀ ಬಸ್ತಿವಿಬನ್ಧಘ್ನೀ||೨೦೪||
Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207
ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ | ಬೈಭೀತಕೋ ಮದಕರಃ ಕಫಮಾರುತನಾಶನಃ ||೨೦೫|| ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಮಜ್ಜಾ ಕೋಲಾನಾಂ ಪಿತ್ತನಾಶನಃ | ತೃಷ್ಣಾಚ್ಛರ್ದ್ಯನಿಲಘ್ನಶ್ಚ ತದ್ವದಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ ||೨೦೬|| ಬೀಜಪೂರಕಶಮ್ಯಾಕಮಜ್ಜಾ ಕೋಶಾಮ್ರಸಮ್ಭವಃ | ಸ್ವಾದುಪಾಕೋಽಗ್ನಿಬಲದಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ ||೨೦೭||
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः | बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ||२०५|| कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः | तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च ||२०६|| बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसम्भवः | स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः ||२०७||
🔊 Audio coming soon
ಫಲಾನಾಂ ಮಜ್ಜಾನಮಾಹ- ಪ್ರಿಯಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ‘ಚಾರುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಶಮ್ಪಾಕಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ||೨೦೫-೨೦೭||
Adhikarana 159 (208) · Śloka 208
ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಫಲಸ್ಯೇಹ ವೀರ್ಯಂ ಭವತಿ ಯಾದೃಶಮ್ | ತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ವೀರ್ಯೇಣ ಮಜ್ಜಾನಮಪಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೨೦೮||
यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||२०८||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಕ್ತಫಲಮಜ್ಜಾನಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಫಲಸ್ಯ ಯೇ ಗುಣಾ ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚೋಕ್ತಾನಿ ತಸ್ಯ ಮಜ್ಜ್ಞೋಽಪಿ ತಾನ್ಯೇವ ಗುಣಕರ್ಮಾಣಿ ವದೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಯೇನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತದ್ವೀರ್ಯಮ್||೨೦೮||
Adhikarana 160 (209) · Śloka 209
ಫಲೇಷು ಪರಿಪಕ್ವಂ ಯದ್ಗುಣವತ್ತದುದಾಹೃತಮ್ | ಬಿಲ್ವಾದನ್ಯತ್ರ ವಿಜ್ಞೇಯಮಾಮಂ ತದ್ಧಿ ಗುಣೋತ್ತರಮ್ | ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ದೀಪನಂ ತದ್ಧಿ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್ ||೨೦೯||
फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् | बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् | ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम् ||२०९||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷಮಾಹ- ಫಲೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಗುಣೋತ್ತರಂ ಗುಣೋತ್ಕೃಷ್ಟಮ್| ತದ್ಧೀತಿ ತದ್ ಬಿಲ್ಬಂ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ಗುಣೋತ್ತರಂ ಗುಣೋತ್ಕೃಷ್ಟಮ್| ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ದೀಪನಂ ತದ್ಧೀತಿ ತತ್ ಬಿಲ್ವಂ, ಹಿ ಸ್ಫುಟಮ್||೨೦೯||
Adhikarana 161 (210) · Śloka 210
ವ್ಯಾಧಿತಂ ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಂ ಚ ಪಾಕಾತೀತಮಕಾಲಜಮ್ | ವರ್ಜನೀಯಂ ಫಲಂ ಸರ್ವಮಪರ್ಯಾಗತಮೇವ ಚ ||೨೧೦|| ಇತಿ ಫಲವರ್ಗಃ |
व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् | वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च ||२१०|| इति फलवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಫಲೇಷು ಹೇಯಾದಿದೋಷಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮಾಹ- ವ್ಯಾಧಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜುಷ್ಟಂ ಸೇವಿತಂ; ಕೇಚಿತ್ ‘ಜಗ್ಧಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಜಗ್ಧಂ ಭಕ್ಷಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಕಾತೀತಂ ಪಾಕಾದತೀತಮತಿಗತಮತೀತಪಾಕಕಾಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಕಾಲಜಮ್ ಅನುಚಿತಕಾಲೋತ್ಪನ್ನಮ್| ಅಪರ್ಯಾಗತಮ್ ಅಪಕ್ವಮ್| ಇತಿ ಫಲವರ್ಗಃ||೨೧೦||
Adhikarana 162 (211) · Śloka 211
ಅಥ ಶಾಕವರ್ಗಃ | ಶಾಕಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ ಪುಷ್ಪಫಲಾಲಾಬುಕಾಲಿನ್ದಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೧೧||
अथ शाकवर्गः | शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः | तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि ||२११||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಷ್ಪಫಲಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕಃ; ಅಲಾಬೂಃ ತುಮ್ಬಿನೀ, ಸಾ ಚ ದೀರ್ಘವರ್ತುಲಾದಿಭೇದಾದನೇಕಧಾ; ಕಾಲಿನ್ದಂ ಕೃಷ್ಣಬೀಜಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಸದೃಶಂ ‘ಕಲಿನ್ದ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಂವಿಧಾನ್ಯಪರಾಣ್ಯಪಿ||೨೧೧||
Adhikarana 163 (212) · Śloka 212
ಪಿತ್ತಘ್ನಾನ್ಯನಿಲಂ ಕುರ್ಯುಸ್ತಥಾ ಮನ್ದಕಫಾನಿ ಚ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನಿ ಚ ||೨೧೨||
पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च ||२१२||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತಘ್ನಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಪ್ರವೃತ್ತಿಕರಾಣಿ||೨೧೨||
Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215
ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ತೇಷು ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ಬಾಲಂ ಮಧ್ಯಂ ಕಫಾವಹಮ್ | ಶುಕ್ಲಂ ಲಘೂಷ್ಣಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ದೀಪನಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ||೨೧೩|| ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಪಥ್ಯಂ ಚೇತೋವಿಕಾರಿಣಾಮ್ | ದೃಷ್ಟಿಶುಕ್ರಕ್ಷಯಕರಂ ಕಾಲಿನ್ದಂ ಕಫವಾತಕೃತ್ ||೨೧೪|| ಅಲಾಬುರ್ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕಾ ತು ರೂಕ್ಷಾ ಗುರ್ವ್ಯತಿಶೀತಲಾ | ತಿಕ್ತಾಲಾಬುರಹೃದ್ಯಾ ತು ವಾಮಿನೀ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೨೧೫||
पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् | शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम् ||२१३|| सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् | दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत् ||२१४|| अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला | तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित् ||२१५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಮಪಿ ಗುಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತಘ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫಮಾವಹತಿ ಕರೋತೀತಿ ಕಫಾವಹಮ್| ಶುಕ್ಲಂ ಕಾರ್ಪಾಸವರ್ಣಂ ಪರಿಪಕ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಕ್ಷಾರಮೀಷತ್ಕ್ಷಾರಮ್| ಬಸ್ತಿಶೋಧನಂ ಬಸ್ತಿವಿಬನ್ಧಘ್ನಮ್| ಸರ್ವದೋಷಹರಮಿತಿ ಸರ್ವಗ್ರಹಣಂ ರಕ್ತೋಪಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ; ‘ಸರ್ವದೋಷಸಹಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಯಮರ್ಥಃ- ನ ಕರೋತಿ ನ ಶಮಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೃದ್ಯಂ ಹೃದಯಾಯ ಹಿತಮ್| ಚೇತೋವಿಕಾರಿಣಾಮಿತಿ ಚೇತೋವಿಕಾರಾ ಉನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಾದಯಃ| ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕಾ ದ್ರವಮಲಾ||೨೧೩-೨೧೫||
Adhikarana 165 (216) · Śloka 216
ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕರ್ಕಾರುಕಶೀರ್ಣವೃನ್ತಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೧೬||
त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि ||२१६||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಾಣ್ಯಪಿ ಫಲಶಾಕಾನ್ಯಾಹ- ತ್ರಪುಸೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಪುಸಂ ಸುಧಾವಾಸಃ, ‘ತೇವಸಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಏರ್ವಾರುರ್ಲೋಮಶಾ ಕರ್ಕಟೀ; ಕರ್ಕಾರುರ್ವಾಡವಂ ತ್ರಪುಷಂ ‘ಖರವಾರೂ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಸುವಾಸಕಂ ತ್ರಪುಸಭೇದಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಕರ್ಬುರಮಾಹುಃ, ಏಕೇ ತು ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಪಾಕಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯಸ್ಯ ವೃನ್ತಂ ಶಟಿತಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಪರೇ ತು ಕರ್ಬುರಭೇದಂ ಖುದಪುತ್ರಕಮಾಹುಃ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ ಬಾಲಪಾಣ್ಡ್ವವಸ್ಥಾಯಾಂ ಗೃಹ್ಯತೇ||೨೧೬||
Adhikarana 166 (217) · Śloka 217
ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತರಸಾನ್ಯಾಹುಃ ಕಫವಾತಕರಾಣಿ ಚ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ ||೨೧೭||
स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च ||२१७||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೨೧೭||
Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219
ಬಾಲಂ ಸನೀಲಂ ತ್ರಪುಸಂ ತೇಷಾಂ ಪಿತ್ತಹರಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ತತ್ಪಾಣ್ಡು ಕಫಕೃಜ್ಜೀರ್ಣಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೧೮|| ಏರ್ವಾರುಕಂ ಸಕರ್ಕಾರು ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಕಫವಾತಕೃತ್ | ಸಕ್ಷಾರಂ ಮಧುರಂ ರುಚ್ಯಂ ದೀಪನಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ ||೨೧೯||
बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् | तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम् ||२१८|| एर्वारुकं सकर्कारु सम्पक्वं कफवातकृत् | सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम् ||२१९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಬಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಪರಿಪಕ್ವಸ್ಯ ಗುಣಃ, ಅಪಕ್ವಸ್ಯ ತು ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಾಃ||೨೧೮-೨೧೯||
Adhikarana 168 (220) · Śloka 220
ಸಕ್ಷಾರಂ ಮಧುರಂ ಚೈವ ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಕಫಾಪಹಮ್ | ಭೇದನಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಮಾನಾಹಾಷ್ಠೀಲನುಲ್ಲಘು ||೨೨೦||
सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् | भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु ||२२०||
🔊 Audio coming soon
ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಸ್ಯಾವಸ್ಥಾತ್ರಯೇಣ ಗುಣಮಾಹ- ಸಕ್ಷಾರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಕ್ಷಾರಮಿತ್ಯಾದಯೋ ಬಾಲಸ್ಯ ಗುಣಾಃ, ಭೇದನಾದಯೋ ಮಧ್ಯಸ್ಯ, ಆನಾಹೇತ್ಯಾದಿ ಜೀರ್ಣಸ್ಯ| ಆನಾಹ ಆಮಪಕ್ವಾಶಯಜೋ ದ್ವಿವಿಧಃ; ಅಷ್ಠೀಲಾ ಮೂತ್ರಾಷ್ಠೀಲಾ ನ ಪುನರನಿಲಾಷ್ಠೀಲಾ, ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರವಿಕಾರಹಾರಿತ್ವಾದವಸ್ಥಾತ್ರಯೇಽಪಿ; ಆನಾಹಶ್ಚಾಷ್ಠೀಲಾ ಚಾನಾಹಾಷ್ಠೀಲಂ, ತನ್ನುದತೀತಿ||೨೨೦||
Adhikarana 169 (221) · Śloka 221
ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಶೃಙ್ಗವೇರಾರ್ದ್ರಕಹಿಙ್ಗುಜೀರಕಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಜಮ್ಬೀರಸುಮುಖಸುರಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಸುಗನ್ಧಕ- ಕಾಸಮರ್ದಕಕಾಲಮಾಲಕುಠೇರಕಕ್ಷವಕಖರಪುಷ್ಪಶಿಗ್ರುಮಧುಶಿಗ್ರುಫಣಿಜ್ಝಕಸರ್ಷಪರಾಜಿಕಾಕುಲಾಹಲಾವಗುತ್ಥಗಣ್ಡೀರತಿಲಪರ್ಣಿಕಾ- ವರ್ಷಾಭೂಚಿತ್ರಕಮೂಲಕಲಶುನಕಲಾಯಪಲಾಣ್ಡುಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೨೧||
पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्रकहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभूस्तृणसुगन्धक- कासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफणिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिका- वर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि ||२२१||
🔊 Audio coming soon
ವೃದ್ಧಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಿ ವರ್ಗೀಕೃತ್ಯ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸಂಸ್ಕಾರಕಂ, ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಾಕಂ, ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇಷಜಂ, ಕಿಞ್ಚಿದಾಹಾರಯೋಗೀತಿ, ತಾನ್ಯೇವಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ|- ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ; ಶೃಙ್ಗವೇರಕಂ ಶುಣ್ಠೀ; ಆರ್ದ್ರಕಹಿಙ್ಗುಜೀರಕಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ; ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಕಂ ಧಾನ್ಯಕಂ; ಜಮ್ಬೀರೋ ಹರಿತಶಾಕಮುತ್ತರಾಪಥೇ ಜಮ್ಬೀರಗನ್ಧಿ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಂ; ಸುಮುಖೋ ವನಬರ್ಬರಿಕಾ; ಸುರಸಾ ಸುರಭಿಪರ್ಣೀ ‘ತುಲಸೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅರ್ಜಕಃ ಶ್ವೇತಕುಠೇರಕಃ; ಭೂಸ್ತೃಣಂ ರೋಹಿಷಃ, ತುಮ್ಬಾಕಮನ್ಯೇ; ಸುಗನ್ಧಕೋ ಗನ್ಧತೃಣಮಲ್ಪಂ ಭೂಸ್ತೃಣಂ, ಸುಗನ್ಧಿತೃಣಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್, ತತ್ರಾಪಿ ನಾರ್ಥಭೇದಃ; ಕಾಸಮರ್ದಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕಾಲಮಾಲೋ ಬರ್ಬರಿಕಾ; ಕುಠೇರಕಸ್ತದ್ಭೇದ ಏವ; ಕ್ಷವಕಶ್ಛಿಕ್ಕಾಕರಃ ‘ಛಿಙ್ಕಣೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಖರಪುಷ್ಪೋ ಮರುವಕಃ, ಅನ್ಯೇ ಕ್ಷವಕಭೇದಮಾಹುಃ, ಕೇಚಿತ್ ‘ಬೋಡಯಿಕಾ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ; ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ಸುವಾಸಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಮಧುಶಿಗ್ರುರ್ಲೋಹಿತಕುಸುಮೋಽಲ್ಪವಿಟಪಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಭೇದಃ; ‘ಶುಣ್ಠ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕ್ವಚಿತ್ (ಪಠ್ಯತೇ), ಸ ಚ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಃ; ಫಣಿಜ್ಝಕಃ ‘ಫಾಣಿಜ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅನ್ಯೇ ಮರುಬಕಮಾಹುಃ; ಸರ್ಷಪರಾಜಿಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ; ಕುಲಾಹಲೋ ಮುಣ್ಡಿತಿಕಾ; ಅವಗುತ್ಥಂ ವೇಗನಾಮಾ, ಕಾಕಾದನೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಗಣ್ಡೀರೋಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಥಲಜೋ ಜಲಶ್ಚೇತಿ, ತತ್ರ ಸ್ಥಲಜೋ ಹರಿತಶಾಕಂ; ತಿಲಪರ್ಣಿಕಾ ಚೋರಕಃ, ಶ್ರೀಹಸ್ತಿನೀತ್ಯಪರೇ; ವರ್ಷಾಭೂಃ ಪುನರ್ನವಾ; ಚಿತ್ರಕಮೂಲಕಲಶುನಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ; ಕಲಾಯೋಽತ್ರ ತ್ರಿಪುಟಕಭೇದಃ; ತ್ರಿಪುಟಕಸ್ಯಾಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್, ಕೇಚಿತ್ ಪುನರುಕ್ತಭಯಾದಗ್ರೇತನಂ ಪಾಠಂ ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತೇಷಾಂ ಮತೇಽತ್ರ ಕಲಾಯಸ್ತ್ರಿಪುಟಕಃ; ಪಲಾಣ್ಡುರ್ಲಶುನಭೇದಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾನ್ಯಪರಾಣಿ||೨೨೧||
Adhikarana 170 (222) · Śloka 222
ಕಟೂನ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ರುಚ್ಯಾನಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಿ ಚ | ಕೃತಾನ್ನೇಷೂಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಸಂಸ್ಕಾರಾರ್ಥಮನೇಕಧಾ ||೨೨೨||
कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च | कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा ||२२२||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಟೂನೀತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಾನ್ನೇಷು ಮುದ್ಗಯೂಷಾದಿಷು||೨೨೨||
Adhikarana 171 (223) · Śloka 223
ತೇಷಾಂ ಗುರ್ವೀ ಸ್ವಾದುಶೀತಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾರ್ದ್ರಾ ಕಫಾವಹಾ | ಶುಷ್ಕಾ ಕಫಾನಿಲಘ್ನೀ ಸಾ ವೃಷ್ಯಾ ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿನೀ ||೨೨೩||
तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्यार्द्रा कफावहा | शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी ||२२३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫಾವಹಾ ಸ್ವವರ್ಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿನೀ ಈಷತ್ಪಿತ್ತವಿರೋಧಿನೀ, ಈಷತ್ಪಿತ್ತಶಮನೀತ್ಯರ್ಥಃ; ‘ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣೀ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ “ಸಾ ಪಿತ್ತಶಮನೀ ಪೂರ್ವಂ ದರ್ಶಿತಾ ವೀರ್ಯವಾದಿನಾ| ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರೇಣ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಸಾ ಸತ್ಯಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನೀ| ಯದ್ವಾಽಽರ್ದ್ರಾ ಪಿತ್ತಶಮನೀ ಶುಷ್ಕಾ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣೀ”- ಇತಿ||೨೨೩||
Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225
ಸ್ವಾದುಪಾಕ್ಯಾರ್ದ್ರಮರಿಚಂ ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಸೇಕಿ ಚ | ಕಟೂಷ್ಣಂ ಲಘು ತಚ್ಛುಷ್ಕಮವೃಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೨೨೪|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ನಾತಿಶೀತಂ ಚ ವೀರ್ಯತೋ ಮರಿಚಂ ಸಿತಮ್ | ಗುಣವನ್ಮರಿಚೇಭ್ಯಶ್ಚ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೨೨೫||
स्वादुपाक्यार्द्रमरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च | कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित् ||२२४|| नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् | गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः ||२२५||
🔊 Audio coming soon
ನಾತೀತ್ಯಾದಿ| ಸಿತಂ ಮರಿಚಂ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಬೀಜಂ, ‘ಶುಕ್ಲಮಪಿ ಮರಿಚಮಸ್ತಿ’ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಗುಣವನ್ಮರಿಚೇಭ್ಯಶ್ಚೇತಿ ಮರಿಚೇಭ್ಯಃ ಸಕಾಶಾದತಿಶಯಗುಣಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೨೪-೨೨೫||
Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228
ನಾಗರಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಕಟು | ವೃಷ್ಯೋಷ್ಣಂ ರೋಚನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಲಘು ದೀಪನಮ್ ||೨೨೬|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ವಿಬನ್ಧಾನಾಹಶೂಲನುತ್ | ಕಟೂಷ್ಣಂ ರೋಚನಂ ಹೃದ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಚೈವಾರ್ದ್ರಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೨೨೭|| ಲಘೂಷ್ಣಂ ಪಾಚನಂ ಹಿಙ್ಗು ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ಕಟು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೂಲಾಜೀರ್ಣವಿಬನ್ಧನುತ್ ||೨೨೮||
नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु | वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम् ||२२६|| कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् | कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्रकं स्मृतम् ||२२७|| लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् | कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ||२२८||
🔊 Audio coming soon
ನಾಗರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಸ್ನೇಹಮೀಷತ್ಸ್ನೇಹಮ್| ಲಘು ಆರ್ದ್ರಕಾದಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ವಿಬನ್ಧಾನಾಹಶೂಲನುದಿತಿ ವಿಬನ್ಧೋ ವಾತಾದ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ಆನಾಹ ಉದರಾಪೂರಃ||೨೨೬-೨೨೮||
Adhikarana 174 (229) · Śloka 230
ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ರುಚ್ಯಂ ಪಿತ್ತಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ | ಕಟು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಹರಂ ಗನ್ಧಾಢ್ಯಂ ಜೀರಕದ್ವಯಮ್ ||೨೨೯|| ಕಾರವೀ ಕರವೀ ತದ್ವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಸೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾ |೨೩೦|
तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् | कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम् ||२२९|| कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका |२३०|
🔊 Audio coming soon
ತೀಕ್ಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಜೀರಕದ್ವಯಂ ಶುಕ್ಲಪೀತಭೇದೇನ| ಕಾರವೀ ಕೃಷ್ಣಜೀರಕ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕರವೀ ಯವಾನೀತ್ಯೇಕೇ, ಅಜಮೋದೇತ್ಯಪರೇ, ಅನ್ಯೇ ರಾಜಿಕಾಮಾಹುಃ| ಉಪಕುಞ್ಚಿಕಾ ಸ್ಥೂಲಜೀರಕ ಈಷತ್ಕೃಷ್ಣೋ ‘ಬೃಹಜ್ಜೀರಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೨೯||-
Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232
ಭಕ್ಷ್ಯವ್ಯಞ್ಜನಭೋಜ್ಯೇಷು ವಿವಿಧೇಷ್ವವಚಾರಿತಾ ||೨೩೦|| ಆರ್ದ್ರಾ ಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ವಾದುಸೌಗನ್ಧ್ಯಹೃದ್ಯತಾಮ್ | ಸಾ ಶುಷ್ಕಾ ಮಧುರಾ ಪಾಕೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ತೃಡ್ದಾಹನಾಶನೀ ||೨೩೧|| ದೋಷಘ್ನೀ ಕಟುಕಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತಿಕ್ತಾ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನೀ |೨೩೨|
भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता ||२३०|| आर्द्रा कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् | सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी ||२३१|| दोषघ्नी कटुका किञ्चित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी |२३२|
🔊 Audio coming soon
ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ವಟಕಾದೀನಿ, ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಶಾಕಾದೀನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಾನಿ, ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಅನ್ನಯವಾಗ್ವಾದೀನಿ, ಅವಚಾರಿತಾ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಾ| ಆರ್ದ್ರಾ ಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀತಿ ಪುಷ್ಪಫಲೋಪೇತೋ ಹರಿತಧಾನ್ಯವಿಟಪ ಆರ್ದ್ರಾ ಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಅಲ್ಲೇತಿ ಲೋಕೇ||೨೩೦-೨೩೧||-
Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237
ಜಮ್ಬೀರಃ ಪಾಚನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕೃಮಿವಾತಕಫಾಪಹಃ ||೨೩೨|| ಸುರಾಭಿರ್ದೀಪನೋ ರುಚ್ಯೋ ಮುಖವೈಶದ್ಯಕಾರಕಃ | ಕಫಾನಿಲವಿಷಶ್ವಾಸಕಾಸದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಃ ||೨೩೩|| ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಘ್ನಃ ಸುರಸಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ | ತದ್ವತ್ತು ಸುಮುಖೋ ಜ್ಞೇಯೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಗರನಾಶನಃ ||೨೩೪|| ಕಫಘ್ನಾ ಲಘವೋ ರೂಕ್ಷಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾಃ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಾಃ | ಕಟುಪಾಕರಸಾಶ್ಚೈವ ಸುರಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಾಃ ||೨೩೫|| ಮಧುರಃ ಕಫವಾತಘ್ನಃ ಪಾಚನಃ ಕಣ್ಠಶೋಧನಃ | ವಿಶೇಷತಃ ಪಿತ್ತಹರಃ ಸತಿಕ್ತಃ ಕಾಸಮರ್ದಕಃ ||೨೩೬|| ಕಟುಃ ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಃ ಶಿಗ್ರುಸ್ತಿಕ್ತೋಽಥ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ | ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ ಸರಸ್ತಿಕ್ತಃ ಶೋಫಘ್ನೋ ದೀಪನಃ ಕಟುಃ ||೨೩೭||
जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः ||२३२|| सुराभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः | कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः ||२३३|| पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः | तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः ||२३४|| कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः | कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः ||२३५|| मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः | विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः ||२३६|| कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः | मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः ||२३७||
🔊 Audio coming soon
ಜಮ್ಬೀರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸುರಸೇ ದ್ವೇ ಶ್ವೇತಕೃಷ್ಣಕುಸುಮೇ| ಪ್ರಥಮಾ ಶ್ವೇತಾ, ಇಯಂ ತು ಕೃಷ್ಣೇತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗಃ||೨೩೨-೨೩೭||
Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239
ವಿದಾಹಿ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮೇವ ಚ | ತ್ರಿದೋಷಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ಶಾಕಂ ಗಾಣ್ಡೀರಂ ವೇಗನಾಮ ಚ ||೨೩೮|| ಚಿತ್ರಕಸ್ತಿಲಪರ್ಣೀ ಚ ಕಫಶೋಫಹರೇ ಲಘೂ | ವರ್ಷಾಭೂಃ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಹಿತಾ ಶೋಫೋದರಾರ್ಶಸಾಮ್ ||೨೩೯||
विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||
🔊 Audio coming soon
ವಿದಾಹೀತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿದೋಷಂ ಸಾರ್ಷಪಮಿತಿ ‘ಕಫಘ್ನಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ಶಾಕಮಾಸುರಂ ಶಾಕಮೇವ ಚ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್| ತತ್ರ ಆಸುರೀ ರಾಜಿಕಾ||೨೩೮-೨೩೯||
Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242
ಕಟುತಿಕ್ತರಸಾ ಹೃದ್ಯಾ ರೋಚನೀ ವಹ್ನಿದೀಪನೀ | ಸರ್ವದೋಷಹರಾ ಲಘ್ವೀ ಕಣ್ಠ್ಯಾ ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ||೨೪೦|| ಮಹತ್ತದ್ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಾಮಂ ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್ | ತದೇವ ಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧಂ ತು ಪಿತ್ತನುತ್ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೨೪೧|| ತ್ರಿದೋಷಶಮನಂ ಶುಷ್ಕಂ ವಿಷದೋಷಹರಂ ಲಘು | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಾತಲಂ ಶಾಕಂ ಶುಷ್ಕಮನ್ಯತ್ರ ಮೂಲಕಾತ್ ||೨೪೨||
कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी | सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका ||२४०|| महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् | तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित् ||२४१|| त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु | विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात् ||२४२||
🔊 Audio coming soon
ಕಣ್ಠಾಯ ಹಿತಾ ಕಣ್ಠ್ಯಾ| ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ಬಾಲಮೂಲಕಮ್| ಆಮಮ್ ಅನಗ್ನಿಪಕ್ವಂ, ಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧಂ ಘೃತತೈಲಾದಿಪಕ್ವಂ, ಮೂಲಕಸ್ಯ ಬಾಲಮಹದಾಮಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧಶುಷ್ಕಭೇದೇನಾತ್ರ ಗುಣೋಕ್ತಿಃ| ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀತ್ಯಾದಿ ಅಮುಂ ಕೇಚಿದನಾರ್ಷಮಾಚಕ್ಷತೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಮನ್ಯನ್ತೇ||೨೪೦-೨೪೨||
Adhikarana 179 (243) · Śloka 243
ಪುಷ್ಪಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಚ ಫಲಂ ತಥೈವ ಯಥೋತ್ತರಂ ತೇ ಗುರವಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ | ತೇಷಾಂ ತು ಪುಷ್ಪಂ ಕಫಪಿತ್ತಹನ್ತೃ ಫಲಂ ನಿಹನ್ಯಾತ್ ಕಫಮಾರುತೌ ತು ||೨೪೩||
पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः | तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु ||२४३||
🔊 Audio coming soon
ಪುಷ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಕವಿಷಯೋಽಯಂ, ಯದ್ವನ್ಮೂಲಕಕನ್ದೇಷು ಬಾಲಮಧ್ಯವೃದ್ಧಸ್ನಿಗ್ಧಸಿದ್ಧಶುಷ್ಕೇಷು ಫಲನಿರ್ದೇಶಸ್ತದ್ವತ್ ಪುಷ್ಪಪತ್ರಫಲೇಷ್ವಪಿ ವಾಚ್ಯಃ||೨೪೩||
Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕಟುಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ ಗುರುಃ ಸರಃ ಸ್ವಾದುರಸಶ್ಚ ಬಲ್ಯಃ | ವೃಷ್ಯಶ್ಚ ಮೇಧಾಸ್ವರವರ್ಣಚಕ್ಷುರ್ಭಗ್ನಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಾನಕರೋ ರಸೋನಃ ||೨೪೪|| ಹೃದ್ರೋಗಜೀರ್ಣಜ್ವರಕುಕ್ಷಿಶೂಲವಿಬನ್ಧಗುಲ್ಮಾರುಚಿಕಾಸಶೋಫಾನ್ | ದುರ್ನಾಮಕುಷ್ಠಾನಲಸಾದಜನ್ತುಸಮೀರಣಶ್ವಾಸಕಫಾಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ ||೨೪೫|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯೋಽನಿಲಹಾ ಕಟುಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಗುರುರ್ನಾತಿಕಫಾವಹಶ್ಚ | ಬಲಾವಹಃ ಪಿತ್ತಕರೋಽಥ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪಲಾಣ್ಡುರಗ್ನಿಂ ಚ ವಿವರ್ಧಯೇತ್ತು ||೨೪೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರುಚಿಷ್ಯಃ ಸ್ಥಿರಧಾತುಕಾರೀ ಬಲ್ಯೋಽಥ ಮೇಧಾಕಫಪುಷ್ಟಿದಶ್ಚ | ಸ್ವಾದುರ್ಗುರುಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಶಸ್ತಃ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಕ್ಷೀರಪಲಾಣ್ಡುರುಕ್ತಃ ||೨೪೭|| ಕಲಾಯಶಾಕಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಕಫಘ್ನಂ ವಾತಲಂ ಗುರು | ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಚೈವ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚ ತತ್ ||೨೪೮||
स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः | वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः ||२४४|| हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् | दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ||२४५|| नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च | बलावहः पित्तकरोऽथ किञ्चित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु ||२४६|| स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च | स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः ||२४७|| कलायशाकं पित्तघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु | कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत् ||२४८||
🔊 Audio coming soon
ರಸೋನಭೇದಾನಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ರಸೋನಃ ಪಞ್ಚರಸಃ ಸ್ವಲ್ಪಕನ್ದೋ ಲಶುನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನಲಸಾದೋಽಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಜನ್ತವಃ ಕೃಮಯಃ| ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪಲಾಣ್ಡುಃ ಸ್ಥೂಲನಾಲಾಗ್ರಪತ್ರೋ ಗುನ್ದ್ರಾಲಿಕಾಭೇದಃ, ಸ ಏವ ಸಕ್ಷೀರೋ ಮಧುರರಸಃ ಕ್ಷೀರಪಲಾಣ್ಡುರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೨೪೪-೨೪೮||
Adhikarana 181 (249) · Śloka 249
ಚುಚ್ಚೂಯೂಥಿಕಾತರುಣೀಜೀವನ್ತೀಬಿಮ್ಬೀತಿಕಾನದೀ(ನ್ದೀ)ಭಲ್ಲಾತಕಚ್ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀ- ವೃಕ್ಷಾದನೀಫಞ್ಜೀಶಾಲ್ಮಲೀಶೇಲುವನಸ್ಪತಿಪ್ರಸವಶಣಕರ್ಬುದಾರಕೋವಿದಾರಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೪೯||
चुच्चूयूथिकातरुणीजीवन्तीबिम्बीतिकानदी(न्दी)भल्लातकच्छगलान्त्री- वृक्षादनीफञ्जीशाल्मलीशेलुवनस्पतिप्रसवशणकर्बुदारकोविदारप्रभृतीनि ||२४९||
🔊 Audio coming soon
ಕಷಾಯಮಧುರಶಾಕಮಾಹ- ಚುಚ್ಚ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಚುಚ್ಚೂರ್ನಾಡಿಕಾಕಾರಪತ್ರಃ, ‘ಚುಚು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಯೂಥಿಕಾ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ, ಸಾ ತ್ರಿಧಾ ಈಷಚ್ಛ್ವೇತಪುಷ್ಪಾ, ಅತಿಶ್ವೇತಪುಷ್ಪಾ, ಪೀತಪುಷ್ಪಾ ಚ; ತರುಣೀ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ಅನ್ಯೇ ‘ವರುಣ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವರುಣಕಸ್ತಿಕ್ತಶಾಕೋ ಜಲಕೂಲಜಃ; ಜೀವನ್ತೀ ಜೀವಾ ‘ತಣ್ಡುಲೀಯಕಸದೃಶೀ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ‘ಡೋಡಿಕಾ’ ಇತ್ಯಪರೇ; ಬಿಮ್ಬೀತಿಕಾ ಕುನ್ದುರಿಕಾ ತಸ್ಯಾಃ ಪತ್ರಾಣ್ಯತ್ರ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ನದೀಭಲ್ಲಾತಕಃ ಲೀ(ಲೋ)ಜನಕಃ, ಅನ್ಯೇ ‘ಅನನ್ತಾಭಲ್ಲಾತಕ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಅನನ್ತಾ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾ ‘ಕಲಿಹಾರೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಭಲ್ಲಾತಕವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಫಲಾನ್ಯಾಮಾನಿ ಪಲ್ಲವಾಶ್ಚ ಶಾಕತ್ವೇನಾಭಿಪ್ರೇತಾಃ; ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀ ವೃದ್ಧದಾರಕಃ, ತಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಿ, ಬುಹ್ನೇತ್ಯಪರೇ; ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಬನ್ದಾಕಃ, ವೃಕ್ಷಕಲಿಮ್ಬುಕೇತ್ಯನ್ಯೇ; ಫಞ್ಜೀಶಾಕೋ ‘ವಾಡ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಭಾರ್ಗೀಮೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ಶಾಲ್ಮಲೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ ‘ಲಿಸಾಡ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವನಸ್ಪತಿಪ್ರಸವಾಃ ವನಸ್ಪತಿರುದುಮ್ಬರಾದಿಃ; ತಸ್ಯ ಪ್ರಸವಾಃ ಪಲ್ಲವಾಃ; ಶಣಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕರ್ಬುದಾರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಭೇದಃ; ಕೋವಿದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಾರಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಶಾಕಾನಿ||೨೪೯||
Adhikarana 182 (250) · Śloka 250
ಕಷಾಯಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಕಫಘ್ನಾನ್ಯನಿಲಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀಣಿ ಲಘೂನಿ ಚ ||೨೫೦||
कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च | कफघ्नान्यनिलं कुर्युः सङ्ग्राहीणि लघूनि च ||२५०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ||೨೫೦||
Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253
ಲಘುಃ ಪಾಕೇ ಚ ಜನ್ತುಘ್ನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ವ್ರಣಿನಾಂ ಹಿತಃ | ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಗ್ರಾಹೀ ಚುಚ್ಚೂಸ್ತೇಷಾಂ ತ್ರಿದೋಷಹಾ ||೨೫೧|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೀ ಜೀವನ್ತೀ ಸಮುದಾಹೃತಾ | ವೃಕ್ಷಾದನೀ ವಾತಹರಾ, ಫಞ್ಜೀ ತ್ವಲ್ಪಬಲಾ ಮತಾ ||೨೫೨|| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷೋತ್ಪಲಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯಾಃ ಪಲ್ಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಶೀತಾಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿಣಃ ಶಸ್ತಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಿಣಾಮ್ ||೨೫೩||
लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः | कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१|| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता | वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२|| क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः | शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಲಘುರಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾ ಅಶ್ವತ್ಥಾದಯಃ ; ಉತ್ಪಲಾನಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಪ್ರಭೃತೀನಿ, ತೇಷಾಂ ಪಲ್ಲವಾಃ||೨೫೧-೨೫೩||
Adhikarana 184 (254) · Śloka 255
ಪುನರ್ನವಾವರುಣತರ್ಕಾರ್ಯುರುಬೂಕವತ್ಸಾದನೀಬಿಲ್ವಶಾಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೫೪|| ಉಷ್ಣಾನಿ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾನಿ ವಾತಪ್ರಶಮನಾನಿ ಚ |೨೫೫|
पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४|| उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|
🔊 Audio coming soon
ಪುನರ್ನವೇತ್ಯಾದಿ| ಪುನರ್ನವಾ ಶ್ವೇತಪುನರ್ನವಾ; ವರುಣೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ತರ್ಕಾರೀ ಅರಣಿಕಾ; ಉರುಬೂಕಃ ಶುಕ್ಲೈರಣ್ಡಃ; ವತ್ಸಾದನೀ ವತ್ಸಪುತ್ರಕಃ ‘ವತ್ಸವತಿಯಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಗುಡೂಚೀತ್ಯಪರೇ; ಬಿಲ್ವಶಾಕಂ ಬಿಲ್ವಜಂ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯಾನ್ಯಪಿ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಉಷ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿ||೨೫೪||-
Adhikarana 185 (255) · Śloka 255
ತೇಷು ಪೌನರ್ನವಂ ಶಾಕಂ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೋಫನಾಶನಮ್ ||೨೫೫||
तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೨೫೫||
Adhikarana 186 (256) · Śloka 256
ತಣ್ಡುಲೀಯಕೋಪೋದಕಾಽಶ್ವಬಲಾಚಿಲ್ಲೀಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾವಾಸ್ತೂಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೫೬||
तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||
🔊 Audio coming soon
ತಣ್ಡುಲೀಯಕಃ ‘ಚುಲಾಇ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಉಪೋದಿಕಾ ಪೋಇ; ಅಶ್ವಬಲಾ ತುರುಷ್ಕದೇಶೇ ಬೃಹತ್ಪತ್ರಾ ಮೇಥಿಕಾಭೇದ ಏವ ‘ಹಿಸ್ಫಿತ್ಥ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಮೇಥಿಕಾಹಿಸ್ಫಿತ್ಥಯೋಃ ಪೃಥಗ್ಗುಣನಿರ್ದೇಶಃ ಕೃತಃ- “ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ತಿಕ್ತಾ ಲಘ್ವೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವಿರೋಧಿನೀ| ಮೇಥಿಕಾ ತತ್ಸಮಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧಿಸ್ಫಿತ್ಥಂ ಪುಷ್ಟಿದಂ ಗುರು”- ಇತಿ| ಚಿಲ್ಲೀ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸ್ತುಕಃ, ‘ಗೌಡವಾಸ್ತುಕ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಯವಶಾಕಮಾಹುರೇಕೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಯವಶಾಕಾನ್ತರಮಾಹುಃ; ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾ ‘ಪಾಲಕ್ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವಾಸ್ತೂಕಷ್ಟಙ್ಕವಾಸ್ತೂಕಃ ‘ಟಙ್ಕಚುಚ್ಚೂ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದಪರಾಣ್ಯಪಿ||೨೫೬||
Adhikarana 187 (257) · Śloka 257
ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಾಣಿ ಚ | ಮನ್ದವಾತಕಫಾನ್ಯಾಹೂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ ||೨೫೭||
सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च | मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೨೫೭||
Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261
ಮಧುರೋ ರಸಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮದಾಪಹಃ | ತೇಷಾಂ ಶೀತತಮೋ ರೂಕ್ಷಸ್ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ವಿಷಾಪಹಃ ||೨೫೮|| ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾ ವೃಷ್ಯಾ ವಾತಪಿತ್ತಮದಾಪಹಾ | ಉಪೋದಕಾ ಸರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರೀ ಹಿಮಾ ||೨೫೯|| ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕೃಮಿಹಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧನಃ | ಸಕ್ಷಾರಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ವಾಸ್ತೂಕೋ ರೋಚನಃ ಸರಃ ||೨೬೦|| ಚಿಲ್ಲೀ ವಾಸ್ತೂಕವಜ್ಜ್ಞೇಯಾ ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾ ತಣ್ಡುಲೀಯವತ್ | ವಾತಕೃದ್ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಪಿತ್ತಕಫೇ ಹಿತಾ | ಶಾಕಮಾಶ್ವಬಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಮ್ ||೨೬೧||
मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः | तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८|| स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा | उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९|| कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः | सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०|| चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् | वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता | शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮದಾಪಹ ಇತಿ ಮದೋ ವಿಷಮದ್ಯಶೋಣಿತೋತ್ಥೋ ವಿಕಾರಃ||೨೫೮-೨೬೧||
Adhikarana 189 (262) · Śloka 262
ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಸಪ್ತಲಾಸುನಿಷಣ್ಣಕಸುವರ್ಚಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡೂಚೀಗೋಜಿಹ್ವಾ- ಕಾಕಮಾಚೀಪ್ರಪುನ್ನಾಡಾವಲ್ಗುಜಸತೀನಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಫಲ- ಪಟೋಲವಾರ್ತಾಕಕಾರವೇಲ್ಲಕಕಟುಕಿಕಾಕೇಬು(ಮ್ಬು)ಕೋರುಬೂಕಪರ್ಪಟಕಕಿರಾತತಿಕ್ತ- ಕರ್ಕೋಟಕಾರಿಷ್ಟಕೋಶಾತಕೀವೇತ್ರಕರೀರಾಟರೂಷಕಾರ್ಕಪುಷ್ಪೀಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೬೨||
मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा- काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल- पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककिराततिक्त- कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||
🔊 Audio coming soon
ತಿಕ್ತಪ್ರಾಯಾಣ್ಯಾಹ- ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ; ಸಪ್ತಲಾ ಸೇಹುಣ್ಡಃ, ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು ಸಪ್ತಲಾಂ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಮಾಹ; ಸುನಿಷಣ್ಣಕಃ ‘ಸಿರಿಬಾಲಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಚತುರ್ದಲಮಾಹ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಕಥ್ಯತೇ- “ಚಾಙ್ಗೇರೀಸದೃಶೈಃ ಪತ್ರೈಃ ಸುನಿಷಣ್ಣಶ್ಚತುರ್ದಲಃ| ಶಾಕೋ ಜಲಾನ್ವಿತೇ ದೇಶೇ ಚತುಷ್ಪತ್ರೀತಿ ಕಥ್ಯತೇ”- ಇತಿ; ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ, ಕೇಚಿನ್ಮಾರಿಷಸದೃಶದಣ್ಡಮಾರ್ತಗಲಸದೃಶಪತ್ರಂ ಲಪ್ಪಸಮಾಹುಃ; ಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡೂಚ್ಯೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ, ಪೂರ್ವಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಮುಕ್ತಮ್, ಅತ್ರ ತು ಪತ್ರಂ; ಗೋಜಿಹ್ವಾ ದಾರ್ವಿಪತ್ರಿಕಾ ಕರ್ಕಶಾ ದೀರ್ಘಪತ್ರಾ ‘ಗೋಜೀಭೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕಾಕಮಾಚೀಪ್ರಪುನ್ನಾಡೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧೌ; ಅವಲ್ಗುಜಃ ‘ಬಾಕುಚೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಕಲಾಯಃ; ಬೃಹತೀಫಲಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಬೃಹತೀದ್ವಯಸ್ಯ ಫಲಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮಪಿ ಪಠನ್ತಿ; ಪಟೋಲಸ್ಯ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ಚ; ವಾರ್ತಾಕೋ ವೃನ್ತಾಕೋ ವರ್ತುಲಫಲಃ ‘ಬಂಇಗಣ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕಾರವೇಲ್ಲಕಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕಟುಕಿಕಾ ಅರಣ್ಯಕಾಸಮರ್ದಿಕಾ, ಅನ್ಯೇ ತಿಕ್ತಾರಿಕಾಮಾಹುಃ, ಅಪರೇ ತು ಕಟುತಿಕ್ತಪುಷ್ಪಾಮರ್ಕಫಲಾಕಾರಫಲಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಮಾಹುಃ; ಕೇಬು(ಮ್ಬು)ಕೋ ಗ್ರಾಮ್ಯೋ ವನ್ಯಶ್ಚ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಉರುಬೂಕೋ ರಕ್ತೈರಣ್ಡಃ, ಅನ್ಯೇ ತೂರುಬೂಕಸ್ಯ ಪತ್ರಮತ್ರ ಗೃಹ್ಯತೇ; ಪರ್ಪಟಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕೋ ಭೂನಿಮ್ಬಃ; ಕರ್ಕೋಟಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ; ಕೋಶಾತಕೀ ಘೋಷಕಃ ‘ತೋರಯಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವೇತ್ರಕರೀರಂ ವೇತ್ರಾಗ್ರಂ; ಆಟರೂಷಕೋ ವಾಸಕಃ; ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ ಅರ್ಕಪತ್ರಸದೃಶೀ ಲತಾ, ಅನ್ಯೇ ಅರ್ಕಪರ್ಣಮಾಹುಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯತಿಕ್ತಶಾಕಾನಿ ಜ್ಞೇಯಾನಿ||೨೬೨||
Adhikarana 190 (263) · Śloka 263
ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುರ್ಹೃದ್ಯಾನಿ ಸುಲಘೂನಿ ಚ | ಕುಷ್ಠಮೇಹಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಾರುಚಿಹರಾಣಿ ಚ ||೨೬೩||
रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च | कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ||೨೬೩||
Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271
ಕಷಾಯಾ ತು ಹಿತಾ ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾ ಹಿಮಾ | ಲಘ್ವೀ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ತು ತದ್ವದ್ಗೋಜಿಹ್ವಿಕಾ ಮತಾ ||೨೬೪|| ಅವಿದಾಹೀ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಃ | ಅವಲ್ಗುಜಃ ಕಟುಃ ಪಾಕೇ ತಿಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಃ ||೨೬೫|| ಈಷತ್ತಿಕ್ತಂ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಶಾಕಂ ಕಟು ಸತೀನಜಮ್ | ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಕುಷ್ಠಘ್ನಂ ಕಾಕಮಾಚ್ಯಾಸ್ತು ತದ್ವಿಧಮ್ ||೨೬೬|| ಕಣ್ಡೂಕುಷ್ಠಕೃಮಿಘ್ನಾನಿ ಕಫವಾತಹರಾಣಿ ಚ | ಫಲಾನಿ ಬೃಹತೀನಾಂ ತು ಕಟುತಿಕ್ತಲಘೂನಿ ಚ ||೨೬೭|| ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ವ್ರಣ್ಯಮುಷ್ಣಂ ತಿಕ್ತಮವಾತಲಮ್ | ಪಟೋಲಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ವೃಷ್ಯಂ ರೋಚನದೀಪನಮ್ ||೨೬೮|| ಕಫವಾತಹರಂ ತಿಕ್ತಂ ರೋಚನಂ ಕಟುಕಂ ಲಘು | ವಾರ್ತಾಕಂ ದೀಪನಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಜೀರ್ಣಂ ಸಕ್ಷಾರಪಿತ್ತಲಮ್ | ತದ್ವತ್ ಕರ್ಕೋಟಕಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಾರವೇಲ್ಲಕಮೇವ ಚ ||೨೬೯|| ಆಟರೂಷಕವೇತ್ರಾಗ್ರಗುಡೂಚೀನಿಮ್ಬಪರ್ಪಟಾಃ | ಕಿರಾತತಿಕ್ತಸಹಿತಾಸ್ತಿಕ್ತಾಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಾಃ ||೨೭೦|| ಕಫಾಪಹಂ ಶಾಕಮುಕ್ತಂ ವರುಣಪ್ರಪುನಾಡ(ಟ)ಯೋಃ | ರೂಕ್ಷಂ ಲಘು ಚ ಶೀತಂ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೨೭೧||
कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा | लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४|| अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः | अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५|| ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् | नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६|| कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च | फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७|| कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् | पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८|| कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु | वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् | तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९|| आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः | किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०|| कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः | रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವಿಧಮಿತಿ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಮ್| ಜೀರ್ಣಂ ಪಕ್ವಮ್| ಗುಡೂಚೀಹ ಕಫಪಿತ್ತಹರಾ, ಚರಕೇ ಚ ‘ವಾಯುಂ ವತ್ಸಾದನೀ ಹನ್ಯಾತ್’ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೨೭) ಇತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್, ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನೀ| ಪೂರ್ವವರ್ಗಪಠಿತೋಽಪಿ ವರುಣಃ ಪ್ರಪುನ್ನಾಡಸಾಮಾನ್ಯಗುಣತ್ವಾದತ್ರ ಪಠಿತಃ| ಶೀತಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾನ್ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ, ತೇನ ಸಂಯುಕ್ತವಾತಪಿತ್ತಕರ್ತೃತ್ವಂ; ಯದಿ ವಾ ಶೀತಮಪಿ ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಪ್ರಭಾವಾತ್||೨೬೪-೨೭೧||
Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273
ದೀಪನಂ ಕಾಲಶಾಕಂ ತು ಗರದೋಷಹರಂ ಕಟು | ಕೌಸುಮ್ಭಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಮುಷ್ಣಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಲಘು ||೨೭೨|| ವಾತಲಂ ನಾಲಿಕಾಶಾಕಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಮಧುರಂ ಚ ತತ್ | ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನೀ ಸಾಮ್ಲಾ ವಾತಕಫೇ ಹಿತಾ | ಉಷ್ಣಾ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಚಾಗ್ನಿದೀಪನೀ ||೨೭೩||
दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु | कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२|| वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता | उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಭೃತಿಶಬ್ದಗೃಹೀತಾನ್ಯಾಹ- ದೀಪನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಶಾಕಂ ಕಾಲಿಯಾಶಾಕಂ ಶ್ರಾದ್ಧಾರ್ಹಮ್| ಕೌಸುಮ್ಭಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ನಾಡಿಕಾ ‘ನಾಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಚಾಙ್ಗೇರೀ ‘ಅಮ್ಲಚಾಙ್ಗೇರೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೭೨-೨೭೩||
Adhikarana 193 (274) · Śloka 274
ಲೋಣಿಕಾಜಾತುಕತ್ರಿಪರ್ಣಿಕಾಪತ್ತೂರಜೀವಕಸುವರ್ಚಲಾಡುಡುರಕಕುತುಮ್ಬಕಕುಠಿಞ್ಜರಕುನ್ತಲಿಕಾಕುರಣ್ಟಿಕಾಪ್ರಭೃತಯಃ ||೨೭೪||
लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||
🔊 Audio coming soon
ಲೋಣಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಲೋಣಿಕಾ ಲೋಣಿಯಾ; ಜಾತುಕಂ ಶುಕ್ಲಶಾಲಪರ್ಣೀ; ತ್ರಿಪರ್ಣಿಕಾ ದುಗ್ಧಿಕಾ, ವನಕಾರ್ಪಾಸೀತ್ಯಪರೇ; ಪತ್ತೂರಃ ಶಿರಬಾಲಿಕಾಭೇದೋ ಮಹಾಪತ್ರಃ; ಜೀವಕೋ ಜೀವನಾಮಾ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಭೇದಃ, ಡುಡುರಕಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಕುತುಮ್ಬಕೋ ದ್ರೋಣಪುಷ್ಪಃ; ಕುಠಿಞ್ಜರಃ ಕುರಹಞ್ಜನಕಃ ‘ಕೋಲ್ಹಸುಆ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕುನಾಡಿಕೇತಿ ಕ್ವಚಿತ್, ತತ್ರ ಕುನಾಡಿಕಾ ಗೋನಾಡೀಕಃ; ಕುನ್ತಲಿಕಾ ಚುಚ್ಚೂಸದೃಶಾ ದೀರ್ಘಪತ್ರಾ; ಕುರುಣ್ಟಿಕಾ ಅಮ್ಲಾನಸದೃಶಪತ್ರಕುಸುಮಾ ಹರಿತಪುಷ್ಪಾ, ಅನ್ಯೇ ‘ಕುನಾಲಿಕಾಕುರಣ್ಟಿಕೇ ಉತ್ತರಾಪಥಜೇ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ, ಕೇಚಿತ್ತ್ರಿಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಶ್ಲೋಕೇನ ನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ||೨೭೪||
Adhikarana 194 (275) · Śloka 275
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾಃ ಶೀತಾಃ ಕಫಘ್ನಾ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ | ಲವಣಾನುರಸಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಸಕ್ಷಾರಾ ವಾತಲಾಃ ಸರಾಃ ||೨೭೫||
स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः | लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದುಪಾಕೇತ್ಯಾದಿ||೨೭೫||
Adhikarana 195 (276) · Śloka 276
ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾ ಕುನ್ತಲಿಕಾ ಕಷಾಯಾ ಸಕುರಣ್ಟಿಕಾ |೨೭೬|
स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದ್ವಿತ್ಯಾದಿ|೨೭೬|
Adhikarana 196 (276) · Śloka 276
ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಶೀತಲಂ ಚಾಪಿ ಲಘು ದೋಷಾಪಹಂ ತಥಾ | ರಾಜಕ್ಷವಕಶಾಕಂ ತು ಶಟೀಶಾಕಂ ಚ ತದ್ವಿಧಮ್ ||೨೭೬||
सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा | राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಭೃತಿಗೃಹೀತಮಾಹ- ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀತ್ಯಾದಿ ‘ದೋಷಾಪಹಂ ತಥಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ದೋಷವಿರೋಧಿ ಚ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಜೇಜ್ಝಟಃ| ರಾಜಕ್ಷವಕಶಾಕಂ ಕೃಷ್ಣರಾಜಿಕಾ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ರಾಜಕ್ಷವಕೋ ಬೃಹತ್ಪತ್ರಃ ಕ್ಷವಥುಕಾಕರ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ಶಟೀ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ತದ್ವಿಧಮಿತಿ ರಾಜಕ್ಷವಕಸದೃಶಮ್||೨೭೬||
Adhikarana 197 (277) · Śloka 277
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಶಾಕಂ ದುರ್ಜರಂ ಹರಿಮನ್ಥಜಮ್ |೨೭೭|
स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾದ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹರಿಮನ್ಥಶ್ಚಣಕಃ|೨೭೭|
Adhikarana 198 (277) · Śloka 277
ಭೇದನಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕಾಲಾಯಮತಿವಾತಲಮ್ ||೨೭೭||
भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||
🔊 Audio coming soon
ಭೇದನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಂ ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಕಲಾಯಃ, ಇಹ ತು ತ್ರಿಪುಟಕಕಲಾಯಃ||೨೭೭||
Adhikarana 199 (278) · Śloka 278
ಸ್ರಂಸನಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ | ಶೋಫಘ್ನಮುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಪೂತಿಕರಞ್ಜಜಮ್ ||೨೭೮||
स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ರಂಸನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂತಿಕರಞ್ಜಃ ಕಣ್ಟಕಿಕರಞ್ಜಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಪೂತಿಕಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಃ, ಕರಞ್ಜೋ ನಕ್ತಮಾಲಃ||೨೭೮||
Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280
ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟು ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ | ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ತಿಕ್ತಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೭೯|| ಸ್ರಂಸನಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಕಷಾಯಂ ವಹ್ನಿದೀಪನಮ್ | ವಕ್ತ್ರಕಣ್ಡೂಮಲಕ್ಲೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾದಿವಿಶೋಧನಮ್ ||೨೮೦||
ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् | सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९|| स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् | वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||
🔊 Audio coming soon
ತಾಮ್ಬೂಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಂ ನಾಗವಲ್ಲೀಪತ್ರಂ ‘ಪರ್ಣಮ್’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಸ್ರಂಸನಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಇತ್ಯನ್ತಂ ಪರ್ಣಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಷಾಯಮಿತ್ಯಾದಿ ಪೂಗಫಲಂ, ತಸ್ಯ ಫಲವರ್ಗ ಏವ ಪಠಿತತ್ವಾನ್ನ ಪಠನೀಯಮಿತ್ಯೇಕೇ, ಅನ್ಯೇ ಫಲವರ್ಗೇ ಪಕ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಶಾಕೇಷು ತ್ವಪಕ್ವಮಾರ್ದ್ರಂ ಚೇತ್ಯಾಹುಃ||೨೭೯-೨೮೦||
Adhikarana 201 (281) · Śloka 281
ಅಥ ಪುಷ್ಪವರ್ಗಃ | ಕೋವಿದಾರಶಣಶಾಲ್ಮಲೀಪುಷ್ಪಾಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಮಧುರವಿಪಾಕಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ; ವೃಷಾಗಸ್ತ್ಯಯೋಃ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ತಿಕ್ತಾನಿ ಕಟುವಿಪಾಕಾನಿ ಕ್ಷಯಕಾಸಾಪಹಾನಿ ಚ ||೨೮೧||
अथ पुष्पवर्गः | कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಪುಷ್ಪಶಾಕಾನ್ಯಾಹ- ಕೋವಿದಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋವಿದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಾರಸ್ತದ್ಭೇದೋ ವಾ; ಶಣೋ ಬನ್ಧನಾರ್ಹತ್ವಕ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ವೃಷೇತ್ಯಾದಿ| ವೃಷೋ ವಾಸಕಃ, ಅಗಸ್ತ್ಯಃ ‘ಅಗಥೀಯಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೮೧||
Adhikarana 202 (282) · Śloka 282
ಆಗಸ್ತ್ಯಂ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಂ ನಕ್ತಾನ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೮೨||
आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||
🔊 Audio coming soon
ತಯೋರಗಸ್ತ್ಯಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಆಗಸ್ತ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೮೨||
Adhikarana 203 (283) · Śloka 283
ಕರೀರಕುಸುಮಾನಿ ಕಟುವಿಪಾಕಾನಿ ವಾತಹರಾಣಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚ ||೨೮೩||
करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||
🔊 Audio coming soon
ಕರೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಯೋಜನೀಯಮ್||೨೮೩||
Adhikarana 204 (284) · Śloka 284
ರಕ್ತವೃಕ್ಷಸ್ಯ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ಮುಷ್ಕಕಾರ್ಕಾಸನಸ್ಯ ಚ | ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಕುಷ್ಠಘ್ನಂ ಕುಟಜಸ್ಯ ಚ ||೨೮೪||
रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च | कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||
🔊 Audio coming soon
ರಕ್ತವೃಕ್ಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತವೃಕ್ಷಸ್ಯ ರಕ್ತಚನ್ದನಸ್ಯ| ಮುಷ್ಕಕಸ್ಯ ಕ್ಷಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ‘ಮೋಖ-ಉ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅಸನೋ ಬೀಜಕಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೮೪||
Adhikarana 205 (285) · Śloka 285
ಸತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಂ ಶೀತಂ ಪದ್ಮಂ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ | ಮಧುರಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕುಮುದಂ ಹ್ಲಾದಿ ಶೀತಲಮ್ | ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣೇ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕುವಲಯೋತ್ಪಲೇ ||೨೮೫||
सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् | मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् | तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||
🔊 Audio coming soon
ಸತಿಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪದ್ಮಂ ಪದ್ಮಪುಷ್ಪಂ ಸೂರ್ಯೋದಯವಿಕಾಸಿ| ಕುಮುದಂ ಚನ್ದ್ರೋದಯವಿಕಾಸಿ| ಕುವಲಯಂ ಕುಮುದಭೇದಃ, ಉತ್ಪಲಂ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೮೫||
Adhikarana 206 (286) · Śloka 286
ಸಿನ್ಧುವಾರಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಧಿಮಂ ಪಿತ್ತವಿನಾಶನಮ್ |೨೮೬|
सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|
🔊 Audio coming soon
ಸಿನ್ಧುವಾರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿನ್ಧುವಾರಂ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪುಷ್ಪಮ್|೨೮೬|
Adhikarana 207 (286) · Śloka 286
ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕೇ ತಿಕ್ತೇ ಸೌರಭ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತನಾಶನೇ ||೨೮೬||
मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಲತೀತ್ಯಾದಿ| ಮಾಲತೀ ಜಾತೀ; ಮಲ್ಲಿಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಸೌರಭ್ಯಾತ್ ಸೌಗನ್ಧ್ಯಾತ್||೨೮೬||
Adhikarana 208 (287) · Śloka 287
ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬಾಕುಲಂ ಪಾಟಲಾನಿ ಚ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತವಿಷಘ್ನಂ ತು ನಾಗಂ ತದ್ವಚ್ಚ ಕುಙ್ಕುಮಮ್ ||೨೮೭||
सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च | श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||
🔊 Audio coming soon
ಸುಗನ್ಧೀತ್ಯಾದಿ| ನಾಗಂ ನಾಗಕೇಶರಮ್| ತದ್ವನ್ನಾಗವತ್| ಕುಙ್ಕುಮಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೮೭||
Adhikarana 209 (288) · Śloka 288
ಚಮ್ಪಕಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ಕಫನಾಶನಮ್ | ಕಿಂಶುಕಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ತದ್ವದೇವ ಕುರಣ್ಟಕಮ್ ||೨೮೮||
चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् | किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಂಶುಕಂ ಪಲಾಶಪುಷ್ಪಂ, ಕುರಣ್ಟಕಂ ಸಹಚರಪುಷ್ಪಮ್||೨೮೮||
Adhikarana 210 (289) · Śloka 289
ಯಥಾವೃಕ್ಷಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಪುಷ್ಪಂ ವೃಕ್ಷೋಚಿತಂ ತಥಾ |೨೮೯|
यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|
🔊 Audio coming soon
ಉಪಸಂಹಾರಮಾಹ- ಯಥೇನ್ಯಾದಿ| ವೃಕ್ಷೋಚಿತಂ ವೃಕ್ಷಾನುಸಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ|೨೮೯|
Adhikarana 211 (289) · Śloka 289
ಮಧುಶಿಗ್ರುಕರೀರಾಣಿ ಕಟೂನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಿ ಚ ||೨೮೯||
मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||
🔊 Audio coming soon
ಮಧ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುಶಿಗ್ರೂ ರಕ್ತಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ತಸ್ಯ ಕರೀರಾಣಿ ಕೋಮಲಾ ನಾಲಾಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮಧುಶಿಗ್ರೂಕರೀರಾಣಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಮಧುಶಿಗ್ರುಕರೀರಯೋಃ ಪುಷ್ಪಾಣಿ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ತೇ ತು ‘ಕರೀರಕುಸುಮಾನಿ’ ಇತಿ ಪೂರ್ವಪಾಠಂ ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೨೮೯||
Adhikarana 212 (290) · Śloka 290
ಕ್ಷವಕಕುಲೇವರವಂಶಕರೀರಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕಫಕರಾಣಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚ ||೨೯೦||
क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ಭಿದಶಾಕಾನ್ಯಾಹ- ಕ್ಷವಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷವಕಶ್ಛತ್ರಕಃ, ಕುಲೇವರಂ ಖುಖುಣ್ಡಕಃ , ವಂಶಕರೀರೋ ವಂಶಾಙ್ಕುರಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷವಕಂ ದ್ರೋಣಪುಷ್ಪೀಸದೃಶಂ ವಿಟಪಮಾಹುಃ, ತನ್ನ, ತಸ್ಯಾನುದ್ಭಿದತ್ವಾತ್| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯಾನ್ಯಪ್ಯುದ್ಭಿದಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಕಫಹರಾಣೀತ್ಯಾದಿ||೨೯೦||
Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292
ಕ್ಷವಕಂ ಕೃಮಿಲಂ ತೇಷು ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ಸಪಿಚ್ಛಲಮ್ | ವಿಸ್ಯನ್ದಿ ವಾತಲಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಚ ತತ್ ||೨೯೧|| ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾಃ ಕಫಲಾ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕತಃ | ವಿದಾಹಿನೋ ವಾತಕರಾಃ ಸಕಷಾಯಾ ವಿರೂಕ್ಷಣಾಃ ||೨೯೨||
क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् | विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१|| वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः | विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕಸ್ಯಚಿದ್ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಕ್ಷವಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಸ್ಯನ್ದಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ರಾವಿ, ಏತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ಜನಕಪ್ರವರ್ತಕತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾ ಇತಿ ಕೇಚಿನ್ಮಧುರರಸಪಾಕಿತ್ವವಿದಾಹಿತ್ವಯೋರ್ವಿರೋಧಮಾಹುಃ, ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವಾತ್||೨೯೧-೨೯೨||
Adhikarana 214 (293) · Śloka 293
ಉದ್ಭಿದಾನಿ ಪಲಾಲೇಕ್ಷುಕರೀಷವೇಣುಕ್ಷಿತಿಜಾನಿ | ತತ್ರ ಪಲಾಲಜಾತಂ ಮಧುರಂ ಮಧುರವಿಪಾಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ದೋಷಪ್ರಶಮನಂ ಚ | ಇಕ್ಷುಜಂ ಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಕಟುಪಾಕಂ ಶೀತಲಂ ಚ | ತದ್ವದೇವೋಷ್ಣಂ ಕಾರೀಷಂ ಕಷಾಯಂ ವಾತಕೋಪನಂ ಚ, (ವೇಣುಜಾತಂ ಕಷಾಯಂ ವಾತಕೋಪನಂ ಚ,) ಭೂಮಿಜಂ ಗುರು ನಾತಿವಾತಲಂ ಭೂಮಿತಶ್ಚಾಸ್ಯಾನುರಸಃ ||೨೯೩||
उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि | तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च | इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च | तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||
🔊 Audio coming soon
ಆಧಾರವಿಶೇಷೇಣಾಪ್ಯುದ್ಭಿದಾನಾಂ ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಉದ್ಭಿದಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಭಿದಾನಿ ಛತ್ರಕಾದೀನಿ| ತದ್ವದಿತಿ ಇಕ್ಷುಜಸದೃಶಮ್| ಭೂಮಿತಶ್ಚಾಸ್ಯಾನುರಸ ಇತಿ ಭೂಮಿಸದೃಶಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವೇಣುಜಸ್ಯ ಗುಣಾ ನೋಕ್ತಾಃ, ತಥಾಽಪಿ ತದಾಧಾರಸದೃಶಗುಣಮೂಹ್ಯಮ್||೨೯೩||
Adhikarana 215 (294) · Śloka 294
ಪಿಣ್ಯಾಕತಿಲಕಲ್ಕಸ್ಥೂಣಿಕಾಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ||೨೯೪||
पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಶಾಕವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಪಿಣ್ಯಾಕೇತ್ಯಾದಿ| ಉಮಾಸರ್ಷಪಾದೀನಾಂ ಯನ್ತ್ರಾದಿಪೀಡಿತಾನಾಂ ನಿಃಸ್ನೇಹಕಲ್ಕಃ ಪಿಣ್ಯಾಕಃ| ತಿಲಕಲ್ಕಸ್ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಃ, ಸೋಽಪಿ ಯನ್ತ್ರಾದಿಪೀಡಿತಃ| ಸ್ಥೂಣಿಕಾಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ ನಾನಾಶಾಕೈಃ ಕೃತಾ ವಟಕಾಃ; ನ ತು ಶುಷ್ಕಶಾಕಮಿತಿ ಭಿನ್ನಂ, ತಸ್ಯೋಕ್ತಗುಣತ್ವಾತ್; ಸ್ಥೂಣಿಕಾರೂಪಾಣಿ ಶುಷ್ಕಶಾಕಾನೀತಿ ವಾಽರ್ಥಃ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ಥೂಣಿಕಾ ವಟಕಾಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಪಿಣ್ಯಾಕೀತಿಲಪತ್ರಸ್ಥೂಣಿಕಾಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಪಿಣ್ಯಾಕೀಶಾಕಂ ಕಚ್ಛವಿಷಯೇ ಪ್ರಾಯಶಃ , ತಿಲಪತ್ರಂ ತಿಲವಿಪಟಶಾಕಂ, ಸ್ಥೂಣಿಕಾ ಅತರುಣಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ಮೂಲಕಶಾಕಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯತ್ ಸರ್ವಂ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೨೯೪||
Adhikarana 216 (295) · Śloka 295
ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ವಟಕಾ ವಾತಕೋಪನಾಃ |೨೯೫|
विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥೂಣಿಕಾಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಾಂ ಗುಣಕರ್ಮಾಹ- ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಟಕಾಃ ಪಿಷ್ಟಕಾಸಮರ್ದಕಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕಮೂಲಕಾದಿಕೃತಾ ಮುದ್ಗಾದಿಕೃತಾಶ್ಚ| ಸವಾತತೋದಶೂಲಾ ಮಲಾಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ|೨೯೫|
Adhikarana 217 (295) · Śloka 295
ಸಿಣ್ಡಾಕೀ ವಾತಲಾ ಸಾರ್ದ್ರಾ ರುಚಿಷ್ಯಾಽನಲದೀಪನೀ ||೨೯೫||
सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಶಾಕಪ್ರಕರಣಾಚ್ಛುಷ್ಕಶಾಕವಿಶೇಷಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಸಿಣ್ಡಾಕೀತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಕಾದಿಶಾಕಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ಸುಗನ್ಧಿಕಟುದ್ರವ್ಯಾನ್ವಿತಂ ವಟಕೀಕೃತಂ ಸೂದೇಷು ‘ಸಿಣ್ಡಾಕೀ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ಸಾ ದ್ವಿವಿಧಾ- ಆರ್ದ್ರಾ, ಶುಷ್ಕಾ ಚ; ಶುಷ್ಕಾ ವಟಕಾನ್ತರ್ಗತಾ, ಆರ್ದ್ರಾಯಾಸ್ತ್ವಯಮೇವ ಗುಣನಿರ್ದೇಶಃ||೨೯೫||
Adhikarana 218 (296) · Śloka 296
ವಿಡ್ಭೇದಿ ಗುರು ರೂಕ್ಷಂ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಮ್ | ಸಕಷಾಯಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸ್ವಾದು ಶಾಕಮುದಾಹೃತಮ್ | ಪುಷ್ಪಂ ಪತ್ರಂ ಫಲಂ ನಾಲಂ ಕನ್ದಾಶ್ಚ ಗುರವಃ ಕ್ರಮಾತ್ ||೨೯೬||
विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् | सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् | पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾದುಶಾಕವಿಷಯಾಂ ಪರಿಭಾಷಾಮಾಹ- ವಿಡ್ಭೇದೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಾದು ಯಚ್ಛಾಕಂ ತತ್ಸರ್ವಮೇವೈವಙ್ಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಷ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ||೨೯೬||
Adhikarana 219 (297) · Śloka 297
ಕರ್ಕಶಂ ಪರಿಜೀರ್ಣಂ ಚ ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಮದೇಶಜಮ್ | ವರ್ಜಯೇತ್ ಪತ್ರಶಾಕಂ ತದ್ಯದಕಾಲವಿರೋಹಿ ಚ ||೨೯೭|| ಇತಿ ಶಾಕವರ್ಗಃ |
कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् | वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७|| इति शाकवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ವರ್ಜನೀಯಪತ್ರಶಾಕವಿಷಯಾಂ ಪರಿಭಾಷಾಮಾಹ- ಕರ್ಕಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಕಶಂ ಖರಸ್ಪರ್ಶಮ್| ಪರಿಜೀರ್ಣಂ ಪುರಾತನಮ್, ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಂ ಕೃಮಿಭಕ್ಷಿತಮ್| ಅದೇಶಜಮನುಚಿತದೇಶೋತ್ಪನ್ನಮ್| ಅಕಾಲವಿರೋಹಿ ಅಕಾಲಜಮ್||೨೯೭||
Adhikarana 220 (298) · Śloka 298
ಅಥ ಕನ್ದವರ್ಗಃ | ಕನ್ದಾನಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ವಿದಾರೀಕನ್ದಶತಾವರೀಬಿಸಮೃಣಾಲಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಪಿಣ್ಡಾಲುಕಮಧ್ವಾಲುಕ- ಹಸ್ತ್ಯಾಲುಕಕಾಷ್ಠಾಲುಕಶಙ್ಖಾಲುಕರಕ್ತಾಲುಕೇನ್ದೀವರೋತ್ಪಲಕನ್ದಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೯೮||
अथ कन्दवर्गः | कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक- हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಚಿತ್ ಫಲವದುಪಯುಜ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ಫಲವರ್ಗಾದನನ್ತರಂ ಕನ್ದಾನ್ ಪಠನ್ತಿ, ಶಾಕವಿಷಯತ್ವಾದನ್ಯೇ ಶಾಕಾನನ್ತರಮಿತಿ ಕನ್ದಾನಾಹ- ಕನ್ದಾನತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿದಾರೀ ವಿದಾರೀಕನ್ದಃ; ಶತಾವರೀ ಶತಮೂಲೀ ಸ್ವಾನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾ; ಬಿಸಂ ಪದ್ಮಮೂಲಮ್, ಅನ್ಯೇ ಸ್ಥೂಲಪದ್ಮನಾಲಂ ಬಿಸಮಾಹುಃ; ಮೃಣಾಲಂ ಪದ್ಮಮೂಲಾತ್ ಸ್ಥೂಲಪ್ರರೋಹಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ನಾಲಮಾಹುಃ; ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಜಲಮಧ್ಯೇ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಂ ‘ಸಿಙ್ಘಾಡಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕಶೇರುಕಪಿಣ್ಡಾಲೂಪ್ರಸಿದ್ಧೌ; ಮಧ್ವಾಲುಕಂ ರೋಮಶಂ ಮಧುರಾಸ್ವಾದಮೇವ; ಹಸ್ತ್ಯಾಲುಕಂ ಮಹತ್ಕಾಷ್ಠಾಲುಕಮಿತ್ಯೇಕೇ; ಕಾಷ್ಠಾಲುಕಶಙ್ಖಾಲುಕರಕ್ತಾಲುಕೋತ್ಪಲಕನ್ದಾಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಕೇಲೂಟಮುಞ್ಜಾತಕಾದಯಃ||೨೯೮||
Adhikarana 221 (299) · Śloka 299
ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುಃ ಶೀತಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ | ಗುರೂಣಿ ಬಹುಶುಕ್ರಾಣಿ ಸ್ತನ್ಯವೃದ್ಧಿಕರಾಣಿ ಚ ||೨೯೯||
रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च | गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ರಕ್ತಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ||೨೯೯||
Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302
ಮಧುರೋ ಬೃಂಹಣೋ ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತಃ ಸ್ವರ್ಯೋಽತಿಮೂತ್ರಲಃ | ವಿದಾರೀಕನ್ದೋ ಬಲ್ಯಶ್ಚ ಪಿತ್ತವಾತಹರಶ್ಚ ಸಃ ||೩೦೦|| ವಾತಪಿತ್ತಹರೀ ವೃಷ್ಯಾ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾ ಶತಾವರೀ | ಮಹತೀ ಚೈವ ಹೃದ್ಯಾ ಚ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧಿನೀ ||೩೦೧|| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನೀ ವೃಷ್ಯಾ ಶೀತಾ ರಸಾಯನೀ | ಕಫಪಿತ್ತಹರಾಸ್ತಿಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಯಾ ಏವಾಙ್ಕುರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೦೨||
मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः | विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००|| वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी | महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी | कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಮಧುರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಹದಲ್ಪಭೇದೇನ ಶತಾವರೀ ದ್ವಿವಿಧಾ| ತಸ್ಯಾ ಏವಾಙ್ಕುರಾಃ ಶತಾವರ್ಯಙ್ಕುರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೦೦-೩೦೨||
Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305
ಅವಿದಾಹಿ ಬಿಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಿರಸಂ ಮಾರುತಾವಹಮ್ ||೩೦೩|| ಗುರೂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿಶೀತೌ ಚ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕೌ | ಪಿಣ್ಡಾಲುಕಂ ಕಫಕರಂ ಗುರು ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೩೦೪|| ಸುರೇನ್ದ್ರಕನ್ದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನೋ ವಿಪಾಕೇ ಕಟು ಪಿತ್ತಕೃತ್ |೩೦೫|
अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३|| गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ | पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४|| सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|
🔊 Audio coming soon
ಸುರೇನ್ದ್ರಕನ್ದೋ ವಜ್ರಕನ್ದಃ||೩೦೩-೩೦೪||-
Adhikarana 224 (305) · Śloka 305
ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾ ಗುರವಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪನಾಃ ||೩೦೫||
वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||
🔊 Audio coming soon
ವೇಣೋರಿತ್ಯಾದಿ| ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾ ವಂಶಮೂಲಾಙ್ಕುರಾಃ||೩೦೫||
Adhikarana 225 (306) · Śloka 306
ಸ್ಥೂಲಸೂರಣಮಾಣಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಕನ್ದಾ ಈಷತ್ಕಷಾಯಾಃ ಕಟುಕಾ ರೂಕ್ಷಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೋ ಗುರವಃ ಕಫವಾತಲಾಃ ಪಿತ್ತಹರಾಶ್ಚ ||೩೦೬||
स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯಾನಪಿ ಕನ್ದಾನೇಕಗುಣಾನ್ ವರ್ಗೀಕೃತ್ಯಾಹ- ಸ್ಥೂಲೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥೂಲಕನ್ದೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಕನ್ದಃ; ಕೇಚಿತ್ ‘ಸಕಲಕನ್ದ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ; ಶೂರಣಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಮಾಣಕಂ ಮಹಾಪತ್ರಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಮಧಃಪತ್ರಪರಿತ್ಯಾಗಿ| ಪ್ರಭೃತಿಶಬ್ದಾತ್ ಕೇವದಾದಿಕನ್ದಾಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಈಷತ್ಕಷಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೦೬||
Adhikarana 226 (307) · Śloka 307
ಮಾನ(ಣ)ಕಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಚ ಗುರು ಚಾಪಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ಸ್ಥೂಲಕನ್ದಸ್ತು ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ ಸೂರಣೋ ಗುದಕೀಲಹಾ ||೩೦೭||
मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् | स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷಣಗುಣಮಾಹ- ಮಾನಕಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೦೭||
Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309
ಕುಮುದೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾನಾಂ ಕನ್ದಾ ಮಾರುತಕೋಪನಾಃ | ಕಷಾಯಾಃ ಪಿತ್ತಶಮನಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ಹಿಮಾಃ ||೩೦೮|| ವಾರಾಹಕನ್ದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಃ ಕಟುಕೋ ರಸಪಾಕತಃ | ಮೇಹಕುಷ್ಠಕೃಮಿಹರೋ ಬಲ್ಯೋ ವೃಷ್ಯೋ ರಸಾಯನಃ ||೩೦೯||
कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः | कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८|| वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः | मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||
🔊 Audio coming soon
ತದನ್ಯಕನ್ದಾನಾಹ- ಕುಮುದೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಮುದಂ ಶ್ವೇತೋತ್ಪಲಮ್, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಮಾರುತಕೋಪನಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವರಾಹಕನ್ದ ಇತಿ ವರಾಹಕನ್ದೋ ‘ಬಕಾಲುಕ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಾರಾಹೀ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವಾರಾಹೀ ಗೃಷ್ಟಿಕೋಚ್ಯತೇ||೩೦೮-೩೦೯||
Adhikarana 228 (310) · Śloka 310
ತಾಲನಾರಿಕೇಲಖರ್ಜೂರಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾನಃ ||೩೧೦||
तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||
🔊 Audio coming soon
ಮೂಲಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಗ್ರಗುಣಮಪಿ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದಾಹ- ತಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಲಾದಯಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾನಸ್ತಾಲಾದಿವೃಕ್ಷಾಗ್ರಮಜ್ಜಾನಃ||೩೧೦||
Adhikarana 229 (311) · Śloka 311
ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನಾಹೂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಂಸ್ತಥಾ | ಶುಕ್ರಲಾನನಿಲಘ್ನಾಂಶ್ಚ ಕಫವೃದ್ಧಿಕರಾನಪಿ ||೩೧೧||
स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा | शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಸ್ವಾದುಪಾಕೇತ್ಯಾದಿ||೩೧೧||
Adhikarana 230 (312) · Śloka 312
ಬಾಲಂ ಹ್ಯನಾರ್ತವಂ ಜೀರ್ಣಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಕ್ರಿಮಿಭಕ್ಷಿತಮ್ | ಕನ್ದಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ಸರ್ವಂ ಯೋ ವಾ ಸಮ್ಯಙ್ನ ರೋಹತಿ ||೩೧೨||
बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् | कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||
🔊 Audio coming soon
ಹೇಯಮಾಹ- ಬಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇತಿ ಕನ್ದವರ್ಗಃ||೩೧೨||
Adhikarana 231 (313) · Śloka 313
ಅಥ ಲವಣವರ್ಗಃ | ಅಥ ಲವಣಾನಿ- ಸೈನ್ಧವಸಾಮುದ್ರವಿಡಸೌವರ್ಚಲರೋಮಕೌದ್ಭಿದಪ್ರಭೃತೀನಿ ಯಥೋತ್ತರಮುಷ್ಣಾನಿ ವಾತಹರಾಣಿ ಕಫಪಿತ್ತಕರಾಣಿ ಕಟುಪಾಕೀನಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಸ್ವಾದೂನಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚೇತಿ ||೩೧೩||
अथ लवणवर्गः | अथ लवणानि- सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸೈನ್ಧವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ದಕ್ಷಿಣಸಮುದ್ರಸಮೀಪಭವಂ ಸಾಮುದ್ರಂ; ವಿಡಂ ಕೃತ್ರಿಮಂ ಸ್ವನಾಮ್ನಾ ಖ್ಯಾತಂ, ತಚ್ಚ ಪ್ರಸಾರಣೀಕಲ್ಕಭಕ್ತಲವಣಸಂಯೋಗಾದಗ್ನಿದಾಹೇನ ನಿರ್ವೃತ್ತಂ; ಸೌವರ್ಚಲಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ತದೇವ ನಿರ್ಗನ್ಧಂ ಕಾಲಲವಣಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ರೋಮಕಂ ಶಾಕಮ್ಭರೀದೇಶೋತ್ಥಂ, ‘ರುಮಾಸರಃಸಮ್ಭವಮ್’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಭೂಮಿಮುದ್ಭಿದ್ಯೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಕ್ಷಾರೋದಕಸ್ಯ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಭಿರ್ವಹ್ನಿನಾ ವಾ ಕ್ವಥನಾದ್ಯಲ್ಲವಣಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ತದೌದ್ಭಿದಂ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೂಷರಪ್ರಸವಾದೀನಿ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಯಥೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೇಜ್ಝಟಶ್ಚರಕಮತಾನುಸಾರೇಣ ಸೈನ್ಧವಾನನ್ತರಂ ಸೌವರ್ಚಲಂ ಪಠತಿ; ‘ತದಸಮ್ಯಕ್, ಸಾಮುದ್ರಾತ್ ಸೌವರ್ಚಲಸ್ಯೋಷ್ಣತ್ವಾತ್; ಉತ್ತರೋತ್ತರಮುಷ್ಣಾನೀತಿ ವಚನಾತ್’ ಇತಿ ಗಯೀ||೩೧೩||
Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320
ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ಲಘ್ವಗ್ನಿದೀಪನಮ್ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಮಧುರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಶೀತಂ ದೋಷಘ್ನಮುತ್ತಮಮ್ ||೩೧೪|| ಸಾಮುದ್ರಂ ಮಧುರಂ ಪಾಕೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಮವಿದಾಹಿ ಚ | ಭೇದನ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೀಷಚ್ಚ ಶೂಲಘ್ನಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ ||೩೧೫|| ಸಕ್ಷಾರಂ ದೀಪನಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಶೂಲಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್ | ರೋಚನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚ ವಿಡಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್ ||೩೧೬|| ಲಘು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಪಾಕೇ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಂ ವಿಶದಂ ಕಟು | ಗುಲ್ಮಶೂಲವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸುರಭಿ ರೋಚನಮ್ ||೩೧೭|| ರೋಮಕಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತ್ಯುಷ್ಣಂ ವ್ಯವಾಯಿ ಕಟುಪಾಕಿ ಚ | ವಾತಘ್ನಂ ಲಘು ವಿಸ್ಯನ್ದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಿಡ್ಭೇದಿ ಮೂತ್ರಲಮ್ ||೩೧೮|| ಲಘು ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮುತ್ಕ್ಲೇದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್ | ಸತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಸಕ್ಷಾರಂ ವಿದ್ಯಾಲ್ಲವಣಮೌದ್ಭಿದಮ್ ||೩೧೯|| ಕಫವಾತಕ್ರಿಮಿಘ್ನಂ ಚ ಲೇಖನಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಮ್ | ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಭೇದಿ ಲವಣಂ ಗುಟಿಕಾಹ್ವಯಮ್ ||೩೨೦||
चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४|| सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च | भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५|| सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् | रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६|| लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु | गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७|| रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च | वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८|| लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् | सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९|| कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् | दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ವೃಷ್ಯತ್ವಂ ಪುನರಸ್ಯ ಜಾತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾತ್, ಅನ್ಯೇಷಾಮವೃಷ್ಯತ್ವಮಾಹುಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತೋಽವಗಾಹನಶೀಲಮ್| ವಾತಾನುಲೋಮನಂ ಮಾರ್ಗಾವೃತವಾತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಃಶುದ್ಧಿಕರತ್ವೇನ ಪ್ರವರ್ತನಂ, ಧಾತುಕ್ಷಯಕೃತಸ್ಯ ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ನಾತಿಪ್ರಶಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯವಾಯೀತಿ ಅಪಕ್ವಮೇವ ದೇಹಮಖಿಲಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ದೇಹಸ್ಥಮೇವ ಪಾಕಮುಪೈತಿ| ಲಘ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕ್ಲೇದಿ ಆರ್ದ್ರೀಭಾವಕಾರಿ, ಅನ್ಯೇ ‘ಪ್ರಕೋಪಯತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದೀನ್’ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ಪ್ರಭೃತಿಶಬ್ದೋಪಗೃಹೀತಂ ಕೇಚಿದ್ಗುಡಿಕಾಲವಣಂ ಪಠನ್ತಿ- ದೀಪನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾಕಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತತ್ವಾದ್ಗುಡಿಕಾಭೂತಮೇವ ಗುಡಿಕಾಲವಣಂ ಭವತಿ, ತಚ್ಚ ‘ವೃಕ್ಷಲವಣಮ್’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಮ್||೩೧೪-೩೨೦||
Adhikarana 233 (321) · Śloka 321
ಊಷಸೂತಂ ವಾಲುಕೈಲಂ ಶೈಲಮೂಲಾಕರೋದ್ಭವಮ್ | ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ಛೇದಿ ವಿಹಿತಂ ಕಟು ಚೋಚ್ಯತೇ ||೩೨೧||
ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् | लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಮಪಿ ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣೋಪಗೃಹೀತಮಾಹ- ಊಷಸೂತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಊಷಸೂತಮೂಷರಪ್ರಜಾತಮ್| ವಾಲುಕೈಲಮಿತಿ ವಾಲುಕಾಃ ಸಿಕತಾಃ, ತಾಭಿರ್ಯುಕ್ತಾ ಇಲಾ ಪೃಥ್ವೀ ವಾಲುಕೈಲಾ, ತತ್ರ ಸಮ್ಭವಂ ವಾಲುಕೈಲಮ್| ಮೂಲಾಕರೋದ್ಭವಮಿತಿ ಮೂಲಭೂತ ಆಕರೋ ಮೂಲಾಕರಃ, ಪ್ರಶಸ್ಯತರತುರಙ್ಗಮೋತ್ಪತ್ತಿಭೂಮಿಃ, ತತ್ರೋದ್ಭವಂ ಮೂಲಾಕರೋದ್ಭವಮ್| ಕಟು ಚೋಚ್ಯತ ಇತಿ ಕಟುಲವಣಮಿತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೨೧||
Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325
ಯವಕ್ಷಾರಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರೋಷಕ್ಷಾರಪಾಕಿಮಟಙ್ಕಣಕ್ಷಾರಪ್ರಭೃತಯಃ | ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶರ್ಕರಾಶ್ಮರಿನಾಶನಾಃ | ಕ್ಷಾರಾಸ್ತು ಪಾಚನಾಃ ಸರ್ವೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕರಾಃ ಸರಾಃ | ಜ್ಞೇಯೌ ವಹ್ನಿಸಮೌ ಕ್ಷಾರೌ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಜೌ | ಶುಕ್ರಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹವಿನಾಶನೌ ||೩೨೩|| ಉಷ್ಣೋಽನಿಲಘ್ನಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದೀ ಚೋಷಕ್ಷಾರೋ ಬಲಾಪಹಃ | ಮೇದೋಘ್ನಃ ಪಾಕಿಮಃ ಕ್ಷಾರಸ್ತೇಷಾಂ ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನಃ ||೩೨೪|| ವಿರೂಕ್ಷಣೋಽನಿಲಕರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಃ ಪಿತ್ತದೂಷಣಃ | ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಷ್ಟಙ್ಕಣಃ ಕ್ಷಾರ ಉಚ್ಯತೇ ||೩೨೫||
यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः | गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः | क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः | ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ | शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३|| उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः | मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४|| विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः | अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||
🔊 Audio coming soon
ಲವಣಸಾರೂಪ್ಯಾದಾಹ- ಯವಕ್ಷಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಯವಕ್ಷಾರೋ ಯವಶೂಕೋದ್ಭವಃ ‘ಶೀತಲಿಕಾ’ ‘ಯವಕ್ಷಾರ’ ಇತಿ ಚ ಲೋಕೇ; ಸ್ವರ್ಜಿಕ್ಷಾರಃ ‘ಸಾಜೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪಾಕೇನ ನಿರ್ವೃತ್ತಃ ಪಾಕಿಮಃ ಕ್ಷಾರಪಾಕವಿಧಾನೋಕ್ತಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣೀಯಃ ಪಾನೀಯಶ್ಚ, ‘ಪಾಕಿಮಂ ತೂಷರಪಾಂಶುಕಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಮ್’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಅಪರೇ ಪಾಕಿಮಾದ್ಭಿನ್ನಮೂಷರಕ್ಷಾರಮಾಹುಃ; ಟಙ್ಕಣಕ್ಷಾರಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಾಪರಪರ್ಯಾಯಃ ‘ಸುಹಾಗಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದೇವಞ್ಜಾತೀಯಾನಾಂ ಕ್ಷಾರಾಣಾಮವರೋಧಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮಾಹ- ಗುಲ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೇಷಗುಣಮಾಹ- ಜ್ಞೇಯಾವಿತ್ಯಾದಿ||೩೨೨-೩೨೫||
Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330
ಸುವರ್ಣಂ ಸ್ವಾದು ಹೃದ್ಯಂ ಚ ಬೃಂಹಣೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್ | ದೋಷತ್ರಯಾಪಹಂ ಶೀತಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ವಿಷಸೂದನಮ್ ||೩೨೬|| ರೂಪ್ಯಮಮ್ಲಂ ಸರಂ ಶೀತಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಪಿತ್ತವಾತನುತ್ | ತಾಮ್ರಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಲೇಖನಂ ಶೀತಲಂ ಸರಮ್ ||೩೨೭|| ಸತಿಕ್ತಂ ಲೇಖನಂ ಕಾಂಸ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ವಾತಕೃಚ್ಛೀತಲಂ ಲೋಹಂ ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ ||೩೨೮|| ಕಟು ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಂ ಲವಣಂ ತ್ರಪು ಸೀಸಂ ಚ ಲೇಖನಮ್ | ಮುಕ್ತಾವಿದ್ರುಮವಜ್ರೇನ್ದ್ರವೈದೂರ್ಯಸ್ಫಟಿಕಾದಯಃ ||೩೨೯|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಮಣಯಃ ಶೀತಾ ಲೇಖನಾ ವಿಷಸೂದನಾಃ | ಪವಿತ್ರಾ ಧಾರಣೀಯಾಶ್ಚ ಪಾಪ್ಮಾಲಕ್ಷ್ಮೀಮಲಾಪಹಾಃ ||೩೩೦|| ಇತಿ ಲವಣಾದಿವರ್ಗಃ |
सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् | दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६|| रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् | ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७|| सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् | वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८|| कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् | मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९|| चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः | पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०|| इति लवणादिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ಸುವರ್ಣಾದೀನಾಮಪಿ ಗುಣಮಾಹುಃ- ಸುವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೨೬-೩೩೦||
Adhikarana 236 (331) · Śloka 331
ಧಾನ್ಯೇಷು ಮಾಂಸೇಷು ಫಲೇಷು ಚೈವ ಶಾಕೇಷು ಚಾನುಕ್ತಮಿಹಾಪ್ರಮೇಯಾತ್ | ಆಸ್ವಾದತೋ ಭೂತಗುಣೈಶ್ಚ ಮತ್ವಾ ತದಾದಿಶೇದ್ದ್ರವ್ಯಮನಲ್ಪಬುದ್ಧಿಃ ||೩೩೧||
धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् | आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||
🔊 Audio coming soon
ದ್ರವ್ಯಾನನ್ತ್ಯಾದನುಕ್ತದ್ರವ್ಯಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮಾಹ- ಧಾನ್ಯೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರಾತ್ ಕನ್ದಲವಣದ್ರವಕೃತಾನ್ನಾದೀನಾಂ ಸಮುಚ್ಚಯಃ| ಇಹೇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೇ| ಅಪ್ರಮೇಯಾತ್ ಆನನ್ತ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಅಪ್ರಮೋಹಾತ್’ ಇತಿ ‘ಅಪ್ರಮಾದಾತ್’ ಇತಿ ಚ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ; ತತ್ರಾಪ್ರಮೋಹೋ ಜ್ಞಾನಮೇವ| ತೇಷ್ವನುಕ್ತದ್ರವ್ಯೇಷು ಪರಮೌಪಯೌಗಿಕಮುಕ್ತಂ, ನ ಸರ್ವಂ ವಿಸ್ತರಭಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರಾಪ್ರಮಾದಃ ಸಾವಧಾನತ್ವಮೇವಾಸ್ಮಾಕಮ್| ಆಸ್ವಾದತೋ ರಸಾತ್| ಭೂತಗುಣೈರಿತಿ ದ್ರವ್ಯಾರಮ್ಭಕಭೂತಗುಣೈರ್ವೀರ್ಯಪಾಕಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಠನ್ತಿ(?) ತೇಷಾಂ ಜಡತ್ವೇನ ಪ್ರಮಾದಪಾಠ ಏವಾಯಮ್||೩೩೧||
Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339
ಷಷ್ಟಿಕಾ ಯವಗೋಧೂಮಾ ಲೋಹಿತಾ ಯೇ ಚ ಶಾಲಯಃ | ಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಸೂರಾಶ್ಚ ಧಾನ್ಯೇಷು ಪ್ರವರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೩೨|| ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಸಾರಙ್ಗಕುರಙ್ಗೈಣಕಪಿಞ್ಜಲಾಃ | ಮಯೂರವರ್ಮಿಕೂರ್ಮಾಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಮಾಂಸಗಣೇಷ್ವಿಹ ||೩೩೩|| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಖರ್ಜೂರಂ ಸಪರೂಷಕಮ್ | ರಾಜಾದನಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಫಲವರ್ಗೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೩೪|| ಸತೀನೋ ವಾಸ್ತುಕಶ್ಚುಚ್ಚೂಚಿಲ್ಲೀಮೂಲಕಪೋತಿಕಾಃ | ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಜೀವನ್ತೀ ಶಾಕವರ್ಗೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೩೫|| ಗವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಸೈನ್ಧವಂ ಲವಣೇಷು ಚ | ಧಾತ್ರೀದಾಡಿಮಮಮ್ಲೇಷು, ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ಕಟೌ ||೩೩೬|| ತಿಕ್ತೇ ಪಟೋಲವಾರ್ತಾಕಂ, ಮಧುರೇ ಘೃತಮುಚ್ಯತೇ | ಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಪೂಗಫಲಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕಷಾಯೇ ಸಪರೂಷಕಮ್ ||೩೩೭|| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುವಿಕಾರೇಷು, ಪಾನೇ ಮಧ್ವಾಸವೌ ತಥಾ | ಪರಿಸಂವತ್ಸರಂ ಧಾನ್ಯಂ, ಮಾಂಸಂ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯಮೇ ||೩೩೮|| ಅಪರ್ಯುಷಿತಮನ್ನಂ ತು ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಶುಭಮ್ | ಫಲಂ ಪರ್ಯಾಗತಂ, ಶಾಕಮಶುಷ್ಕಂ ತರುಣಂ ನವಮ್ ||೩೩೯||
षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः | मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२|| लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः | मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३|| दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् | राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४|| सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः | मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५|| गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च | धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६|| तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते | क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७|| शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा | परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८|| अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् | फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತೇಷು ಪ್ರಧಾನತಮಮಾಹ- ಷಷ್ಟಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕೌ ಶೂಕಧಾನ್ಯೇಷು, ಯವಗೋಧೂಮೌ ಕುಧಾನ್ಯೇಷು, ಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಸೂರಾಃ ಶಮೀಧಾನ್ಯೇಷು| ಲಾವೇತ್ಯಾದಿ- ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಕಪಿಞ್ಜಲಮಯೂರಾ ವಿಷ್ಕಿರೇಷು ಪಕ್ಷಿಷು; ಸಾರಙ್ಗಕುರಙ್ಗೈಣಾ ಜಾಙ್ಗಲಮೃಗೇಷು, ಸಾರಙ್ಗೋಽತ್ರ ಗೌರಹರಿಣಃ, ಕುರಙ್ಗಶ್ಚತುರಙ್ಗೋ, ಭೇದುಲಾಪತಿಃ , ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಹರಿಣಃ; ವರ್ಮೀರ್ಮತ್ಸ್ಯೇಷು, ವರ್ಮೀ ರೋಹಿತಕ ಇತ್ಯೇಕೇ, “ರೋಹಿತೋ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ” (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೨೫) ಇತಿ ಚರಕವಚನಾತ್, ಅನ್ಯೇ ಸರ್ಪಾಕಾರಮತ್ಸ್ಯಮಾಹುಃ, ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ‘ವರ್ಮೀ ಮಹಾಶಕಲೋ ರೋಹಿತಭೇದೋಽತ್ರ, ನ ಪುನಃ ಸರ್ಪಾಕಾರಮತ್ಸ್ಯಃ’ ಇತ್ಯಾಹ; ಕೂರ್ಮಃ ಕಚ್ಛಪಃ, ಸ ಚ ಪಾದಿಷು| ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಮಾತುಲುಙ್ಗಾನಿ ಫಲೇಷ್ವಮ್ಲೇಷು; ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರರಾಜಾದನಾನಿ ಮಧುರಫಲೇಷು, ಖರ್ಜೂರಂ ಪಿಣ್ಡಖರ್ಜೂರಂ, ರಾಜಾದನಂ ಕ್ಷೀರಿಕಾ; ಪರೂಷಕಂ ಕಷಾಯೇಷು, ಪರುಷಕಂ ‘ಫಾಲಸಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ‘ಪರೂಷಕಮಾತುಲುಙ್ಗೇ ಮಧುರಾಮ್ಲೇಷು’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಸತೀನ ಇತಿ ಸತೀನಾದಯಃ ಶಾಕವರ್ಗೇ, ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಕಃ, ವಾಸ್ತುಕಷ್ಟಙ್ಕವಾಸ್ತುಕಃ, ಚೂಚೂಃ ‘ಚೂಚ್ಚ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಚಿಲ್ಲೀ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸ್ತುಕಃ, ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ಬಾಲಮೂಲಕಂ, ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಜೀವನ್ತೀ ‘ಡೋಡೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ‘ಜೀವನ್ತೀ ಜೀವಾ, ತಣ್ಡೂಲೀಯಕಸದೃಶೀ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ‘ಶಾಕಮಾಂಸಫಲೈರ್ಯುಕ್ತಾ’ ಇತ್ಯಾದೌ ವಿಶೇಷಾನುಕ್ತಾವಪ್ಯೇಷಾಮೇವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಗೋರಸೇಷು ಗವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ; ಸೈನ್ಧವಮಿತಿ ಲವಣೇಷು ಸೈನ್ಧವಮ್| ಧಾತ್ರೀತ್ಯಾದಿ ‘ಈಷದಮ್ಲೈರನಮ್ಲೈರ್ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಾವಮ್ಲೀಕರಣೇಽನುಕ್ತಯೋರಪಿ ಧಾತ್ರೀದಾಡಿಮಯೋರೇವ ಪ್ರಯೋಗಃ, ಏವಂ ಕಟುಕಾದಿಷ್ವಪಿ ಜ್ಞೇಯಂ; ಧಾತ್ರೀದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿರಸದ್ವಾರೇಣೇತಿ ನ ಪುನರುಕ್ತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಘೃತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ಮಧುರೇ, ಕಷಾಯೇ ಪೂಗಫಲಂ ಪರೂಷಕಂ ಚ| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುವಿಕಾರೇಷು ಅನುಕ್ತವಿಶೇಷೇಷು ಶರ್ಕರಾ| ಪಾನೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಧುಶಬ್ದೇನ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮ್, ಆಸವಶಬ್ದೇನ ದ್ರಾಕ್ಷಾಸವಃ| ಪರಿಸಂವತ್ಸರಮಿತಿ ಪರಿಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಂ ವರ್ಷೋಷಿತಂ ಧಾನ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾದಿ ಮಧ್ಯಮೇ ವಯಸ್ಯೇಣಾದೇರ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪರ್ಯುಷಿತಮಿತಿ ಅಪರ್ಯುಷಿತಮನ್ನಂ ತದ್ದಿನಸಿದ್ಧಮ್| ಮಾತ್ರಯೇತಿ ಮಾತ್ರಯಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶುಭಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಪರ್ಯಾಗತಂ ಪಕ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಾಕಮಿತ್ಯಾದಿ ಅಶುಷ್ಕಮಾರ್ದ್ರಂ, ತರುಣಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಂ, ನವಂ ತತ್ಕಾಲತ್ರೋಟಿತಮ್| ಸಲಿಲದಧ್ಯಾದಿತೈಲಮಾಕ್ಷಿಕಮೂತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ವವರ್ಗ ಏವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಿತಿ ನ ಪುನರಿಹ ಕಥನಂ ಕೃತಮ್||೩೩೨-೩೩೯||
Adhikarana 238 (340) · Śloka 341
ಅಥ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ | ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೃತಾನ್ನಗುಣವಿಸ್ತರಮ್ | ಲಾಜಮಣ್ಡೋ ವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ ಪಥ್ಯಃ ಪಾಚನದೀಪನಃ ||೩೪೦|| ವಾತಾನುಲೋಮನೋ ಹೃದ್ಯಃ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾಯುತಃ |೩೪೧|
अथ कृतान्नवर्गः | अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् | लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०|| वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|
🔊 Audio coming soon
ಸಂಸ್ಕೃತಾನಾಂ ಗುಣಮಾಹ- ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಾನ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾನ್ನಂ ಸಾಧಿತಾನ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಲಾಜೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ಅವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ’ ಇತಿ ಈಷದರ್ಥಮಕಾರಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಮನ್ದವಿರೇಚನಾದವಿಶುದ್ಧಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಂ ವದನ್ತಿ; ಚರಕಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ತು ‘ವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ’ ಇತ್ಯೇವ ಪಾಠಃ, ನ ತು ‘ಅವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ’ ಇತಿ| ಪಥ್ಯೋ ಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಚನ ಆಮಾದೀನಾಂ, ದೀಪನೋ ಜಠರಾಗ್ನೇಃ| ಹೃದಯಾಯ ಹಿತೋ ಹೃದ್ಯಃ| ಆಯುತ ಈಷದ್ಯುಕ್ತಃ||೩೪೦||-
Adhikarana 239 (341) · Śloka 342
ಸ್ವೇದಾಗ್ನಿಜನನೀ ಲಘ್ವೀ ದೀಪನೀ ಬಸ್ತಿಶೋಧನೀ ||೩೪೧|| ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮಗ್ಲಾನಿಹರೀ ಪೇಯಾ ವಾತಾನುಲೋಮನೀ |೩೪೨|
स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१|| क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|
🔊 Audio coming soon
ಪೇಯಾಮಾಹ- ಸ್ವೇದಾಗ್ನಿಜನನೀತ್ಯಾದಿ|- ಉಷ್ಣತ್ವಾತ್ ಸ್ವೇದಜನನೀ| ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮಗ್ಲಾನಿಹರೀತ್ಯತ್ರ ‘ಕ್ಷುಧಂ ತೃಷಂ ದ್ರವತ್ವಾತ್, ಶ್ರಮಗ್ಲಾನೀ ತೃಪ್ತಿಜನಕತ್ವಾತ್, ಹರತಿ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ; ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಸ್ತು ‘ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮೇಭ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಾಂ ಗ್ಲಾನಿಂ ಹರತಿ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಪೇಯಾ ಯವಾಗೂಃ; ಸಾ ವಿರಲದ್ರವಾ, ತದುಪರಿತನೋ ಭಾಗೋ ಮಣ್ಡಃ; ಏತದ್ದ್ವಯಮಪಿ ಪೇಯಮ್||೩೪೧||-
Adhikarana 240 (342) · Śloka 343
ವಿಲೇಪೀ ತರ್ಪಣೀ ಹೃದ್ಯಾ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೩೪೨|| ಪಥ್ಯಾ ಸ್ಯಾದುರಸಾ ಲಘ್ವೀ ದೀಪನೀ ಕ್ಷುತ್ತೃಷಾಪಹಾ |೩೪೩|
विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२|| पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|
🔊 Audio coming soon
ಯವಾಗೂಗುಣಕರ್ಮಾಭಿಧಾಯ ವಿಲೇಪೀಗುಣಕರ್ಮಾಹ- ವಿಲೇಪೀತ್ಯಾದಿ| ವಿಲೇಪೀ ಘನಸಿಕ್ಥಾ, ಸಾ ಚ ಲೇಹ್ಯಾ; ತತ್ರ ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀನಾಂ ತಣ್ಡುಲಜಲಪ್ರಮಾಣಾದಿಕಂ ಸೂಪಕಾರಾ ಏವ ಜಾನನ್ತಿ, ವಿಸ್ತರಭಯಾತ್ ಪರಿಭಾಷಾಯಾ ಅಪ್ಯನವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ ನ ಪ್ರಮಾಣಂ ಲಿಖಿತಮ್||೩೪೨||-
Adhikarana 241 (343) · Śloka 344
ಹೃದ್ಯಾ ಸನ್ತರ್ಪಣೀ ವೃಷ್ಯಾ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೩೪೩|| ಶಾಕಮಾಂಸಫಲೈರ್ಯುಕ್ತಾ ವಿಲೇಪ್ಯಮ್ಲಾ ಚ ದುರ್ಜರಾ |೩೪೪|
हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३|| शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯಾ ಏವ ವಿಲೇಪ್ಯಾ ಅನ್ಯಸಂಯೋಗೇ ಗುಣಕರ್ಮಾಹ- ಹೃದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಹೃದ್ಯಾ ಹೃದಯಾಯ ಹಿತಾ| ಸನ್ತರ್ಪಣೀ ತೃಪ್ತಿಜನನೀ| ವೃಷ್ಯಾ ಶುಕ್ರಲಾ| ಬೃಂಹಣೀ ಶರೀರವೃದ್ಧಿಕರೀ| ಅಮ್ಲಾ ಅಮ್ಲಾದಿಭಿಃ ಕೃತಸಂಸ್ಕಾರಾ| ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು ಹೃದ್ಯಾ ಸನ್ತರ್ಪಣೀತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಾರ್ಧಂ ವಿಮುಚ್ಯ “ಶಾಕಮಾಂಸಫಲೈರ್ಯುಕ್ತಾ ಯವಾಗ್ವೋಽಮ್ಲಾಶ್ಚ ದುರ್ಜರಾಃ”- ಇತ್ಯೇವಂ ಪಠತಿ||೩೪೩||-
Adhikarana 242 (344) · Śloka 345
ಸಿಕ್ಥೈರ್ವಿರಹಿತೋ ಮಣ್ಡಃ ಪೇಯಾ ಸಿಕ್ಥಸಮನ್ವಿತಾ ||೩೪೪|| ವಿಲೇಪೀ ಬಹುಸಿಕ್ಥಾ ಸ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂರ್ವಿರಲದ್ರವಾ |೩೪೫|
सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४|| विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|
🔊 Audio coming soon
ಕಃ ಪುನರ್ಮಣ್ಡಾದೀನಾಂ ಭೇದ ಇತ್ಯಾಹ- ಸಿಕ್ಥೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪೇಯಾ ಸಿಕ್ಥಸಮನ್ವಿತೇತಿ ಅತ್ರ ಪೇಯಾ ಯವಾಗೂರುಚ್ಯತೇ, ಸಾ ಚ ಸಿಕ್ಥಸಮನ್ವಿತಾ ಭವತಿ| ವಿಲೇಪೀ ಬಹುಸಿಕ್ಥಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಬಹುಸಿಕ್ಥಾ ಘನಸಿಕ್ಥಾ ಪೃಥಗ್ದ್ರವರಹಿತಾ, ಅತ ಏವ ಲೇಹ್ಯಾ| ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾ ಯಾ ಪೇಯಾ ಯವಾಗ್ವಪರಪರ್ಯಾಯಾ ತಸ್ಯಾ ವಿಲೇಪೀಸಕಾಶಾದ್ಭೇದಜ್ಞಾಪನಾಯಾಹ- ಯವಾಗೂರ್ವಿರಲದ್ರವೇತಿ| ಯವಾಗೂಃ ಪೇಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೇನಾಸಿಕ್ಥೋ ಮಣ್ಡಃ, ಪೇಯಾ ಯವಾಗ್ವಪರಪರ್ಯಾಯಾ ಸಿಕ್ಥಸಮನ್ವಿತಾ ವಿರಲದ್ರವಾ, ವಿಲೇಪೀ ಘನಸಿಕ್ಥಾ ಲೇಹ್ಯಾ ಪೃಥಗ್ದ್ರವರಹಿತೇತಿ ಭೇದತ್ರಯಂ ಸಿಕ್ಥೈರ್ವಿರಹಿತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶ್ಲೋಕೇನೋಕ್ತಮ್| ಕೇಚಿತ್ “ಅನ್ನಂ ಪಞ್ಚಗುಣೇ ತೋಯೇ, ಯವಾಗೂಂ ಷಡ್ಗುಣೇ ಪಚೇತ್| ಚತುರ್ದಶಗುಣೇ ಮಣ್ಡಂ, ವಿಲೇಪೀಂ ತು ಚತುರ್ಗುಣೇ”- ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಾದರ್ಶನಾತ್ ಪೇಯಾಯವಾಗ್ವೋರ್ಭೇದಮಾಹುಃ||೩೪೪||-
Adhikarana 243 (345) · Śloka 345
ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ಪಾಯಸೋ ಬಲ್ಯೋ ಮೇದಃಕಫಕರೋ ಗುರುಃ ||೩೪೫||
विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||
🔊 Audio coming soon
ವಿಲೇಪೀಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್ ಪಾಯಸಸ್ಯಾಪಿ ಗುಣಮಾಹ- ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀತ್ಯಾದಿ| ಪಾಯಸೋ ದುಗ್ಧತಣ್ಡುಲಸಿದ್ಧಃ| ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ಪ್ರಭಾವಾತ್, ಸವಾತತೋದಶೂಲಾ ಮಲಾಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ||೩೪೫||
Adhikarana 244 (346) · Śloka 346
ಕಫಪಿತ್ತಕರೀ ಬಲ್ಯಾ ಕೃಶರಾಽನಿಲನಾಶನೀ |೩೪೬|
कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|
🔊 Audio coming soon
ಕೃಶರಾಗುಣಮಾಹ- ಕಫೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಶರಾ ತಿಲತಣ್ಡುಲಮಾಷಕೃತಾ ಯವಾಗೂಃ|೩೪೬|
Adhikarana 245 (346) · Śloka 347
ಧೌತಸ್ತು ವಿಮಲಃ ಶುದ್ಧೋ ಮನೋಜ್ಞಃ ಸುರಭಿಃ ಸಮಃ ||೩೪೬|| ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸುಪ್ರಸ್ರುತಸ್ತೂಷ್ಣೋ ವಿಶದಸ್ತ್ವೋದನೋ ಲಘುಃ |೩೪೭|
धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६|| स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|
🔊 Audio coming soon
ಭಕ್ತಗುಣಮಾಹ- ಧೌತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶುದ್ಧಃ ಸ್ವಯಮೇವ ಧವಲಃ, ವಿಗತಮಲಸ್ತು ಕಣ್ಡನಾದ್ಧೌತತ್ವೇನ ಚಾಪಗತಾವಶಿಷ್ಟಮಲಃ| ಮನೋಜ್ಞೋ ಮನೋರಮಃ| ಸುರಭಿಃ ಸುಗನ್ಧಿಃ| ಸಮಃ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸರ್ವೋಽಪಿ ಸ್ವಿನ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಪ್ರಸ್ರುತಃ ಸುಷ್ಠುಗಾಲಿತಃ| ಉಷ್ಣಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ವಿಶದಃ ಸುಸಿದ್ಧಃ, ಸ ಚ ಸಕ್ತತ್ವಾದಿದೋಷರಹಿತಃ| ಏವಮ್ಭೂತ ಓದನೋ ಲಘುಃ||೩೪೬||-
Adhikarana 246 (347) · Śloka 347
ಅಧೌತೋಽಪ್ರಸ್ರುತೋಽಸ್ವಿನ್ನಃ ಶೀತಶ್ಚಾಪ್ಯೋದನೋ ಗುರುಃ ||೩೪೭||
अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಪರೀತಗುಣಮಾಹ- ಅಧೌತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏವಮ್ಭೂತ ಓದನೋ ಗುರುಃ||೩೪೭||
Adhikarana 247 (348) · Śloka 348
ಲಘುಃ ಸುಗನ್ಧಿಃ ಕಫಹಾ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಃ |೩೪೮|
लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|
🔊 Audio coming soon
ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲೌದನಗುಣಮಾಹ- ಲಘ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲೋ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಸಾಧಿತ ಓದನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|೩೪೮|
Adhikarana 248 (348) · Śloka 349
ಸ್ನೇಹೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಫಲೈಃ ಕನ್ದೈರ್ವಿದಲಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಾಃ ||೩೪೮|| ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾ ಬಲ್ಯಾ ಯೇ ಚ ಕ್ಷೀರೋಪಸಾಧಿತಾಃ |೩೪೯|
स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८|| गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|
🔊 Audio coming soon
ಓದನವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶಿಷ್ಟದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಾನಾಂ ಗುಣಮಾಹ- ಸ್ನೇಹೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹೈರ್ಘೃತಾದಿಭಿಃ| ಮಾಂಸಫಲಕನ್ದಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ವಿದಲಂ ಶಮೀಧಾನ್ಯಾವಯವಃ, ಚಕಾರಾಚ್ಛಾಕಾದೀನಾಮಪ್ಯವರೋಧಃ| ಕ್ಷೀರೋಪಸಾಧಿತಾ ಉದಕಾದಿಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪಾಯಸಾದನ್ಯೇ||೩೪೮||-
Adhikarana 249 (349) · Śloka 349
ಸುಸ್ವಿನ್ನೋ ನಿಸ್ತುಷೋ ಭೃಷ್ಟ ಈಷತ್ ಸೂಪೋ ಲಘುರ್ಹಿತಃ ||೩೪೯||
सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಹಿತಮಾಹ- ಸುಸ್ವಿನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಈಷತ್ ಸೂಪ ಇತಿ ಈಷದ್ಭೃಷ್ಟ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತತ್ರ, ಅಭರ್ಜಿತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಭರ್ಜಿತಮುದ್ಗಾದಿಸೂಪಸ್ಯ ಲಾಘವಂ; ಮಾಷಸೂಪಸ್ಯ ತು ಭರ್ಜಿತಾದಿನಾ ಲಾಘವಮಿತ್ಯೇಕೇ, ಭರ್ಜಿತಸ್ಯಾಪಿ ನ ಲಾಘವಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಈಷತ್ಸೂಪ’ ಇತಿ ನ ಪಠನ್ತಿ, ಕಿನ್ತು ಪಾಠಾನ್ತರಂ ಪಠನ್ತಿ, ತಚ್ಚಾದೃಷ್ಟತ್ವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್||೩೪೯||
Adhikarana 250 (350) · Śloka 350
ಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಂ ಶಾಕಂ ಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಸಂಸ್ಕೃತಮ್ | ಅಸ್ವಿನ್ನಂ ಸ್ನೇಹರಹಿತಮಪೀಡಿತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೩೫೦||
स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् | अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಹಿತಮಭಿಧಾಯಾಪರಾಣ್ಯಪಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ಯಾಹ- ಸ್ವಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾತ್, ಅನ್ಯಥೇತಿ ಅಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೫೦||
Adhikarana 251 (351) · Śloka 352
ಮಾಂಸಂ ಸ್ವಭಾವತೋ ವೃಷ್ಯಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಬಲವರ್ಧನಮ್ | ಸ್ನೇಹಗೋರಸಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಫಲಾಮ್ಲಕಟುಕೈಃ ಸಹ ||೩೫೧|| ಸಿದ್ಧಂ ಮಾಂಸಂ ಹಿತಂ ಬಲ್ಯಂ ರೋಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರು |೩೫೨|
मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् | स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१|| सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಸ್ಯ ವ್ಯಞ್ಜನೋತ್ತಮಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಜಂ ಗುಣಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹೋ ಘೃತಾದಿಃ, ಗೋರಸೋ ದಧ್ಯಾದಿಃ, ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಫಲಾಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಾದಿ, ಕಟುಕಂ ಮರಿಚಾದಿ, ಪ್ರಕೃತ್ಯನುರೂಪಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾನುರೂಪಂ ಚ ಬಲ್ಯತ್ವಾದಿ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಅಯಂ ತಲಿತಮಾಂಸಾನಾಂ ಗುಣ ಉಕ್ತಃ||೩೫೧||-
Adhikarana 252 (352) · Śloka 353
ತದೇವ ಗೋರಸಾದಾನಂ ಸುರಭಿದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಮ್ ||೩೫೨|| ವಿದ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಕಫೋದ್ರೇಕೀ ಬಲಮಾಂಸಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ |೩೫೩|
तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२|| विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೈವ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಪ್ರದಿಗ್ಧತ್ವೇನ ಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ತದೇವೇತಿ ಮಾಂಸಮ್| ಆದಾನಂ ಘನದ್ರವಾವಾಪಃ| ಸುರಭಿದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಂ ಹಿಙ್ಗುಮರಿಚಾಜಾಜಿಪ್ರಭೃತಿಸಂಸ್ಕೃತಮ್, ಅಯಂ ಪ್ರಲೇಹಮಾಂಸಾನಾಂ ಗುಣ ಉಕ್ತಃ||೩೫೨||-
Adhikarana 253 (353) · Śloka 354
ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಹರ್ಷಣಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಗುರು ||೩೫೩|| ರೋಚನಂ ಬಲಮೇಧಾಗ್ನಿಮಾಂಸೌಜಃಶುಕ್ರವರ್ಧನಮ್ |೩೫೪|
परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३|| रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಸ್ಯ ಪರಿಶುಷ್ಕತ್ವೇನ ಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಪರಿಶುಷ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಯೋರಯಂ ವಿಶೇಷಃ- “ಭೃಷ್ಟಂ ಬಹುಘೃತೇ ಸಿಕ್ತಂ ಮುಹುರುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಮೃದು| ಜೀರಕಾದ್ಯೈರ್ಘನಂ ಮಾಂಸಂ ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ತದುಚ್ಯತೇ|| ತದೇವ ಗೋರಸಾದಾನಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಮಿತಿ ವಿಶ್ರುತಮ್”- ಇತಿ| ಸ್ಥಿರಂ ಕಠಿನಮ್| ಹರ್ಷಣಂ ಹರ್ಷೋತ್ಪಾದಕಮ್| ಬಲಮುತ್ಸಾಹಃ, ಓಜೋ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಂ ಧಾತುಧಾಮ| ಅಯಂ ಶೂಲ್ಯಗುಣ ಉಕ್ತಃ||೩೫೩||-
Adhikarana 254 (354) · Śloka 354
ತದೇವೋಲ್ಲುಪ್ತಪಿಷ್ಟತ್ವಾದುಲ್ಲುಪ್ತಮಿತಿ ಪಾಚಕಾಃ ||೩೫೪||
तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಶೂಲ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಶೂಲ್ಯವಿಶೇಷಾಣಾಮಪಿ ಗುಣಮಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ತದೇವ ಪರಿಶುಷ್ಕಮೇವ; ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿರನ್ತರಂ ಛೇದನಾತಿಶಯೇನಾಣುಶಶ್ಛಿನ್ನತ್ವಾತ್ ಪಿಷ್ಟಮಿವೋಲ್ಲುಪ್ತಪಿಷ್ಟಮ್; ಉಲ್ಲುಪ್ತಮಿತಿ ಪಾಚಕಾ ಇತಿ ‘ವದನ್ತಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ; ಪಾಚಕಾಃ ಸೂಪಕಾರಾಃ||೩೫೪||
Adhikarana 255 (355) · Śloka 355
ಪರಿಶುಷ್ಕಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಹ್ನೌ ಪಕ್ವಮತೋ ಲಘು |೩೫೫|
परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೈವಾಙ್ಗಾರಪಕ್ವಸ್ಯ ಪರಿಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಪರಿಶುಷ್ಕೇತ್ಯಾದಿ| ವಹ್ನಾವಿತಿ ಅಙ್ಗಾರತಾಪಿತತ್ವಾತ್, ಅತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪರಿಶುಷ್ಕಾಲ್ಲಘು ಭವತಿ|೩೫೫|-
Adhikarana 256 (356) · Śloka 356
ತದೇವ ಶೂಲಿಕಾಪ್ರೋತಮಙ್ಗಾರಪರಿಪಾಚಿತಮ್ ||೩೫೫|| ಜ್ಞೇಯಂ ಗುರುತರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಗುರುಪಾಕತಃ |೩೫೬|
तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५|| ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|
🔊 Audio coming soon
ಉಲ್ಲುಪ್ತಪಿಷ್ಟಪ್ರದಿಗ್ಧಗುಣಮಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಶೂಲಿಕಾಪ್ರೋತಮಿತಿ ಲೋಹಾದಿಶಲಾಕಾರೋಪಿತಮ್| ಪ್ರದಿಗ್ಧಮಿತಿ ಸ್ನೇಹಧಾನ್ಯಾಮ್ಲತಕ್ರಾದಿನಾ ಪ್ರದಿಗ್ಧಮ್| ಪರಿಶುಷ್ಕಾದ್ಗುರುಪಾಕಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗುರುತರಂ, ಸ್ನೇಹಾದಿಪ್ರದಿಗ್ಧತ್ವಾದೇವ||೩೫೬||
Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358
ಉಲ್ಲುಪ್ತಂ ಭರ್ಜಿತಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತಪ್ತಂ ಕನ್ದುಪಾಚಿತಮ್ ||೩೫೬|| ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಚ ಶೂಲ್ಯಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದೀದೃಶಮ್ | ಮಾಂಸಂ ಯತ್ತೈಲಸಿದ್ಧಂ ತದ್ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಂ ಪಿತ್ತಕೃದ್ಗುರು ||೩೫೭|| ಲಘ್ವಗ್ನಿದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಮ್ | ಅನುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಮನೋಜ್ಞಂ ಘೃತಸಾಧಿತಮ್ ||೩೫೮||
उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६|| परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् | मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७|| लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् | अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಾನುಕ್ತಶೂಲ್ಯಾನ್ಯಾಹ- ಉಲ್ಲುಪ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಲ್ಲುಪ್ತಂ ಪೂರ್ವವತ್| ಭರ್ಜಿತಾದೀನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- “ಭರ್ಜಿತಂ ಸ್ಯಾದ್ಘೃತಾದೌ ತು ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಯತ್ ಸಾಧಿತಂ ಪುನಃ| ಅಪೂಪಾದಿಕೃತಂ ಪಿಷ್ಟಂ ದಧಿದಾಡಿಮಸೌರಭೈಃ|| ಸಿದ್ಧಂ ಸಾಜ್ಯೈಸ್ತಥಾಽಜಾಜೀಸಾಮುದ್ರಮರಿಚೈರಪಿ| ಅಙ್ಗಾರಾದಿಷು ಯತ್ ಪಕ್ವಂ ಪ್ರತಪ್ತಂ ತದುದಾಹೃತಮ್|| ಪಿಶಿತಂ ಸೌರಭೈರ್ಲಿಪ್ತಂ ಕನ್ದುಪಕ್ವಂ ಮಧುಪ್ರಭಮ್| ರಾಜಿಕಾಕಲ್ಕಲಿಪ್ತಂ ಚ ಕನ್ದುಪಾಚಿತಮುಚ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧೇ ಪೂರ್ವವತ್| “ಹಿಙ್ಗೂದಕೇ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಶೂಲೇ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಂ ತತಃ| ಸಿಕ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ತ್ವಾಽಮ್ಬುಧಾರಾಭಿರ್ವಿಧೂಮೇಽಗ್ನೌ ಪ್ರತಾಪಯೇತ್|| ಫಲಾಮ್ಲೇನಾಪಿ ಯತ್ ಪಕ್ವಂ ಶೂಲ್ಯಂ ತತ್ ಸೌರಭಾನ್ವಿತಮ್”- ಇತಿ| ಯಚ್ಚಾನ್ಯದೀದೃಶಮಿತಿ ಯದೇವಂವಿಧಂ ಮಾಂಸಂ ತೈಲಸಾಧಿತಂ ಭವತಿ ತದುಷ್ಣಾದಿಗುಣಕಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಘೃತಸಾಧಿತಮಾಹ- ಲಘ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೩೫೬-೩೫೮||
Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361
ಪ್ರೀಣನಃ ಪ್ರಾಣಜನನಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಕ್ಷಯಾಪಹಃ | ವಾತಪಿತ್ತಶ್ರಮಹರೋ ಹೃದ್ಯೋ ಮಾಂಸರಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೩೫೯|| ಸ್ಮೃತ್ಯೋಜಃಸ್ವರಹೀನಾನಾಂ ಜ್ವರಕ್ಷೀಣಕ್ಷತೋರಸಾಮ್ | ಭಗ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧೀನಾಂ ಕೃಶಾನಾಮಲ್ಪರೇತಸಾಮ್ ||೩೬೦|| ಆಪ್ಯಾಯನಃ ಸಂಹನನಃ ಶುಕ್ರದೋ ಬಲವರ್ಧನಃ |೩೬೧|
प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः | वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९|| स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् | भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०|| आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|
🔊 Audio coming soon
ಶೂಲ್ಯಂ ಮಾಂಸಮುಕ್ತಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಪರಿಶುಷ್ಕಭೇದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಿಭೇದಮೇವ, ತದಭಿಧಾಯ ದ್ರವಮಭಿಧಾತುಮಾಹ- ಪ್ರೀಣನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಪ್ಯಾಯನ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಿಸ್ವರಹೀನಜ್ವರಕ್ಷೀಣಕೃಶಾಲ್ಪರೇತಸಾಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕರಃ, ಸಂಹನನ ಇತಿ ಕ್ಷತೋರಸಾಂ ತಥಾ ಭಗ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧೀನಾಂ ಸನ್ಧಾನಕರಃ, ಶುಕ್ರದ ಇತಿ ಅಲ್ಪರೇತಸಾಂ, ಬಲವರ್ಧನ ಓಜೋಹೀನಸ್ಯ| ಏಣಾದಿಪ್ರಕೃತ್ಯನುವಿಧಾನೇನ ರಸಸ್ಯೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಾವೂಹ್ಯೌ, ಅನ್ಯಥಾ ಪ್ರಕೃತಿಗುಣಾಭಿಧಾನಂ ವ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ಯಾತ್||೩೫೯-೩೬೦||-
Adhikarana 259 (361) · Śloka 361
ಸ ದಾಡಿಮಯುತೋ ವೃಷ್ಯಃ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ದೋಷನಾಶನಃ ||೩೬೧||
स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೈವ ರಸಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಜಂ ಗುಣಮಾಹ- ಸ ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಇತಿ ಮಾಂಸರಸಃ| ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಕಟುಕಾದಿನಾ| ದೋಷಶಮನಸ್ತ್ರಿದೋಷಹರಃ||೩೬೧||
Adhikarana 260 (362) · Śloka 362
ಪ್ರೀಣನಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮುಖಶೋಷಿಣಾಮ್ | ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಪಹರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸೌರಾವಃ ಸ್ವಾದುಶೀತಲಃ ||೩೬೨||
प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् | क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||
🔊 Audio coming soon
ಸೌರಾವಗುಣಮಾಹ- ಪ್ರೀಣನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸೌರಾವೋ ರಸಸ್ಯೋಪರಿತನೋಽಚ್ಛೋ ಭಾಗಃ| ಶೀತಲಃ ಸುಶೀತಃ||೩೬೨||
Adhikarana 260 (363) · Śloka 363
ಯನ್ಮಾಂಸಮುದ್ಧೃತರಸಂ ನ ತತ್ ಪುಷ್ಟಿಬಲಾವಹಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಿರಸಂ ಮಾರುತಾವಹಮ್ ||೩೬೩||
यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸರಸಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋದ್ಧೃತರಸಸ್ಯ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಯತಃ ಪಿಷ್ಟಕ್ವಥಿತಗಾಲಿತಮಾಂಸಾದ್ರಸೋ ಗೃಹೀತಃ ಸ ನಿಃಸಾರತ್ವಾದುಕ್ತಗುಣಃ||೩೬೩||
Adhikarana 262 (364) · Śloka 364
ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಸದಾ ಪಥ್ಯಃ ಖಾನಿಷ್ಕಸ್ತು ಪರಂ ಗುರುಃ |೩೬೪|
दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|
🔊 Audio coming soon
ಕೇಚಿದತ್ರ ಖಾನಿಷ್ಕಗುಣಂ ಪಠನ್ತಿ- ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಮನ್ಯೇ ಪರಿಶುಷ್ಕಭೇದಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಅನ್ಯೇ ವೇಸವಾರಭೇದಂ ಖಾನಿಷ್ಕಮಾಹುಃ|೩೬೪|
Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366
ಮಾಂಸಂ ನಿರಸ್ಥಿ ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ಪುನರ್ದೃಷದಿ ಪೇಷಿತಮ್ ||೩೬೪|| ಪಿಪ್ಪಲೀಶುಣ್ಠಿಮರಿಚಗುಡಸರ್ಪಿಃಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಐಕಧ್ಯಂ ಪಾಚಯೇತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವೇಸವಾರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ ||೩೬೫|| ವೇಸವಾರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲ್ಯೋ ವಾತರುಜಾಪಹಃ |೩೬೬|
मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४|| पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् | ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५|| वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|
🔊 Audio coming soon
ವೇಸವಾರಗುಣಮಾಹ- ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಗುಡಂ ವಿಹಾಯ ‘ಹಿಙ್ಗುಸರ್ಪಿಃಸಮನ್ವಿತಮ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ನ ಸರ್ವೈರಾಚಾರ್ಯೈರ್ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ವೇಸವಾರಮಪ್ಯನ್ಯೇ ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೩೬೪-೩೬೫||-
Adhikarana 264 (366) · Śloka 367
ಕಫಘ್ನೋ ದೀಪನೋ ಹೃದ್ಯಃ ಶುದ್ಧಾನಾಂ ವ್ರಣಿನಾಮಪಿ ||೩೬೬|| ಜ್ಞೇಯಃ ಪಥ್ಯತಮಶ್ಚೈವ ಮುದ್ಗಯೂಷಃ ಕೃತಾಕೃತಃ |೩೬೭|
कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६|| ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|
🔊 Audio coming soon
ರಸಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮುದ್ಗಯೂಷಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಕಫಘ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಯೂಷಸ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ಕಫಘ್ನಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿದ್ ‘ಜ್ವರಘ್ನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೩೬೬||-
Adhikarana 265 (367) · Śloka 368
ಸ ತು ದಾಡಿಮಮೃದ್ವೀಕಾಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾದ್ರಾಗಷಾಡವಃ ||೩೬೭|| ರುಚಿಷ್ಯೋ ಲಘುಪಾಕಶ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾವಿರೋಧಕೃತ್ |೩೬೮|
स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७|| रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|
🔊 Audio coming soon
ಮುದ್ಗಯೂಷಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಾನ್ತರೇಣ ನಾಮಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ಇತಿ ಮುದ್ಗಯೂಷಃ| ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾವಿರೋಧಕೃದಿತಿ ವಾತಾದೀನಾಮೀಷದ್ವಿರೋಧಕೃದ್ವಾತಾದೀನಾಮೀಷಚ್ಛಮನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೬೭||-
Adhikarana 266 (368) · Śloka 369
ಮಸೂರಮುದ್ಗಗೋಧೂಮಕುಲತ್ಥಲವಣೈಃ ಕೃತಃ ||೩೬೮|| ಕಫಪಿತ್ತಾವಿರೋಧೀ ಸ್ಯಾದ್ವಾತವ್ಯಾಧೌ ಚ ಶಸ್ಯತೇ |೩೬೯|
मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८|| कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|
🔊 Audio coming soon
ಮಸೂರಾದಿಪಞ್ಚಕಯೂಷಮಾಹ- ಮಸುರೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತವ್ಯಾಧೌ ಚ ಶಸ್ಯತ ಇತಿ ಕಥಂ ಮುದ್ಗಮಸೂರಯೋರ್ಯೂಷೋ ವಾತೇ ಶಸ್ತಃ, ಕಥಂ ಕುಲತ್ಥಲವಣಯೋರ್ಯೋಗೇ ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧೀತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ಮಸೂರಾದಿತ್ರಯಾಣಾಂ ಶೈತ್ಯಾತ್ ಕುಲತ್ಥಲವಣಯೋರೌಷ್ಣ್ಯೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿತ್ವಂ; ಕುಲತ್ಥಲವಣಯೋಗಾದೇವ ಚ ವಾತೇ ಶಸ್ತಃ; ಸಂಯೋಗಶಕ್ತೇರ್ವಾಽಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾತ್||೩೬೮||-
Adhikarana 267 (369) · Śloka 370
ಮೃದ್ವೀಕಾದಾಡಿಮೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತೋಽನಿಲಾರ್ದಿತೇ ||೩೬೯|| ರೋಚನೋ ದೀಪನೋ ಹೃದ್ಯೋ ಲಘುಪಾಕ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ |೩೭೦|
मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९|| रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಕಯೂಷಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಾನ್ತರೇಣ ಗುಣಾನ್ತರಮಾಹ- ಮೃದ್ವೀಕೇತ್ಯಾದಿ| ಮಸೂರಾದಿಯೂಷೋ ಮೃದ್ವೀಕಾದಾಡಿಮಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತೋಽತೀವ ವಾತಹರಃ||೩೬೯||-
Adhikarana 268 (370) · Śloka 371
ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಯೂಷೌ ತು ಕಫಮೇದೋವಿಶೋಷಿಣೌ ||೩೭೦|| ಪಿತ್ತಘ್ನೌ ದೀಪನೌ ಹೃದ್ಯೌ ಕೃಮಿಕುಷ್ಠಜ್ವರಾಪಹೌ |೩೭೧|
पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०|| पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯಯೂಷಾನಾಹ- ಪಟೋಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪಟೋಲಾದಿಷು ಚ ಯೂಷಸ್ಯ ಸೂಪಯೋನಿತ್ವಾನ್ಮುದ್ಗಾದಿಕಂ ತ್ರಿಗುಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಇಮೌ ದ್ವಾವಪಿ ಯೂಷೌ ಭಿನ್ನೌ ಜ್ಞೇಯೌ, ನ ತು ದ್ವಯೋರಪ್ಯೇಕಃ||೩೭೦||-
Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373
ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪ್ರಸೇಕಾರೋಚಕಜ್ವರಾನ್ ||೩೭೧|| ಹನ್ತಿ ಮೂಲಕಯೂಷಸ್ತು ಕಫಮೇದೋಗಲಗ್ರಹಾನ್ | ಕುಲತ್ಥಯೂಷೋಽನಿಲಹಾ ಶ್ವಾಸಪೀನಸನಾಶನಃ ||೩೭೨|| ತೂಣೀಪ್ರತೂಣೀಕಾಸಾಶ್ಮಗುಲ್ಮಮೇದಃಕಫಾವಹಃ |೩೭೩|
श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१|| हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् | कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२|| तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|
🔊 Audio coming soon
ಕಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಕಯೂಷೋ ಬಾಲಶುಷ್ಕಮೂಲಕಯೂಷಃ, ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತ ‘ಯದ್ಯಪಿ ಬಾಲಮೂಲಕಂ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತಥಾಪಿ ತಸ್ಯ ನ ಯೂಷಕರಣೇ ಶ್ರುತಿರಸ್ತಿ” ಇತ್ಯಾಹ| ಅಯಮಪಿ ಮುದ್ಗಾದಿಸಹಿತೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೩೭೧-೩೭೨||-
Adhikarana 270 (373) · Śloka 374
ದಾಡಿಮಾಮಲಕೈರ್ಯೂಷೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸಂಶಮನೋ ಲಘುಃ ||೩೭೩|| ಪ್ರಾಣಾಗ್ನಿಜನನೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮೇದೋಘ್ನೋ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ |೩೭೪|
दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३|| प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|
🔊 Audio coming soon
ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಮೇಕ ಏವ ಸಮುದ್ಗಶ್ಚ| ನ ವಿರೇಕಂ ಕರೋತಿ ನಾಪಿ ವಮನಂ ಕಿನ್ತು ತತ್ಸ್ಥಮೇವ ದೋಷಂ ಶಮಯತೀತಿ ಸಂಶಮನಃ| ಪ್ರಾಣೋ ಭಾರಹರಣಾದಿಶಕ್ತಿಃ||೩೭೩||-
Adhikarana 271 (374) · Śloka 374
ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷಸ್ತು ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಕಫೇ ಹಿತಃ ||೩೭೪||
मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||
🔊 Audio coming soon
ಮುದ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಾಹೀ ಅತಿಸಾರಾದೀನಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ| ಅಯಮಪ್ಯೇಕಃ||೩೭೪||
Adhikarana 272 (375) · Śloka 375
ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷಃ ಕಣ್ಠ್ಯೋಽನಿಲಾಪಹಃ |೩೭೫|
यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|
🔊 Audio coming soon
ಯವಕೋಲೇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಮಪ್ಯೇಕಃ|೩೭೫|-
Adhikarana 273 (375) · Śloka 375
ಸರ್ವಧಾನ್ಯಕೃತಸ್ತದ್ವದ್ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರಾಣವರ್ಧನಃ ||೩೭೫||
सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಧಾನ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಧಾನ್ಯಕೃತ ಅಯೂಷಯೋನಿತ್ವಾಚ್ಛೂಕಧಾನ್ಯಕುಧಾನ್ಯೇ ವಿಹಾಯ ಮುದ್ಗಾದಿಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಾಮಪಥ್ಯವರ್ಜ್ಯಂ ಯೂಷಃ| ಅಯಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ನವಮುಷ್ಟಿನಾಮ್ನಾಽಭಿಹಿತಃ||೩೭೫||
Adhikarana 274 (376) · Śloka 376
ಖಡಕಾಮ್ಬಲಿಕೌ ಹೃದ್ಯೌ ತಥಾ ವಾತಕಫೇ ಹಿತೌ |೩೭೬|
खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|
🔊 Audio coming soon
ಖಡೇತ್ಯಾದಿ| ಖಡಕಾಮ್ಬಲಿಕೌ ಯೂಷವಿಶೇಷೌ| ತತ್ರ ಖಡೋ ದ್ವಿವಿಧಃ- ಸತಕ್ರಶಮೀಧಾನ್ಯಃ, ಸತಕ್ರಶಾಕಶ್ಚ| ತಥಾಹಿ- “ಸತಕ್ರಾಣಿ ಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕಾಣಿ ಖಡಾನಿ” ಇತಿ, ಸತಕ್ರಶಾಕಸ್ತು “ಕಪಿತ್ಥತಕ್ರಚಾಙ್ಗೇರೀಮರಿಚಾಜಾಜೀಚಿತ್ರಕೈಃ| ಸುಪಕ್ವಃ ಖಡಯೂಷೋಽಯಮಥ ಕಾಮ್ಬಲಿಕೋಽಪರಃ|| ದಧ್ಯಮ್ಲಲವಣಸ್ನೇಹತಿಲಮಾಷಸಮನ್ವಿತಃ”- ಇತಿ| ತಕ್ರಾಮ್ಲಸಿದ್ಧಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ, ಅಮ್ಲಾನಾಂ ಬಹುತ್ವಾತ್| ಜೇಜ್ಝಟಮತೇ ತು ದಧಿದಾಡಿಮಮಾಷಶಾಕಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಖಡ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ನಲಮತೇ ತು “ತಿಲಂ ಸುಲುಞ್ಚಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರೇ ತ್ರ್ಯಹೋಷಿತಮ್| ಪಟೇ ಪೂತಂ ಪಚೇದ್ಧೀಮಾನಾರ್ದ್ರಕಾವಾಪಿತೇ ಘೃತೇ| ಮರಿಚಾಜಾಜಿಸಾಮುದ್ರೈರ್ಯುಕ್ತಸ್ತಿಲಖಡೋ ಭವೇತ್”- ಇತಿ| ಕಾಮ್ಬಲಿಕಲಕ್ಷಣಂ ತತ್ರೈವೋಕ್ತಂ “ದಧಿಮಸ್ತ್ವಮ್ಲಸಿದ್ಧಸ್ತು ಯೂಷಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಪುನಃ ಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಬೀಜಪೂರಕಸೌರಭೈಃ|| ಸಂಯೋಜ್ಯ ಮಥಿತಃ ಸ್ವಚ್ಛ ಏಷ ಕಾಮ್ಬಲಿಕೋ ಭವೇತ್”- ಇತಿ|೩೭೬|-
Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377
ಬಲ್ಯಃ ಕಫಾನಿಲೌ ಹನ್ತಿ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲೋಽಗ್ನಿದೀಪನಃ ||೩೭೬|| ದಧ್ಯಮ್ಲಃ ಕಫಕೃದ್ಬಲ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಾತಹರೋ ಗುರುಃ | ತಕ್ರಾಮ್ಲಃ ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಷರಕ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ ||೩೭೭||
बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६|| दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः | तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||
🔊 Audio coming soon
ಯೇನ ಯೇನಾಮ್ಲೇನ ಸಿದ್ಧೋ ಯೂಷೋ ಯಂ ಯಂ ಗುಣಂ ಕರೋತಿ ತಂ ತಂ ಗುಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬಲ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಾಡಿಮೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ಯೋಽಮ್ಲೋ ಯೂಷಃ ಸ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಃ| ದಧ್ಯಮ್ಲ ಇತಿ ದಧ್ನಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಯೋಽಮ್ಲೋ ಯೂಷಃ ಸ ದಧ್ಯಮ್ಲಃ| ತಕ್ರಾಮ್ಲೋಽಪ್ಯೇವಮ್| ಪ್ರದೂಷಣಃ ಪ್ರಕೋಪಣಃ| ‘ದಾಡಿಮಧಾನ್ಯಾಮ್ಲದಧಿತಕ್ರೈರಮ್ಲತ್ವಂ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಸ್ಯೈವ’ ಇತ್ಯೇಕೇ||೩೭೬-೩೭೭||
Adhikarana 276 (378) · Śloka 378
ಖಡಾಃ ಖಡಯವಾಗ್ವಶ್ಚ ಷಾ(ಖಾ)ಡವಾಃ ಪಾನಕಾನಿ ಚ | ಏವಮಾದೀನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯತಃ ||೩೭೮||
खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च | एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||
🔊 Audio coming soon
ಖಡಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಖಡಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ| ಖಡಯವಾಗ್ವ ಇತಿ ಖಡೈರುಕ್ತಲಕ್ಷಣೈಃ ಸಿದ್ಧಾ ಯವಾಗ್ವಃ ಖಡಯವಾಗ್ವಃ| ಷಾ(ಖಾ)ಡವಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ- “ಸ್ಪಷ್ಟಾಮ್ಲಮಧುರೋಽಸ್ಪಷ್ಟಕಷಾಯಲವಣೋಷಣಃ| ಅತಿಕ್ತಃ ಖಾಡವಃ ಕೋಲಕಪಿತ್ಥಾದ್ಯುಪಬೃಂಹಿತಃ”- ಇತಿ; ಖಾಡವಾ ಇತಿ ಬಹುವಚನಂ ಖಾಡವಭೂಯಸ್ತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಯೇ, ತಚ್ಚ ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್| ಪಾನಕಾನಿ ಅಮ್ಲಿಕಾದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕೃತಾನಿ, ಏವಮಾದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಸಟ್ಟಕಪ್ರಭೃತೀನಿ||೩೭೮||
Adhikarana 277 (379) · Śloka 379
ಅಸ್ನೇಹಲವಣಂ ಸರ್ವಮಕೃತಂ ಕಟುಕೈರ್ವಿನಾ | ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಲವಣಸ್ನೇಹಕಟುಕೈಃ ಸಂಯುತಂ ಕೃತಮ್ ||೩೭೯||
अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना | विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಕೃತಾಕೃತಯೂಷಯೋಃ ಪರಿಭಾಷಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಸ್ನೇಹಲವಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಟುಕೈಃ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ||೩೭೯||
Adhikarana 278 (380) · Śloka 380
ಅಥ ಗೋರಸಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಫಲಾಮ್ಲೈರಮ್ಲಿತಂ ಚ ಯತ್ | ಯಥೋತ್ತರಂ ಲಘು ಹಿತಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾಸಂಸ್ಕೃತಂ ರಸಮ್ ||೩೮೦||
अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् | यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||
🔊 Audio coming soon
ತಯೋರ್ಯೂಷಯೋರಮ್ಲಾನ್ತರಸಂಯೋಗೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾಸಂಸ್ಕೃತಯೋರಪಿ ಗುರುಲಾಘವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ನಪುಂಸಕನಿರ್ದೇಶಾದ್ರಸಮಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಭೀಷ್ಟಂ, ತೇನ ಯೂಷರಸಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಗುರುಲಾಘವಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ; ಸಂಸ್ಕೃತಾದಸಂಸ್ಕೃತಂ ಲಘ್ವಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ರಸೋಽತ್ರ ಮಾಂಸರಸಃ||೩೮೦||
Adhikarana 279 (381) · Śloka 381
ದಧಿಮಸ್ತ್ವಮ್ಲಸಿದ್ಧಸ್ತು ಯೂಷಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ |೩೮೧|
दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|
🔊 Audio coming soon
ಯೂಷಕಾಮ್ಬಲಿಕಯೂಷಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ- ದಧೀತ್ಯಾದಿ|೩೮೧|-
Adhikarana 280 (381) · Śloka 382
ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕವಿಕೃತಿಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ವಿರೂಢಕಮ್ ||೩೮೧|| ಸಿಣ್ಡಾಕೀ ಚ ಗುರೂಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕಫಪಿತ್ತಕರಾಣಿ ಚ |೩೮೨|
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१|| सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಶಾಕವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಕೃತಾನ್ನಾನಾಂ ಗುಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತಿಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಿಲವಿಕೃತಿರ್ಮೋದಕಾದಿಃ, ಪಿಣ್ಯಾಕವಿಕೃತಿಃ ಫುಟ್ಟಾಢಕಾದಿಃ| ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಸ್ಯ ಶುಷ್ಕಶಾಕಸ್ಯ ವಿರೂಢಕಸ್ಯ ಚ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ದೇಶಪುರುಷವಿಶೇಷತೋ ಜ್ಞೇಯಾನಿ| ವಿರೂಢಮಙ್ಕುರಿತಂ ವಿಗತರೋಹಂ ವಾ, ಅನ್ಯೇ ಶಾಕಮೇವಾತ್ಯನ್ತರೂಢಂ ವಿರೂಢಮಾಹುಃ| ಸಿಣ್ಡಾಕೀ ಅನಾಸುತಾ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಾ ಸುಹ್ಮೇಷು, ‘ಅನ್ನಾದಿಷ್ವಾಸುತಸಿಣ್ಡಾಕೀ ಶುಕ್ತಗುಣಾ ನೋಕ್ತಗುಣಾ’ ಇತ್ಯೇಕೇ, ‘ಅನಾಸುತಸಿಣ್ಡಾಕೀ ಶಾಕವರ್ಗೇ ಉಕ್ತಗುಣೇತ್ಯಾಸುತಸಿಣ್ಡಾಕ್ಯಾ ಏವಾಯಂ ಗುಣಃ’ ಇತ್ಯೇಕೇ, ಮೂಲಕಾದಿಶಾಕಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ಸುಗನ್ಧಿಕಟುಕದ್ರವ್ಯಾನ್ವಿತಂ ವಟಕೀಕೃತಂ ಸುಹ್ಮೇಷು ‘ಸಿಣ್ಡಾಕೀ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶಾಕಸಿಕ್ಥಮಣ್ಡಾಸುತಿಃ ಸಿಣ್ಡಾಕೀ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ||೩೮೧||-
Adhikarana 281 (382) · Śloka 382
ತದ್ವಚ್ಚ ವಟಕಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದಾಹೀನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ ||೩೮೨||
तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||
🔊 Audio coming soon
ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ ವಟಕಾನೀತಿ ಸಿಣ್ಡಾಕೀವಟಕಾನಿ||೩೮೨||
Adhikarana 282 (383) · Śloka 383
ಲಘವೋ ಬೃಂಹಣಾ ವೃಷ್ಯಾ ಹೃದ್ಯಾ ರೋಚನದೀಪನಾಃ | ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಚ್ಛರ್ದಿಶ್ರಮಘ್ನಾ ರಾಗಷಾಡವಾಃ ||೩೮೩||
लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः | तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||
🔊 Audio coming soon
ರಾಗಷಾಡವಗುಣಮಾಹ- ಲಘವ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ರಾಗಃ- “ಸಿತಾರುಚಕಸಿನ್ಧೂತ್ಥೈಃ ಸವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಪರೂಷಕೈಃ| ಜಮ್ಬೂಫಲರಸೈರ್ಯುಕ್ತೋ ರಾಗೋ ರಾಜಿಕಯಾ ಕೃತಃ”- ಇತಿ| ಷಾಡವಾಃ ಪುನರ್ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಸಂಯೋಗಜಾ ನಾನಾವಿಧಾಃ||೩೮೩||
Adhikarana 282 (384) · Śloka 384
ರಸಾಲಾ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲ್ಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಚ ರೋಚನೀ |೩೮೪|
रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|
🔊 Audio coming soon
ರಸಾಲಾಗುಣಮಾಹ- ರಸಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ರಸಾಲಾ ಶಿಖರಿಣೀ|೩೮೪|-
Adhikarana 283 (384) · Śloka 384
ಸ್ನೇಹನಂ ಗುಡಸಂಯುಕ್ತಂ ಹೃದ್ಯಂ ದಧ್ಯನಿಲಾಪಹಮ್ ||೩೮೪||
स्नेहनं गुडसंयुक्तं हृद्यं दध्यनिलापहम् ||३८४||
🔊 Audio coming soon
ಸಗುಡದಧಿಗುಣಮಾಹ- ಸ್ನೇಹನಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೮೪||
Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388
ಸಕ್ತವಃ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಕ್ತಾಃ ಶೀತವಾರಿಪರಿಪ್ಲುತಾಃ | ನಾತಿದ್ರವಾ ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರಾ ಮನ್ಥ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ ||೩೮೫|| ಮನ್ಥಃ ಸದ್ಯೋಬಲಕರಃ ಪಿಪಾಸಾಶ್ರಮನಾಶನಃ | ಸಾಮ್ಲಸ್ನೇಹಗುಡೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೋದಾವರ್ತನಾಶನಃ ||೩೮೬|| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸದ್ರಾಕ್ಷಾಯುಕ್ತಃ ಪಿತ್ತವಿಕಾರನುತ್ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂದಕಯುತಃ ಕಫರೋಗನಿಬರ್ಹಣಃ ||೩೮೭|| ವರ್ಗತ್ರಯೇಣೋಪಹಿತೋ ಮಲದೋಷಾನುಲೋಮನಃ |೩೮೮|
सक्तवः सर्पिषाऽभ्यक्ताः शीतवारिपरिप्लुताः | नातिद्रवा नातिसान्द्रा मन्थ इत्युपदिश्यते ||३८५|| मन्थः सद्योबलकरः पिपासाश्रमनाशनः | साम्लस्नेहगुडो मूत्रकृच्छ्रोदावर्तनाशनः ||३८६|| शर्करेक्षुरसद्राक्षायुक्तः पित्तविकारनुत् | द्राक्षामधूदकयुतः कफरोगनिबर्हणः ||३८७|| वर्गत्रयेणोपहितो मलदोषानुलोमनः |३८८|
🔊 Audio coming soon
ಸಕ್ತುಮನ್ಥಮಾಹ- ಸಕ್ತವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮನ್ಥಃ ಸದ್ಯೋಬಲಕರ ಇತಿ ಸದ್ಯೋಬಲಕರೋಽಯಂ ನೋತ್ತರಕಾಲೇ(ಲಂ) ಬಲಕರೋ, ರೂಕ್ಷತ್ವಾತ್; ಅವಿಶೇಷೋಕ್ತಾವಪಿ ಯವಾದಿಶಕ್ತವೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ| ಮನ್ಥಸ್ಯೈವ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರಸಂಯುಕ್ತಸ್ಯ ಗುಣಾನ್ತರಮಾಹ- ಸಾಮ್ಲಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾವರ್ತನಾಶನತ್ವೇನಾಸ್ಯ ವಾತಹರತ್ವಮುಕ್ತಮ್||೩೮೫-೩೮೭||-
Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391
ಗೌಡಮಮ್ಲಮನಮ್ಲಂ ವಾ ಪಾನಕಂ ಗುರು ಮೂತ್ರಲಮ್ ||೩೮೮|| ತದೇವ ಖಣ್ಡಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಸಹಿತಂ ಪುನಃ | ಸಾಮ್ಲಂ ಸತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಹಿಮಂ ಪಾನಕಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿರತ್ಯಯಮ್ ||೩೮೯|| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ತು ಶ್ರಮಹರಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹತೃಷಾಪಹಮ್ | ಪರೂಷಕಾಣಾಂ ಕೋಲಾನಾಂ ಹೃದ್ಯಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಪಾನಕಮ್ ||೩೯೦|| ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಚ ಸರ್ವತಃ | ಪಾನಕಾನಾಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಗುರುಲಾಘವಮಾದಿಶೇತ್ ||೩೯೧|| ಇತಿ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ |
गौडमम्लमनम्लं वा पानकं गुरु मूत्रलम् ||३८८|| तदेव खण्डमृद्वीकाशर्करासहितं पुनः | साम्लं सतीक्ष्णं सहिमं पानकं स्यान्निरत्ययम् ||३८९|| मार्द्वीकं तु श्रमहरं मूर्च्छादाहतृषापहम् | परूषकाणां कोलानां हृद्यं विष्टम्भि पानकम् ||३९०|| द्रव्यसंयोगसंस्कारं ज्ञात्वा मात्रां च सर्वतः | पानकानां यथायोगं गुरुलाघवमादिशेत् ||३९१|| इति कृतान्नवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಪಾನಕಗುಣಮಾಹ- ಗೌಡಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗುಡಶಬ್ದೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್ ಸರ್ವೇಕ್ಷುವಿಕಾರಪಾನಕಗುಣ ಉಕ್ತಃ| ಅನಮ್ಲಮ್ ಈಷದಮ್ಲಮ್| ಪಾನಕಸ್ಯ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಪರಿಭಾಷಾಮಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ತದೇವ ಗೌಡಮೇವ, ಸಾಮ್ಲಂ ಸತಿನ್ತಿಡೀಕಾದಿದ್ರವ್ಯಂ, ಸತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ಮರಿಚಾದಿತೀಕ್ಷ್ಣದ್ರವ್ಯಸಹಿತಂ, ಸಹಿಮಂ ಸಕರ್ಪೂರಂ, ಪಾನಕಂ ಸ್ಯಾದ್ಭವೇತ್, ನಿರತ್ಯಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್; ಏವಂ ಖಣ್ಡಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಪಾನಕೇಷ್ವಮ್ಲಾದಿದ್ರವ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಮೃದ್ವೀಕಾಗ್ರಹಣಂ ಪಾನಕಯೋನಿಫಲೋಪಲಕ್ಷಣಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಪಾನಕಗುಣಮಾಹ- ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರೂಷಕಕೋಲಪಾನಕಯೋರ್ಗುಣಮಾಹ- ಪರೂಷಕಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರೂಷಕಂ ‘ಫಾಲಸಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕೋಲಂ ಬದರಃ| ಅನುಕ್ತಪಾನಕಗುಣಮಾಹ- ದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಪಾನಕೇ| ಉಕ್ತಾನುಕ್ತಪಾನಕಗುಣೋಽಯಮಿತ್ಯೇಕೇ| ಇತಿ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ||೩೮೮-೩೯೧||
Adhikarana 286 (392) · Śloka 392
ಅಥ ಭಕ್ಷ್ಯವರ್ಗಃ | ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕತಃ |೩೯೨|
अथ भक्ष्यवर्गः | वक्ष्याम्यतः परं भक्ष्यान् रसवीर्यविपाकतः |३९२|
🔊 Audio coming soon
ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಾದಿ| ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಲಡ್ಡುಕಾದಯಃ| ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕತ ಇತಿ ರಸಾದಿಭಿಃ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ|೩೯೨|-
Adhikarana 287 (392) · Śloka 393
ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಕೃತಾ ಬಲ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾ ಹೃದ್ಯಾಃ ಸುಗನ್ಧಿನಃ ||೩೯೨|| ಅದಾಹಿನಃ ಪುಷ್ಟಿಕರಾ ದೀಪನಾಃ ಪಿತ್ತನಾಶನಾಃ |೩೯೩|
भक्ष्याः क्षीरकृता बल्या वृष्या हृद्याः सुगन्धिनः ||३९२|| अदाहिनः पुष्टिकरा दीपनाः पित्तनाशनाः |३९३|
🔊 Audio coming soon
ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಯೋನಿವಿಶೇಷೇಣ ಗುಣವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗೋಧೂಮಪಿಷ್ಟವಿಕೃತಿಂ ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಯೇ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ತೇ ಕ್ಷೀರಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ| ಬಲ್ಯಾ ಇತಿ ಉತ್ಸಾಹಕರಾಃ| ಅದಾಹಿನ ಇತಿ ಈಷದ್ದಾಹಿನಃ| ದೀಪನಾಃ ಪುನಃ ಸ್ವವರ್ಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾತೋಪಹತಾಗ್ನೇಃ, ಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಭಾವಾದ್ವಾ||೩೯೨||-
Adhikarana 288 (393) · Śloka 394
ತೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಕರಾ ಹೃದ್ಯಾ ಘೃತಪೂರಾಃ ಕಫಾವಹಾಃ ||೩೯೩|| ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಗುರವೋ ರಕ್ತಮಾಂಸಲಾಃ |೩೯೪|
तेषां प्राणकरा हृद्या घृतपूराः कफावहाः ||३९३|| वातपित्तहरा वृष्या गुरवो रक्तमांसलाः |३९४|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀರಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| “ಮರ್ದಿತಾಃ ಸಮಿತಾಃ ಕ್ಷೀರನಾಲಿಕೇರಸಿತಾದಿಭಿಃ| ಅವಗಾಹ್ಯ ಘೃತೇ ಪಕ್ವೋ ಘೃತಪೂರೋಽಯಮುತ್ತಮಃ” ‘ಘೇವ(ಉ)ರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೩೯೩||-
Adhikarana 289 (394) · Śloka 395
ಬೃಂಹಣಾ ಗೌಡಿಕಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋಽನಿಲನಾಶನಾಃ ||೩೯೪|| ಅದಾಹಿನಃ ಪಿತ್ತಹರಾಃ ಶುಕ್ರಲಾಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ |೩೯೫|
बृंहणा गौडिका भक्ष्या गुरवोऽनिलनाशनाः ||३९४|| अदाहिनः पित्तहराः शुक्रलाः कफवर्धनाः |३९५|
🔊 Audio coming soon
ಗುಡಕೃತಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾನಾಹ- ಬೃಂಹಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಿತಾವೇಷ್ಟಿತಾ ಗುಡಪ್ರಧಾನೋದರಾ ‘ಗೌಡಿಕಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ||೩೯೪||-
Adhikarana 290 (395) · Śloka 396
ಮಧುಶೀರ್ಷಕಸಂಯಾವಾಃ ಪೂಪಾ ಯೇ ತೇ ವಿಶೇಷತಃ ||೩೯೫|| ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾಶ್ಚೈವ ಮೋದಕಾಸ್ತು ಸುದುರ್ಜರಾಃ |೩೯೬|
मधुशीर्षकसंयावाः पूपा ये ते विशेषतः ||३९५|| गुरवो बृंहणाश्चैव मोदकास्तु सुदुर्जराः |३९६|
🔊 Audio coming soon
ಮಧ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಿತಾವೇಷ್ಟಿತಾಃ ಪಾಕಘನೀಭೂತಾ ಮಧುರಾ ಘೃತೋದರಾ ಮಧುಮಸ್ತಕಾಃ, ತ ಏವ ‘ಮಧುಶೀರ್ಷಕಾ’ ಉಚ್ಯನ್ತೇ; ಕೇಚಿನ್ಮಧುಮಸ್ತಕಶಬ್ದೇನ ಖಜ್ಜಕಮಾಹುಃ| ಸಂಯಾವಾಃ ಪುನಃ- “ಸಮಿತಾಂ ಮಧು(ಘೃತ)ದುಗ್ಧೇನ ಮೋದಯಿತ್ವಾ ಸುಶೋಭನಾಮ್| ಪಚೇದ್ಘೃತೋತ್ತರೇ ಖಣ್ಡೇ ಕ್ಷಿಪೇದ್ಭಾಣ್ಡೇ ನವೇ ತತಃ|| ಸಂಯಾವೋಽಸೌ ಯುತಶ್ಚೂರ್ಣೈಃ ಖಣ್ಡೈಲಾಮರಿಚಾರ್ದ್ರಕೈಃ”- ಇತಿ| ಪೂಪಾಃ ‘ಪೂಆ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಮೋದಕಾ ಲಡ್ಡುಕಾಃ||೩೯೫||-
Adhikarana 291 (396) · Śloka 397
ರೋಚನೋ ದೀಪನಃ ಸ್ವರ್ಯಃ ಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಪವನಾಪಹಃ ||೩೯೬|| ಗುರುರ್ಮೃಷ್ಟತರಮಶ್ಚೈವ ಸಟ್ಟಕಃ ಪ್ರಾಣವರ್ಧನಃ |೩೯೭|
रोचनो दीपनः स्वर्यः पित्तघ्नः पवनापहः ||३९६|| गुरुर्मृष्टतरमश्चैव सट्टकः प्राणवर्धनः |३९७|
🔊 Audio coming soon
ಸಟ್ಟಕಗುಣಮಾಹ- ದೀಪನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೃಷ್ಟತರಃ ಅತಿಶಯೇನ ಸ್ವಾದುಃ| ಸಟ್ಟಕಭೇದಾ ಬಹವಃ; ತತ್ರೈಕ ಏವ ಲಿಖ್ಯತೇ- “ಲವಙ್ಗವ್ಯೋಷಖಣ್ಡೈಸ್ತು ದಧಿ ನಿರ್ಮಥ್ಯ ಗಾಲಿತಮ್| ದಾಡಿಮೀಬೀಜಸಂಯುಕ್ತಂ ಚನ್ದ್ರಚೂರ್ಣಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್|| ಸಟ್ಟಕಂ ಸುಪ್ರಮೋದಾಖ್ಯಂ ನಲಾದಿಭಿರುದಾಹೃತಮ್”- ಇತಿ| ಅಪರೇ ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಾಃ||೩೯೬||-
Adhikarana 292 (397) · Śloka 398
ಹೃದ್ಯಃ ಸುಗನ್ಧಿರ್ಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಫಕರೋ ಗುರುಃ ||೩೯೭|| ವಾತಾಪಹಸ್ತೃಪ್ತಿಕರೋ ಬಲ್ಯೋ ವಿಷ್ಯನ್ದ ಉಚ್ಯತೇ |೩೯೮|
हृद्यः सुगन्धिर्मधुरः स्निग्धः कफकरो गुरुः ||३९७|| वातापहस्तृप्तिकरो बल्यो विष्यन्द उच्यते |३९८|
🔊 Audio coming soon
ವಿಷ್ಯನ್ದಗುಣಮಾಹ- ಹೃದ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| “ಆಮಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಗುಡಾನ್ವಿತಮ್| ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರೋ ನಾತಿಘನೋ ವಿಷ್ಯನ್ದೋ ನಾಮ ನಾಮತಃ”- ಅನ್ಯೇ ತು ಘೃತಭ್ರಷ್ಟತಣ್ಡುಲಾನ್ ವಿಷ್ಯನ್ದಶಬ್ದೇನಾಹುಃ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೩೯೭||-
Adhikarana 293 (398) · Śloka 399
ಬೃಂಹಣಾ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಸ್ತು ಸಾಮಿತಾಃ ||೩೯೮|| ಹೃದ್ಯಾಃ ಪಥ್ಯತಮಾಸ್ತೇಷಾಂ ಲಘವಃ ಫೇನಕಾದಯಃ |೩೯೯|
बृंहणा वातपित्तघ्ना भक्ष्या बल्यास्तु सामिताः ||३९८|| हृद्याः पथ्यतमास्तेषां लघवः फेनकादयः |३९९|
🔊 Audio coming soon
ಸಮಿತಾಕೃತಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಗುಣಂ ಕೇಷುಚಿತ್ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿರಾಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ಬೃಂಹಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಾಮಿತಾ ಇತಿ ಫೇನಕಾದಿವಿಶೇಷಣಂ, ಸಮಿತಾ ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ, ತಯಾ ಕೃತಾಃ ಸಾಮಿತಾಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ಬೃಂಹಣಾ ಇತ್ಯಾದಯಃ ಸಮಿತಾಕೃತಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಾಃ, ಹೃದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಯಸ್ತು ಸಮಿತಾಕೃತಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷಫೇನಕಾದಿಗುಣಾಃ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತತ್ರ ಫೇನಕಾಃ “ವಿಮರ್ದ್ಯ ವಿಮಲಾಂ ಶುಕ್ಲಾಂ ಸಮಿತಾಂ ನಾತಿಶರ್ಕರಾಮ್| ಸಂವೇಷ್ಟನಾಯ ಗರ್ಭಾರ್ಥಂ ಖರಪಾಕಂ ಘೃತೇ ಪಚೇತ್|| ಫೇನಕಂ ಫೇನಸಙ್ಕಾಶಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಶಶಿಸನ್ನಿಭಮ್”- ಇತಿ||೩೯೮||-
Adhikarana 294 (399) · Śloka 400
ಮುದ್ಗಾದಿವೇಸವಾರಾಣಾಂ ಪೂರ್ಣಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೋ ಮತಾಃ ||೩೯೯|| ವೇಸವಾರೈಃ ಸಪಿಶಿತೈಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಗುರುಬೃಂಹಣಾಃ |೪೦೦|
मुद्गादिवेसवाराणां पूर्णा विष्टम्भिनो मताः ||३९९|| वेसवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः |४००|
🔊 Audio coming soon
ತ ಏವ ಸಾಮಿತಾದಯೋ ಮುದ್ಗಾದಿನ್ಯಸ್ತಗರ್ಭಾ ಭವನ್ತಿ, ತದಾ ತದ್ಗುಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮುದ್ಗಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಿನ್ನಪಿಷ್ಟಮುದ್ಗಾದಿಕಲ್ಕೋ ವೇಸವಾರಃ, ಪೂರ್ಣಾ ಭರಿತಾಃ| ಪಿಶಿತವೇಶವಾರಭರಿತಗುಣಮಾಹ- ವೇಸವಾರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಪಿಶಿತೈರಿತಿ ಪಿಶಿತವೇಸವಾರೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಪರೇ ವೇಸವಾರಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕೃತಮಾಹುಃ| ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಭರಿತಾಃ| ಇಮೇಽಪಿ ಸಾಮಿತಾಃ||೩೯೯||-
Adhikarana 295 (400) · Śloka 400
ಪಾಲಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜನನಾಃ, ಶಷ್ಕುಲ್ಯಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ ||೪೦೦||
पाललाः श्लेष्मजननाः, शष्कुल्यः कफपित्तलाः ||४००||
🔊 Audio coming soon
ಪಲಲಂ ತಿಲಪಿಷ್ಟಂ ಗುಡಾದ್ಯುಪೇತಂ, ತೇನ ಕೃತಾಃ ಪಾಲಲಾಃ; ಇಮೇಽಪಿ ಸಾಮಿತಾಃ| ಶಷ್ಕುಲ್ಯ ಇತಿ ಶಷ್ಕುಲ್ಯಃ ‘ಶಾಙ್ಕುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೪೦೦||
Adhikarana 296 (401) · Śloka 401
ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಾಃ ಪೈಷ್ಟಿಕಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಾಃ | ವಿದಾಹಿನೋ ನಾತಿಬಲಾ ಗುರವಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೪೦೧||
वीर्योष्णाः पैष्टिका भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः | विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ||४०१||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಿತಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾನಭಿಧಾಯ ಪಿಷ್ಟಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೈಷ್ಟಿಕಾಃ ತಣ್ಡುಲಪಿಷ್ಟಕೃತಾಃ||೪೦೧||
Adhikarana 297 (402) · Śloka 403
ವೈದಲಾ ಲಘವೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಸೃಷ್ಟಮಾರುತಾಃ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನಃ ಪಿತ್ತಸಮಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಾ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೦೨|| ಬಲ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾಸ್ತು ಗುರವೋ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮಾಷಸಾಧಿತಾಃ |೪೦೩|
वैदला लघवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः | विष्टम्भिनः पित्तसमाः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ||४०२|| बल्या वृष्यास्तु गुरवो विज्ञेया माषसाधिताः |४०३|
🔊 Audio coming soon
ವೈದಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವೈದಲಾ ಮುದ್ಗಾದಿಕೃತಾಃ||೪೦೨||
Adhikarana 298 (403) · Śloka 403
ಕೂರ್ಚಿಕಾವಿಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ ||೪೦೩||
कूर्चिकाविकृता भक्ष्या गुरवो नातिपित्तलाः ||४०३||
🔊 Audio coming soon
ವಿಗ್ರಥಿತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಘನತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಕೂರ್ಚಿಕಾ, ತಯಾ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಾಃ ಕೃತಾಃ ಕೂರ್ಚಿಕಾವಿಕೃತಾಃ||೪೦೩||
Adhikarana 299 (404) · Śloka 404
ವಿರೂಢಕಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋಽನಿಲಪಿತ್ತಲಾಃ | ವಿದಾಹೋತ್ಕ್ಲೇಶಜನನಾ ರೂಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರದೂಷಣಾಃ ||೪೦೪||
विरूढककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः | विदाहोत्क्लेशजनना रूक्षा दृष्टिप्रदूषणाः ||४०४||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೂಢಕಕೃತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿರೂಢಕಕೃತಾ ಅಙ್ಕುರಿತಮುದ್ಗಾದಿಕೃತಾಃ||೪೦೪||
Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406
ಹೃದ್ಯಾಃ ಸುಗನ್ಧಿನೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಲಘವೋ ಘೃತಪಾಚಿತಾಃ | ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ಬಲ್ಯಾ ವರ್ಣದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಾಃ ||೪೦೫|| ವಿದಾಹಿನಸ್ತೈಲಕೃತಾ ಗುರವಃ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಉಷ್ಣಾ ಮಾರುತದೃಷ್ಟಿಘ್ನಾಃ ಪಿತ್ತಲಾಸ್ತ್ವಕ್ಪ್ರದೂಷಣಾಃ ||೪೦೬||
हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः | वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ||४०५|| विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः | उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदूषणाः ||४०६||
🔊 Audio coming soon
ಘೃತತೈಲಪಕ್ವಭಕ್ಷ್ಯಸ್ಯ ಗುಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಹೃದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೪೦೫-೪೦೬||
Adhikarana 301 (407) · Śloka 407
ಫಲಮಾಂಸೇಕ್ಷುವಿಕೃತಿತಿಲಮಾಷೋಪಸಂಸ್ಕೃತಾಃ | ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಶ್ಚ ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಾಃ ||೪೦೭||
फलमांसेक्षुविकृतितिलमाषोपसंस्कृताः | भक्ष्या बल्याश्च गुरवो बृंहणा हृदयप्रियाः ||४०७||
🔊 Audio coming soon
ಯೋನಿವಿಶೇಷೇಣ ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಗುಣಾಗುಣವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಾನಿ ತಾಲಾದೀನಿ||೪೦೭||
Adhikarana 302 (408) · Śloka 408
ಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಪಕ್ವಾಸ್ತು ಲಘವೋ ವಾತಕೋಪನಾಃ | ಸುಪಕ್ವಾಸ್ತನವಶ್ಚೈವ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲಘವೋ ಮತಾಃ ||೪೦೮||
कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः | सुपक्वास्तनवश्चैव भूयिष्ठं लघवो मताः ||४०८||
🔊 Audio coming soon
ಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಪಕ್ವಾನಾಂ ಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧೇಭ್ಯೋ ಲಘುತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಪಕ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಪಾಲಂ ಕರ್ಪರಃ, ತತ್ರ ಪಕ್ವಾ ಮಣ್ಡಕಾದಯಃ; ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕರ್ಕಟೀಪ್ರಭೃತಯಃ||೪೦೮||
Adhikarana 303 (409) · Śloka 409
ಸಕಿಲಾಟಾದಯೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ |೪೦೯|
सकिलाटादयो भक्ष्या गुरवः कफवर्धनाः |४०९|
🔊 Audio coming soon
ಸಕಿಲಾಟಾದಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಿಲಾಟಃ ಕ್ಷೀರಕೂರ್ಚಿಕಾಪಿಣ್ಡಃ, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ತಕ್ರಪಿಣ್ಡಕಾದಯಃ|೪೦೯|-
Adhikarana 304 (409) · Śloka 409
ಕುಲ್ಮಾಷಾ ವಾತಲಾ ರೂಕ್ಷಾ ಗುರವೋ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೦೯||
कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ||४०९||
🔊 Audio coming soon
ಕುಲ್ಮಾಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯವಪಿಷ್ಟಮುಷ್ಣೋದಕೇ ಸಿಕ್ತಮೀಷತ್ಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಾದಿಪ್ರಕಾರಂ ಕುಲ್ಮಾಷಮಾಹುಃ, ‘ಯವಾದಯಃ ಸ್ವಿನ್ನಾ’ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಭಿನ್ನವರ್ಚಸೋ ದ್ರವಮಲಾಃ||೪೦೯||
Adhikarana 305 (410) · Śloka 410
ಉದಾವರ್ತಹರೋ ವಾಟ್ಯಃ ಕಾಸಪೀನಸಮೇಹನುತ್ |೪೧೦|
उदावर्तहरो वाट्यः कासपीनसमेहनुत् |४१०|
🔊 Audio coming soon
ಉದಾವರ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ವಾಟ್ಯೋ ಯವಗೋಧೂಮಾದಿಭಿರ್ದಲಿತೈಃ ಕೃತಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಭೃಷ್ಟಯವಕೃತೋ ಭಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುಃ|೪೧೦|-
Adhikarana 306 (410) · Śloka 410
ಧಾನೋಲುಮ್ಬಾಸ್ತು ಲಘವಃ ಕಫಮೇದೋವಿಶೋಷಣಾಃ ||೪೧೦||
धानोलुम्बास्तु लघवः कफमेदोविशोषणाः ||४१०||
🔊 Audio coming soon
ಧಾನೇತ್ಯಾದಿ| ಧಾನಾ ಭೃಷ್ಟಯವಾಃ; ಉಲುಮ್ಬಾ ಹೋಲಕಾಃ, ಅತ್ರ ಮುದ್ಗಕಲಾಯಾದಿಶಿಮ್ಬಾ ಅಗ್ನಿಪಕ್ವಾ ‘ಹೋಲಕಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ||೪೧೦||
Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412
ಶಕ್ತವೋ ಬೃಂಹಣಾ ವೃಷ್ಯಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಾಃ | ಪೀತಾಃ ಸದ್ಯೋಬಲಕರಾ ಭೇದಿನಃ ಪವನಾಪಹಾಃ ||೪೧೧|| ಗುರ್ವೀ ಪಿಣ್ಡೀ ಖರಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಲಘ್ವೀ ಸೈವ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ | ಶಕ್ತೂನಾಮಾಶು ಜೀರ್ಯೇತ ಮೃದುತ್ವಾದವಲೇಹಿಕಾ ||೪೧೨||
शक्तवो बृंहणा वृष्यास्तृष्णापित्तकफापहाः | पीताः सद्योबलकरा भेदिनः पवनापहाः ||४११|| गुर्वी पिण्डी खराऽत्यर्थं लघ्वी सैव विपर्ययात् | शक्तूनामाशु जीर्येत मृदुत्वादवलेहिका ||४१२||
🔊 Audio coming soon
ವಾಟ್ಯಧಾನಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಯವಶಕ್ತೂನಾಹ- ಶಕ್ತವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶಕ್ತವೋ ಯವಶಕ್ತವಃ| ಬೃಂಹಣಾ ನ ಲೇಖನಾ ಮಾಂಸಕರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಾಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಮಲಾಪಹಾಃ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್, ತತ್ರ ಮಲಾಪಹತ್ವಮಲ್ಪಮಲಕರ್ತೃತ್ವಾತ್| ಸದ್ಯೋಬಲಕರತ್ವಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಾನ್ನೋತ್ತರಕಾಲಮ್| ಖರಮಾರ್ದವಭೇದೇನ ಗುರುಲಾಘವಮಾಹ- ಗುರ್ವೀತ್ಯಾದಿ| ಖರಾ ಕಠಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಪರ್ಯಯಾದಿತಿ ಮೃದ್ವೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿಣ್ಡೀಮಭಿಧಾಯಾವಲೇಹಿಕಾಮಾಹ- ಶಕ್ತೂನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಕ್ತೂನಾಮವಲೇಹಿಕೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೪೧೧-೪೧೨||
Adhikarana 308 (413) · Śloka 413
ಲಾಜಾಶ್ಛರ್ದ್ಯತಿಸಾರಘ್ನಾ ದೀಪನಾಃ ಕಫನಾಶನಾಃ | ಬಲ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಲಘವಸ್ತೃಣ್ಮಲಾಪಹಾಃ ||೪೧೩||
लाजाश्छर्द्यतिसारघ्ना दीपनाः कफनाशनाः | बल्याः कषायमधुरा लघवस्तृण्मलापहाः ||४१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಧುನಾ ಲಾಜಗುಣಮಾಹ- ಲಾಜಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಲಾಪಹತ್ವಮಲ್ಪಕರ್ತೃತ್ವಾತ್||೪೧೩||
Adhikarana 309 (414) · Śloka 414
ತೃಟ್ಛರ್ದಿದಾಹಘರ್ಮಾರ್ತಿನುದಸ್ತತ್ಸಕ್ತವೋ ಮತಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಶ್ಚೈವ ದಾಹಜ್ವರವಿನಾಶನಾಃ ||೪೧೪||
तृट्छर्दिदाहघर्मार्तिनुदस्तत्सक्तवो मताः | रक्तपित्तहराश्चैव दाहज्वरविनाशनाः ||४१४||
🔊 Audio coming soon
ಲಾಜಶಕ್ತುಗುಣಮಾಹ- ತೃಡಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಸಕ್ತವೋ ಲಾಜಶಕ್ತವಃ||೪೧೪||
Adhikarana 310 (415) · Śloka 415
ಪೃಥುಕಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ | ಬಲ್ಯಾಃ ಸಕ್ಷೀರಭಾವಾತ್ತು ವಾತಘ್ನಾ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೧೫||
पृथुका गुरवः स्निग्धा बृंहणाः कफवर्धनाः | बल्याः सक्षीरभावात्तु वातघ्ना भिन्नवर्चसः ||४१५||
🔊 Audio coming soon
ಪೃಥುಕಗುಣಮಾಹ- ಪೃಥುಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆರ್ದ್ರಶಾಲಿಧಾನ್ಯಂ ಮೃದುಭೃಷ್ಟಂ ಮುಸಲಾಘಾತಚಿಪ್ಪಟೀಭೂತಾವಯವಂ ‘ಪೃಥುಕಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೪೧೫||
Adhikarana 311 (416) · Śloka 416
ಸನ್ಧಾನಕೃತ್ಪಿಷ್ಟಮಾಮಂ ತಣ್ಡುಲಂ ಕೃಮಿಮೇಹನುತ್ |೪೧೬|
सन्धानकृत्पिष्टमामं तण्डुलं कृमिमेहनुत् |४१६|
🔊 Audio coming soon
ಧಾನ್ಯಪಿಷ್ಟಗುಣಮಾಹ- ಸನ್ಧಾನಕೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ಧಾನಂ ಭಗ್ನಸ್ಯ, ಆಮಮಪಕ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|೪೧೬|-
Adhikarana 312 (416) · Śloka 417
ಸುದುರ್ಜರಃ ಸ್ವಾದುರಸೋ ಬೃಂಹಣಸ್ತಣ್ಡುಲೋ ನವಃ ||೪೧೬|| ಸನ್ಧಾನಕೃನ್ಮೇಹಹರಃ ಪುರಾಣಸ್ತಣ್ಡುಲಃ ಸ್ಮೃತಃ |೪೧೭|
सुदुर्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ||४१६|| सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः |४१७|
🔊 Audio coming soon
ನವಾನವತಣ್ಡುಲಗುಣಮಾಹ - ಸುದುರ್ಜರ ಇತ್ಯಾದಿ||೪೧೬||-
Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418
ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವಿಕಾರಾನ್ ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ||೪೧೭|| ಯಥಾಕಾರಣಮಾಸಾದ್ಯ ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಛನ್ದತೋಽಪಿ ವಾ | ಅನೇಕದ್ರವ್ಯಯೋನಿತ್ವಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರತಸ್ತಾನ್ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೪೧೮|| ಇತಿ ಭಕ್ಷ್ಯವರ್ಗಃ |
द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य च ||४१७|| यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा | अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्दिशेत् ||४१८|| इति भक्ष्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಕಿಮ್ಬಹುನಾ ಆನನ್ತ್ಯಾದನ್ನಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾಣಾಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ ಸರ್ವೋಪಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಕರ್ತುಂ, ತಸ್ಮಾದುಕ್ತಾನುಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಾಯಾಹ- ದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಕಾರಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷಾನ್| ಕಾರಣಮಾಸಾದ್ಯೇತಿ ದೋಷಾದಿಪ್ರಕೋಪಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಛನ್ದತೋಽಪಿ ವೇತಿ ಪುರುಷಾಭಿಲಾಷತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಇತಿ ಭಕ್ಷ್ಯವರ್ಗಃ||೪೧೭-೪೧೮||
Adhikarana 314 (419) · Śloka 419
ಅತಃ ಸರ್ವಾನುಪಾನಾನ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | - ಅಮ್ಲೇನ ಕೇಚಿದ್ವಿಹತಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಮಾಧುರ್ಯಯೋಗೇ ಪ್ರಣಯೀಭವನ್ತಿ | ತಥಾಮ್ಲಯೋಗೇ ಮಧುರೇಣ ತೃಪ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಮ್ ||೪೧೯||
अतः सर्वानुपानान्युपदेक्ष्यामः | - अम्लेन केचिद्विहता मनुष्या माधुर्ययोगे प्रणयीभवन्ति | तथाम्लयोगे मधुरेण तृप्तास्तेषां यथेष्टं प्रवदन्ति पथ्यम् ||४१९||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಪಾನಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಅನುಪಾನಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ನಾದನು ಪಶ್ಚಾತ್ ಪೀಯತ ಇತ್ಯನುಪಾನಮ್| ಅನುಪಾನಂ ಕುತ್ರ ಹಿತಾವಹಮಿತ್ಯಾಹ- ಅಮ್ಲೇನೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಹತಾ ಉದ್ವೇಜಿತಾಃ| ಮಾಧುರ್ಯಯೋಗ ಇತಿ ಮಾಧುರ್ಯೋಪಯೋಗೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಣಯೀಭವನ್ತಿ ಸುಖೀಭವನ್ತೀತಿ, ತಥಾಽಮ್ಲಯೋಗ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಣಯೀಭವನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ತೇಷಾಮುಭಯೇಷಾಮಪಿ ಅಮ್ಲತೃಪ್ತಾನಾಂ ಮಧುರತೃಪ್ತಾನಾಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥೇಷ್ಟಂ ಯಥಾಭಿಲಷಿತಮ್; ಅಮ್ಲತೃಪ್ತಸ್ಯ ಮಧುರಂ ಪಥ್ಯಂ, ಮಧುರತೃಪ್ತಸ್ಯ ಚಾಮ್ಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ತಸ್ಮಾದ್ರಸಷಟ್ಕೇಽಪಿ ಪರಸ್ಪರವಿರುದ್ಧಮನುಪಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ, ರಸದ್ವಯಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್; ಅಥವಾ ಶೇಷರಸಾನಾಂ ತೃಪ್ತ್ಯಾ ಭೋಕ್ತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾಚ್ಛೇಷರಸಾನಾಮನುಕ್ತಿಃ||೪೧೯||
Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422
ಶೀತೋಷ್ಣತೋಯಾಸವಮದ್ಯಯೂಷಫಲಾಮ್ಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಯೋರಸಾನಾಮ್ | ಯಸ್ಯಾನುಪಾನಂ ತು ಹಿತಂ ಭವೇದ್ಯತ್ತಸ್ಮೈ ಪ್ರದೇಯಂ ತ್ವಿಹ ಮಾತ್ರಯಾ ತತ್ ||೪೨೦|| ವ್ಯಾಧಿಂ ಚ ಕಾಲಂ ಚ ವಿಭಾವ್ಯ ಧೀರೈರ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಚ ತಾನಿ ತಾನಿ | ಸರ್ವಾನುಪಾನೇಷು ವರಂ ವದನ್ತಿ ಮೈಧ್ಯಂ ಯದಮ್ಭಃ ಶುಚಿಭಾಜನಸ್ಥಮ್ ||೪೨೧|| ಲೋಕಸ್ಯ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ತೋಯಾತ್ಮಕಾಃ ಸರ್ವರಸಾಶ್ಚ ದೃಷ್ಟಾಃ | ಸಙ್ಕ್ಷೇಪ ಏಷೋಽಭಿಹಿತೋಽನುಪಾನೇ... |೪೨೨|
शीतोष्णतोयासवमद्ययूषफलाम्लधान्याम्लपयोरसानाम् | यस्यानुपानं तु हितं भवेद्यत्तस्मै प्रदेयं त्विह मात्रया तत् ||४२०|| व्याधिं च कालं च विभाव्य धीरैर्द्रव्याणि भोज्यानि च तानि तानि | सर्वानुपानेषु वरं वदन्ति मैध्यं यदम्भः शुचिभाजनस्थम् ||४२१|| लोकस्य जन्मप्रभृति प्रशस्तं तोयात्मकाः सर्वरसाश्च दृष्टाः | सङ्क्षेप एषोऽभिहितोऽनुपाने... |४२२|
🔊 Audio coming soon
ಅನುಪಾನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಙ್ಕಲಯ್ಯಾಹ- ಶೀತೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ದ್ರವಪ್ರಧಾನ ಆಸವಃ, ದ್ರವಪ್ರಧಾನಂ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಧಾನಂ ಚ ಮದ್ಯಮುಚ್ಯತೇ, ಯೂಷೋ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ, ಫಲಾಮ್ಲಾನಿ ಬೀಜಪೂರಾದೀನಿ, ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಪಯೋ ದುಗ್ಧಂ, ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ| ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ, ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ರಣಜ್ವರಾದಿಕಂ, ಕಾಲಮಾವಸ್ಥಿಕಮಾರ್ತವಂ ಚ, ವಿಭಾವ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೈಲಾದೀನಿ, ಭೋಜ್ಯಾನಿ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದೀನಿ, ಏತತ್ಸರ್ವಮೂಹಾಪೋಹವಿದಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಅನುಪಾನಂ ವಿಧೇಯಮಿತಿ| (ಕಿಮ್ಬಹುನಾ ಸರ್ವಾನುಪಾನೇಷ್ವಪಿ ) ಮೇಧ್ಯಮ್ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಜಲಮ್||೪೨೦-೪೨೧||-
Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431
... ಷ್ವತಃ ಪರಂ ವಿಸ್ತರತೋಽಭಿಧಾಸ್ಯೇ ||೪೨೨|| ಉಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ತು ಸ್ನೇಹಾನಾಮಥ ಶಸ್ಯತೇ | ಋತೇ ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ನೇಹಾತ್ ಸ್ನೇಹಾತ್ತೌವರಕಾತ್ತಥಾ ||೪೨೩|| ಅನುಪಾನಂ ವದನ್ತ್ಯೇಕೇ ತೈಲೇ ಯೂಷಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮ್ | ಶೀತೋದಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವಶಃ ||೪೨೪|| ದಧಿಪಾಯಸಮದ್ಯಾರ್ತಿವಿಷಜುಷ್ಟೇ ತಥೈವ ಚ | ಕೇಚಿತ್ ಪಿಷ್ಟಮಯಸ್ಯಾಹುರನುಪಾನಂ ಸುಖೋದಕಮ್ ||೪೨೫|| ಪಯೋ ಮಾಂಸರಸೋ ವಾಽಪಿ ಶಾಲಿಮುದ್ಗಾದಿಭೋಜಿನಾಮ್ | ಯುದ್ಧಾಧ್ವಾತಪಸನ್ತಾಪವಿಷಮದ್ಯರುಜಾಸು ಚ ||೪೨೬|| ಮಾಷಾದೇರನುಪಾನಂ ತು ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ದಧಿಮಸ್ತು ವಾ | ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯೋಚಿತಾನಾಂ ತು ಸರ್ವಮಾಂಸೇಷು ಪೂಜಿತಮ್ ||೪೨೭|| ಅಮದ್ಯಪಾನಾಮುದಕಂ ಫಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ಕ್ಷೀರಂ ಘರ್ಮಾಧ್ವಭಾಷ್ಯಸ್ತ್ರೀಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಮಮೃತೋಪಮಮ್ ||೪೨೮|| ಸುರಾ ಕೃಶಾನಾಂ ಸ್ಥೂಲಾನಾಮನುಪಾನಂ ಮಧೂದಕಮ್ | ನಿರಾಮಯಾನಾಂ ಚಿತ್ರಂ ತು ಭುಕ್ತಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೪೨೯|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಮಾರುತೇ ಪಥ್ಯಂ, ಕಫೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮಿಷ್ಯತೇ | ಅನುಪಾನಂ ಹಿತಂ ಚಾಪಿ ಪಿತ್ತೇ ಮಧುರಶೀತಲಮ್ ||೪೩೦|| ಹಿತಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಿಭ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಸ್ತಥಾ | ಅರ್ಕಶೇಲುಶಿರೀಷಾಣಾಮಾಸವಾಸ್ತು ವಿಷಾರ್ತಿಷು ||೪೩೧||
... ष्वतः परं विस्तरतोऽभिधास्ये ||४२२|| उष्णोदकानुपानं तु स्नेहानामथ शस्यते | ऋते भल्लातकस्नेहात् स्नेहात्तौवरकात्तथा ||४२३|| अनुपानं वदन्त्येके तैले यूषाम्लकाञ्जिकम् | शीतोदकं माक्षिकस्य पिष्टान्नस्य च सर्वशः ||४२४|| दधिपायसमद्यार्तिविषजुष्टे तथैव च | केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम् ||४२५|| पयो मांसरसो वाऽपि शालिमुद्गादिभोजिनाम् | युद्धाध्वातपसन्तापविषमद्यरुजासु च ||४२६|| माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा | मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम् ||४२७|| अमद्यपानामुदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते | क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम् ||४२८|| सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम् | निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम् ||४२९|| स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं, कफे रूक्षोष्णमिष्यते | अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम् ||४३०|| हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा | अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु ||४३१||
🔊 Audio coming soon
ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಮಭಿಧಾಯ ವಿಸ್ತರಮಾಹ- ಅತಃ ಪರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಋತೇ ವಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತೋಷ್ಣತ್ವಾಚ್ಛೀತಜಲಮ್| ತೌವರಕಾದಿತಿ “ಪತ್ರೈಸ್ತು ಕೇಶರಾಕಾರೈಃ ಕಲಾಯಸದೃಶೈಃ ಫಲೈಃ| ವೃಕ್ಷಾಸ್ತುವರನಾಮಾನಃ ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಣವತೀರಜಾಃ” ಇತಿ, ತದ್ಭವಸ್ತೌವರಕಃ| ಸ್ನೇಹಪ್ರಸಙ್ಗೇನೈಕೀಯಮತಂ ತೈಲಾನುಪಾನೇ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅನುಪಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣಕಾಲೇ ಯೂಷಂ, ಶೀತಕಾಲೇ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯೇತಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಮಧುನಃ| ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಸ್ಯ ತಣ್ಡುಲಪಿಷ್ಟಸ್ಯ| ದಧಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ಪಾಯಸಂ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾಃ, ಪಾಯಸಸ್ಯ ಗುರುತ್ವೇನ ವಿದಾಹಸಮ್ಭವಾಚ್ಛೀತೋದಕಂ ಪೇಯಂ; ಮದ್ಯಾರ್ತಿರ್ಮದ್ಯವಿದಾಹಃ; ವಿಷಜುಷ್ಟೇ ವಿಷವ್ಯಾಪ್ತೇ | ತಥೈವ ಚೇತಿ ಶೀತೋದಕಮೇವ| ಕೇಚಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಖೋದಕಮ್ ಈಷದುಷ್ಣಮುದಕಮ್| ಪಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯುದ್ಧಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಃ, ಆತಪೋ ಘರ್ಮಃ, ಸನ್ತಾಪೋಽಗ್ನ್ಯಾದೀನಾಂ, ವಿಷಮದ್ಯರುಜಾಸ್ವಿತಿ ವಿಷರೋಗೇಷು ಮದಾತ್ಯಯೇ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಾಲಿಷು ಪಯೋಽನುಪಾನಂ ಸಮಾನಮಪ್ಯಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾತ್ ಸಂಯೋಗಶಕ್ತೀನಾಂ; ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು ಪಯಃಸ್ಥಾನೇ ಮಸ್ತ್ವಿಚ್ಛತಿ, ‘ಪಯೋಗ್ರಹಣಸ್ಯ ಗೋರಸೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್ತದಪಿ ಲಭ್ಯತ ಏವ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಮಾಷಾದೇರಿತ್ಯಾದಿ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಮದ್ಯೋಚಿತಾನಾಂ ಮದ್ಯಯೋಗ್ಯಾನಾಮ್| ಪೂಜಿತಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ಅಮದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಾಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಾದಿ| ಕ್ಷೀರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಘರ್ಮಾದಿಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಮ್ ಆತಪಾದಿಪೀಡಿತನಾಮ್| ಕೃಶಾನಾಂ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ, ಸುರಾಽನುಶಸ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಮಧೂದಕಂ ಮಧುಮಿಶ್ರಂ ಜಲಮ್| ನಿರಾಮಯಾನಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಮ್| ಚಿತ್ರಂ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮಿತಿ ಅನುಪಾನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಿಭ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಿಭ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ಅನುಪಾನಮ್’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಅರ್ಕಶೇಲ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಾರ್ತಿಷು ವಿಷಪೀಡಾಸು, ಅರ್ಕಾದೀನಾಮಾಸವಾ ಅನುಪಾನಾನಿ| ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತಕಃ||೪೨೨-೪೩೧||
Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433
ಅತಃ ಪರಂ ತು ವರ್ಗಾಣಾಮನುಪಾನಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ | ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯನುಪೂರ್ವೇಣ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮೇ ಶೃಣು ||೪೩೨|| ತತ್ರ ಪೂರ್ವಶಸ್ಯಜಾತಾನಾಂ ಬದರಾಮ್ಲಂ, ವೈದಲಾನಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ, ಜಙ್ಘಾಲಾನಾಂ ಧನ್ವಜಾನಾಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಸವಃ, ವಿಷ್ಕಿರಾಣಾಂ ಕೋಲಬದರಾಸವಃ, ಪ್ರತುದಾನಾಂ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಸವಃ, ಗುಹಾಶಯಾನಾಂ ಖರ್ಜೂರನಾಲಿಕೇರಾಸವಃ, ಪ್ರಸಹಾನಾಮಶ್ವಗನ್ಧಾಸವಃ, ಪರ್ಣಮೃಗಾಣಾಂ ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಸವಃ, ಬಿಲೇಶಯಾನಾಂ ಫಲಾಸವಃ , ಏಕಶಫಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಸವಃ, ಅನೇಕಶಫಾನಾಂ ಖದಿರಾಸವಃ, ಕೂಲಚರಾಣಾಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಾಸವಃ, ಕೋಶವಾಸಿನಾಂ ಪಾದಿನಾಂ ಚ ಸ ಏವ, ಪ್ಲವಾನಾಮಿಕ್ಷುರಸಾಸವಃ, ನಾದೇಯಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಮೃಣಾಲಾಸವಃ, ಸಾಮುದ್ರಾಣಾಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಸವಃ, ಅಮ್ಲಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕನ್ದಾಸವಃ, ಕಷಾಯಾಣಾಂ ದಾಡಿಮವೇತ್ರಾಸವಃ, ಮಧುರಾಣಾಂ ತ್ರಿಕಟುಕಯುಕ್ತಃ ಖಣ್ಡಾಸವಃ, ತಾಲಫಲಾದೀನಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ, ಕಟುಕಾನಾಂ ದೂರ್ವಾನಲವೇತ್ರಾಸವಃ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾವಸುಕಾಸವಃ, ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾದೀನಾಂ ದಾರ್ವೀಕರೀರಾಸವಃ, ಚುಚ್ಚುಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಲೋಧ್ರಾಸವಃ, ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಸವಃ, ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕಸ್ಯ ಸ ಏವ, ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಾಸವಃ, ತಾಲಮಸ್ತಕಾದೀನಾಮಮ್ಲಫಲಾಸವಃ, ಸೈನ್ಧವಾದೀನಾಂ ಸುರಾಸವ ಆರನಾಲಂ ಚ, ತೋಯಂ ವಾ ಸರ್ವತ್ರೇತಿ ||೪೩೩||
अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक् | प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण सर्वेषामेव मे शृणु ||४३२|| तत्र पूर्वशस्यजातानां बदराम्लं, वैदलानां धान्याम्लं, जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः, विष्किराणां कोलबदरासवः, प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः, गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः, प्रसहानामश्वगन्धासवः, पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः, बिलेशयानां फलासवः , एकशफानां त्रिफलासवः, अनेकशफानां खदिरासवः, कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः, कोशवासिनां पादिनां च स एव, प्लवानामिक्षुरसासवः, नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः, सामुद्राणां मातुलुङ्गासवः, अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः, कषायाणां दाडिमवेत्रासवः, मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः, तालफलादीनां धान्याम्लं, कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः, पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः, कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः, चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः, जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः, कुसुम्भशाकस्य स एव, मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः, तालमस्तकादीनामम्लफलासवः, सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च, तोयं वा सर्वत्रेति ||४३३||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನುಪೂರ್ವೇಣ ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ| ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಶಾಲ್ಯಾದಿವರ್ಗಾಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೇ ಮತ್ಸಕಾಶಾತ್ | ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಶಸ್ಯಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನ್ನಸಮೂಹಾನಾಂ, ತಾನಿ ಚ ಶೂಕಧಾನ್ಯಕುಧಾನ್ಯಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಿ| ಜಙ್ಘಾಲಾನಾಮ್ ಏಣಾದೀನಾಮ್| ಧನ್ವಜಾನಾಂ ವರ್ತಕಾದೀನಾಂ ಪಕ್ಷಿಣಾಮ್| ವಿಷ್ಕಿರಾಣಾಂ ತೇಷಾಮೇವ ವರ್ತಕಾದೀನಾಮ್, ಏತೇನ ವಿಷ್ಕಿರಾಣಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಕೋಲಬದರಾಸವೌ ದ್ವಾವಪ್ಯನುಪಾನಂ, ಕೋಲಬದರಂ ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣಂ ಬದರಮ್| ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ| ಏಕಶಫಾನಾಮ್ ಅಶ್ವಾದೀನಾಮ್| ಅನೇಕಶಫಾನಾಮಿತಿ ಅನೇಕಶಫಾಶ್ಛಾಗಾದಯಃ| ಏವಮಯಂ ಮಾಂಸವರ್ಗೋ ಜಙ್ಘಾಲಾದಿಭೇದೇನಾಷ್ಟವಿಧೋಽನುಪಾನೇನೋಕ್ತಃ| ಅನೂಪವರ್ಗಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯಾನುಪಾನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕೂಲಚರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ಏವೇತಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಾಸವೋಽನುಪಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನೂಪವರ್ಗಮಪಿ ಪಞ್ಚವಿಧಮಭಿಧಾಯ ಫಲಾನಾಮನುಪಾನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಮ್ಲಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಫಲಾನಾಂ ದಾಡಿಮಾದೀನಾಮ್| ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾದಿಫಲಾನಾಮ್| ಮಧುರಾಣಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ, ವಾತಾಮಾಭಿಷುಕಾದೀನಾಂ ಚ| ಕಟುಕಾನಾಂ ಫಲಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ; ವಸುಕೋ ಬುಕಃ, ಕೇದಾರಗಿರೌ ‘ಬಗಹುಲ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಶಾಕಾನಾಮನುಪಾನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾದೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೀವನ್ತೀ ಡೋಡೀ| ಸ ಏವ ತ್ರಿಫಲಾಸವಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ| ತಾಲಮಸ್ತಕಾದೀನಾಮನುಪಾನಮಾಹ- ತಾಲಮಸ್ತಕಾದೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಾಲಮಸ್ತಕಾದೀನಾಂ ತಾಲಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾದೀನಾಮ್| ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವವರ್ಗೇಷು||೪೩೨-೪೩೩||
Adhikarana 318 (434) · Śloka 434
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸರ್ವೇಷಾಮನುಪಾನಾನಾಂ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ತೋಯಮುತ್ತಮಮ್ |೪೩೪|
भवन्ति चात्र- सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम् |४३४|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷ್ವೇವಾನುಪಾನೇಷು ತೋಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾಹೇನ್ದ್ರತೋಯಮ್ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಮುದಕಮ್|೪೩೪|-
Adhikarana 319 (434) · Śloka 434
ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಾ ಯಸ್ಯ ಯತ್ತೋಯಂ ತತ್ತಸ್ಮೈ ಹಿತಮುಚ್ಯತೇ ||೪೩೪||
सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितमुच्यते ||४३४||
🔊 Audio coming soon
ಶೇಷಮಪಿ ಭೌಮಮುದಕಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ಯತ್ತೋಯಮಿತಿ ನದೀನದಸರಸ್ತಡಾಗಾದ್ಯುದಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೩೪||
Adhikarana 320 (435) · Śloka 435
ಉಷ್ಣಂ ವಾತೇ ಕಫೇ ತೋಯಂ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಶೀತಲಮ್ |೪೩೫|
उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम् |४३५|
🔊 Audio coming soon
ಉಷ್ಣಶೀತಭೇದೇನಾನುಪಾನಮಾಹ- ಉಷ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ|೪೩೫|-
Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438
ದೋಷವದ್ಗುರು ವಾ ಭುಕ್ತಮತಿಮಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ ||೪೩೫|| ಯಥೋಕ್ತೇನಾನುಪಾನೇನ ಸುಖಮನ್ನಂ ಪ್ರಜೀರ್ಯತಿ | ರೋಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವೃಷ್ಯಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಭೇದನಮ್ ||೪೩೬|| ತರ್ಪಣಂ ಮಾರ್ದವಕರಂ ಶ್ರಮಕ್ಲಮಹರಂ ಸುಖಮ್ | ದೀಪನಂ ದೋಷಶಮನಂ ಪಿಪಾಸಾಚ್ಛೇದನಂ ಪರಮ್ ||೪೩೭|| ಬಲ್ಯಂ ವರ್ಣಕರಂ ಸಮ್ಯಗನುಪಾನಂ ಸದೋಚ್ಯತೇ |೪೩೮|
दोषवद्गुरु वा भुक्तमतिमात्रमथापि वा ||४३५|| यथोक्तेनानुपानेन सुखमन्नं प्रजीर्यति | रोचनं बृंहणं वृष्यं दोषसङ्घातभेदनम् ||४३६|| तर्पणं मार्दवकरं श्रमक्लमहरं सुखम् | दीपनं दोषशमनं पिपासाच्छेदनं परम् ||४३७|| बल्यं वर्णकरं सम्यगनुपानं सदोच्यते |४३८|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷಾಮೇವಾನುಪಾನಾನಾಮುಕ್ತಾನಾಂ ಗುಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದೋಷವದಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷವದಿತಿ ವಾತಾದಿದೋಷಕರಮ್| ಸುಖಮಿತಿ ಅದೋಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೋಷಸಙ್ಘಾತಭೇದನಂ ದೋಷಸಮೂಹಪೃಥಕ್ಕರಣಮ್| ತರ್ಪಣಂ ತೃಪ್ತಿಜನಕಮ್| ಮಾರ್ದವಕರಂ ಶರೀರಕೋಮಲತೋತ್ಪಾದಕಮ್| ಸುಖಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೋತ್ಯಾದಕಮ್| ದೋಷಶಮನಂ ವಾತಾದಿಶಮನಮ್| ಪಿಪಾಸಾಚ್ಛೇದನಂ ಪಿಪಾಸಾವಿನಾಶಕಮ್| ಪರಮತಿಶಯೇನ ಸದೋಚ್ಯತ ಇತಿ ಏವಂವಿಧಮನುಪಾನಂ ಸರ್ವದಾ ಕಥ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ‘ದೋಷವದಿತ್ಯಾದ್ಯನುಪಾನಸ್ಯ ಫಲಂ, ರೋಚನಮಿತ್ಯಾದಯಸ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯಾನುಪಾನಗುಣಾಃ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ||೪೩೫-೪೩೭||-
Adhikarana 322 (438) · Śloka 439
ತದಾದೌ ಕರ್ಶಯೇತ್ಪೀತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇನ್ಮಧ್ಯಸೇವಿತಮ್ ||೪೩೮|| ಪಶ್ಚಾತ್ಪೀತಂ ಬೃಂಹಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |೪೩೯|
तदादौ कर्शयेत्पीतं स्थापयेन्मध्यसेवितम् ||४३८|| पश्चात्पीतं बृंहयति तस्माद्वीक्ष्य प्रयोजयेत् |४३९|
🔊 Audio coming soon
ತದನುಪಾನಂ ಭೋಜನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತವಿಭಾಗೇನ ಗುಣವಿಶೇಷಂ ಕರೋತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತದಾದಾವಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ ಅನುಪಾನಮ್| ಆದೌ ಭೋಜನಸ್ಯ| ಕರ್ಶಯೇದತಿಶಯೇನ ಶರೀರಸ್ಯ ಕೃಶತ್ವಮಾಪಾದಯೇತ್| ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ನ ಕರ್ಶಯತಿ ನಾಪಿ ಸ್ಥೂಲಯತ್ಯಪಿ ತು ಮಧ್ಯಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಶ್ಚಾತ್ ಪೀತಂ ಬೃಂಹಯತಿ ಪುಷ್ಟಿಮಾಪಾದಯತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ಕಾರ್ಶ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ನಾದೌ, ಮಧ್ಯವಪುರಿಚ್ಛನ್ ಮಧ್ಯ ಏವ, ಪುಷ್ಟಿಮಿಚ್ಛನ್ನನ್ತ ಇತಿ| ಅನುಪಾನಮಿತಿ ಅನುಶಬ್ದಂ ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹುಃ, ಆಹಾರಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ಪಾನಮಿತಿ, ಆಹಾರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯತ್ ಪೀಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ತೇನ ಮಧ್ಯಾದ್ಯಯೋರಪ್ಯನುಪಾನಶಬ್ದಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ||೪೩೮||-
Adhikarana 323 (439) · Śloka 440
ಸ್ಥಿರತಾಂ ಗತಮಲ್ಕಿನ್ನಮನ್ನಮದ್ರವಪಾಯಿನಾಮ್ ||೪೩೯|| ಭವತ್ಯಾಬಾಧಜನನಮನುಪಾನಮತಃ ಪಿಬೇತ್ |೪೪೦|
स्थिरतां गतमल्किन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ||४३९|| भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् |४४०|
🔊 Audio coming soon
ಅನುಪಾನವ್ಯತಿರೇಕೇ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಥಿರತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರತಾಮ್ ಅಚಲತಾಮ್| ಅಕ್ಲಿನ್ನಂ ಶುಷ್ಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅದ್ರವಪಾಯಿನಾಮ್ ಅನುಪಾನಮಪಿಬತಾಮ್| ಆಬಾಧಜನನಂ ಪೀಡಾಕರಮ್||೪೩೯||-
Adhikarana 324 (440) · Śloka 441
ನ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ತೋ ರೋಗೇ ಚಾಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗೇ ||೪೪೦|| ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಃ ಪ್ರಸೇಕೀ ಚ ಯಸ್ಯ ಚೋಪಹತಃ ಸ್ವರಃ |೪೪೧|
न पिबेच्छ्वासकासार्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ||४४०|| क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः |४४१|
🔊 Audio coming soon
ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಪುರುಷವಿಶೇಷಸ್ಯಾನುಪಾನನಿಷೇಧಮಾಹ- ನ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಆರ್ತಃ ಪೀಡಿತಃ| ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗೇ ಇತಿ ಜತ್ರು ಗ್ರೀವಾಮೂಲಂ, ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಗೇ| ಕ್ಷತೋರಸ್ಕ ಇತಿ ಉರಃಕ್ಷತರೋಗವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಸೇಕೀ ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ| ಉಪಹತ ಇತಿ ವಾತಾದಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೪೦||
Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442
ಪೀತ್ವಾಽಧ್ವಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನಗೇಯಸ್ವಪ್ನಾನ್ನ ಶೀಲಯೇತ್ ||೪೪೧|| ಪ್ರದೂಷ್ಯಾಮಾಶಯಂ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯ ಕಣ್ಠೋರಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್ | ಸ್ಯನ್ದಾಗ್ನಿಸಾದಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಮಯಾಞ್ಜನಯೇದ್ಬಹೂನ್ ||೪೪೨||
पीत्वाऽध्वभाष्याध्ययनगेयस्वप्नान्न शीलयेत् ||४४१|| प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कण्ठोरसि स्थितम् | स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयाञ्जनयेद्बहून् ||४४२||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಪಾನೇ ಪೀತೇ ಸತಿ ಯದ್ವರ್ಜನೀಯಂ ತದಾಹ- ಪೀತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧ್ವಾ ಮಾರ್ಗಃ, ಭಾಷ್ಯಂ ಬಹುಭಾಷಣಮ್, ಅಧ್ಯಯನಂ ಪಠನಂ, ಗೇಯಂ ಗೀತಮ್| ನ ಶೀಲಯೇದಿತಿ ನ ಸೇವೇತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಸ್ಮಾದೇತಾನ್ನ ಶೀಲಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರದೂಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರದೂಷ್ಯ ವಾತಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ಕೃತ್ವಾ| ತದ್ಧೀತಿ ತದನುಪಾನಂ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಸ್ಯನ್ದಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ರವಣಮ್||೪೪೧-೪೪೨||
Adhikarana 326 (443) · Śloka 443
ಗುರುಲಾಘವಚಿನ್ತೇಯಂ ಸ್ವಭಾವಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ | ತಥಾ ಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಾನ್ನಕಾಲಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೪೪೩||
गुरुलाघवचिन्तेयं स्वभावं नातिवर्तते | तथा संस्कारमात्रान्नकालांश्चाप्युत्तरोत्तरम् ||४४३||
🔊 Audio coming soon
ಗುರುಲಾಘವಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಚರಶರೀರಾದಿಭೇದೇನೋಕ್ತಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಾತಿಶಯೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ಗುರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನಾತಿವರ್ತತೇ ನ ತ್ಯಜತಿ| ‘ಜಙ್ಘಾಲಾ ಜಾಙ್ಗಲಚಾರಿಣಃ ಕುತೋ ಲಘವಃ?’ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಽವಶ್ಯಮೇವ ಸ್ವಭಾವೋ ವಾಚ್ಯಃ, ಏವಂ ಶರೀರಧಾತ್ವವಯವಾದಿಷ್ವಪಿ ವಾಚ್ಯಂ; ತಥಾ ಸಂಸ್ಕಾರಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ, ಯಥಾ- ಸ್ವಭಾವಾದ್ಗುರೋರಪಿ ವ್ರೀಹೇರ್ಲಾಜಾ ಲಘವಃ, ಲಘೋರಪಿ ಶಾಲೇಃ ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ ಪಿಷ್ಟಮೇವ ಗುರು; ತಥಾ ಮಾತ್ರಾಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ, ಯಥಾ- “ಗುರೂಣಾಮರ್ಧಸೌಹಿತ್ಯಂ ಲಘೂನಾಂ ತೃಪ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ”- ಇತಿ; ಅನ್ನಂ ಚ ನಾತಿವರ್ತತೇ, ತದ್ಯಥಾ- ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀಭಕ್ತಾಪೂಪಾದಿ ಯಥೋತ್ತರಂ ಗುರು, ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಲಘ್ವಿತಿ; ಕಾಲಂ ಚ ನಾತಿವರ್ತತೇ, ಯಥಾ|- “ನವಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಲಘು ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮ್”-ಇತಿ| ಉತ್ತರೋತ್ತರಮಿತಿ ಸ್ವಭಾವಾತ್ ಸಂಸ್ಕಾರಂ, ಸಂಸ್ಕಾರಾನ್ಮಾತ್ರಾಂ, ಮಾತ್ರಾತೋಽನ್ನಂ, ಅನ್ನಾತ್ ಕಾಲಂ, ಗುರುಲಾಘವಚಿನ್ತಾ ನಾತಿವರ್ತತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಚಕಾರಾದಿಹಾಪಿ ಚರಾದಯಶ್ಚಾನುಕ್ತಾ ಅಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯನ್ತೇ||೪೪೩||
Adhikarana 327 (444) · Śloka 444
ಮನ್ದಕರ್ಮಾನಲಾರೋಗ್ಯಾಃ ಸುಕುಮಾರಾಃ ಸುಖೋಚಿತಾಃ | ಜನ್ತವೋ ಯೇ ತು ತೇಷಾಂ ಹಿ ಚಿನ್ತೇಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೪೪೪||
मन्दकर्मानलारोग्याः सुकुमाराः सुखोचिताः | जन्तवो ये तु तेषां हि चिन्तेयं परिकीर्त्यते ||४४४||
🔊 Audio coming soon
ಇಯಂ ಗುರುಲಾಘವಚಿನ್ತಾ ವಿಶಿಷ್ಟಪುರುಷಾಶ್ರಯೇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾಯಾಹ- ಮನ್ದಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಮನ್ದಕರ್ಮಾಣಃ ಅಲಸಾಃ, ಮನ್ದಾನಲಾ ಮನ್ದಾಗ್ನಯಃ, ಮನ್ದಾರೋಗ್ಯಾಃ ರೋಗಿಣಃ| ಸುಕುಮಾರಾ ಮೃದುದೇಹಾಃ| ಸುಖೋಚಿತಾಃ ಸುಖಿನಃ| ಜನ್ತವಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ| ಚಿನ್ತೇಯಮಿತಿ ಗುರುಲಾಘವಲಕ್ಷಣಾ| ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ಕಥ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೪೪||
Adhikarana 328 (445) · Śloka 445
ಬಲಿನಃ ಖರಭಕ್ಷ್ಯಾ ಯೇ ಯೇ ಚ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಯೋ ನರಾಃ | ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ತೇಷಾಂ ನಾವಶ್ಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೪೪೫|| ಇತ್ಯನುಪಾನವರ್ಗಃ |
बलिनः खरभक्ष्या ये ये च दीप्ताग्नयो नराः | कर्मनित्याश्च ये तेषां नावश्यं परिकीर्त्यते ||४४५|| इत्यनुपानवर्गः |
🔊 Audio coming soon
ಯಾನ್ ಪ್ರತಿ ನೇಯಂ ಚಿನ್ತಾ ತಾನಪಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬಲಿನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಿನಃ ಶಕ್ತ್ಯುಪಚಯಯುಕ್ತಾಃ, ಏತೇನೈವಾರೋಗ್ಯತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಖರಭಕ್ಷ್ಯಾ ಅಮೃದುಭೋಜನಾಃ| ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾಃ ಸದಾ ಕರ್ಮಕಾರಿಣಃ| ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ಇತಿ ‘ಗುರುಲಾಘವಚಿನ್ತೇಯಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಇತ್ಯನುಪಾನವರ್ಗಃ||೪೪೫||
Adhikarana 329 (446) · Śloka 446
ಅಥಾಹಾರವಿಧಿಂ ವತ್ಸ! ವಿಸ್ತರೇಣಾಖಿಲಂ ಶೃಣು |೪೪೬|
अथाहारविधिं वत्स! विस्तरेणाखिलं शृणु |४४६|
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಹಾರವಿಧಿಮಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಖಿಲಂ ಸಮಸ್ತಮ್| ಶೃಣು ಆಕರ್ಣಯ|೪೪೬|
Adhikarana 330 (446) · Śloka 446
ಆಪ್ತಾಸ್ಥಿತಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಶುಚಿ ಕಾರ್ಯಂ ಮಹಾನಸಮ್ ||೪೪೬||
आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्यं महानसम् ||४४६||
🔊 Audio coming soon
ಪಾಕಸ್ಥಾನಂ ಕೀದೃಕ್ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಆಪ್ತಾನ್ವಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಪ್ತಾ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಃ, ತೈರಾಸ್ಥಿತಮಾಶ್ರಿತಮ್| ಅಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಅಸಙ್ಕಟಮ್| ಮಹಾನಸಮಿತಿ ಪಾಕಸ್ಥಾನಂ, ‘ರಸವತೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೪೪೬||
Adhikarana 331 (447) · Śloka 447
ತತ್ರಾಪ್ತೈರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಕ್ಷ್ಯಮನ್ನಂ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಮ್ | ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಸುಸಙ್ಗುಪ್ತಂ ಸಮುಪಸ್ಥಾಪಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೪೪೭||
तत्राप्तैर्गुणसम्पन्नं भक्ष्यमन्नं सुसंस्कृतम् | शुचौ देशे सुसङ्गुप्तं समुपस्थापयेद्भिषक् ||४४७||
🔊 Audio coming soon
ಸುಸಂಸ್ಕೃತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಸ್ಥಾಪನಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಪ್ತೈಃ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮಿತಿ ಇಷ್ಟರಸಗನ್ಧಸ್ಪರ್ಶವರ್ಣೋಪೇತಮ್| ಭಕ್ಷ್ಯಮನ್ನಮಭ್ಯವಹರಣೀಯಮ್| ಸುಸಙ್ಗುಪ್ತಮ್| ಅತಿಶಯೇನಾದೃಶ್ಯಮ್ ಸಮುಪಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ನಿವೇಶಯೇತ್| ಶುಚೌ ಪ್ರದೇಶ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಭಿಷಕ್ ವೈದ್ಯಃ||೪೪೭||
Adhikarana 332 (448) · Śloka 448
ವಿಷಘ್ನೈರಗದೈಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ವ್ಯಜನೋದಕೈಃ | ಸಿದ್ಧೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಹತವಿಷಂ ಸಿದ್ಧಮನ್ನಂ ನಿವೇದಯೇತ್ ||೪೪೮||
विषघ्नैरगदैः स्पृष्टं प्रोक्षितं व्यजनोदकैः | सिद्धैर्मन्त्रैर्हतविषं सिद्धमन्नं निवेदयेत् ||४४८||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯೈವಙ್ಗುಣಸ್ಯ ದೂಷಣಕರವಿಷನಾಶನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಿಷಘ್ನೈರಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಘ್ನೈರ್ವಿಷಹಾರಿಭಿಃ, ಅಗದೈರೌಷಧೈಃ, ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಛುಪ್ತಮ್| ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ವ್ಯಜನೋದಕೈರಿತಿ ಅಥರ್ವಮನ್ತ್ರೈರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಜನೋದಕೈರಿತ್ಯಗದಸ್ಯೈವ ವಿಶೇಷಣಂ ಕಥಯನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಅಗದೋದಕಕ್ಷಾಲಿತವ್ಯಜನೈರ್ವೀಜಿತಮವಿಷೀಭವತ್ಯನ್ನಮ್| ತನ್ತ್ರಮಭಿಧಾಯ ಮನ್ತ್ರಮಪಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸಿದ್ಧೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧೈರವ್ಯಭಿಚಾರಿಭಿಃ, ಕುರುಕುಲ್ಲಾಫೇರಣ್ಡಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಹತವಿಷಮನ್ನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನಿವೇದಯೇತ್ ‘ನೃಪತಯೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೪೪೮||
Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457
ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮಾಹಾರಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಮ್ | ಘೃತಂ ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸೇ ದೇಯಂ, ಪೇಯಾ ದೇಯಾ ತು ರಾಜತೇ ||೪೪೯|| ಫಲಾನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ವೈ ದಲೇಷು ತು | ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಾನಿ ಸೌವರ್ಣೇಷು ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೪೫೦|| ಪ್ರದ್ರವಾಣಿ ರಸಾಂಶ್ಚೈವಂ ರಾಜತೇಷೂಪಹಾರಯೇತ್ | ಕಟ್ವರಾಣಿ ಖಡಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಾಞ್ಛೈಲೇಷು ದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೧|| ದದ್ಯಾತ್ತಾಮ್ರಮಯೇ ಪಾತ್ರೇ ಸುಶೀತಂ ಸುಶೃತಂ ಪಯಃ | ಪಾನೀಯಂ, ಪಾನಕಂ ಮದ್ಯಂ ಮೃನ್ಮಯೇಷು ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೨|| ಕಾಚಸ್ಫಟಿಕಪಾತ್ರೇಷು ಶೀತಲೇಷು ಶುಭೇಷು ಚ | ದದ್ಯಾದ್ವೈದೂರ್ಯಚಿತ್ರೇಷು ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ ||೪೫೩|| ಪುರಸ್ತಾದ್ವಿಮಲೇ ಪಾತ್ರೇ ಸುವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಮನೋರಮೇ | ಸೂದಃ ಸೂಪೌದನಂ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾನ್ ||೪೫೪|| ಫಲಾನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ | ತಾನಿ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೪೫೫|| ಪ್ರದ್ರವಾಣಿ ರಸಾಂಶ್ಚೈವ ಪಾನೀಯಂ ಪಾನಕಂ ಪಯಃ | ಖಡಾನ್ ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಪೇಯಾಂಶ್ಚ ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೬|| ಸರ್ವಾನ್ ಗುಡವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ | ಪುರಸ್ತಾತ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದ್ವಯೋರಪಿ ಚ ಮಧ್ಯತಃ ||೪೫೭||
वक्ष्याम्यतः परं कृत्स्नामाहारस्योपकल्पनाम् | घृतं कार्ष्णायसे देयं, पेया देया तु राजते ||४४९|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्वै दलेषु तु | परिशुष्कप्रदिग्धानि सौवर्णेषु प्रकल्पयेत् ||४५०|| प्रद्रवाणि रसांश्चैवं राजतेषूपहारयेत् | कट्वराणि खडांश्चैव सर्वाञ्छैलेषु दापयेत् ||४५१|| दद्यात्ताम्रमये पात्रे सुशीतं सुशृतं पयः | पानीयं, पानकं मद्यं मृन्मयेषु प्रदापयेत् ||४५२|| काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषु शुभेषु च | दद्याद्वैदूर्यचित्रेषु रागषाडवसट्टकान् ||४५३|| पुरस्ताद्विमले पात्रे सुविस्तीर्णे मनोरमे | सूदः सूपौदनं दद्यात् प्रदेहांश्च सुसंस्कृतान् ||४५४|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च | तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ||४५५|| प्रद्रवाणि रसांश्चैव पानीयं पानकं पयः | खडान् यूषांश्च पेयांश्च सव्ये पार्श्वे प्रदापयेत् ||४५६|| सर्वान् गुडविकारांश्च रागषाडवसट्टकान् | पुरस्तात् स्थापयेत् प्राज्ञो द्वयोरपि च मध्यतः ||४५७||
🔊 Audio coming soon
ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಾದಿ| ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಸಮಸ್ತಾಮ್| ಉಪಕಲ್ಪನಾಂ ಸಮೀಪಢೌಕನಾಮ್| ಆಧಾರಾಪೇಕ್ಷಣೀಯಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ಕಲ್ಪನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಘೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸೇ ಕೃಷ್ಣಲೋಹಪಾತ್ರೇ, ‘ಕಾನ್ತಲೋಹಪಾತ್ರೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ರಾಜತೇ ರೌಪ್ಯಮಯೇ| ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಲಡ್ಡುಕಾದಯಃ| ವೈಶಬ್ದಃ ಪಾದಪೂರಣೇ, ದಲೇಷು ಪತ್ರೇಷು; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವೈದಲೇಷು ವೇತ್ರವಂಶಾದಿತ್ವಗ್ಗ್ರಥಿತೇಷು ಪರ್ಣಮಯೇಷು’ ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಪರಿಶುಷ್ಕೇತ್ಯಾದಿ| “ಸಿಕ್ತ್ವಾ ಬಹುಘೃತೇ ಭೃಷ್ಟಂ ಮುಹುರುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಮೃದು| ಜೀರಕಾದ್ಯೈರ್ಘನಂ ಮಾಂಸಂ ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ತದುಚ್ಯತೇ|| ತದೇವ ಗೋರಸಾದಾನಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಮಿತಿ ವಿಶ್ರುತಮ್”- | ಪ್ರದ್ರವಾಣಿ ಪ್ರಕೃಷ್ಟದ್ರವಾಣಿ ಮಣ್ಡಾದೀನಿ, ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ, ಉಪಹಾರಯೇತ್ ದದ್ಯಾತ್| ಕಟ್ವರಂ ತಕ್ರಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು- “ಸೌವೀರಾಮ್ಲಮಥಾತ್ಯಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ ಕಟ್ವರಂ ವಿದುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ತದಧೋಭಾಗಂ ತಕ್ರಂ ವಾಽತ್ಯಮ್ಲತಾಂ ಗತಮ್|| ಸಸ್ನೇಹಂ ದಧಿಜಂ ತಕ್ರಮಾಹುರನ್ಯೇ ತು ಕಟ್ವರಮ್”- ಇತಿ ಖಡೋ ಯೂಷವಿಶೇಷಃ; ಸ ಚ ಸತಕ್ರಶಮೀಧಾನ್ಯಃ, ಸತಕ್ರಶಾಕಶ್ಚ| ಶೈಲೇಷು ಪಾಷಾಣಮಯೇಷು| ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪಯೋ ಜಲಮ್ | ಮೃನ್ಮಯೇಷು ಮೃತ್ತಿಕಾಮಯೇಷು ಶರಾವಾದಿಷು| ಶುಭೇಷು ಭವ್ಯೇಷು| ವೈದೂರ್ಯಂ ರತ್ನವಿಶೇಷಃ, ಚಿತ್ರೇಷು ವಿಚಿತ್ರೇಷು| ತತ್ರ ರಾಗಃ “ಸಿತಾರುಚಕಸಿನ್ಧೂತ್ಥೈಃ ಸವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಪರೂಷಕೈಃ| ಜಮ್ಬೂಫಲರಸೈರ್ಯುಙ್ಕ್ತೋ ರಾಗೋ ರಾಜಿಕಯಾ ಕೃತಃ”- ಇತಿ| ಷಾಡವಾಃ ಪುನರ್ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಸಂಯೋಗಜಾ ನಾನಾವಿಧಾಃ, ವಿಶೇಷತಃ ಸೂದೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಸಟ್ಟಕಸ್ತು “ಲವಙ್ಗವ್ಯೋಷಖಣ್ಡೈಸ್ತು ದಧಿ ನಿರ್ಮಥ್ಯ ಗಾಲಿತಮ್| ದಾಡಿಮೋಬೀಜಸಂಯುಕ್ತಂ ಚನ್ದ್ರಚೂರ್ಣಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್|| ಸಟ್ಟಕಂ ತು ಪ್ರಮೋದಾಖ್ಯಂ ನಲಾದಿಭಿರುದಾಹೃತಮ್” - ಇತಿ| ‘ದದ್ಯಾದ್ವೈದೂರ್ಯಚಿತ್ರೇಷು’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ವಜ್ರವೈದೂರ್ಯಚಿತ್ರೇಷು’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ವಜ್ರಂ ಷಟ್ಕೋಟಿಕಂ ರತ್ನಂ ಹೀರಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ್ವಾಧಾರೇಷು ದೀಯಮಾನಾನಾಮೇಷಾಂ ಹಿತಕಾರಿತ್ವಮ್| ಆಧಾರವಿಶೇಷಮಭಿಧಾಯ ದೇಶವಿಶೇಷೇಣಾಹಾರವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪುರಸ್ತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪುರಸ್ತಾದಗ್ರತಃ, ಪುರೌದನಂ ಹಿ ಗ್ರಹಣಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಮ್| ಪಾತ್ರ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾದಿಕೇ| ಸುವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಬಹುಲೇ | ಮನೋರಮೇ ರುಚಿಜನಕೇ| ಸೂದಃ ಸೂಪಕಾರಃ| ಸೂಪಪ್ರಹಿತಮೋದನಂ ಭಕ್ತಮ್| ಪ್ರದೇಹಾನ್ ಪ್ರಲೇಹಾನ್| ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಿ ಪೂರ್ವವತ್| ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗೇ, ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಭೋಜನಂ ಕುರ್ವತಃ, ಉಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ಸಮೀಪಂ ಢೌಕಯೇತ್| ಪ್ರದ್ರವಾಣೀತಿ ಪ್ರದ್ರವಾದಯಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಾಮಭಾಗೇ| ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಪುರಸ್ತಾದಗ್ರತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ನ ಕೇವಲಂ ಪುರಸ್ತಾತ್, ದ್ವಯೋರಪಿ ಚ ಮಧ್ಯತಃ ದ್ವಯೋಃ ಪಕ್ಷಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇ ದದ್ಯಾತ್; ಏತೇನ ಸರ್ವತ್ರ ದಾತವ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೪೪೯-೪೫೭||
Adhikarana 334 (458) · Śloka 459
ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಮತಿಮಾನ್ ಭೋಜನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಮ್ | ಭೋಕ್ತಾರಂ ವಿಜನೇ ರಮ್ಯೇ ನಿಃಸಮ್ಪಾತೇ ಶುಭೇ ಶುಚೌ ||೪೫೮|| ಸುಗನ್ಧಪುಷ್ಪರಚಿತೇ ಸಮೇ ದೇಶೇ ಚ ಭೋಜಯೇತ್ |೪೫೯|
एवं विज्ञाय मतिमान् भोजनस्योपकल्पनाम् | भोक्तारं विजने रम्ये निःसम्पाते शुभे शुचौ ||४५८|| सुगन्धपुष्परचिते समे देशे च भोजयेत् |४५९|
🔊 Audio coming soon
ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮುಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಭೋಜನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಂ ವಿಜ್ಞಾಯ, ಭೋಕ್ತಾರಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಿಜನೇ ಏಕಾನ್ತೇ, ವಿಜನೇ ಹಿ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ದುಷ್ಟದೃಷ್ಟಿನಿಪಾತಾದಿದೋಷೋ ನ ಭವತಿ| ರಮ್ಯೇ ಮನೋಹರೇ| ನಿಃಸಮ್ಪಾತೇ ಉಲ್ಲೋಚಸಹಿತೇ, ನಿಃಸಮ್ಪಾತೇ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಪಾಂಶುಪ್ರಕ್ಷೇಪಾದಿದೋಷೋ ನ ಭವತಿ| ಶುಭೇ ವಾಸ್ತುದೋಷರಹಿತೇ| ಶುಚೌ ಪವಿತ್ರೇ, ತತ್ರ ನ ಭೂತಾದ್ಯಾವೇಶಃ| ಸಮೇ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವರಹಿತೇ||೪೫೮||-
Adhikarana 335 (459) · Śloka 460
ವಿಶಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರೈಃ ಪಥ್ಯೈರಿಷ್ಟೈ ರಸಾದಿಭಿಃ ||೪೫೯|| ಮನೋಜ್ಞಂ ಶುಚಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಮಶನಂ ಹಿತಮ್ |೪೬೦|
विशिष्टमिष्टसंस्कारैः पथ्यैरिष्टै रसादिभिः ||४५९|| मनोज्ञं शुचि नात्युष्णं प्रत्यग्रमशनं हितम् |४६०|
🔊 Audio coming soon
ಕೀದೃಗಶನಂ ಹಿತಮಿತ್ಯಾಹ- ವಿಶಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಕೈಃ ಕೃತ್ವಾ? ಇಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರೈಃ| ಪಥ್ಯೈರಿಷ್ಟೈ ರಸಾದಿಭಿರಿತಿ ಪಥ್ಯೈರ್ಹಿತೈಃ, ಇಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಿಯೈಃ, ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ಗನ್ಧವರ್ಣಸ್ಪರ್ಶಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಮ್ ಅಭಿನವಮ್| ಅಶನಂ ಭೋಜನಮ್||೪೫೯||-
Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464
ಪೂರ್ವಂ ಮಧುರಮಶ್ನೀಯಾನ್ಮಧ್ಯೇಽಮ್ಲಲವಣೌ ರಸೌ ||೪೬೦|| ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೇಷಾನ್ ರಸಾನ್ ವೈದ್ಯೋ ಭೋಜನೇಷ್ವವಚಾರಯೇತ್ | ಆದೌ ಫಲಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ ದಾಡಿಮಾದೀನಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೪೬೧|| ತತಃ ಪೇಯಾಂಸ್ತತೋ ಭೋಜ್ಯಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚಿತ್ರಾಂಸ್ತತಃ ಪರಮ್ | ಘನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸಮಶ್ನೀಯಾತ್, ಕೇಚಿದಾಹುರ್ವಿಪರ್ಯಯಮ್ ||೪೬೨|| ಆದಾವನ್ತೇ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಚ ಭೋಜನಸ್ಯ ತು ಶಸ್ಯತೇ | ನಿರತ್ಯಯಂ ದೋಷಹರಂ ಫಲೇಷ್ವಾಮಲಕಂ ನೃಣಾಮ್ ||೪೬೩|| ಮೃಣಾಲಬಿಸಶಾಲೂಕಕನ್ದೇಕ್ಷುಪ್ರಭೃತೀನಿ ಚ | ಪೂರ್ವಂ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ಭಿಷಜಾ ನ ತು ಭುಕ್ತೇ ಕದಾಚನ ||೪೬೪||
पूर्वं मधुरमश्नीयान्मध्येऽम्ललवणौ रसौ ||४६०|| पश्चाच्छेषान् रसान् वैद्यो भोजनेष्ववचारयेत् | आदौ फलानि भुञ्जीत दाडिमादीनि बुद्धिमान् ||४६१|| ततः पेयांस्ततो भोज्यान् भक्ष्यांश्चित्रांस्ततः परम् | घनं पूर्वं समश्नीयात्, केचिदाहुर्विपर्ययम् ||४६२|| आदावन्ते च मध्ये च भोजनस्य तु शस्यते | निरत्ययं दोषहरं फलेष्वामलकं नृणाम् ||४६३|| मृणालबिसशालूककन्देक्षुप्रभृतीनि च | पूर्वं योज्यानि भिषजा न तु भुक्ते कदाचन ||४६४||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಲಭೇದೇನಾಪ್ಯಾಹಾರವಿಧಿಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪೂರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬುಭುಕ್ಷಿತೇ ಪುರುಷೇ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾಯ ಪ್ರಥಮಂ ಮಧುರೋ ರಸಃ ಪಕ್ವಾಶಯಗತಂ ವಾಯುಂ ಜಯತಿ, ಅಮ್ಲಲವಣೌ ಮಧ್ಯಭೋಜನಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಾಶಯೇಽಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಂ ಕುರುತಃ, ಅನ್ತೇ ಕಫಜಯಾಯ ಕಟ್ವಾದಯಃ| ಆದೌ ಫಲಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ, ವಾತಜಯಾರ್ಥಂ ದಾಡಿಮಾದ್ಯಮ್ಲೋಪಯೋಗಃ; ‘ಆದಾವಿತಿ ಮತಾನ್ತರೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ತತಃ ಪೇಯಾನ್ ಪಾತವ್ಯಾನ್ ದಾಡಿಮಾದಿಕಠಿನಾಹಾರಮೃದುಕರಣಾರ್ಥಂ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಂ ಚ, ತತೋ ಭೋಜ್ಯಂ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಿ, ಚಿತ್ರಾನ್ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾನ್| ಘನಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿ ಕಠಿನಮ್| ವಿಪರ್ಯಯಮುಕ್ತವಿಪರ್ಯಯಂ, ಪೂರ್ವಂ ದ್ರವಂ ಪಶ್ಚಾತ್ ಕಠಿನಮಿತಿ| ‘ಘೃತಂ ಪೂರ್ವಂ ಸಮಶ್ನೀಯಾತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಅಮ್ಲಫಲಸ್ಯಾದಾವೇವ ನಿಯತಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿದೇವ ಫಲಸ್ಯಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತೇಷು ಪ್ರಯೋಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆದಾವಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರತ್ಯಯಮ್ ಅಬಾಧಮ್| ಮೃಣಾಲಂ ಪದ್ಮನಾಲಂ, ಬಿಸಂ ಭಿಸಣ್ಡಕಂ, ಶಾಲೂಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೪೬೦-೪೬೪||
Adhikarana 337 (465) · Śloka 466
ಸುಖಮುಚ್ಚೈಃ ಸಮಾಸೀನಃ ಸಮದೇಹೋಽನ್ನತತ್ಪರಃ | ಕಾಲೇ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ ||೪೬೫|| ಬುಭುಕ್ಷಿತೋಽನ್ನಮಶ್ನೀಯಾನ್ಮಾತ್ರಾವದ್ವಿದಿತಾಗಮಃ |೪೬೬|
सुखमुच्चैः समासीनः समदेहोऽन्नतत्परः | काले सात्म्यं लघु स्निग्धमुष्णं क्षिप्रं द्रवोत्तरम् ||४६५|| बुभुक्षितोऽन्नमश्नीयान्मात्रावद्विदितागमः |४६६|
🔊 Audio coming soon
ಭುಞ್ಜಾನಃ ಕಥಂ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯಾಹ- ಸುಖಮುಚ್ಚೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಸೀನ ಇತಿ ಸಮ್ಯಗಾಸೀನ ಉಪವಿಷ್ಟಃ| ಅನ್ನತತ್ಪರ ಇತಿ ನ ಕಾಮಾದಿವ್ಯಗ್ರಮನಾ| ಭುಞ್ಜಾನಃ ಕಿಮ್ಭೂತಃ ಕದಾ ಕೀದೃಶಂ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯಾಹ- ಕಾಲೇ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲೋ ದ್ವಿವಿಧೋ ನಿತ್ಯಗ ಆವಸ್ಥಿಕಶ್ಚ; ತತ್ರ ನಿತ್ಯಗ ಆರ್ತವಃ, ಸ ಪುನಃ ‘ಅತೀವಾಯತಯಾಮಾ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನಿಯಮಿತಃ; ಆವಸ್ಥಿಕಃ ಪುನರ್ಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಾಪೇಕ್ಷಃ, ಆಮೇ ತ್ವನ್ನೇಽಕಾಲಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದೇಶಾಮಯಾದಿಭೇದೇನಾನೇಕವಿಧಮ್, ಅಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಪುನರ್ದೋಷಕಾರಿ| ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನಾತಿದ್ರುತಂ ನಾತಿವಿಲಮ್ಬಿತಮ್, ಅತಿದ್ರುತಾತಿವಿಲಮ್ಬಿತಯೋರ್ದೋಷಕಾರಿತ್ವಾತ್| ದ್ರವೋತ್ತರಂ ದ್ರವಪ್ರಧಾನಮ್| ಬುಭುಕ್ಷಿತಗ್ರಹಣಮಕಾಲಬುಭುಕ್ಷಾನಿಷೇಧಾಯ, ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಚ- “ಭವತ್ಯಕಾಲೇಽಪಿಂ ತದಾ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಯಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಂ ವಿಷವನ್ನಿಹನ್ತಿ”- ಇತಿ| ಮಾತ್ರಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ- “ಅಪೀಡನಂ ಭವೇತ್ ಕುಕ್ಷೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರವಿಪಾಟನಮ್| ಅನ್ನೇನ ಹೃದಯಾಬಾ(ರೋ)ಧೋ ಜಠರಸ್ಯ ತ್ವಗೌರವಮ್|| ಪ್ರೀಣನಂ ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ ಶಮನಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋಃ| ಉಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ವಾಸಹಾಸ್ಯಾದಿಕಥಾಸು ಸುಖವರ್ತನಮ್|| ಸುಖೇನ ಪರಿಣಾಮಃ ಸ್ಯಾದನ್ನೇ ಭುಕ್ತೇ ದಿವಾನಿಶಿ”- ಇತಿ| ವಿದಿತಾಗಮ ಇತಿ ಹೇಯೋಪಾದೇಯವಿವೇಕಾರ್ಥಂ ವಿದಿತಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಯೇನ ಸ ವಿದಿತಾಗಮಃ||೪೬೫||-
Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468
ಕಾಲೇ ಪ್ರೀಣಯತೇ ಭುಕ್ತಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ನಂ ನ ಬಾಧತೇ ||೪೬೬|| ಲಘು ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಜೇತ್ ಪಾಕಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಬಲವಹ್ನಿದಮ್ | ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಂ ಪಾಕಂ ಯಾತ್ಯದೋಷಂ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ ||೪೬೭|| ಸುಖಂ ಜೀರ್ಯತಿ ಮಾತ್ರಾವದ್ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಚ |೪೬೮|
काले प्रीणयते भुक्तं सात्म्यमन्नं न बाधते ||४६६|| लघु शीघ्रं व्रजेत् पाकं स्निग्धोष्णं बलवह्निदम् | क्षिप्रं भुक्तं समं पाकं यात्यदोषं द्रवोत्तरम् ||४६७|| सुखं जीर्यति मात्रावद्धातुसाम्यं करोति च |४६८|
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಕಾಲಾದಿಭೋಜನಾನಾಂ ಫಲಾನುಶಂಸಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಾಲೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರೀಣಯತೇ ತೃಪ್ತಿಂ ಜನಯತಿ| ಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ನ ಬಾಧತೇ ನ ಪೀಡಾಂ ಜನಯತಿ| ಲಘ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಲಘ್ವನ್ನಂ ಭುಕ್ತಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಬಲವಹ್ನಿದಮಿತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬಲಪ್ರದಮ್, ಉಷ್ಣಂ ವಹ್ನಿಪ್ರದಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷಿಪ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಮ್ ಏಕಕಾಲಮ್| ಅದೋಷಂ ದ್ರವೋತ್ತರಮಿತಿ ದ್ರವೋತ್ತರಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ಸದದೋಷಂ ದೋಷರಹಿತಂ ಪಾಕಂ ಯಾತಿ| ಸುಖಮಿತ್ಯಾದಿ ಮಾತ್ರಾವದನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ಸುಖೇನ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ಚ ಕರೋತಿ; ಧಾತುಶಬ್ದೋಽಯಂ ದೋಷಧಾತುಮಲೇಷು ವರ್ತತೇ||೪೬೬-೪೬೭||-
Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471
ಅತೀವಾಯತಯಾಮಾಸ್ತು ಕ್ಷಪಾ ಯೇಷ್ವೃತುಷು ಸ್ಮೃತಾಃ ||೪೬೮|| ತೇಷು ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಾಢ್ಯಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಾತರೇವ ತು | ಯೇಷು ಚಾಪಿ ಭವೇಯುಶ್ಚ ದಿವಸಾ ಭೃಶಮಾಯತಾಃ ||೪೬೯|| ತೇಷು ತತ್ಕಾಲವಿಹಿತಮಪರಾಹ್ಣೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ರಜನ್ಯೋ ದಿವಸಾಶ್ಚೈವ ಯೇಷು ಚಾಪಿ ಸಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೪೭೦|| ಕೃತ್ವಾ ಸಮಮಹೋರಾತ್ರಂ ತೇಷು ಭುಞ್ಜೀತ ಭೋಜನಮ್ |೪೭೧|
अतीवायतयामास्तु क्षपा येष्वृतुषु स्मृताः ||४६८|| तेषु तत्प्रत्यनीकाढ्यं भुञ्जीत प्रातरेव तु | येषु चापि भवेयुश्च दिवसा भृशमायताः ||४६९|| तेषु तत्कालविहितमपराह्णे प्रशस्यते | रजन्यो दिवसाश्चैव येषु चापि समाः स्मृताः ||४७०|| कृत्वा सममहोरात्रं तेषु भुञ्जीत भोजनम् |४७१|
🔊 Audio coming soon
ಆರ್ತವಲಕ್ಷಣಂ ಕಾಲಮಾಹ- ಅತೀವಾಯತಯಾಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತೀವಾಯತಯಾಮಾ ಅತೀವ ದೀರ್ಘಪ್ರಹರಾಃ| ಕ್ಷಪಾಃ ರಜನ್ಯಃ| ಯೇಷ್ವೃತುಷ್ವಿತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚ| ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಾಢ್ಯಮಿತಿ ಕಾಲಬಲಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಗುಣಾನಾಂ ಬಾಧಕಭೂತಂ ವಿರೋಧಿದ್ರವ್ಯಗುಣಬಹುಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾತರಿತಿ ಸಪಾದೇ ಯಾಮೇ, ಯೇಷ್ವೃತುಷು ಗ್ರೀಷ್ಮಪ್ರಾವೃಷೋಃ| ಭೃಶಮಾಯತಾ ದೀರ್ಘತರಾಃ| ತತ್ಕಾಲವಿಹಿತಂ ದ್ರವಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಪ್ರಾಯಮ್| ಅಪರಾಹ್ಣ ಇತಿ ಅರ್ಧತೃತೀಯಯಾಮೋಪರಿ| ರಜನ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇಷ್ವೃತುಷು ಶರದಿ ವಸನ್ತೇ ಚ, ಸಮಮಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಅಯಮೇಕಾಶನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಧಿಃ; ದ್ವಿರಶ್ನತಃ ಪುನಃ ಪ್ರಾತರ್ಭೋಜನಮಾತ್ರಯೋರರ್ಧಮಾತ್ರಂ ತ್ರಿಭಾಗಂ ವಾ ಲಘು ಮೃಷ್ಟಂ ಚ; ತಚ್ಚ ಪ್ರಾತರ್ಭೋಜನಂ ಸಪಾದೇ ಪ್ರಹರೇ, ದ್ವಿತೀಯಂ ಭೋಜನಂ ತ್ವರ್ಧಚತುರ್ಥಪ್ರಹರೋಪರಿ’ ಇತಿ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಃ; ಜೇಜ್ಝಟಸ್ತು ‘ಸತ್ರಿಭಾಗೇ ಪ್ರಹರೇ ದಿವಸಸ್ಯ ರಾತ್ರೇಶ್ಚ ಸತ್ರಿಭಾಗಪ್ರಹರೇ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ರಜನೀದಿವಸಯೋಃ ಸಮತ್ವಂ ಭವತಿ’ ಇತ್ಯಾಹ| ಅಯಮಾರ್ತವಕಾಲ ಉಕ್ತಃ| ಆವಸ್ಥಿಕಂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೃತ್ತಿಕೇಽಧ್ಯಾಯೇ ದಶೌಷಧಕಾಲಾನಭಿಧಾಯ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೪೬೮-೪೭೦||-
Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474
ನಾಪ್ರಾಪ್ತಾತೀತಕಾಲಂ ವಾ ಹೀನಾಧಿಕಮಥಾಪಿ ವಾ ||೪೭೧|| ಅಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಶರೀರೇ ಹ್ಯಲಘೌ ನರಃ | ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನವಾಪ್ನೋತಿ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಯಚ್ಛತಿ ||೪೭೨|| ಅತೀತಕಾಲಂ ಭುಞ್ಜಾನೋ ವಾಯುನೋಪಹತೇಽನಲೇ | ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿಪಚ್ಯತೇ ಭುಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಚ ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ||೪೭೩|| ಹೀನಮಾತ್ರಮಸನ್ತೋಷಂ ಕರೋತಿ ಚ ಬಲಕ್ಷಯಮ್ | ಆಲಸ್ಯಗೌರವಾಟೋಪಸಾದಾಂಶ್ಚ ಕುರುತೇಽಧಿಕಮ್ ||೪೭೪||
नाप्राप्तातीतकालं वा हीनाधिकमथापि वा ||४७१|| अप्राप्तकालं भुञ्जानः शरीरे ह्यलघौ नरः | तांस्तान् व्याधीनवाप्नोति मरणं वा नियच्छति ||४७२|| अतीतकालं भुञ्जानो वायुनोपहतेऽनले | कृच्छ्राद्विपच्यते भुक्तं द्वितीयं च न काङ्क्षति ||४७३|| हीनमात्रमसन्तोषं करोति च बलक्षयम् | आलस्यगौरवाटोपसादांश्च कुरुतेऽधिकम् ||४७४||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಲಮಾತ್ರಾವತೋ ವಿಪರ್ಯಯಮಕಾಲಮಾತ್ರಾವತ್ತ್ವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನಾಪ್ರಾಪ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮತೀತಕಾಲಂ ವಾ ನ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೀನಾಧಿಕಮಿತಿ ಹೀನಮಾತ್ರಮಧಿಕಮಾತ್ರಂ ವಾ ನ ಭುಞ್ಜೀತ| ತಯೋರಪ್ರಾಪ್ತಾತೀತಕಾಲಯೋರಧಿಕನ್ಯೂನಯೋಶ್ಚ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಭುಞ್ಜಾನೋ ನರಃ ಶರೀರೇಽಲಘೌ ಸತಿ ತಾಂಸ್ತಾಞ್ಛಿರೋರುಜಾದೀನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ನಿಯಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಸನ್ತೋಷಮ್ ಅಸನ್ತೃಪ್ತಿಮ್| ಆಟೋಪ ಉದರಸ್ಯಾಧ್ಮಾನಂ, ಸಾದೋಽಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಅಧಿಕಮಿತಿ ಅಧಿಕಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭೧-೪೭೪||
Adhikarana 341 (475) · Śloka 476
ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದೋಷೈರೇತೈರ್ವಿವರ್ಜಿತಮ್ | ಯಥೋಕ್ತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮುಪಸೇವೇತ ಭೋಜನಮ್ ||೪೭೫|| ವಿಭಜ್ಯ ದೋಷಕಾಲಾದೀನ್ ಕಾಲಯೋರುಭಯೋರಪಿ |೪೭೬|
तस्मात् सुसंस्कृतं युक्त्या दोषैरेतैर्विवर्जितम् | यथोक्तगुणसम्पन्नमुपसेवेत भोजनम् ||४७५|| विभज्य दोषकालादीन् कालयोरुभयोरपि |४७६|
🔊 Audio coming soon
ಕೀದೃಕ್ ಪುನರನ್ನಂ ಸೇವಿತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ| ಕಾಲಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಪ್ರಾತಃ ಸಾಯಂ ಚ||೪೭೫||-
Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478
ಅಚೋಕ್ಷಂ ದುಷ್ಟಮುತ್ಸೃಷ್ಟಂ ಪಾಷಾಣತೃಣಲೋಷ್ಟವತ್ ||೪೭೬|| ದ್ವಿಷ್ಟಂ ವ್ಯುಷಿತಮಸ್ವಾದು ಪೂತಿ ಚಾನ್ನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ | ಚಿರಸಿದ್ಧಂ ಸ್ಥಿರಂ ಶೀತಮನ್ನಮುಷ್ಣೀಕೃತಂ ಪುನಃ ||೪೭೭|| ಅಶಾನ್ತಮುಪದಗ್ಧಂ ಚ ತಥಾ ಸ್ವಾದು ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ |೪೭೮|
अचोक्षं दुष्टमुत्सृष्टं पाषाणतृणलोष्टवत् ||४७६|| द्विष्टं व्युषितमस्वादु पूति चान्नं विवर्जयेत् | चिरसिद्धं स्थिरं शीतमन्नमुष्णीकृतं पुनः ||४७७|| अशान्तमुपदग्धं च तथा स्वादु न लक्ष्यते |४७८|
🔊 Audio coming soon
ಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯುಪಾದೇಯಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ಹೇಯಂ ಪ್ರದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಚೋಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಚೋಕ್ಷಮ್ ಅಪವಿತ್ರಂ, ಮಲಿನಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ದುಷ್ಟಂ ವಿಷಾದಿಭಿಃ, ದೋಷಕರತ್ವಾತ್| ಉತ್ಸೃಷ್ಟಂ ಭುಕ್ತೋತ್ಸೃಷ್ಟಮ್| ಪಾಷಾಣತೃಣಲೋಷ್ಟವದಿತಿ ಪಾಷಾಣಾದಿಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವಿಷ್ಟಂ ಮನಃಪ್ರತಿಘಾತಿ| ವ್ಯುಷಿತಂ ವಿಶೇಷೇಣೋಷಿತಮ್| ಪೂತಿ ಶಟಿತಂ; ಪೂತಿ ಚಾನ್ನಮಿತಿ ಚಕಾರಾದತ್ರ ಸತ್ರಶತ್ರುಗಣಗಣಿಕಾದೀನಾಮಪ್ಯನ್ನಂ ಬಾಹ್ಯದೂಷಣಾನ್ವಿತಂ ವರ್ಜನೀಯಮಿತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಅಸ್ವಾದ್ವನ್ನಂ ಪೂರ್ವಂ ವರ್ಜನೀಯಮುಕ್ತಮಿತಿ ತದ್ಭೇದಾನಾಹ- ಚಿರಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರಂ ಕಠಿನಮ್| ಅಶಾನ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿದವಶಿಷ್ಟವಿಸ್ರಾವಣಮ್| ಉಪದಗ್ಧಮಿತಿ ಅತಿಪಾಕಿತ್ವೇನ ಜ್ವಲಿತಮ್| ಚಕಾರೇಣ ದುಃಸಿದ್ಧಮಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ತಥಾ ಸ್ವಾದು ನ ಲಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ಯಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಸ್ವಾದೋ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತದಪಿ ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೪೭೬-೪೭೭||-
Adhikarana 343 (478) · Śloka 478
ಯದ್ಯತ್ ಸ್ವಾದುತರಂ ತತ್ತದ್ವಿದಧ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೪೭೮||
यद्यत् स्वादुतरं तत्तद्विदध्यादुत्तरोत्तरम् ||४७८||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನೇಷು ಸ್ವಾದುಷು ಸತ್ಸು ವಿಧಾನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಾದುಶಬ್ದಃ ಸಂಸ್ಕೃತೇ ರಸೇ ವರ್ತತೇ, ನ ತು ಮಧುರ ಏವ| ವಿದಧ್ಯಾತ್ ದದ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್? ಉತ್ತರೋತ್ತರಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವಾದುನಿ ದತ್ತೇ ಸತಿ ತಸ್ಮಾದಧಿಕತರಸ್ವಾದು ದದ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ದತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಧಿಕತರಸ್ವಾದು ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭೮||
Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480
ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದದ್ಭಿರಾಸ್ಯಂ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ | ವಿಶುದ್ಧೇ ರಸನೇ ತಸ್ಯ ರೋಚತೇಽನ್ನಮಪೂರ್ವವತ್ ||೪೭೯|| ಸ್ವಾದುನಾ ತಸ್ಯ ರಸನಂ ಪ್ರಥಮೇನಾತಿತರ್ಪಿತಮ್ | ನ ತಥಾ ಸ್ವಾದಯೇದನ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯಮನ್ತರಾ ||೪೮೦||
प्रक्षालयेदद्भिरास्यं भुञ्जानस्य मुहुर्मुहुः | विशुद्धे रसने तस्य रोचतेऽन्नमपूर्ववत् ||४७९|| स्वादुना तस्य रसनं प्रथमेनातितर्पितम् | न तथा स्वादयेदन्यत्तस्मात् प्रक्षाल्यमन्तरा ||४८०||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದದ್ಭಿರಾಸ್ಯಂ ಗಣ್ಡೂಷಂ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಣ್ಡೂಷಕರಣಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ- ವಿಶುದ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಾದುನಾ ಮಿಷ್ಟೇನ| ತಸ್ಯ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ| ಅನ್ಯದಪರಮತಃ ಸ್ವಾದೋರಸ್ವಾದೋರ್ವಾ||೪೭೯-೪೮೦||
Adhikarana 345 (481) · Śloka 481
ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಮುತ್ಸಾಹಂ ಹರ್ಷಣಂ ಸುಖಮ್ | ಸ್ವಾದು ಸಞ್ಜನಯತ್ಯನ್ನಮಸ್ವಾದು ಚ ವಿಪರ್ಯಯಮ್ ||೪೮೧||
सौमनस्यं बलं पुष्टिमुत्साहं हर्षणं सुखम् | स्वादु सञ्जनयत्यन्नमस्वादु च विपर्ययम् ||४८१||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಸೌಮನಸ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಸುಮನಸ್ಕತಾ| ಬಲಂ ಸರ್ವಧಾತುಸ್ನೇಹಃ| ಪುಷ್ಟಿಃ ಶರೀರೋಪಚಯಃ| ಉತ್ಸಾಹಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಹರ್ಷಣಂ ತುಷ್ಟಿಃ| ಸುಖಂ ನೀರೋಗತಾ| ಸ್ವಾದು ಸಞ್ಜನಯತ್ಯನ್ನಂ ಸ್ವಾದ್ವನ್ನಂ ಸೌಮನಸ್ಯಾದೀನ್ ಸಮ್ಯಗ್ ಜನಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಸ್ವಾದ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಅಸ್ವಾದ್ವನ್ನಂ ಸೌಮನಸ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಂ ವಿಪರೀತತಾಂ ಜನಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೮೧||
Adhikarana 346 (482) · Śloka 482
ಭುಕ್ತ್ವಾಽಪಿ ಯತ್ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಭೂಯಸ್ತತ್ ಸ್ವಾದು ಭೋಜನಮ್ |೪೮೨|
भुक्त्वाऽपि यत् प्रार्थयते भूयस्तत् स्वादु भोजनम् |४८२|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾದೋರೇವಾನ್ನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭುಕ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಭುಕ್ತವಾನ್ ಹಿ ಅವಶ್ಯಂ ಮೃಷ್ಟಮೇವ ಕಾಮಯತೇಽನ್ನಂ, ನಾಮೃಷ್ಟಮ್ | ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತತ್ ಸಾಧು ಭೋಜನಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಮಾತ್ರಾವದ್ಭುಞ್ಜೀತೇತಿ ತಸ್ಯೈವ ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಚ ವದನ್ತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ|೪೮೨|
Adhikarana 347 (482) · Śloka 482
ಅಶಿತಶ್ಚೋದಕಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭುಞ್ಜಾನಶ್ಚಾನ್ತರಾ ಪಿಬೇತ್ ||೪೮೨||
अशितश्चोदकं युक्त्या भुञ्जानश्चान्तरा पिबेत् ||४८२||
🔊 Audio coming soon
ಅಶಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಶಿತಃ ಕೃತಭೋಜನಃ, ಉದಕಂ ಜಲಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ; ಭುಞ್ಜಾನಶ್ಚಾನ್ತರಾ ಪಿಬೇತ್ ಭೋಜನಮಧ್ಯೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೮೨||
Adhikarana 348 (483) · Śloka 483
ದನ್ತಾನ್ತರಗತಂ ಚಾನ್ನಂ ಶೋಧನೇನಾಹರೇಚ್ಛನೈಃ | ಕುರ್ಯಾದನಿರ್ಹೃತಂ ತದ್ಧಿ ಮುಖಸ್ಯಾನಿಷ್ಟಗನ್ಧತಾಮ್ ||೪೮೩||
दन्तान्तरगतं चान्नं शोधनेनाहरेच्छनैः | कुर्यादनिर्हृतं तद्धि मुखस्यानिष्टगन्धताम् ||४८३||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯದಪಿ ಭುಕ್ತೇ ಕಾರ್ಯಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದನ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಶೋಧನೇನ ತೃಣಾದಿನಾ||೪೮೩||
Adhikarana 349 (484) · Śloka 484
ಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ವರ್ಧತೇ ವಾಯುರ್ವಿದಗ್ಧೇ ಪಿತ್ತಮೇವ ತು | ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಕಫಶ್ಚಾಪಿ,... |೪೮೪|
जीर्णेऽन्ने वर्धते वायुर्विदग्धे पित्तमेव तु | भुक्तमात्रे कफश्चापि,... |४८४|
🔊 Audio coming soon
ಭೋಜನೋತ್ತರಕಾಲಕ್ರಿಯಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಜರಣಜೀರ್ಣಕಾಲಯೋರಪಿ ದೋಷಪ್ರಕೋಪಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಜೀರ್ಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜೀರ್ಣೇ ಪರಿಣಾಮಙ್ಗತೇ, ವಿದಗ್ಧೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವೇ|೪೮೪|-
Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486
... ತಸ್ಮಾದ್ಭುಕ್ತೇರಿತಂ ಕಫಮ್ ||೪೮೪|| ಧೂಮೇನಾಪೋಹ್ಯ ಹೃದ್ಯೈರ್ವಾ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ | ಪೂಗಕಙ್ಕೋಲಕರ್ಪೂರಲವಙ್ಗಸುಮನಃಫಲೈಃ ||೪೮೫|| ಫಲೈಃ ಕಟುಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಮುಖವೈಶದ್ಯಕಾರಕೈಃ | ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಸಹಿತೈಃ ಸುಗನ್ಧೈರ್ವಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೪೮೬||
... तस्माद्भुक्तेरितं कफम् ||४८४|| धूमेनापोह्य हृद्यैर्वा कषायकटुतिक्तकैः | पूगकङ्कोलकर्पूरलवङ्गसुमनःफलैः ||४८५|| फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारकैः | ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ||४८६||
🔊 Audio coming soon
ಭುಕ್ತೇ ಸತಿ ಕುಪಿತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಭುಕ್ತೇರಿತಂ ಭೋಜನೇನ ಪ್ರೇರಿತಮ್| ಅಪೋಹ್ಯ ಸ್ಫೋಟಯಿತ್ವಾ| ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈರಿತಿ ಅಫಲೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರಿತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಂ, ಫಲೈಃ ಕಟುಕಷಾಯೈರ್ವೇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ಸುಮನಃಫಲೈಃ ಜಾತೀಫಲೈಃ||೪೮೪-೪೮೬||
Adhikarana 351 (487) · Śloka 487
ಭುಕ್ತ್ವಾ ರಾಜವದಾಸೀತ ಯಾವದನ್ನಕ್ಲಮೋ ಗತಃ | ತತಃ ಪಾದಶತಂ ಗತ್ವಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸಂವಿಶೇತ್ ||೪೮೭||
भुक्त्वा राजवदासीत यावदन्नक्लमो गतः | ततः पादशतं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत् ||४८७||
🔊 Audio coming soon
ತದನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂವಿಶೇತ್ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಶಯೀತ||೪೮೭||
Adhikarana 352 (488) · Śloka 488
ಶಬ್ದಾನ್ರೂಪಾನ್ರಸಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಶ್ಚ ಮನಸಃ ಪ್ರಿಯಾನ್ | ಭುಕ್ತವಾನುಪಸೇವೇತ ತೇನಾನ್ನಂ ಸಾಧು ತಿಷ್ಠತಿ ||೪೮೮||
शब्दान्रूपान्रसान् गन्धान् स्पर्शांश्च मनसः प्रियान् | भुक्तवानुपसेवेत तेनान्नं साधु तिष्ठति ||४८८||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪನಹೇತೂನ್ ಶಬ್ದಾದಿವಿಷಯಾನಾಹ- ಶಬ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾಧು ತಿಷ್ಠತಿ ಭವ್ಯೇನ ಸ್ಥಿತಿಂ ಕರೋತಿ, ‘ಶಬ್ದಾದೀನ್ ವಿಷಯಾಂಶ್ಚ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೪೮೮||
Adhikarana 353 (489) · Śloka 489
ಶಬ್ದರೂಪರಸಾ ಗನ್ಧಾಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚಾಪಿ ಜುಗುಪ್ಸಿತಾಃ | ಅಶುಚ್ಯನ್ನಂ ತಥಾ ಭುಕ್ತಮತಿಹಾಸ್ಯಂ ಚ ವಾಮಯೇತ್ ||೪೮೯||
शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||
🔊 Audio coming soon
ಕುತಃ ಪುನರೇತೇ ಅಪ್ರಿಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಶಬ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ಜುಗುಪ್ಸಿತಾಃ ನಿನ್ದಿತಾಃ| ಅಶುಚಿ ಅಪವಿತ್ರಮ್||೪೮೯||
Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491
ಶಯನಂ ಚಾಸನಂ ವಾಽಪಿ ನೇಚ್ಛೇದ್ವಾಽಪಿ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ | ನಾಗ್ನ್ಯಾತಪೌ ನ ಪ್ಲವನಂ ನ ಯಾನಂ ನಾಪಿ ವಾಹನಮ್ ||೪೯೦|| ನ ಚೈಕರಸಸೇವಾಯಾಂ ಪ್ರಸಜ್ಯೇತ ಕದಾಚನ | ಶಾಕಾವರಾನ್ನಭೂಯಿಷ್ಠಮಮ್ಲಂ ಚ ನ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೪೯೧||
शयनं चासनं वाऽपि नेच्छेद्वाऽपि द्रवोत्तरम् | नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ||४९०|| न चैकरससेवायां प्रसज्येत कदाचन | शाकावरान्नभूयिष्ठमम्लं च न समाचरेत् ||४९१||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯದಪಿ ಸರ್ವಂ ವರ್ಜನೀಯಮಾಹ- ಶಯನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಯನಮಾಸನಂ ವಾ ನೇಚ್ಛೇತ್, ಚಿರಕಾಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ರವೋತ್ತರಂ ದ್ರವಾಢ್ಯಂ ಭೋಜನಮ್| ನಾಗ್ನ್ಯಾತಪಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನ್ಯಾತಪಾದೀನ್ನೇಚ್ಛೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ಲವನಂ ಸ್ನಾನಂ ಜಲಪ್ರತರಣಂ ವಾ| ಯಾನಂ ಗಮನಮೇವ| ವಾಹನಂ ರಥಾಶ್ವಾದಿ| ನ ಪ್ರಸಜ್ಯೇತ ನಾಭ್ಯಸೇತ್ ನ ಪುನಃ ಪುನಃ ಶೀಲಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಾಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್, ಅವರಾನ್ನಂ ವೈದಲಾನ್ನಮ್, ಏತದ್ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತದ್ಬಹುಲಂ; ನ ಸಮಾಚರೇತ್ ನ ಭಕ್ಷಯೇತ್, ತಥಾಽಮ್ಲಂ ಚ||೪೯೦-೪೯೧||
Adhikarana 355 (492) · Śloka 492
ಏಕೈಕಶಃ ಸಮಸ್ತಾನ್ ವಾ ನಾಧ್ಯಶ್ನೀಯಾದ್ರಸಾನ್ ಸದಾ |೪೯೨|
एकैकशः समस्तान् वा नाध्यश्नीयाद्रसान् सदा |४९२|
🔊 Audio coming soon
ರಸಾನಾಮತಿಮಾತ್ರಾಶನದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏಕೈಕಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕೈಕಶ ಏಕೈಕಂ ರಸಂ, ಸಮಸ್ತಾನ್ ವಾ ರಸಾನ್ ನಾಧ್ಯಶ್ನೀಯಾತ್ ನಾಧಿಕಂ ಭಕ್ಷಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೋಷರೋಗಾಪೇಕ್ಷಯೇಕೈಕರಸವಿಧಿಃ, ಸ್ವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಯಾ ತು ಸಮಸ್ತರಸವಿಧಿಃ| ‘ನಾತ್ಯಶ್ನೀಯಾತ್ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಅಪರೇ ತು ‘ಏಕಶೋಽಥ ಸಮಸ್ತಾನ್ ವಾ ನ ಭುಞ್ಜೀತ ರಸಾನ್ ಸದಾ’- ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಏಕೀಕೃತ್ಯ ನ ಸರ್ವಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಯಥಾಕ್ರಮಮೇವ ಷಡ್ರಸಂ ಸ್ವಸ್ಥೇನ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ, ವಾಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ|೪೯೨|-
Adhikarana 356 (492) · Śloka 493
ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತೇ ತ್ವವಿವಿಕ್ತೇಽಗ್ನೌ ದ್ವಿರನ್ನಂ ನ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೪೯೨|| ಪೂರ್ವಭುಕ್ತೇ ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಭುಞ್ಜಾನೋ ಹನ್ತಿ ಪಾವಕಮ್ |೪೯೩|
प्राग्भुक्ते त्वविविक्तेऽग्नौ द्विरन्नं न समाचरेत् ||४९२|| पूर्वभुक्ते विदग्धेऽन्ने भुञ्जानो हन्ति पावकम् |४९३|
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನೌ ಮನ್ದೇ ದ್ವಿರನ್ನಸಮಾಚಾರನಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಾಗಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತೇ ಪ್ರಾತರ್ಭೋಜನೇ ಕೃತೇ, ಅವಿವಿಕ್ತೇಽಗ್ನೌ ದ್ವಿರನ್ನಂ ನ ಸಮಾಚರೇದಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾರಂ ನ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ- ಪೂರ್ವಭುಕ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿದಗ್ಧೇ ಜಠರಾನಲೇನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವೇ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಾಮೇ| ಭುಞ್ಜಾನೋ ದ್ವಿರ್ಭುಞ್ಜಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾವಕಂ ಜಠರಾನಲಮ್||೪೯೨||-
Adhikarana 357 (493) · Śloka 493
ಮಾತ್ರಾಗುರುಂ ಪರಿಹರೇದಾಹಾರಂ ದ್ರವ್ಯತಶ್ಚ ಯಃ ||೪೯೩||
मात्रागुरुं परिहरेदाहारं द्रव्यतश्च यः ||४९३||
🔊 Audio coming soon
ಮನ್ದಾಗ್ನೇರೇವಾಹಾರವಿಶೇಷಪರಿಹಾರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಲಘೂನಾಮಪಿ ಮಾತ್ರಯಾ ಗುರುಮಾಹಾರಂ ಪರಿಹರೇತ್, ದ್ರವ್ಯತೋ ಗುರುಂ ಮಾಷಮಹಿಷವರಾಹಪಿಶಿತಾದಿಕಮ್||೪೯೩||
Adhikarana 358 (494) · Śloka 494
ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ನೈವ ಭುಞ್ಜೀತ ಮಾತ್ರಯಾ ವಾ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ | ದ್ವಿಗುಣಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ತೋಯಂ ಸುಖಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಜೀರ್ಯತಿ |೪೯೪|
पिष्टान्नं नैव भुञ्जीत मात्रया वा बुभुक्षितः | द्विगुणं च पिबेत्तोयं सुखं सम्यक् प्रजीर्यति |४९४|
🔊 Audio coming soon
ಸಂಸ್ಕಾರಗುರೋರ್ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಸ್ಯ ನಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಥ ಕಥಞ್ಚಿತ್ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಸೇವಾ ತದಾ ಕ್ಷುಧಿತಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯೈವ ನಾನ್ಯಥೇತಿ, ತತ್ರ ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದೋಽಲ್ಪತಾವಾಚಕಃ; ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಭೋಜನೇ ದ್ವಿಗುಣಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ತೋಯಮ್|೪೯೪|-
Adhikarana 359 (494) · Śloka 494
ಪೇಯಲೇಹ್ಯಾದ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಗುರು ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥೋತ್ತರಮ್ ||೪೯೪||
पेयलेह्याद्यभक्ष्याणां गुरु विद्याद्यथोत्तरम् ||४९४||
🔊 Audio coming soon
ಗುರುತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಚತುರ್ಣಾಂ ಪೇಯಲೇಹ್ಯಾದೀನಾಂ ಗುರುಲಾಘವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪೇಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪೇಯಂ ಪಾನೀಯಾದಿ, ಲೇಹ್ಯಂ ಮಧ್ವಾದಿ, ಅದ್ಯಂ ಭಕ್ತಾದಿ, ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೋದಕಾದಿ||೪೯೪||
Adhikarana 360 (495) · Śloka 495
ಗುರೂಣಾಮರ್ಧಸೌಹಿತ್ಯಂ ಲಘೂನಾಂ ತೃಪ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ | ದ್ರವೋತ್ತರೋ ದ್ರವಶ್ಚಾಪಿ ನ ಮಾತ್ರಾಗುರುರಿಷ್ಯತೇ ||೪೯೫||
गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां तृप्तिरिष्यते | द्रवोत्तरो द्रवश्चापि न मात्रागुरुरिष्यते ||४९५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೋಕ್ತಾನಾಂ ಪೇಯಾದೀನಾಂ ಲಘೂನಾಂ ಗುರೂಣಾಂ ಚ ಕಾ ಮಾತ್ರಾ ಯಾಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಮಾತ್ರಾಗುರುರಿತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಗುರೂಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗುರೂಣಾಂ ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ವಭಾವಕೃತಾನಾಂ ಮೋದಕಮಾಷಾದೀನಾಂ ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ವಭಾವಾಭ್ಯಾಮೇವ ಗುರುತರಾಣಾಂ ಪಿಷ್ಟಮಯವರಾಹಪಿಶಿತಾದೀನಾಂ ತ್ರಿಭಾಗಸೌಹಿತ್ಯಮೇವ, ಅಯಂ ಚಾರ್ಥೋಽರ್ಧಶಬ್ದಾದವಯವವಚನಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ಲಘೂನಾಂ ತೃಪ್ತಿರಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಲಘುತರಾಣಾಮೇವ ತೃಪ್ತಿಃ, ಲಘೂನಾಂ ಪುನರೀಷತ್ತೃಪ್ತಿಃ| ನ ಚ ದ್ರವದ್ರವೋತ್ತರಯೋಃ ಪೇಯತ್ವಾಲ್ಲಘುಲಘುತರಯೋಃ ಕದಾಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾತ್ರಾಗೌರವೇಣ ತೌ ಭಜೇತೇತ್ಯಾಹ- ದ್ರವೋತ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿ| ದ್ರವೋತ್ತರಸ್ತಕ್ರಾದ್ಯಧಿಕಃ, ದ್ರವಃ ಪೇಯಾದಿಃ||೪೯೫||
Adhikarana 361 (496) · Śloka 496
ದ್ರವಾಢ್ಯಮಪಿ ಶುಷ್ಕಂ ತು ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಪದ್ಯತೇ |೪೯೬|
द्रवाढ्यमपि शुष्कं तु सम्यगेवोपपद्यते |४९६|
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಸ್ಯಾಪಿ ಸ್ರೋತೋಽವರೋಧಕಾರಣಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಾನ್ತರೇಣಾದೋಷಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ದ್ರವಾಢ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುಷ್ಕಮಪಿ ದ್ರವಾಢ್ಯಂ ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಪದ್ಯತೇ ಅದೋಷಕರಂ ಸಮ್ಯಗ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ|೪೯೬|-
Adhikarana 362 (496) · Śloka 497
ವಿಶುಷ್ಕಮನ್ನಮಭ್ಯಸ್ತಂ ನ ಪಾಕಂ ಸಾಧು ಗಚ್ಛತಿ ||೪೯೬|| ಪಿಣ್ಡೀಕೃತಮಸಙ್ಕ್ಲಿನ್ನಂ ವಿದಾಹಮುಪಗಚ್ಛತಿ |೪೯೭|
विशुष्कमन्नमभ्यस्तं न पाकं साधु गच्छति ||४९६|| पिण्डीकृतमसङ्क्लिन्नं विदाहमुपगच्छति |४९७|
🔊 Audio coming soon
ಕೇವಲವಿಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಪುನರಾಹರಣೇ ದೋಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಿಶುಷ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯಸ್ತಂ ಸೇವಿತಮ್, ಸಾಧು ಭವ್ಯೇನ| ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯಾಹ- ಪಿಣ್ಡೀಕೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಙ್ಕ್ಲಿನ್ನಮ್ ಅಸಮ್ಯಗಾರ್ದ್ರೀಭಾವಮಾಪನ್ನಮ್| ವಿದಾಹಮುಪಗಚ್ಛತಿ ವಿದಗ್ಧತಾಮುಪಯಾತಿ||೪೯೬||-
Adhikarana 363 (497) · Śloka 498
ಸ್ರೋತಸ್ಯನ್ನವಹೇ ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ತೌ ವಾ ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ||೪೯೭|| ವಿದಾಹಿ ಭುಕ್ತಮನ್ಯದ್ವಾ ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ನಂ ವಿದಹ್ಯತೇ |೪೯೮|
स्रोतस्यन्नवहे पित्तं पक्तौ वा यस्य तिष्ठति ||४९७|| विदाहि भुक्तमन्यद्वा तस्याप्यन्नं विदह्यते |४९८|
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಾನ್ನಸ್ಯ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟವಿದಾಹಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಹೇತುಜಮಪಿ ವಿದಾಹಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ರೋತಸೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರೋತಸ್ಯನ್ನವಹೇ ಆಮಾಶಯೇ| ಪಕ್ತೌ ಅಗ್ನಿಸ್ಥಾನೇ| ವಿದಾಹಿ ಭುಕ್ತಮಿತಿ ಅನ್ನಮ್, ಅನ್ಯದ್ವೇತಿ ಅವಿದಾಹ್ಯನ್ನಮ್| ವಿದಹ್ಯತೇ ವಿದಗ್ಧತಾಮುಪಯಾತಿ||೪೯೭||-
Adhikarana 364 (498) · Śloka 498
ಶುಷ್ಕಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಹ್ನಿವ್ಯಾಪದಮಾವಹೇತ್ ||೪೯೮||
शुष्कं विरुद्धं विष्टम्भि वह्निव्यापदमावहेत् ||४९८||
🔊 Audio coming soon
ಶುಷ್ಕಾನ್ನಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಶುಷ್ಕಸ್ಯೇತರಸ್ಯ ಚ ವಹ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಕರತ್ವಮಾಹ- ಶುಷ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುಷ್ಕಂ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಾದಿ| ವಿರುದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮತ್ಸ್ಯಾದಿಕಮ್| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಚಣಕಮಸೂರಾದಿ| ವಹ್ನಿವ್ಯಾಪದಮ್ ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಆವಹೇತ್ ಕುರ್ಯಾತ್||೪೯೮||
Adhikarana 365 (499) · Śloka 499
ಆಮಂ ವಿದಗ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ | ಅಜೀರ್ಣಂ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಚತುರ್ಥಂ ರಸಶೇಷತಃ ||೪೯೯||
आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||४९९||
🔊 Audio coming soon
ತಾಮೇವ ವಹ್ನಿವ್ಯಾಪದಂ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಕಾರಣೋಪಜನಿತಾಮಭಿಧಾಯ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟವಾತಾದಿಕೃತಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಆಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಹಾರಸ್ಯೈವ ಪಕ್ವಸ್ಯೋರ್ವರಿತೋ ರಸೋ ರಸಶೇಷಃ; ತಸ್ಮಾದಲ್ಪದೋಷದೂಷಿತತ್ವಾನ್ನ ತಸ್ಯ ದೋಷವ್ಯಪದೇಶೋ ಭವತಿ||೪೯೯||
Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501
ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾದ್ವಿಷಮಾಶನಾದ್ವಾ ಸನ್ಧಾರಣಾತ್ ಸ್ವಪ್ನವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚ | ಕಾಲೇಽಪಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಲಘು ಚಾಪಿ ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ನ ಪಾಕಂ ಭಜತೇ ನರಸ್ಯ ||೫೦೦|| ಈರ್ಷ್ಯಾಭಯಕ್ರೋಧಪರಿಕ್ಷತೇನ ಲುಬ್ಧೇನ ಶುಗ್ದೈನ್ಯನಿಪೀಡಿತೇನ | ಪ್ರದ್ವೇಷಯುಕ್ತೇನ ಚ ಸೇವ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣಾಮಮೇತಿ ||೫೦೧||
अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाद्वा सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||५००|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिक्षतेन लुब्धेन शुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक् परिणाममेति ||५०१||
🔊 Audio coming soon
ಕಸ್ಮಾದಜೀರ್ಣಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾದಿತ್ಯಾದಿ| ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಣಂ ದಿವಸೇ ಚ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸ್ವಪ್ನವಿಪರ್ಯಯಃ| ಕಾಯಿಕಕಾರಣಮಭಿಧಾಯ ಮಾನಸರಜಸ್ತಮೋದೋಷಕೃತಮಜೀರ್ಣಮಾಹ- ಈರ್ಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಈರ್ಷ್ಯಾ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಾವಸಹಿಷ್ಣುತಾ, ಭಯಂ ಪರಸ್ಮಾತ್ತ್ರಾಸಃ, ಕ್ರೋಧಃ ಪರಾಭಿದ್ರೋಹಲಕ್ಷಣಃ, ಪರಿಕ್ಷತೇನ ಈರ್ಷ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪರಿಭೂತೇನ| ಲುಬ್ಧೇನ ಲೋಭಸಹಿತೇನ| ಶುಗ್ದೈನ್ಯನಿಪೀಡಿತೇನ ಶೋಕದೈನ್ಯವ್ಯಾಪ್ತೇನ, ದೈನ್ಯಂ ನಿರ್ಗತಿತ್ವಮ್| ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಮ್||೫೦೦-೫೦೧||
Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503
ಮಾಧುರ್ಯಮನ್ನಂ ಗತಮಾಮಸಞ್ಜ್ಞಂ ವಿದಗ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ಗತಮಮ್ಲಭಾವಮ್ | ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಪಕ್ವಂ, ಭೃಶತೋದಶೂಲಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಮಾನದ್ಧವಿರುದ್ಧವಾತಮ್ ||೫೦೨|| ಉದ್ಗಾರಶುದ್ಧಾವಪಿ ಭಕ್ತಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ನ ಜಾಯತೇ ಹೃದ್ಗುರುತಾ ಚ ಯಸ್ಯ | ರಸಾವಶೇಷೇಣ ತು ಸಪ್ರಸೇಕಂ ಚತುರ್ಥಮೇತತ್ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯಜೀರ್ಣಮ್ ||೫೦೩||
माधुर्यमन्नं गतमामसञ्ज्ञं विदग्धसञ्ज्ञं गतमम्लभावम् | किञ्चिद्विपक्वं, भृशतोदशूलं विष्टब्धमानद्धविरुद्धवातम् ||५०२|| उद्गारशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जायते हृद्गुरुता च यस्य | रसावशेषेण तु सप्रसेकं चतुर्थमेतत् प्रवदन्त्यजीर्णम् ||५०३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೇವಾಜೀರ್ಣಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮಾಧುರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮದೂಷಣಪ್ರಭಾವೋಪಜನಿತಮಾಧುರ್ಯಂ ಗತಮಾಮಂ, ತದೇವ ಕಫದೂಷಿತಂ ವಾ ತತ್ಸ್ವಭಾವಕತ್ವಮಾಪನ್ನ ; ಕಫಕಾರ್ಯಾಣಿ ತು ತತ್ರ ಗೌರವಸ್ನೇಹಕಣ್ಡೂಪ್ರಭೃತೀನಿ ಚ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾನಿ| ವಿದಗ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಮಿತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಪಕ್ವಮಮ್ಲಭಾವಂ ಗತಮನ್ನಂ ವಿದಗ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ಕಥ್ಯತೇ| ತತ್ ಕಥಮ್ಭೂತಂ? ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಪಕ್ವಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ಶುಕ್ತತಿಕ್ತಾಮ್ಲೋದ್ಗಾರಾದೀನಿ ಪಿತ್ತಕಾರ್ಯಾಣಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾನಿ| ಆನದ್ಧವಿರುದ್ಧವಾತಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕಥ್ಯತೇ| ತತ್ ಕಥಮ್ಭೂತಂ? ಭೃಶತೋದಶೂಲಮ್| ಆನದ್ಧೋಽಪ್ರವೃತ್ತೋ ವಿರುದ್ಧೋ ವಿಶೇಷೇಣ ರುದ್ಧೋ ವಾತೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ತಥಾ| ಅತ್ರಾಪಿ ವಾತಕಾರ್ಯಾಣಿ ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗಮರ್ದಶಿರೋರುಜಾದೀನಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾನಿ| ಭೃಶತೋದಶೂಲಮ್ ಅತ್ಯರ್ಥತೋದಶೂಲಮ್| ಉದ್ಗಾರಶುದ್ಧಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಭಕ್ತಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ನ ಜಾಯತೇ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ| ಹೃದ್ಗುರುತಾ ಹೃದಯಗೌರವಂ ಭವತಿ| ಯಸ್ಯಾಜೀರ್ಣಸ್ಯ| ರಸಾವಶೇಷೇಣ ಕೃತ್ವಾ| ಸಪ್ರಸೇಕಂ ಲಾಲಾಸ್ರಾವಸಹಿತಮ್| ಏತಾನಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ||೫೦೨-೫೦೩||
Adhikarana 368 (504) · Śloka 504
ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪ್ರಲಾಪೋ ವಮಥುಃ ಪ್ರಸೇಕಃ ಸದನಂ ಭ್ರಮಃ | ಉಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಮರಣಂ ಚಾಪ್ಯಜೀರ್ಣತಃ ||೫೦೪||
मूर्च्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||५०४||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಭೂತಪ್ರಭಾವೋಪಜನಿತಕಾರ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮೂರ್ಚ್ಛೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚೇತನಾಚ್ಯುತಿಃ ಪ್ರಲಾಪಃ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾಷಣಮ್| ವಮಥುಃ ಛರ್ದಿಃ| ಸದನಮ್ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಸ್ಫುಟನಮಿವಾಙ್ಗಾನಾಮ್’ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ಭ್ರಮಃ ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ||೫೦೪||
Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507
ತತ್ರಾಮೇ ಲಙ್ಘನಂ ಕಾರ್ಯಂ, ವಿದಗ್ಧೇ ವಮನಂ ಹಿತಮ್ | ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಸ್ವೇದನಂ ಪಥ್ಯಂ, ರಸಶೇಷೇ ಶಯೀತ ಚ ||೫೦೫|| ವಾಮಯೇದಾಶು ತಂ ತಸ್ಮಾದುಷ್ಣೇನ ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ | ಕಾರ್ಯಂ ವಾಽನಶನಂ ತಾವದ್ಯಾವನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭಜೇತ್ ||೫೦೬|| ಲಘುಕಾಯಮತಶ್ಚೈನಂ ಲಙ್ಘನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ | ಯಾವನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷತಃ ಪ್ರಾಣತಸ್ತಥಾ ||೫೦೭||
तत्रामे लङ्घनं कार्यं, विदग्धे वमनं हितम् | विष्टब्धे स्वेदनं पथ्यं, रसशेषे शयीत च ||५०५|| वामयेदाशु तं तस्मादुष्णेन लवणाम्बुना | कार्यं वाऽनशनं तावद्यावन्न प्रकृतिं भजेत् ||५०६|| लघुकायमतश्चैनं लङ्घनैः समुपाचरेत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||५०७||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಮೇ ಲಙ್ಘನಂ ಕಾರ್ಯಾಮಿತಿ ಉತ್ಕ್ಲೇದೇ ತತ್ರಾಪಿ ವಮನಮಾವಸ್ಥಿಕಮ್| ವಿದಗ್ಧೇ ವಮನಂ ಹಿತಮಿತಿ ರಸಸ್ಯಾಮ್ಲಸ್ಯ ವ್ಯಾಪನ್ನಸ್ಯಾನುದ್ಧರಣೇ ಕುಷ್ಠಾಬಾಧಭಯಾತ್| ತತ್ರ ಕೇಚಿತ್, ‘ಆಮೇ ತು ವಮನಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಿದಗ್ಧೇ ಲಙ್ಘನಂ ಹಿತಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಸ್ವೇದನಮಿತಿ ಸ್ವೇದನಸ್ಯಾಮವಾತಾವಜಯಕಾರಿಪಾಚನತ್ವಾತ್| ರಸಶೇಷೇ ಶಯೀತ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಸ್ವೇದೋಽಪಿ ರಸಶೇಷೇ, ತಥಾ ಪಾಚನಮಪಿ; ತಚ್ಚ ಪಾಚನಮನ್ನಕಾಲೇಽನ್ನಸಹಿತಂ ದೇಯಮಿತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ತತ್ರ ವಿದಗ್ಧೇ ವಮನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತತ್ ಕೇನೇತ್ಯಾಹ- ವಾಮಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಆಮೇ ಲಙ್ಘನಮಿತಿ ತತ್ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಮಿತ್ಯವಧಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಪ್ರಕೃತಿರತ್ರಾಜೀರ್ಣನಿವೃತ್ತಿಃ| ಲಘ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಧಾನಾದನನ್ತರಮ್| ಏನಮ್ ಅಜೀರ್ಣಿನಮ್| ಪ್ರಾಣೋ ಬಲಮ್||೫೦೫-೫೦೭||
Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509
ಹಿತಾಹಿತೋಪಸಂಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸಮಶನಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ಬಹು ಸ್ತೋಕಮಕಾಲೇ ವಾ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ವಿಷಮಾಶನಮ್ ||೫೦೮|| ಅಜೀರ್ಣೇ ಭುಜ್ಯತೇ ಯತ್ತು ತದಧ್ಯಶನಮುಚ್ಯತೇ | ತ್ರಯಮೇತನ್ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ಬಹೂನ್ವ್ಯಾಧೀನ್ಕರೋತಿ ವಾ ||೫೦೯||
हिताहितोपसंयुक्तमन्नं समशनं स्मृतम् | बहु स्तोकमकाले वा तज्ज्ञेयं विषमाशनम् ||५०८|| अजीर्णे भुज्यते यत्तु तदध्यशनमुच्यते | त्रयमेतन्निहन्त्याशु बहून्व्याधीन्करोति वा ||५०९||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರಾಜೀರ್ಣಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ತಸ್ಯಾಜೀರ್ಣೇ ಭುಜ್ಯಮಾನಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಾತ್ಯಶನಸಞ್ಜ್ಞಕಸ್ಯಾನರ್ಥಾವಹತ್ವಾತ್ತತ್ತುಲ್ಯಾನಾಂ ಸಮಶನಾದೀನಾಮಪಿ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಹಿತಾಹಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಹಿತಾಹಿತೋಪಸಂಯುಕ್ತಮಿತಿ ಹಿತಮಹಿತಂ ಚಾನ್ನಮೈಕಧ್ಯಮುಪಯುಕ್ತಮ್| ಯಥಾ- “ಧಾನ್ಯಂ ನವಂ ಪುರಾಣಂ ಯಚ್ಛಾಕಂ ಜೀರ್ಣಂ ಚ ಕೋಮಲಮ್| ಐಕಧ್ಯಂ ತದ್ವಿರುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾಚ್ಛೀತೋಷ್ಣಂ ಚ ಸ್ವಜಾತಿತಃ”- ಇತಿ|| ಅನ್ಯೇ ತು ಹಿತಮೇವಾಹಿತಂ ಯೇನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ ಹಿತಾಹಿತೋಪಸಂಯುಕ್ತಂ; ಯಥಾ- ಗೋಕ್ಷೀರಂ ಮತ್ಸ್ಯೇನ ಸಹಿತಮಹಿತಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ವಿಷಮಾಶನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಬಹ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಬಹು ಪ್ರಚುರಂ, ಸ್ತೋಕಮಲ್ಪಮ್, ಅಕಾಲ ಇತಿ ಅಕಾಲೋಽಪ್ರಾಪ್ತೋಽತೀತೋ ವಾ ಕಾಲಸ್ತತ್ರ ಭುಕ್ತಮ್| ಅಧ್ಯಶನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಜೀರ್ಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಸಮಶನಾದೀನಾಂ ಫಲಮಾಹ- ತ್ರಯಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೦೮-೫೦೯||
Adhikarana 371 (510) · Śloka 510
ಅನ್ನಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಹಿ ನರಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ವೈ ಪರಿಪಾಕಮೇತಿ | ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಶೈತ್ಯೇನ ನಿಹನ್ತಿ ಪಿತ್ತಮಾಕ್ಲೇದಿಭಾವಾಚ್ಚ ನಯತ್ಯಧಸ್ತಾತ್ ||೫೧೦||
अन्नं विदग्धं हि नरस्य शीघ्रं शीताम्बुना वै परिपाकमेति | तद्ध्यस्य शैत्येन निहन्ति पित्तमाक्लेदिभावाच्च नयत्यधस्तात् ||५१०||
🔊 Audio coming soon
ಪುನರಪಿ ವಿದಗ್ಧಾಜೀರ್ಣಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಅನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ ಶೀತಾಮ್ಬು ಹಿಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ಅಸ್ಯ ನರಸ್ಯ, ಆಕ್ಲೇದಿಭಾವಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ನಿಹನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಅನ್ನಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಹೀ’ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ‘ಯಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಂ ವಿಷವನ್ನಿಹನ್ತಿ’ ಇತಿ ಯಾವತ್ ಸಕಲಮಪಿ ಪಾಠಮನಾರ್ಷಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಗಯದಾಸೇನಾಙ್ಗೀಕೃತತ್ವಾತ್||೫೧೦||
Adhikarana 372 (511) · Śloka 511
ವಿದಹ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ತು ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ದಹ್ಯೇತ ಹೃತ್ಕೋಷ್ಠಗಲಂ ಚ ಯಸ್ಯ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಂ ಲೀಢ್ವಾಽಭಯಾಂ ವಾ ಸ ಸುಖಂ ಲಭೇತ ||೫೧೧||
विदह्यते यस्य तु भुक्तमात्रे दह्येत हृत्कोष्ठगलं च यस्य | द्राक्षाभयां माक्षिकसम्प्रयुक्तां लीढ्वाऽभयां वा स सुखं लभेत ||५११||
🔊 Audio coming soon
ಆಮಾಶಯಗತಾನ್ನವಿದಾಹಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ವಿದಹ್ಯತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ, ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಸತಿ ಆಮಾಶಯೋ ವಿದಹ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ದಾಹವಾನ್ ಭವತಿ| ಹೃತ್ ಹೃದಯಂ ಕಮಲಮುಕುಲಾಕಾರಮಧೋಮುಖಂ, ಕೋಷ್ಠಮುದರಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಯುಕ್ತಾಮಭಯಾಂ ಲೀಢ್ವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ಅಯಮೇಕೋ ಯೋಗಃ; ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಂ ಲೀಢ್ವಾಽಭಯಾಂ ವೇತಿ ದ್ವಿತೀಯೋ ಯೋಗಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಭುಕ್ತಮಾತ್ರಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಭುಕ್ತಮಾತ್ರಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಮಾಶಯೋ ವಿದಹ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೧೧||
Adhikarana 373 (512) · Śloka 512
ಭವೇದಜೀರ್ಣಂ ಪ್ರತಿ ಯಸ್ಯ ಶಙ್ಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ಬಲಿನೋಽನ್ನಕಾಲೇ | ಪ್ರಾತಃ ಸಶುಣ್ಠೀಮಭಯಾಮಶಙ್ಕೋ ಭುಞ್ಜೀತ ಸಮ್ಪ್ರಾಶ್ಯ ಹಿತಂ ಹಿತಾರ್ಥೀ ||೫೧೨||
भवेदजीर्णं प्रति यस्य शङ्का स्निग्धस्य जन्तोर्बलिनोऽन्नकाले | प्रातः सशुण्ठीमभयामशङ्को भुञ्जीत सम्प्राश्य हितं हितार्थी ||५१२||
🔊 Audio coming soon
ರಸಾವಶೇಷಾಜೀರ್ಣವಿಷಯಂ ಸಂಶಮನಮಾಹ- ಭವೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾತರ್ಯಸ್ಯಾಜೀರ್ಣಶಙ್ಕಾ ಭವತಿ ಸ ಪುರುಷಃ ಶುಣ್ಠೀಮಭಯಾಸಮೇತಾಮನ್ನಕಾಲೇ ಸಮ್ಪ್ರಾಶ್ಯ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ, ಅಶಙ್ಕೋ ನಿಃಶಙ್ಕಃ ಸನ್ ಹಿತಮನ್ನಂ ಭುಞ್ಜೀತ||೫೧೨||
Adhikarana 374 (513) · Śloka 513
ಸ್ವಲ್ಪಂ ಯದಾ ದೋಷವಿಬದ್ಧಮಾಮಂ ಲೀನಂ ನ ತೇಜಃಪಥಮಾವೃಣೋತಿ | ಭವತ್ಯಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ತದಾ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಯಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಂ ವಿಷವನ್ನಿಹನ್ತಿ ||೫೧೩||
स्वल्पं यदा दोषविबद्धमामं लीनं न तेजःपथमावृणोति | भवत्यजीर्णेऽपि तदा बुभुक्षा या मन्दबुद्धिं विषवन्निहन्ति ||५१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಬುಭುಕ್ಷಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವಲ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಲ್ಪಮಿತ್ಯಾಮವಿಶೇಷಣಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ತೇಜಃಪಥಮಾವೃಣೋತೀತಿ ತೇಜಃಪಥಸ್ಯೇದಂ ವಿಶೇಷಣಮಾಹುಃ| ಲೀನಂ ತದ್ಗತೇನ ವಾಯುನೈಕಪಾರ್ಶ್ವೇ ಲೀನಮಿತ್ಯಾಮವಿಶೇಷಣಮ್| ತೇಜಃಪಥಂ ಜಠರಾನಲಮಾರ್ಗಮ್| ಯಾ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಣಿನಂ ವಿಷವನ್ನಿಹನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ- “ಅನ್ನೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ದ್ವಾವಂಶೌ ಪಾನೇನೈಕಂ ಚ ಪೂರಯೇತ್| ಆಶ್ರಯಂ ಪವನಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಥಮವಶೇಷಯೇತ್- ಇತಿ|” ಸರ್ವನಿಬನ್ಧಕಾರೈರಪಠಿತತ್ವಾನ್ನ ಪಠನೀಯಮ್||೫೧೩||
Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525
ಅತ ಉರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗುಣಾನಾಂ ಕರ್ಮವಿಸ್ತರಮ್ | ಕರ್ಮಭಿಸ್ತ್ವನುಮೀಯನ್ತೇ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಗುಣಾಃ ||೫೧೪|| ಹ್ಲಾದನಃ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಶೀತೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಟ್ಸ್ವೇದದಾಹಜಿತ್ | ಉಷ್ಣಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಚನಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೫೧೫|| ಸ್ನೇಹಮಾರ್ದವಕೃತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲವರ್ಣಕರಸ್ತಥಾ | ರೂಕ್ಷಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಖರಃ ||೫೧೬|| ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಜೀವನೋ ಬಲ್ಯಃ ಸನ್ಧಾನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ಗುರುಃ | ವಿಶದೋ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಲೇದಾಚೂಷಣರೋಪಣಃ ||೫೧೭|| ದಾಹಪಾಕಕರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ರಾವಣೋ, ಮೃದುರನ್ಯಥಾ | ಸಾದೋಪಲೇಪಬಲಕೃದ್ಗುರುಸ್ತರ್ಪಣಬೃಂಹಣಃ ||೫೧೮|| ಲಘುಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲೇಖನೋ ರೋಪಣಸ್ತಥಾ | ದಶಾದ್ಯಾಃ ಕರ್ಮತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮವಿಶೇಷಣೈಃ ||೫೧೯|| ದಶೈವಾನ್ಯಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದ್ರವಾದೀಂಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಮೇ | ದ್ರವಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದನಃ, ಸಾನ್ದ್ರಃ ಸ್ಥೂಲಃ ಸ್ಯಾದ್ಬನ್ಧಕಾರಕಃ ||೫೨೦|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲವಜ್ಜ್ಞೇಯಃ ಕರ್ಕಶೋ ವಿಶದೋ ಯಥಾ | ಸುಖಾನುಬನ್ಧೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ಚ ಸುಗನ್ಧೋ ರೋಚನೋ ಮೃದುಃ ||೫೨೧|| ದುರ್ಗನ್ಧೋ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾದ್ಧೃಲ್ಲಾಸಾರುಚಿಕಾರಕಃ | ಸರೋಽನುಲೋಮನಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ, ಮನ್ದೋ ಯಾತ್ರಾಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೫೨೨|| ವ್ಯವಾಯೀ ಚಾಖಿಲಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪಾಕಾಯ ಕಲ್ಪತೇ | ವಿಕಾಸೀ ವಿಕಸನ್ನೇವಂ ಧಾತುಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ||೫೨೩|| ಆಶುಕಾರೀ ತಥಾಽಽಶುತ್ವಾದ್ಧಾವತ್ಯಮ್ಭಸಿ ತೈಲವತ್ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತು ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷು ಸ್ರೋತಃಸ್ವನುಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೫೨೪|| ಗುಣಾ ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇವಂ ಯಥಾವತ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ |೫೨೫|
अत उर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गुणानां कर्मविस्तरम् | कर्मभिस्त्वनुमीयन्ते नानाद्रव्याश्रया गुणाः ||५१४|| ह्लादनः स्तम्भनः शीतो मूर्च्छातृट्स्वेददाहजित् | उष्णस्तद्विपरीतः स्यात्पाचनश्च विशेषतः ||५१५|| स्नेहमार्दवकृत् स्निग्धो बलवर्णकरस्तथा | रूक्षस्तद्विपरीतः स्याद्विशेषात् स्तम्भनः खरः ||५१६|| पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः | विशदो विपरीतोऽस्मात् क्लेदाचूषणरोपणः ||५१७|| दाहपाककरस्तीक्ष्णः स्रावणो, मृदुरन्यथा | सादोपलेपबलकृद्गुरुस्तर्पणबृंहणः ||५१८|| लघुस्तद्विपरीतः स्याल्लेखनो रोपणस्तथा | दशाद्याः कर्मतः प्रोक्तास्तेषां कर्मविशेषणैः ||५१९|| दशैवान्यान् प्रवक्ष्यामि द्रवादींस्तान्निबोध मे | द्रवः प्रक्लेदनः, सान्द्रः स्थूलः स्याद्बन्धकारकः ||५२०|| श्लक्ष्णः पिच्छिलवज्ज्ञेयः कर्कशो विशदो यथा | सुखानुबन्धी सूक्ष्मश्च सुगन्धो रोचनो मृदुः ||५२१|| दुर्गन्धो विपरीतोऽस्माद्धृल्लासारुचिकारकः | सरोऽनुलोमनः प्रोक्तो, मन्दो यात्राकरः स्मृतः ||५२२|| व्यवायी चाखिलं देहं व्याप्य पाकाय कल्पते | विकासी विकसन्नेवं धातुबन्धान् विमोक्षयेत् ||५२३|| आशुकारी तथाऽऽशुत्वाद्धावत्यम्भसि तैलवत् | सूक्ष्मस्तु सौक्ष्म्यात् सूक्ष्मेषु स्रोतःस्वनुसरः स्मृतः ||५२४|| गुणा विंशतिरित्येवं यथावत्परिकीर्तिताः |५२५|
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ‘ತದಸ್ಯ ಶೈತ್ಯೇನ ನಿಹನ್ತಿ ಪಿತ್ತಂ’ ಇತಿ, ತತ್ರ ನ ಜ್ಞಾಯನ್ತೇ ಕೇ ಪುನಸ್ತೇ ಶೀತಾದಯ ಇತಿ ತಾನ್ ನಿರ್ದಿಶನ್ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥ ಶೀತಗುಣಃ ಕಥಂ ಜ್ಞಾಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಹ್ಲಾದನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ಲಾದನಃ ಸುಖಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ; ತೃಟ್ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಜಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಚನೋ ವ್ರಣಾದೀನಾಮ್| ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗುಣಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಕಾರಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ರೂಕ್ಷೋ ಗುಣಸ್ತದ್ವಿಪರೀತೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಕಾಠಿನ್ಯಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಶೇಷಾತ್ ವಿಶೇಷತಃ| ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಅತೀಸಾರಾದೀನಾಮ್| ಖರಃ ಕರ್ಕಶಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಗುಣಃ| ಜೀವನಃ ಪ್ರಾಣಧಾರಣಃ| ಸನ್ಧಾನೋ ಭಗ್ನಸ್ಯ| ವಿಶದೋ ಗುಣಃ| ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾದಿತಿ ಅಸನ್ಧಾನೋಽಜೀವನೋಽಶ್ಲೇಷೀ ಚ| ಕ್ಲೇದಾಚೂಷಣ ಆರ್ದ್ರೀಭಾವವಿನಾಶಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ ಅನ್ಯಥೇತಿ ಅದಾಹಪಾಕಕರೋಽಸ್ರಾವಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾದೇತ್ಯಾದಿ ಸಾದೋಽಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ, ಉಪಲೇಪೋ ಮಲವೃದ್ಧಿಃ, ಬಲಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ| ಗುರುರ್ಗುಣಃ| ತರ್ಪಣಃ ತೃಪ್ತಿಜನಕಃ| ಬೃಂಹಣೋ ದೇಹವೃದ್ಧಿಕರಃ| ಲಘುರಿತ್ಯಾದಿ| ಲಘುಸ್ತದ್ವಿಪರೀತ ಇತಿ ಅಸಾದಾನುಪಲೇಪಾದಿಕೃತ್ ಕಫಹರಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಲೇಖನಃ ಪತ್ತಲೀಕರಣಃ| ದಶಾದ್ಯಾ ಇತಿ ದಶಸಙ್ಖ್ಯೋಪೇತಾ ಆದ್ಯಾಃ ಶೀತಾದಯೋ ಗುಣಾಃ| ಕರ್ಮತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇಷಾಮಿತಿ ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ, ಕರ್ಮವಿಶೇಷಣೈಃ ಕೃತ್ವಾ| ದ್ರವೋ ಗುಣಃ| ಪ್ರಕ್ಲೇದನ ಆರ್ದ್ರಭಾವಕರಃ| ಸಾನ್ದ್ರೋ ಗುಣಃ| ಬನ್ಧಕಾರಕ ಉಪಚಯಕಾರಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ದ್ರವಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದನೋ ವ್ಯಾಪೀ ಶುಷ್ಕಃ ಸ್ಯಾದ್ಬನ್ಧಕಾರಕಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಶುಷ್ಕೋ ಗುಣಃ ಬನ್ಧಕಾರಕಃ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಶೋಷಣತ್ವೇನಾವಯವಾಪೃಥಕ್ತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋ ಗುಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲವಜ್ಜ್ಞೇಯಃ| ಜೀವನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸನ್ಧಾನಕೃದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಕಶೋ ಗುಣಃ| ವಿಶದೋ ಯಥೇತಿ ಅಜೀವನೋಽಶ್ಲೇಷ್ಮೀ ಚ, ತಥಾಽಸನ್ಧಾನಕಾರ್ಶ್ಯಕೃಚ್ಚ| ಸುಖಾನುಬನ್ಧೀ ಸುಖೋತ್ಪಾದಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽವಗಾಹಕಃ| ಸುಗನ್ಧೋ ಗುಣಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸಾರುಚಿಕಾರಕ ಇತಿ ಪುನರರುಚಿಗ್ರಹಣಂ ದ್ವಿವಿಧಾರುಚಿಪ್ರಾಪಣಾರ್ಥಂ, ತೇನಾಹಾರಂ ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಚ್ಚ ವಿರಸೀಭವತಿ, ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಥೂತ್ಕರಣಂ, ಛರ್ದಿರಿತ್ಯನ್ಯೇ| ಸರೋ ಗುಣಃ| ಅನುಲೋಮನೋ ವಾತಮಲಪ್ರವರ್ತನಃ| ಮನ್ದೋ ಗುಣಃ| ಯಾತ್ರಾಕರ ಇತಿ ಶರೀರಸ್ಥಾಯಿತ್ವಾದ್ದೇಹಸ್ಯ ಯಾತ್ರಾಂ ವರ್ತನಂ ಕರೋತಿ| ವ್ಯವಾಯೀ ಗುಣಃ| ಅಖಿಲಮಿತ್ಯಾದಿ ಅಪಕ್ವ ಏವಾಖಿಲಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಪಶ್ಚಾನ್ಮದ್ಯವಿಷವತ್ ಪಾಕಂ ಯಾತಿ; ಅನ್ಯೇ ‘ಭಾವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ಥಿತಯೇ ಕಲ್ಪತೇ ನೋರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ, ಅಪರೇ ತು ಪುನರ್ಭಾವಶಬ್ದಮಭಿಪ್ರಾಯಾರ್ಥಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ರ ನಿಯತದ್ರವಪ್ರಭಾವೇಣಾತ್ಮಶಕ್ತ್ಯನುರೂಪಂ ತತ್ತದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಮದ್ಯವಿಷವದ್ವಿಶಿಷ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯಾಯ ಕಲ್ಪತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ವ್ಯವಾಯಿನಃ ಸಕಾಶಾದ್ವಿಕಾಸಿದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಕಾಸಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಕಾಸೀ ಗುಣಃ| ವಿಕಸನ್ ಪ್ರಸರ್ಪನ್| ಏವಮಿತಿ ಅಪಕ್ವ ಏವ ಸಕಲಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ| ಧಾತುಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ಧಾತುಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಸರವಿಶೇಷೋ ವ್ಯವಾಯೀ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಶೇಷೋ ವಿಕಾಸಿ’ ಇತಿ ಬ್ರುವತೇ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ಆಶುಕಾರೀ ಗುಣಃ, ಆಶುತ್ವಾತ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ಗುಣಃ, ಅತ್ರ ಸ್ಥೂಲಗುಣಮಪಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ಪಾಠೋಽಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಗುಣಾ ಇತಿ ನನ್ವತ್ರ ಸ್ಥೂಲಗುಣೇನ ಸಹ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿರ್ಗುಣಾ ಭವನ್ತಿ, ಕಥಂ ವಿಂಶತಿಃ ಕಥ್ಯನ್ತೇ? ಉಚ್ಯತೇ, ಕೇಚಿದತ್ರ ಸಙ್ಖ್ಯಾಭಙ್ಗಭಯಾದ್ವ್ಯವಾಯಿವಿಕಾಸ್ಯಾಶುಕಾರಿಣಾಮಪಾಠಮೇವ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ- ಅಧಿಕಾಯಾಮಪಿ ಗುಣಾವಿಂಶತಾವುಕ್ತಾಯಾಂ ಗುಣಾ ವಿಂಶತಿರುಕ್ತಾಃ, ನ ಚಾತ್ರ ನಿಯಮೋ ವಿಂಶತಿರೇವೇತಿ; ವ್ಯವಾಯಿವಿಕಾಸ್ಯಾಶುಕಾರಿಣಾಂ ತು ಸ್ವತನ್ತ್ರೇ ಪರತನ್ತ್ರೇ ಚ ದರ್ಶನಾತ್ ಪಾಠೋ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಏವ; ಅಪರೇ ಪುನಃ ಪ್ರಾಗೇವ ‘ದಶೈವಾನ್ಯಾನ್’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ದಶ ಚಾನ್ಯಾನ್’ ಇತಿ ಚಕಾರಂ ಪಠನ್ತಿ; ತೇನ ವ್ಯವಾಯಿವಿಕಾಸ್ಯಾಶುಕಾರಿಣೋಽಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯನ್ತೇ||೫೧೪-೫೨೪||-
Adhikarana 376 (525) · Śloka 525
ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಾಹಾರಗತಿನಿಶ್ಚಯಮ್ ||೫೨೫||
सम्प्रवक्ष्याम्यतश्चोर्ध्वमाहारगतिनिश्चयम् ||५२५||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಾದಿ| ಆಹಾರಸ್ಯ ಗತಿನಿಶ್ಚಯೋ ಯದ್ಯದಾತ್ಮಕಮನ್ನಮಭ್ಯವಹೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಗುಣಂ ಯಾತಿ ಗತಮಪಿ ಯದ್ಯತ್ ಪುಷ್ಣಾತಿ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಣಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೨೫||
Adhikarana 377 (526) · Śloka 526
ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕೇ ದೇಹೇ ಹ್ಯಾಹಾರಃ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಃ | ವಿಪಕ್ವಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಮ್ಯಗ್ಗುಣಾನ್ ಸ್ವಾನಭಿವರ್ಧಯೇತ್ ||೫೨೬||
पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः | विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ||५२६||
🔊 Audio coming soon
ತಮೇವಾಹಾರಗುಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಞ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕೇ ಇತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿಪಞ್ಚಭೂತಹೇತುಕೇ| ಆಹಾರಃ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕ ಇತಿ ಆಹಾರೋಽಪಿ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಸ್ವಭಾವಃ| ವಿಪಕ್ವಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಮ್ಯಗಿತಿ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಮಹಾಭೂತಾಗ್ನಿಭಿಃ| ಗುಣಾನಿತಿ ಗುಣಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಗುಣಿನಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾದಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತೇನ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಭಿವರ್ಧಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಗುಣಾನಿತಿ ಗನ್ಧಾದೀನ್, ಸ್ವಾನಿತಿ ಪಞ್ಚ ಗುಣಿನೋ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಿ; ಏತೇನ ಗನ್ಧಾದೀನಾತ್ಮನಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಭಿವರ್ಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫೨೬||
Adhikarana 378 (527) · Śloka 527
ಅವಿದಗ್ಧಃ ಕಫಂ, ಪಿತ್ತಂ ವಿದಗ್ಧಃ, ಪವನಂ ಪುನಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಕ್ವೋ ನಿಃಸಾರ ಆಹಾರಃ ಪರಿಬೃಂಹಯೇತ್ ||೫೨೭||
अविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः | सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ||५२७||
🔊 Audio coming soon
ದೋಷಾಣಾಮಾಹಾರಾವಸ್ಥಾಪಾಕಾತ್ ಪ್ರಕೋಪವರ್ಧನಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಅವಿದಗ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅವಿದಗ್ಧೋ ಮಧುರಾಹಾರಃ, ಕಫಂ ಪರಿಬೃಂಹಯೇತ್ ಅತಿಶಯೇನ ವರ್ಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತ್ತಂ ವಿದಗ್ಧೋಽಮ್ಲೀಭೂತ ಆಹಾರಃ ಪರಿಬೃಂಹಯೇತ್, ಪವನಂ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಕ್ವ ಆಹಾರಃ, ನಿಃಸಾರೋ ನಿರ್ಗತಸಾರಃ, ರೌಕ್ಷ್ಯೇಣ ಪರಿಬೃಂಹಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫೨೭||
Adhikarana 379 (528) · Śloka 528
ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾಹಾರಮಲಃ ಸಾರಃ ಪ್ರಾಗೀರಿತೋ ರಸಃ |೫೨೮|
विण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः |५२८|
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ದೋಷಾಣಾಮವಸ್ಥಾಪಾಕಾದ್ವರ್ಧನಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಪರ್ಯನ್ತಪಾಕಾದ್ವಿಣ್ಮೂತ್ರಯೋರ್ಮಲಯೋ ರಸಸ್ಯ ಧಾತುಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಚೋತ್ಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಗೀರಿತಃ ಪೂರ್ವಂ ಕಥಿತಃ ಶೋಣಿತವರ್ಣನೀಯೇ|೫೨೮|-
Adhikarana 380 (528) · Śloka 528
ಸ ತು ವ್ಯಾನೇನ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರತರ್ಪಯೇತ್ ||೫೨೮||
स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ||५२८||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಾದೇವ ರಸಾದನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಧಾತೂನಾಮುತ್ಪಾತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ರಸಃ| ವ್ಯಾನೇನ ವಾತವಿಶೇಷೇಣ| ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಪ್ರೇರಿತಃ| ಪ್ರತರ್ಪಯೇತ್ ಅತಿಶಯೇನ ವರ್ಧಯೇತ್| ವ್ಯಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಾಙ್ಗವ್ಯಾಪಿತ್ವೇನ ದೋಷಧಾತುಮಲವ್ಯಾಪಿತ್ವಾತ್; ಸ ಚ ಕುಲ್ಯಾಕೇದಾರನ್ಯಾಯೇನ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರತರ್ಪಯತಿ||೫೨೮||
Adhikarana 381 (529) · Śloka 529
ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಃ ಖೇಷು ಸ್ವೇದಃ ಸ್ಯಾನ್ನಖರೋಮ ಚ | ನೇತ್ರವಿಟ್ ತ್ವಕ್ಷು ಚ ಸ್ನೇಹೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ ||೫೨೯||
कफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च | नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ||५२९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೇವ ದೋಷಮಲಾನಾಂ ಯತೋ ಯತೋ ಯಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಸ್ತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾಹಾರಸ್ಯ ಮಲೌ ವಿಣ್ಮೂತ್ರೇ ಪ್ರಾಗುಕ್ತೇ| ಕಫೋ ರಸಸ್ಯ ಮಲಃ| ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಸ್ಯ| ಮಲಃ| ಖೇಷ್ವಿತಿ ಖೇಷು ಕರ್ಣಶ್ರೋತ್ರಮುಖಾದಿಷು ಸ್ರೋತಃಸು ಮಾಂಸಸ್ಯ| ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಸ್ವೇದಃ, ಸ ಮೇದಸೋ ಮಲಃ| ನಖರೋಮ ಪುನರಸ್ಥ್ನೋ ಮಲಃ| ನೇತ್ರವಿಟ್ ತ್ವಕ್ಷು ಚ ಸ್ನೇಹ ಇತಿ ನೇತ್ರವಿಟ್ ಅಕ್ಷಿಪುರೀಷಂ, ತ್ವಕ್ಷು ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ತ್ವಾಚಾಂ ಚ ಯಃ ಸ್ನೇಹಃ ಸ ಮಜ್ಜ್ಞೋ ಮಲಃ| ಧಾತೂನಾಮಿತ್ಯಾದಿ ರಸಾದಿಮಜ್ಜಾನ್ತಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಮಲಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶುಕ್ರಂ ಪುನರಮಲಂ ಸಹಸ್ರಧಾ ಧ್ಮಾತಾಕ್ಷಯಸುವರ್ಣವದಿತಿ; ಆಕೃಷ್ಟಾಣ್ಡಕೋಷಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಶ್ಮಶ್ರುಪಾತಾತ್ ಶ್ಮಶ್ರು ಏವ ಶುಕ್ರಮಲ ಇತ್ಯೇಕೇ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೫೨೯||
Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531
ದಿವಾ ವಿಬುದ್ಧೇ ಹೃದಯೇ ಜಾಗ್ರತಃ ಪುಣ್ಡರೀಕವತ್ | ಅನ್ನಮಕ್ಲಿನ್ನಧಾತುತ್ವಾದಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಹಿತಂ ನಿಶಿ ||೫೩೦|| ಹೃದಿ ಸಮ್ಮೀಲಿತೇ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಸುಪ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ | ಕ್ಲಿನ್ನವಿಸ್ರಸ್ತಧಾತುತ್ವಾದಜೀರ್ಣೇ ನ ಹಿತಂ ದಿವಾ ||೫೩೧||
दिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् | अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ||५३०|| हृदि सम्मीलिते रात्रौ प्रसुप्तस्य विशेषतः | क्लिन्नविस्रस्तधातुत्वादजीर्णे न हितं दिवा ||५३१||
🔊 Audio coming soon
ನನು, ಯದನ್ನಮಜೀರ್ಣೇ ಭುಜ್ಯತೇ ತದಧ್ಯಶನಮುಚ್ಯತೇ, ಪ್ರಾತರ್ಭುಕ್ತೇ ಯದ್ದಿನಾನ್ತೇ ಭುಜ್ಯತೇ ತತ್ ಕಥಮಧ್ಯಶನಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ದಿವೇತ್ಯಾದಿ| ದಿವಾ ದಿವಸೇ| ಪುಣ್ಡರೀಕವತ್ ಪದ್ಮವತ್| ವಿಬುದ್ಧೇ ವಿಕಸಿತೇ ಹೃದಯೇ| ಜಾಗ್ರತಃ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಅಕ್ಲಿನ್ನಧಾತುತ್ವಾತ್ ಅನಾರ್ದ್ರಧಾತುತ್ವಾತ್| ಅಜೀರ್ಣೇಽಪ್ಯನ್ನಂ ಹಿತಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯಥಾ- ಅಜಾತೇ ಪಯಸಿ ಅನ್ಯದಾಹೃತಂ ಪಯಃ| ದಿವಾ ವಿಬುದ್ಧೇ ಹೃದಯೇ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಽಪಿ ಯಜ್ಜಾಗ್ರತ ಇತಿ ಕೃತಂ ತದೇತದಧಿಕಂ ಬೋಧಯತಿ- ಅಜಾಗ್ರತೋಽಪಿ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಿಬುದ್ಧಂ ಹೃದಯಂ ಭವತಿ| ಸಾಯಂ ಭುಕ್ತೇಽಜೀರ್ಣೇ ಪ್ರಾತರ್ಭೋಜನಂ ನ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಮಾಹ- ಹೃದೀತ್ಯಾದಿ| ರಾತ್ರೌ ಹೃದಿ ಹೃದಯೇ ಸಮ್ಮೀಲಿತೇ ಸಙ್ಕುಚಿತೇ, ಪ್ರಸುಪ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ಸಮ್ಮೀಲಿತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕ್ಲಿನ್ನವಿಸ್ರಸ್ತಧಾತುತ್ವಾತ್ ಆರ್ದ್ರಶಿಥಿಲಧಾತುತ್ವಾತ್| ಅಜೀರ್ಣೇ ‘ಸಾಯಂ ಭುಕ್ತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ನ ಹಿತಂ ದಿವೇತಿ ದಿವಾ ಅನ್ನಂ ಹಿತಂ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫೩೦-೫೩೧||
Adhikarana 383 (532) · Śloka 532
ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಯೋಽನುಮತಂ ಮಹಾಮುನೇರ್ನೃಪರ್ಷಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಪಠೇದ್ಧಿ ಯತ್ನತಃ | ಸ ಭೂಮಿಪಾಲಾಯ ವಿಧಾತುಮೌಷಧಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ಚಾರ್ಹತಿ ಸೂರಿಸತ್ತಮಃ ||೫೩೨||
इमं विधिं योऽनुमतं महामुनेर्नृपर्षिमुख्यस्य पठेद्धि यत्नतः | स भूमिपालाय विधातुमौषधं महात्मनां चार्हति सूरिसत्तमः ||५३२||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಸೂತ್ರಪಾಠಾನುಶಂಸಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಇಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತಮಾಹಾರವಿಧಿಂ ವಾ; ಯಃ ಪಠೇತ್ ಪ್ರಯತ್ನತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನುಮತಂ ಮಹಾಮುನೇರ್ಧನ್ವನ್ತರೇಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಮಹಾಮುನೇಃ? ನೃಪರ್ಷಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ರಾಜರ್ಷಿಪ್ರಧಾನಸ್ಯ| ಸ ಸೂರಿಸತ್ತಮಃ ಪಣ್ಡಿತಪ್ರಧಾನಃ| ವಿಧಾತುಂ ಕರ್ತುಮ್| ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ರಾಜಸದೃಶಾನಾಮ್| ಅರ್ಹತಿ ಯೋಗ್ಯೋ ಭವತಿ||೫೩೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೬|| ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ |
इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां प्रथमं सूत्रस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸಮಸ್ತನಿಬನ್ಧಾರ್ಥಜ್ಞಾಪಿಕಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾಯಾಂ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೬||