Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

46. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽನ್ನಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಧನ್ವನ್ತರಿಮಭಿವಾದ್ಯ ಸುಶ್ರುತ ಉವಾಚ- ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಃ ‘ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪುನರ್ಮೂಲಮಾಹಾರೋ ಬಲವರ್ಣೌಜಸಾಂ ಚ, ಸ ಷಟ್ಸು ರಸೇಷ್ವಾಯತ್ತಃ, ರಸಾಃ ಪುನರ್ದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಃ,’ ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕನಿಮಿತ್ತೇ ಚ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧೀ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಾಮ್ಯಂ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಾದೇರಪಿ ಚ ಲೋಕಸ್ಯಾಹಾರಃ ಸ್ಥಿತ್ಯುತ್ಪತ್ತಿವಿನಾಶಹೇತುಃ, ಆಹಾರಾದೇವಾಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಬಲಮಾರೋಗ್ಯಂ ವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಶ್ಚ, ತಥಾ ಹ್ಯಾಹಾರವೈಷಮ್ಯಾದಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ; ತಸ್ಯಾಶಿತಪೀತಲೀಢಖಾದಿತಸ್ಯ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾತ್ಮಕಸ್ಯಾನೇಕವಿಧವಿಕಲ್ಪಸ್ಯಾನೇಕವಿಧಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕಕರ್ಮಾಣೀಚ್ಛಾಮಿ ಜ್ಞಾತುಂ, ನ ಹ್ಯನವಬುದ್ಧಸ್ವಭಾವಾ ಭಿಷಜಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನುವೃತ್ತಿಂ ರೋಗನಿಗ್ರಹಣಂ ಚ ಕರ್ತುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ; ಆಹಾರಾಯತ್ತಾಶ್ಚ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದನ್ನಪಾನವಿಧಿಮುಪದಿಶತು ಮೇ ಭಗವಾನಿತ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ- ಅಥ ಖಲು ವತ್ಸ ಸುಶ್ರುತ! ಯಥಾಪ್ರಶ್ನಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯಸ್ವ- ||೩||

View original

धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाच- प्रागभिहितः ‘प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च, स षट्सु रसेष्वायत्तः, रसाः पुनर्द्रव्याश्रयिणः,’ द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च, ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः, आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रियप्रसादश्च, तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यं; तस्याशितपीतलीढखादितस्य नानाद्रव्यात्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं, न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः; आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपानविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भगवान् धन्वन्तरिः- अथ खलु वत्स सुश्रुत! यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व- ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ತತ್ರ, ಲೋಹಿತಶಾಲಿಕಲಮಕರ್ದಮಕಪಾಣ್ಡುಕಸುಗನ್ಧಕಶಕುನಾಹೃತಪುಷ್ಪಾಣ್ಡಕಪುಣ್ಡರೀಕಮಹಾಶಾಲಿಶೀತಭೀರುಕರೋಧ್ರಪುಷ್ಪಕ- ದೀರ್ಘಶೂಕಕಾಞ್ಚನಕಮಹಿಷಮಹಾಶೂಕಹಾಯನಕದೂಷಕಮಹಾದೂಷಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಶಾಲಯಃ ||೪||

View original

तत्र, लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्डरीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पक- दीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूकहायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಮಧುರಾ ವೀರ್ಯತಃ ಶೀತಾ ಲಘುಪಾಕಾ ಬಲಾವಹಾಃ | ಪಿತ್ತಘ್ನಾಲ್ಪಾನಿಲಕಫಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬದ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೫||

View original

मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः | पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

ತೇಷಾಂ ಲೋಹಿತಕಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ದೋಷಘ್ನಃ ಶುಕ್ರಮೂತ್ರಲಃ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ವರ್ಣಬಲಕೃತ್ ಸ್ವರ್ಯೋ ಹೃದ್ಯಸ್ತೃಷಾಪಹಃ ||೬|| ವ್ರಣ್ಯೋ ಜ್ವರಹರಶ್ಚೈವ ಸರ್ವದೋಷವಿಷಾಪಹಃ |೭|

View original

तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः | चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः ||६|| व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಾಃ ಕ್ರಮಶಃ ಶಾಲಯೋಽವರಾಃ ||೭||

View original

तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9

ಷಷ್ಟಿಕಕಾಙ್ಗುಕಮುಕುನ್ದಕಪೀತಕಪ್ರಮೋದಕಕಾಕಲಕಾಸನಪುಷ್ಪಕಮಹಾಷಷ್ಟಿಕಚೂರ್ಣಕಕುರವಕಕೇದಾರಪ್ರಭೃತಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ||೮|| ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಮಧುರಾಃ ಶಮನಾ ವಾತಪಿತ್ತಯೋಃ | ಶಾಲೀನಾಂ ಚ ಗುಣೈಸ್ತುಲ್ಯಾ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫಶುಕ್ರಲಾಃ ||೯||

View original

षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः ||८|| रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः | शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

ಷಷ್ಟಿಕಃ ಪ್ರವರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾನುರಸೋ ಲಘುಃ | ಮೃದುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃದ್ಬಲವರ್ಧನಃ ||೧೦|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋ ಗ್ರಾಹೀ ತುಲ್ಯೋ ಲೋಹಿತಶಾಲಿಭಿಃ |೧೧|

View original

षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०|| विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಲ್ಪಾನ್ತರಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ಕ್ರಮಶೋ ಗುಣೈಃ ||೧೧||

View original

शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಶಾಲಾಮುಖಜತುಮುಖನನ್ದೀಮುಖಲಾವಾಕ್ಷಕತ್ವರಿತಕಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಪಾರಾವತಕಪಾಟಲಪ್ರಭೃತಯೋ ವ್ರೀಹಯಃ ||೧೨||

View original

कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरितककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಪಾಕೇಽಮಧುರಾ ವೀರ್ಯತೋಽಹಿಮಾಃ | ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಷಷ್ಟಿಕೈರ್ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ ||೧೩||

View original

कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः | अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿರ್ವರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾನುರಸೋ ಲಘುಃ | ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಾಃ ಕ್ರಮಶೋ ವ್ರೀಹಯೋಽಪರೇ ||೧೪||

View original

कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ದಗ್ಧಾಯಾಮವನೌ ಜಾತಾಃ ಶಾಲಯೋ ಲಘುಪಾಕಿನಃ | ಕಷಾಯಾ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಪಕರ್ಷಣಾಃ ||೧೫||

View original

दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः | कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಸ್ಥಲಜಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಕಟುಕಾನ್ವಯಾಃ | ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸತಿಕ್ತಮಧುರಾಃ ಪವನಾನಲವರ್ಧನಾಃ ||೧೬||

View original

स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः | किञ्चित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಕೈದಾರಾ ಮಧುರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಾಃ | ಈಷತ್ಕಷಾಯಾಲ್ಪಮಲಾ ಗುರವಃ ಕಫಶುಕ್ರಲಾಃ ||೧೭||

View original

कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः | ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ರೋಪ್ಯಾತಿರೋಪ್ಯಾ ಲಘವಃ ಶೀಘ್ರಪಾಕಾ ಗುಣೋತ್ತರಾಃ | ಅದಾಹಿನೋ ದೋಷಹರಾ ಬಲ್ಯಾ ಮೂತ್ರವಿವರ್ಧನಾಃ ||೧೮||

View original

रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः | अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ಶಾಲಯಶ್ಛಿನ್ನರೂಢಾ ಯೇ ರೂಕ್ಷಾಸ್ತೇ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ | ತಿಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಪಿತ್ತಘ್ನಾ ಲಘುಪಾಕಾಃ ಕಫಾಪಹಾಃ ||೧೯||

View original

शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः | तिक्ताः कषायाः पित्तघ्ना लघुपाकाः कफापहाः ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ವಿಸ್ತರೇಣಾಯಮುದ್ದಿಷ್ಟಃ ಶಾಲಿವರ್ಗೋ ಹಿತಾಹಿತಃ |೨೦| ಇತಿ ಶಾಲಿವರ್ಗಃ |

View original

विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः |२०| इति शालिवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

ಅಥ ಕುಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ | ತದ್ವತ್ ಕುಧಾನ್ಯಮುದ್ಗಾದಿಮಾಷಾದೀನಾಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೨೦||

View original

अथ कुधान्यवर्गः | तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

ಕೋರದೂಷಕಶ್ಯಾಮಾಕನೀವಾರಶಾನ್ತನುವರಕೋದ್ದಾಲಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಮಧೂಲಿಕಾನನ್ದೀಮುಖೀ- ಕುರುವಿನ್ದಗವೇಧುಕಸರಬರುಕತೋದ(ಯ)ಪರ್ಣೀಮುಕುನ್ದಕವೇಣುಯವಪ್ರಭೃತಯಃ ಕುಧಾನ್ಯವಿಶೇಷಾಃ ||೨೧||

View original

कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दीमुखी- कुरुविन्दगवेधुकसरबरुकतोद(य)पर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23

ಉಷ್ಣಾಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಟುವಿಪಾಕಿನಃ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಾ ಬದ್ಧನಿಸ್ಯನ್ದಾ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಾಃ ||೨೨|| ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ತೇಷಾಂ ಶೀತಃ ಪಿತ್ತಾಪಹಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಕೋದ್ರವಶ್ಚ ಸನೀವಾರಃ ಶ್ಯಾಮಾಕಶ್ಚ ಸಶಾನ್ತನುಃ ||೨೩||

View original

उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः | श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः ||२२|| कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः | कोद्रवश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ಕೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತಾಶ್ಚ ಪೀತಾಶ್ಚ ಶ್ವೇತಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ | ಯಥೋತ್ತರಂ ಪ್ರಧಾನಾಃ ಸ್ಯೂ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಫಹರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೪||

View original

कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः | यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ಮಧೂಲೀ ಮಧುರಾ ಶೀತಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ನನ್ದೀಮುಖೀ ತಥಾ |೨೫|

View original

मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (25) · Śloka 25

ವಿಶೋಷೀ ತತ್ರ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವರುಕಃ ಸಮುಕುನ್ದಕಃ ||೨೫||

View original

विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (26) · Śloka 26

ರೂಕ್ಷಾ ವೇಣುಯವಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಾ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಃ ಕಫಹರಾಃ ಕಷಾಯಾ ವಾತಕೋಪನಾಃ ||೨೬||

View original

रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः | बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (27) · Śloka 27

ಮುದ್ಗವನಮುದ್ಗಕಲಾಯಮಕುಷ್ಠಮಸೂರಮಙ್ಗಲ್ಯಚಣಕಸತೀನತ್ರಿಪುಟಕಹರೇಣ್ವಾಢಕೀಪ್ರಭೃತಯೋ ವೈದಲಾಃ ||೨೭||

View original

मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (28) · Śloka 28

ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಶೀತಾಃ ಕಟುಪಾಕಾ ಮರುತ್ಕರಾಃ | ಬದ್ಧಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಸ್ತಥಾ ||೨೮||

View original

कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः | बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (29) · Śloka 29

ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಾತಲಾಸ್ತೇಷು ಮುದ್ಗಾ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಾಃ | ಪ್ರಧಾನಾ ಹರಿತಾಸ್ತತ್ರ ವನ್ಯಾ ಮುದ್ಗಸಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೯||

View original

नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः | प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಸೂರಾ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ |೩೦|

View original

विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (30) · Śloka 30

ಮಕುಷ್ಠಕಾಃ ಕೃಮಿಕರಾಃ... |೩೦|

View original

मकुष्ठकाः कृमिकराः... |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (30) · Śloka 30

... ಕಲಾಯಾಃ ಪ್ರಚುರಾನಿಲಾಃ ||೩೦||

View original

... कलायाः प्रचुरानिलाः ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (31) · Śloka 31

ಆಢಕೀ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನೀ ನಾತಿವಾತಪ್ರಕೋಪಣೀ |೩೧|

View original

आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32

ವಾತಲಾಃ ಶೀತಮಧುರಾಃ ಸಕಷಾಯಾ ವಿರೂಕ್ಷಣಾಃ ||೩೧|| ಕಫಶೋಣಿತಪಿತ್ತಘ್ನಾಶ್ಚಣಕಾಃ ಪುಂಸ್ತ್ವನಾಶನಾಃ | ತ ಏವ ಘೃತಸಂಯುಕ್ತಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಶಮನಾಃ ಪರಮ್ ||೩೨||

View original

वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः ||३१|| कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः | त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम् ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (33) · Śloka 33

ಹರೇಣವಃ ಸತೀನಾಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಃ |೩೩|

View original

हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः |३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (33) · Śloka 33

ಋತೇ ಮುದ್ಗಮಸೂರಾಭ್ಯಾಮನ್ಯೇ ತ್ವಾಧ್ಮಾನಕಾರಕಾಃ ||೩೩||

View original

ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (34) · Śloka 34

ಮಾಷೋ ಗುರುರ್ಭಿನ್ನಪುರೀಷಮೂತ್ರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೃಷ್ಯೋ ಮಧುರೋಽನಿಲಘ್ನಃ | ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸ್ತನ್ಯಕರೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಬಲಪ್ರದಃ ಶುಕ್ರಕಫಾವಹಶ್ಚ ||೩೪||

View original

माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः | सन्तर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (35) · Śloka 35

ಕಷಾಯಭಾವಾನ್ನ ಪುರೀಷಭೇದೀ ನ ಮೂತ್ರಲೋ ನೈವ ಕಫಸ್ಯ ಕರ್ತಾ | ಸ್ವಾದುರ್ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋಽಲಸಾನ್ದ್ರಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸ್ತನ್ಯರುಚಿಪ್ರದಶ್ಚ ||೩೫||

View original

कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता | स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्रः सन्तर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (36) · Śloka 36

ಮಾಷೈಃ ಸಮಾನಂ ಫಲಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಮುಕ್ತಂ ಚ ಕಾಕಾಣ್ಡಫಲಂ ತಥೈವ |೩೬|

View original

माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव |३६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (36) · Śloka 36

ಆರಣ್ಯಮಾಷಾ ಗುಣತಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಷಾಯಾ ಅವಿದಾಹಿನಶ್ಚ ||೩೬||

View original

आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (37) · Śloka 37

ಉಷ್ಣಃ ಕುಲತ್ಥೋ ರಸತಃ ಕಷಾಯಃ ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಫಮಾರುತಘ್ನಃ | ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಗುಲ್ಮನಿಷೂದನಶ್ಚ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಃ ಪೀನಸಕಾಸಹನ್ತಾ ||೩೭||

View original

उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः | शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च साङ्ग्राहिकः पीनसकासहन्ता ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (38) · Śloka 38

ಆನಾಹಮೇದೋಗುದಕೀಲಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾಪಹಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃಚ್ಚ | ಕಫಸ್ಯ ಹನ್ತಾ ನಯನಾಮಯಘ್ನೋ ವಿಶೇಷತೋ ವನ್ಯಕುಲತ್ಥ ಉಕ್ತಃ ||೩೮||

View original

आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च | कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (39) · Śloka 40

ಈಷತ್ಕಷಾಯೋ ಮಧುರಃ ಸತಿಕ್ತಃ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಃ ಪಿತ್ತಕರಸ್ತಥೋಷ್ಣಃ | ತಿಲೋ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರೋ ಬಲಿಷ್ಠಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವ್ರಣೇ ಲೇಪನ ಏವ ಪಥ್ಯಃ ||೩೯|| ದನ್ತ್ಯೋಽಗ್ನಿಮೇಧಾಜನನೋಽಲ್ಪಮೂತ್ರಸ್ತ್ವಚ್ಯೋಽಥ ಕೇಶ್ಯೋಽನಿಲಹಾ ಗುರುಶ್ಚ |೪೦|

View original

ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः साङ्ग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः | तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः ||३९|| दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (40) · Śloka 40

ತಿಲೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಸಿತಃ ಪ್ರಧಾನೋ ಮಧ್ಯಃ ಸಿತೋ ಹೀನತರಾಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇ ||೪೦||

View original

तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42

ಯವಃ ಕಷಾಯೋ ಮಧುರೋ ಹಿಮಶ್ಚ ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಫಪಿತ್ತಹಾರೀ | ವ್ರಣೇಷು ಪಥ್ಯಸ್ತಿಲವಚ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಬದ್ಧಮೂತ್ರೋ ಬಹುವಾತವರ್ಚಾಃ ||೪೧|| ಸ್ಥೈರ್ಯಾಗ್ನಿಮೇಧಾಸ್ವರವರ್ಣಕೃಚ್ಚ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಸ್ಥೂಲವಿಲೇಖನಶ್ಚ | ಮೇದೋಮರುತ್ತೃಡ್‌ಹರಣೋಽತಿರೂಕ್ಷಃ ಪ್ರಸಾದನಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಯೋಶ್ಚ ||೪೨||

View original

यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी | व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः ||४१|| स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च | मेदोमरुत्तृड्‌हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 45 (43) · Śloka 43

ಏಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಹೀನತರೈಸ್ತು ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯವೇಭ್ಯೋಽತಿಯವಾನಶೇಷೈಃ |೪೩|

View original

एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किञ्चिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः |४३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 46 (43) · Śloka 44

ಗೋಧೂಮ ಉಕ್ತೋ ಮಧುರೋ ಗುರುಶ್ಚ ಬಲ್ಯಃ ಸ್ಥಿರಃ ಶುಕ್ರರುಚಿಪ್ರದಶ್ಚ ||೪೩|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿಶೀತೋಽನಿಲಪಿತ್ತಹನ್ತಾ ಸನ್ಧಾನಕೃಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಕರಃ ಸರಶ್ಚ |೪೪|

View original

गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च ||४३|| स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च |४४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 47 (44) · Śloka 45

ರೂಕ್ಷಃ ಕಷಾಯೋ ವಿಷಶೋಷಶುಕ್ರಬಲಾಸದೃಷ್ಟಿಕ್ಷಯಕೃದ್ವಿದಾಹೀ ||೪೪|| ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಃ ಪ್ರಭಿನ್ನವಿಣ್ಮಾರುತಪಿತ್ತಲಶ್ಚ |೪೫|

View original

रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही ||४४|| कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च |४५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 48 (45) · Śloka 46

ಸಿತಾಸಿತಾಃ ಪೀತಕರಕ್ತವರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇಽನೇಕವಿಧಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ ||೪೫|| ಯಥಾದಿತಸ್ತೇ ಗುಣತಃ ಪ್ರಧಾನಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕಟೂಷ್ಣಾ ರಸಪಾಕಯೋಶ್ಚ |೪೬|

View original

सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः ||४५|| यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च |४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 49 (46) · Śloka 47

ಸಹಾದ್ವಯಂ ಮೂಲಕಜಾಶ್ಚ ಶಿಮ್ಬಾಃ ಕುಶಿಮ್ಬಿವಲ್ಲೀಪ್ರಭವಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ ||೪೬|| ಜ್ಞೇಯಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ರಸೇ ಚ ಬಲಪ್ರದಾಃ ಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಾಶ್ಚ |೪೭|

View original

सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः ||४६|| ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च |४७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 50 (47) · Śloka 48

ವಿದಾಹವನ್ತಶ್ಚ ಭೃಶಂ ವಿರೂಕ್ಷಾ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯನ್ತ್ಯನಿಲಪ್ರದಾಶ್ಚ ||೪೭|| ರುಚಿಪ್ರದಾಶ್ಚೈವ ಸುದುರ್ಜರಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸ್ಮೃತಾ ವೈದಲಿಕಾಸ್ತು ಶಿಮ್ಬಾಃ |೪೮|

View original

विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च ||४७|| रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः |४८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50

ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಃ ಕಫಘ್ನೋ ವಿದಾಹಿಭಾವಾದಹಿತಃ ಕುಸುಮ್ಭಃ ||೪೮|| ಉಷ್ಣಾಽತಸೀ ಸ್ವಾದುರಸಾಽನಿಲಘ್ನೀ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕಟುಕಾ ವಿಪಾಕೇ | ಪಾಕೇ ರಸೇ ಚಾಪಿ ಕಟುಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೋಪೀ ||೪೯|| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಃ ಕಫಮಾರುತಘ್ನಸ್ತಥಾಗುಣಶ್ಚಾಸಿತಸರ್ಷಪೋಽಪಿ |೫೦|

View original

कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः ||४८|| उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके | पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी ||४९|| तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्नस्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि |५०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 52 (50) · Śloka 50

ಅನಾರ್ತವಂ ವ್ಯಾಧಿಹತಮಪರ್ಯಾಗತಮೇವ ಚ | ಅಭೂಮಿಜಂ ನವಂ ಚಾಪಿ ನ ಧಾನ್ಯಂ ಗುಣವತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೫೦||

View original

अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च | अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम् ||५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 53 (51) · Śloka 51

ನವಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಲಘು ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಮ್ |೫೧|

View original

नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् |५१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 54 (51) · Śloka 51

ವಿದಾಹಿ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿರೂಢಂ ದೃಷ್ಟಿದೂಷಣಮ್ ||೫೧||

View original

विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम् ||५१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 55 (52) · Śloka 52

ಶಾಲ್ಯಾದೇಃ ಸರ್ಷಪಾನ್ತಸ್ಯ ವಿವಿಧಸ್ಯಾಸ್ಯ ಭಾಗಶಃ | ಕಾಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಾಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೫೨|| ಇತಿ ಕುಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ |

View original

शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः | कालप्रमाणसंस्कारमात्राः सम्परिकीर्तिताः ||५२|| इति कुधान्यवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 56 (53) · Śloka 53

ಅಥ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ | ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಂಸವರ್ಗಾನುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಜಲೇಶಯಾ, ಆನೂಪಾ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ, ಕ್ರವ್ಯಭುಜ, ಏಕಶಫಾ, ಜಾಙ್ಗಲಾಶ್ಚೇತಿ ಷಣ್ಮಾಂಸವರ್ಗಾ ಭವನ್ತಿ | ಏತೇಷಾಂ ವರ್ಗಾಣಾಮುತ್ತರೋತ್ತರಾ ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ | ತೇ ಪುನರ್ದ್ವಿವಿಧಾ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಆನೂಪಾಶ್ಚೇತಿ | ತತ್ರ ಜಾಙ್ಗಲವರ್ಗೋಽಷ್ಟವಿಧಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಜಙ್ಘಾಲಾ, ವಿಷ್ಕಿರಾಃ, ಪ್ರತುದಾ, ಗುಹಾಶಯಾಃ, ಪ್ರಸಹಾಃ, ಪರ್ಣಮೃಗಾ, ಬಿಲೇಶಯಾ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾಶ್ಚೇತಿ | ತೇಷಾಂ ಜಙ್ಘಾಲವಿಷ್ಕಿರೌ ಪ್ರಧಾನತಮೌ ||೫೩||

View original

अथ मांसवर्गः | अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः; तद्यथा- जलेशया, आनूपा, ग्राम्याः, क्रव्यभुज, एकशफा, जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति | एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधानतमाः | ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति | तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः | तद्यथा- जङ्घाला, विष्किराः, प्रतुदा, गुहाशयाः, प्रसहाः, पर्णमृगा, बिलेशया, ग्राम्याश्चेति | तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ ||५३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 57 (54) · Śloka 54

ತಾವೇಣಹರಿಣರ್ಕ್ಷಕುರಙ್ಗಕರಾಲಕೃತಮಾಲಶರಭಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಪೃಷತಚಾರುಷ್ಕರಮೃಗಮಾತೃಕಾಪ್ರಭೃತಯೋ ಜಙ್ಘಾಲಾ ಮೃಗಾಃ ಕಷಾಯಾ ಮಧುರಾ ಲಘವೋ ವಾತಪಿತ್ತಹರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಹೃದ್ಯಾ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಾಶ್ಚ ||೫೪||

View original

तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च ||५४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 58 (55) · Śloka 55

ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಹೃದ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಫರೋಗಹಾ | ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ರೋಚನೋ ಬಲ್ಯಸ್ತೇಷಾಮೇಣೋ ಜ್ವರಾಪಹಃ ||೫೫||

View original

कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा | सङ्ग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः ||५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 59 (56) · Śloka 56

ಮಧುರೋ ಮಧುರಃ ಪಾಕೇ ದೋಷಘ್ನೋಽನಲದೀಪನಃ | ಶೀತಲೋ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರ ಸುಗನ್ಧಿರ್ಹರಿಣೋ ಲಘುಃ ||೫೬||

View original

मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः | शीतलो बद्धविण्मूत्र सुगन्धिर्हरिणो लघुः ||५६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 60 (57) · Śloka 57

ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ತಯೋರ್ಜ್ಞೇಯೋ ಹರಿಣಸ್ತಾಮ್ರ ಉಚ್ಯತೇ | ಯೋ ನ ಕೃಷ್ಣೋ ನ ತಾಮ್ರಶ್ಚ ಕುರಙ್ಗಃ ಸೋಽಭಿಧೀಯತೇ ||೫೭||

View original

एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते | यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते ||५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 61 (58) · Śloka 58

ಶೀತಾಽಸೃಕ್ಪಿತ್ತಶಮನೀ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮೃಗಮಾತೃಕಾ | ಸನ್ನಿಪಾತಕ್ಷಯಶ್ವಾಸಕಾಸಹಿಕ್ಕಾರುಚಿಪ್ರಣುತ್ ||೫೮||

View original

शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका | सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत् ||५८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 62 (59) · Śloka 60

ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಕಪಿಞ್ಜಲವರ್ತೀರವರ್ತಿಕಾವರ್ತಕನಪ್ತೃಕಾವಾರ್ತೀಕಚಕೋರಕಲವಿಙ್ಕಮಯೂರಕ್ರಕರೋಪಚಕ್ರ- ಕುಕ್ಕುಟಸಾರಙ್ಗಶತಪತ್ರಕುತಿತ್ತಿರಿಕುರುವಾಹಕಯವಾಲಕಪ್ರಭೃತಯಸ್ತ್ರ್ಯಾಹಲಾ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ ||೫೯|| ಲಘವಃ ಶೀತಮಧುರಾಃ ಕಷಾಯಾ ದೋಷನಾಶನಾಃ |೬೦|

View original

लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्र- कुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्याहला विष्किराः ||५९|| लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः |६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 63 (60) · Śloka 60

ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ದೀಪನಶ್ಚೈವ ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಲಘುಃ | ಲಾವಃ ಕಟುವಿಪಾಕಶ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ಪೂಜಿತಃ ||೬೦||

View original

सङ्ग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः | लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः ||६०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63

ಈಷದ್ಗುರೂಷ್ಣಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯೋ ಮೇಧಾಗ್ನಿವರ್ಧನಃ | ತಿತ್ತಿರಿಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ಗ್ರಾಹೀ ವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಃ ||೬೧|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಃ ಶೀತೋ ಲಘುಶ್ಚಾಪಿ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ | ಕಫೋತ್ಥೇಷು ಚ ರೋಗೇಷು ಮನ್ದವಾತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ||೬೨|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನಿಲಹರೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಃ |೬೩|

View original

ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः | तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ||६१|| रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः | कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते ||६२|| हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः |६३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 65 (63) · Śloka 64

ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೬೩|| ಲಘವಃ ಕ್ರಕರಾ ಹೃದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಚೈವೋಪಚಕ್ರಕಾಃ |೬೪|

View original

वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः ||६३|| लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः |६४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 66 (64) · Śloka 65

ಕಷಾಯಃ ಸ್ವಾದುಲವಣಸ್ತ್ವಚ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯೋಽರುಚೌ ಹಿತಃ ||೬೪|| ಮಯೂರಃ ಸ್ವರಮೇಧಾಗ್ನಿದೃಕ್ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಕೃತ್ |೬೫|

View original

कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः ||६४|| मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् |६५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಽನಿಲಹಾ ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ವೇದಸ್ವರಬಲಾವಹಃ ||೬೫|| ಬೃಂಹಣಃ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವನ್ಯಸ್ತದ್ವದ್ಗ್ರಾಮ್ಯೋ ಗುರುಸ್ತು ಸಃ | ವಾತರೋಗಕ್ಷಯವಮೀವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಃ ||೬೬||

View original

स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः ||६५|| बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः | वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः ||६६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 68 (67) · Śloka 67

ಕಪೋತಪಾರಾವತಭೃಙ್ಗರಾಜಪರಭೃತಕೋಯಷ್ಟಿಕಕುಲಿಙ್ಗಗೃಹಕುಲಿಙ್ಗಗೋಕ್ಷ್ವೇಡಕಡಿಣ್ಡಿಮಾಣವಕಶತಪತ್ರಕ- ಮಾತೃನಿನ್ದಕಭೇದಾಶಿಶುಕಸಾರಿಕಾವಲ್ಗುಲೀಗಿರಿಶಾಲಟ್ವಾಲಟ್ಟೂಷಕಸುಗೃಹಾಖಞ್ಜರೀಟಹಾರೀತದಾತ್ಯೂಹಪ್ರಭೃತಯಃ , ಪ್ರತುದಾಃ ||೬೭||

View original

कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डिमाणवकशतपत्रक- मातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः , प्रतुदाः ||६७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 69 (68) · Śloka 68

ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಫಲಾಹಾರಾ ಮರುತ್ಕರಾಃ | ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಃ ಶೀತಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೬೮||

View original

कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः | पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः ||६८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 70 (69) · Śloka 69

ಸರ್ವದೋಷಕರಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದಾಶೀ ಮಲದೂಷಕಃ |೬೯|

View original

सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः |६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 71 (69) · Śloka 69

ಕಷಾಯಸ್ವಾದುಲವಣೋ ಗುರುಃ ಕಾಣಕಪೋತಕಃ ||೬೯||

View original

कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ||६९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 72 (70) · Śloka 70

ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಃ ಕಷಾಯವಿಶದೋಽಪಿ ಚ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಶ್ಚಾಪಿ ಗುರುಃ ಪಾರಾವತಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೭೦||

View original

रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च | विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः ||७०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 73 (71) · Śloka 71

ಕುಲಿಙ್ಗೋ ಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಫಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಃ |೭೧|

View original

कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः |७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 74 (71) · Śloka 71

ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರೋ ವೇಶ್ಮಕುಲಿಙ್ಗಸ್ತ್ವತಿಶುಕ್ರಲಃ ||೭೧||

View original

रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः ||७१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 75 (72) · Śloka 72

ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರವೃಕತರಕ್ಷ್ವೃಕ್ಷದ್ವೀಪಿಮಾರ್ಜಾರಶೃಗಾಲಮೃಗೇರ್ವಾರುಕಪ್ರಭೃತಯೋ ಗುಹಾಶಯಾಃ ||೭೨||

View original

सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः ||७२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 76 (73) · Śloka 73

ಮಧುರಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ಮಾರುತನಾಶನಾಃ | ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾ ಹಿತಾ ನಿತ್ಯಂ ನೇತ್ರಗುಹ್ಯವಿಕಾರಿಣಾಮ್ ||೭೩||

View original

मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः | उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम् ||७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 77 (74) · Śloka 74

ಕಾಕಕಙ್ಕಕುರರಚಾಷಭಾಸಶಶಘಾತ್ಯುಲೂಕಚಿಲ್ಲಿಶ್ಯೇನಗೃಧ್ರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ರಸಹಾಃ ||೭೪||

View original

काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः ||७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 78 (75) · Śloka 75

ಏತೇ ಸಿಂಹಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವೇ ಸಮಾನಾ ವಾಯಸಾದಯಃ | ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕೇಷು ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೋಷಿಣೇ ಹಿತಾಃ ||೭೫||

View original

एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः | रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः ||७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 79 (76) · Śloka 76

ಮದ್ಗುಮೂಷಿಕವೃಕ್ಷಶಾಯಿಕಾವಕುಶಪೂತಿಘಾಸವಾನರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪರ್ಣಮೃಗಾಃ ||೭೬||

View original

मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः ||७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 80 (77) · Śloka 77

ಮಧುರಾ ಗುರವೋ ವೃಷ್ಯಾಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಶೋಷಿಣೇ ಹಿತಾಃ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಕಾಸಾರ್ಶಃಶ್ವಾಸನಾಶನಾಃ ||೭೭||

View original

मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः ||७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 81 (78) · Śloka 78

ಶ್ವಾವಿಚ್ಛಲ್ಯಕಗೋಧಾಶಶವೃಷದಂಶಲೋಪಾಕಲೋಮಶಕರ್ಣಕದಲೀಮೃಗಪ್ರಿಯಕಾಜಗರಸರ್ಪಮೂಷಿಕನಕುಲಮಹಾಬಭ್ರುಪ್ರಭೃತಯೋ ಬಿಲೇಶಯಾಃ ||೭೮||

View original

श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रियकाजगरसर्पमूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः ||७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 82 (79) · Śloka 79

ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಂ ಸಂಹತಂ ಕುರ್ಯುರೇತೇ ವೀರ್ಯೇ ಚೋಷ್ಣಾಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಸ್ವಾದುಪಾಕಾಃ | ವಾತಂ ಹನ್ಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ಚ ಕುರ್ಯುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಕಾರ್ಶ್ಯಾಪಹಾಶ್ಚ ||೭೯||

View original

वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः | वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च ||७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 83 (80) · Śloka 80

ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ತೇಷಾಂ ಶಶಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಃ | ನಾತಿಶೀತಲವೀರ್ಯತ್ವಾದ್ವಾತಸಾಧಾರಣೋ ಮತಃ ||೮೦||

View original

कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः | नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः ||८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84

ಗೋಧಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ಕಷಾಯಕಟುಕಾ ಸ್ಮೃತಾ | ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನೀ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೮೧|| ಶಲ್ಯಕಃ ಸ್ವಾದುಪಿತ್ತಘ್ನೋ ಲಘುಃ ಶೀತೋ ವಿಷಾಪಹಃ | ಪ್ರಿಯಕೋ ಮಾರುತೇ ಪಥ್ಯೋಽಜಗರಸ್ತ್ವರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಃ ||೮೨|| ದುರ್ನಾಮಾನಿಲದೋಷಘ್ನಾಃ ಕೃಮಿದೂಷೀವಿಷಾಪಹಾಃ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಮಧುರಾಃ ಪಾಕೇ ಸರ್ಪಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿವರ್ಧನಾಃ ||೮೩|| ದರ್ವೀಕರಾ ದೀಪಕಾಶ್ಚ ತೇಷೂಕ್ತಾಃ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಮಧುರಾಶ್ಚಾತಿಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಾಃ ||೮೪||

View original

गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 85 (85) · Śloka 85

ಅಶ್ವಾಶ್ವತರಗೋಖರೋಷ್ಟ್ರಬಸ್ತೋರಭ್ರಮೇದಃಪುಚ್ಛಕಪ್ರಭೃತಯೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ ||೮೫||

View original

अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदःपुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः ||८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 86 (86) · Śloka 86

ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ವಾತಹರಾಃ ಸರ್ವೇ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ | ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ದೀಪನಾ ಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೮೬||

View original

ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः | मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः ||८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 87 (87) · Śloka 87

ನಾತಿಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮನ್ದಪಿತ್ತಕಫಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಛಗಲಸ್ತ್ವನಭಿಷ್ಯನ್ದೀ ತೇಷಾಂ ಪೀನಸನಾಶನಃ ||೮೭||

View original

नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः | छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः ||८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 88 (88) · Śloka 88

ಬೃಂಹಣಂ ಮಾಂಸಮೌರಭ್ರಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವಹಂ ಗುರು |೮೮|

View original

बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु |८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 89 (88) · Śloka 88

ಮೇದಃಪುಚ್ಛೋದ್ಭವಂ ವೃಷ್ಯಮೌರಭ್ರಸದೃಶಂ ಗುಣೈಃ ||೮೮||

View original

मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः ||८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 90 (89) · Śloka 89

ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಮ್ | ಶ್ರಮಾತ್ಯಗ್ನಿಹಿತಂ ಗವ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮನಿಲಾಪಹಮ್ ||೮೯||

View original

श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् | श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम् ||८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 91 (90) · Śloka 90

ಔರಭ್ರವತ್ಸಲವಣಂ ಮಾಂಸಮೇಕಶಫೋದ್ಭವಮ್ |೯೦|

View original

औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् |९०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 92 (90) · Śloka 90

ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಯಂ ವರ್ಗೋ ಜಾಙ್ಗಲಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ ||೯೦||

View original

अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः ||९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92

ದೂರೇ ಜನಾನ್ತನಿಲಯಾ ದೂರೇ ಪಾನೀಯಗೋಚರಾಃ | ಯೇ ಮೃಗಾಶ್ಚ ವಿಹಙ್ಗಾಶ್ಚ ತೇಽಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನೋ ಮತಾಃ ||೯೧|| ಅತೀವಾಸನ್ನನಿಲಯಾಃ ಸಮೀಪೋದಕಗೋಚರಾಃ | ಯೇ ಮೃಗಾಶ್ಚ ವಿಹಙ್ಗಾಶ್ಚ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಸ್ತು ತೇ ||೯೨||

View original

दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः ||९१|| अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ||९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 94 (93) · Śloka 93

ಆನೂಪವರ್ಗಸ್ತು ಪಞ್ಚವಿಧಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಕೂಲಚರಾಃ, ಪ್ಲವಾಃ, ಕೋಷಸ್ಥಾಃ, ಪಾದಿನೋ, ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚೇತಿ ||೯೩||

View original

आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः | तद्यथा- कूलचराः, प्लवाः, कोषस्थाः, पादिनो, मत्स्याश्चेति ||९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 95 (94) · Śloka 94

ತತ್ರ ಗಜಗವಯಮಹಿಷರುರುಚಮರಸೃಮರರೋಹಿತವರಾಹಖಡ್ಗಿಗೋಕರ್ಣಕಾಲಪುಚ್ಛಕೋದ್ರನ್ಯಙ್ಕ್ವರಣ್ಯಗವಯಪ್ರಭೃತಯಃ ಕೂಲಚರಾಃ ಪಶವಃ ||೯೪||

View original

तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखड्गिगोकर्णकालपुच्छकोद्रन्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः ||९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 96 (95) · Śloka 95

ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಯೋಃ | ಶೀತಲಾ ಬಲಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮೂತ್ರಲಾಃ ಕಫವರ್ಧನಃ ||೯೫||

View original

वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः | शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनः ||९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97

ವಿರೂಕ್ಷಣೋ ಲೇಖನಶ್ಚ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಃ ಪಿತ್ತದೂಷಣಃ | ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಸ್ತೇಷಾಂ ಗಜಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಾಪಹಃ ||೯೬|| ಗವಯಸ್ಯ ತು ಮಾಂಸಂ ಹಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಕಾಸಜಿತ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ವ್ಯವಾಯಸ್ಯ ತು ವರ್ಧನಮ್ ||೯೭||

View original

विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः | स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः ||९६|| गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम् ||९७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 98 (98) · Śloka 98

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯೋ ಮಹಿಷಸ್ತರ್ಪಣೋ ಗುರುಃ | ನಿದ್ರಾಪುಂಸ್ತ್ವಬಲಸ್ತನ್ಯವರ್ಧನೋ ಮಾಂಸದಾರ್ಢ್ಯಕೃತ್ ||೯೮||

View original

स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः | निद्रापुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत् ||९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104

ರುರೋರ್ಮಾಂಸಂ ಸಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಗುರು ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ ||೯೯|| ತಥಾ ಚಮರಮಾಂಸಂ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಕಾಸಜಿತ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಣಾಶನಮ್ ||೧೦೦|| ಸೃಮರಸ್ಯ ತು ಮಾಂಸಂ ಚ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಗುರು ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ ||೧೦೧|| ಸ್ವೇದನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವೃಷ್ಯಂ ಶೀತಲಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು | ಶ್ರಮಾನಿಲಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾರಾಹಂ ಬಲವರ್ಧನಮ್ ||೧೦೨|| ಕಫಘ್ನಂ ಖಡ್ಗಿಪಿಶಿತಂ ಕಷಾಯಮನಿಲಾಪಹಮ್ | ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮಾಯುಷ್ಯಂ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್ ||೧೦೩|| ಗೋಕರ್ಣಮಾಂಸಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೃದು ಕಫಾವಹಮ್ | ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿನಾಶನಮ್ ||೧೦೪||

View original

रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||९९|| तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम् ||१००|| सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||१०१|| स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु | श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम् ||१०२|| कफघ्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् | पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ||१०३|| गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् | विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम् ||१०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 100 (105) · Śloka 105

ಹಂಸಸಾರಸಕ್ರೌಞ್ಚಚಕ್ರವಾಕಕುರರಕಾದಮ್ಬಕಾರಣ್ಡವಜೀವಞ್ಜೀವಕಬಕಬಲಾಕಾಪುಣ್ಡರೀಕಪ್ಲವಶರಾರೀಮುಖ- ನನ್ದೀಮುಖಮದ್ಗೂತ್ಕ್ರೋಶಕಾಚಾಕ್ಷಮಲ್ಲಿಕಾಕ್ಷಶುಕ್ಲಾಕ್ಷಪುಷ್ಕರಶಾಯಿಕಾಕೋನಾಲಕಾಮ್ಬುಕುಕ್ಕುಟಿಕಾಮೇಘರಾವಶ್ವೇತವಾರಲಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ಲವಾಃ ಸಙ್ಘಾತಚಾರಿಣಃ ||೧೦೫||

View original

हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापुण्डरीकप्लवशरारीमुख- नन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपुष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः सङ्घातचारिणः ||१०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 101 (106) · Śloka 106

ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಶೀತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮರುಜ್ಜಿತಃ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕಯೋಃ ||೧೦೬||

View original

रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः ||१०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 102 (107) · Śloka 107

ಗುರೂಷ್ಣಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವರವರ್ಣಬಲಪ್ರದಃ | ಬೃಂಹಣಃ ಶುಕ್ರಲಸ್ತೇಷಾಂ ಹಂಸೋ ವಾತವಿಕಾರನುತ್ ||೧೦೭||

View original

गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः | बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत् ||१०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 103 (108) · Śloka 108

ಶಙ್ಖಶಙ್ಖನಕಶುಕ್ತಿಶಮ್ಬೂಕಭಲ್ಲೂಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಕೋಶಸ್ಥಾಃ ||೧೦೮||

View original

शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः ||१०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 104 (109) · Śloka 109

ಕೂರ್ಮಕುಮ್ಭೀರಕರ್ಕಟಕಕೃಷ್ಣಕರ್ಕಟಕಶಿಶುಮಾರಪ್ರಭೃತಯಃ ಪಾದಿನಃ ||೧೦೯||

View original

कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः ||१०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 105 (110) · Śloka 110

ಶಙ್ಖಕೂರ್ಮಾದಯಃ ಸ್ವಾದುರಸಪಾಕಾ ಮರುನ್ನುದಃ | ಶೀತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಹಿತಾಃ ಪಿತ್ತೇ ವರ್ಚಸ್ಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಾಃ ||೧೧೦||

View original

शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः | शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 106 (111) · Śloka 111

ಕೃಷ್ಣಕರ್ಕಟಕಸ್ತೇಷಾಂ ಬಲ್ಯಃ ಕೋಷ್ಣೋಽನಿಲಾಪಹಃ | ಶುಕ್ಲಃ ಸನ್ಧಾನಕೃತ್ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರೋಽನಿಲಪಿತ್ತಹಾ ||೧೧೧||

View original

कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः | शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ||१११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 107 (112) · Śloka 112

ಮತ್ಸ್ಯಾಸ್ತು ದ್ವಿವಿಧಾ ನಾದೇಯಾಃ ಸಾಮುದ್ರಾಶ್ಚ ||೧೧೨||

View original

मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्राश्च ||११२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 108 (113) · Śloka 113

ತತ್ರ ನಾದೇಯಾಃ- ರೋಹಿತಪಾಠೀನಪಾಟಲಾರಾಜೀವವರ್ಮಿಗೋಮತ್ಸ್ಯಕೃಷ್ಣಮತ್ಸ್ಯವಾಗುಞ್ಜಾರಮುರಲಸಹಸ್ರದಂಷ್ಟ್ರಪ್ರಭೃತಯಃ ||೧೧೩||

View original

तत्र नादेयाः- रोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्यकृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः ||११३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 109 (114) · Śloka 114

ನಾದೇಯಾ ಮಧುರಾ ಮತ್ಸ್ಯಾ ಗುರವೋ ಮಾರುತಾಪಹಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಕರಾಶ್ಚೋಷ್ಣಾ ವೃಷ್ಯಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ ||೧೧೪||

View original

नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः | रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः ||११४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 110 (115) · Śloka 115

ಕಷಾಯಾನುರಸಸ್ತೇಷಾಂ ಶಷ್ಪಶೈವಾಲಭೋಜನಃ | ರೋಹಿತೋ ಮಾರುತಹರೋ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಃ ||೧೧೫||

View original

कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः | रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः ||११५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 111 (116) · Śloka 116

ಪಾಠೀನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ವೃಷ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪಿಶಿತಾಶನಃ | ದೂಷಯೇದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತು ಕುಷ್ಠರೋಗಂ ಕರೋತ್ಯಸೌ | ಮುರಲೋ ಬೃಂಹಣೋ ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ತನ್ಯಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಸ್ತಥಾ ||೧೧೬||

View original

पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रालुः पिशिताशनः | दूषयेद्रक्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ | मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा ||११६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 112 (117) · Śloka 117

ಸರಸ್ತಡಾಗಸಮ್ಭೂತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ವಾದುರಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಮಹಾಹ್ರದೇಷು ಬಲಿನಃ, ಸ್ವಲ್ಪೇಽಮ್ಭಸ್ಯಬಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೧೭||

View original

सरस्तडागसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः | महाह्रदेषु बलिनः, स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः ||११७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 113 (118) · Śloka 118

ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಿಲಕುಲಿಶಪಾಕಮತ್ಸ್ಯನಿರುಲನನ್ದಿವಾರ(ರು)ಲಕಮಕರಗರ್ಗರಚನ್ದ್ರಕಮಹಾಮೀನರಾಜೀವಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಾಮುದ್ರಾಃ ||೧೧೮||

View original

तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवार(रु)लकमकरगर्गरचन्द्रकमहामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्राः ||११८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 114 (119) · Śloka 120

ಸಾಮುದ್ರಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಧುರಾ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ | ಉಷ್ಣಾ ವಾತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ವರ್ಚಸ್ಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಾಃ ||೧೧೯|| ಬಲಾವಹಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಮಾಂಸಾಶಿತ್ವಾತ್ ಸಮುದ್ರಜಾಃ |೧೨೦|

View original

सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः | उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११९|| बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्रजाः |१२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121

ಸಮುದ್ರಜೇಭ್ಯೋ ನಾದೇಯಾ ಬೃಂಹಣತ್ವಾದ್ಗುಣೋತ್ತರಾಃ ||೧೨೦|| ತೇಷಾಮಪ್ಯನಿಲಘ್ನತ್ವಾಚ್ಚೌಣ್ಟ್ಯಕೌಪ್ಯೌ ಗುಣೋತ್ತರೌ | ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾತ್ ಸ್ವಾದುಪಾಕತ್ವಾತ್ತಯೋರ್ವಾಪ್ಯಾ ಗುಣಾಧಿಕಾಃ ||೧೨೧||

View original

समुद्रजेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः ||१२०|| तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ | स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्या गुणाधिकाः ||१२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125

ನಾದೇಯಾ ಗುರವೋ ಮಧ್ಯೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುಚ್ಛಾಸ್ಯಚಾರಿಣಃ | ಸರಸ್ತಡಾಗಜಾನಾಂ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿರೋ ಲಘು ||೧೨೨|| ಅದೂರಗೋಚರಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದುತ್ಸೋದಪಾನಜಾಃ | ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಶಿರೋದೇಶಮತ್ಯರ್ಥಂ ಗುರವಸ್ತು ತೇ ||೧೨೩|| ಅಧಸ್ತಾದ್ಗುರವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಸಾಗರಸಮ್ಭವಾಃ | ಉರೋವಿಚರಣಾತ್ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮಙ್ಗಂ ಲಘು ಸ್ಮೃತಮ್ ||೧೨೪|| ಇತ್ಯಾನೂಪೋ ಮಹಾಷ್ಯನ್ದೀ ಮಾಂಸವರ್ಗ ಉದೀರಿತಃ ||೧೨೫||

View original

नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः | सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु ||१२२|| अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः | किञ्चिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते ||१२३|| अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसम्भवाः | उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम् ||१२४|| इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः ||१२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 117 (126) · Śloka 126

ತತ್ರ ಶುಷ್ಕಪೂತಿವ್ಯಾಧಿವಿಷಸರ್ಪಹತದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಜೀರ್ಣಕೃಶಬಾಲಾನಾಮಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾನ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ, ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಗತವ್ಯಾಪನ್ನಾಪಹತಪರಿಣತಾಲ್ಪಾಸಮ್ಪೂರ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾದ್ದೋಷಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ; ಏಭ್ಯೋಽನ್ಯೇಷಾಮುಪಾದೇಯಂ ಮಾಂಸಮಿತಿ ||೧೨೬||

View original

तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबालानामसात्म्यचारिणां च मांसान्यभक्ष्याणि, यस्माद्विगतव्यापन्नापहतपरिणताल्पासम्पूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति; एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति ||१२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128

ಅರೋಚಕಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಗುರು ಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ವಿಷವ್ಯಾಧಿಹತಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಬಾಲಂ ಛರ್ದಿಂ ಚ ಕೋಪಯೇತ್ ||೧೨೭|| ಕಾಸಶ್ವಾಸಕರಂ ವೃದ್ಧಂ ತ್ರಿದೋಷಂ ವ್ಯಾಧಿದೂಷಿತಮ್ | ಕ್ಲಿನ್ನಮುತ್ಕ್ಲೇಶಜನನಂ ಕೃಶಂ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೧೨೮||

View original

अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् | विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत् ||१२७|| कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् | क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम् ||१२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 119 (129) · Śloka 129

ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚತುಷ್ಪಾತ್ಸು, ಪುಮಾಂಸೋ ವಿಹಙ್ಗೇಷು, ಮಹಾಶರೀರೇಷ್ವಲ್ಪಶರೀರಾಃ, ಅಲ್ಪಶರೀರೇಷು ಮಹಾಶರೀರಾಃ, ಪ್ರಧಾನತಮಾಃ; ಏವಮೇಕಜಾತೀಯಾನಾಂ ಮಹಾಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಕೃಶಶರೀರಾಃಪ್ರಧಾನತಮಾಃ ||೧೨೯||

View original

स्त्रियश्चतुष्पात्सु, पुमांसो विहङ्गेषु, महाशरीरेष्वल्पशरीराः, अल्पशरीरेषु महाशरीराः, प्रधानतमाः; एवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराःप्रधानतमाः ||१२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133

ಸ್ಥಾನಾದಿಕೃತಂ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಗುರುಲಾಘವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ರಕ್ತಾದಿಷು ಶುಕ್ರಾನ್ತೇಷು ಧಾತುಷೂತ್ತರೋತ್ತರಾ ಗುರುತರಾಃ, ತಥಾ ಸಕ್ಥಿಸ್ಕನ್ಧಕ್ರೋಡಶಿರಃಪಾದಕರಕಟೀಪೃಷ್ಠಚರ್ಮಕಾಲೇಯಕಯಕೃದನ್ತ್ರಾಣಿ ||೧೩೦|| ಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧಂ ಕಟೀ ಪೃಷ್ಠಂ ಸಕ್ಥಿನೀ ಚಾತ್ಮಪಕ್ಷಯೋಃ | ಗುರು ಪೂರ್ವಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಧಾತವಸ್ತು ಯಥೋತ್ತರಮ್ ||೧೩೧|| ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನೋ ದೇಹೇ ಮಧ್ಯೋ ಗುರುರುದಾಹೃತಃ | ಪೂರ್ವಭಾಗೋ ಗುರುಃ ಪುಂಸಾಮಧೋಭಾಗಸ್ತು ಯೋಷಿತಾಮ್ ||೧೩೨|| ಉರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಗುರು ಸ್ಮೃತಮ್ | ಪಕ್ಷೋತ್ಕ್ಷೇಪಾತ್ಸಮೋ ದೃಷ್ಟೋ ಮಧ್ಯಭಾಗಸ್ತು ಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ||೧೩೩||

View original

स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः | तद्यथा- रक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः, तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकालेयकयकृदन्त्राणि ||१३०|| शिरःस्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः | गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम् ||१३१|| सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः | पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम् ||१३२|| उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् | पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम् ||१३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 121 (134) · Śloka 135

ಅತೀವ ರೂಕ್ಷಂ ಮಾಂಸಂ ತು ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ಫಲಾಶಿನಾಮ್ | ಬೃಂಹಣಂ ಮಾಂಸಮತ್ಯರ್ಥಂ ಖಗಾನಾಂ ಪಿಶಿತಾಶಿನಾಮ್ ||೧೩೪|| ಮತ್ಸ್ಯಾಶಿನಾಂ ಪಿತ್ತಕರಂ ವಾತಘ್ನಂ ಧಾನ್ಯಚಾರಿನಾಮ್ |೧೩೫|

View original

अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् | बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम् ||१३४|| मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् |१३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136

ಜಲಜಾನೂಪಜಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಕ್ರಚ್ಯಾದೈಕಶಫಾಸ್ತಥಾ ||೧೩೫|| ಪ್ರಸಹಾ ಬಿಲವಾಸಾಶ್ಚ ಯೇ ಚ ಜಙ್ಘಾಲಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ | ಪ್ರತುದಾ ವಿಷ್ಕಿರಾಶ್ಚೈವ ಲಘವಃ ಸ್ಯುರ್ಯಥೋತ್ತರಮ್ | ಅಲ್ಪಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಶ್ಚೈವ ಯಥಾಪೂರ್ವಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೧೩೬||

View original

जलजानूपजा ग्राम्या क्रच्यादैकशफास्तथा ||१३५|| प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसञ्ज्ञिताः | प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् | अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा ||१३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 123 (137) · Śloka 137

ಪ್ರಾಮಾಣಾಧಿಕಾಸ್ತು ಸ್ವಜಾತಾವಲ್ಪಸಾರಾ ಗುರವಶ್ಚ | ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸರ್ವಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಾ ಭವನ್ತಿ ಯಕೃತ್ಪ್ರದೇಶವರ್ತಿನಸ್ತಾನಾದದೀತ; ಪ್ರಧಾನಾಲಾಭೇ ಮಧ್ಯಮವಯಸ್ಕಂ ಸದ್ಯಸ್ಕಮಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಪಾದೇಯಂ ಮಾಂಸಮಿತಿ ||೧೩೭||

View original

प्रामाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च | सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्रधानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीत; प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति ||१३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 124 (138) · Śloka 138

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಚರಃ ಶರೀರಾವಯವಾಃ ಸ್ವಭಾವೋ ಧಾತವಃ ಕ್ರಿಯಾ | ಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಮಾತ್ರಾ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೩೮|| ಇತಿ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ |

View original

भवति चात्र- चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया | लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ||१३८|| इति मांसवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 125 (139) · Śloka 139

ಅಥ ಫಲವರ್ಗಃ | ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾನ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ದಾಡಿಮಾಮಲಕಬದರಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧುಸೌವೀರಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಕಪಿತ್ಥಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಕರಮರ್ದಪ್ರಿಯಾಲನಾರಙ್ಗ- ಜಮ್ಬೀರಲಕುಚಭವ್ಯಪಾರಾವತವೇತ್ರಫಲಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕತಿನ್ತಿಡೀಕನೀಪಕೋಶಾಮ್ರಾಮ್ಲೀಕಾಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೩೯||

View original

अथ फलवर्गः | अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- दाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौवीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रातककरमर्दप्रियालनारङ्ग- जम्बीरलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीकनीपकोशाम्राम्लीकाप्रभृतीनि ||१३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 126 (140) · Śloka 140

ಅಮ್ಲಾನಿ ರಸತಃ ಪಾಕೇ ಗುರೂಣ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ವೀರ್ಯತಃ | ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯನಿಲಘ್ನಾನಿ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಾಣಿ ಚ ||೧೪೦||

View original

अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः | पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च ||१४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142

ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ತೇಷಾಂ ದಾಡಿಮಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ | ದೀಪನೀಯಂ ರುಚಿಕರಂ ಹೃದ್ಯಂ ವರ್ಚೋವಿಬನ್ಧನಮ್ ||೧೪೧|| ದ್ವಿವಿಧಂ ತತ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಮಧುರಂ ಚಾಮ್ಲಮೇವ ಚ | ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತು ಮಧುರಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೧೪೨||

View original

कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् | दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम् ||१४१|| द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च | त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् ||१४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148

ಅಮ್ಲಂ ಸಮಧುರಂ ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಕಟುಕಂ ಸರಮ್ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನಂ ವೃಷ್ಯಮಾಮಲಕೀಫಲಮ್ ||೧೪೩|| ಹನ್ತಿ ವಾತಂ ತದಮ್ಲತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಮಾಧುರ್ಯಶೈತ್ಯತಃ | ಕಫಂ ರೂಕ್ಷಕಷಾಯತ್ವಾತ್ ಫಲೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಚ ತತ್ ||೧೪೪|| ಕರ್ಕನ್ಧುಕೋಲಬದರಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಕಫಾವಹಮ್ | ಪಕ್ವಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಮಧುರಂ ಸರಮ್ ||೧೪೫|| ಪುರಾತನಂ ತೃಟ್ಶಮನಂ ಶ್ರಮಘ್ನಂ ದೀಪನಂ ಲಘು | ಸೌವೀರಂ ಬದರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೪೬|| ಕಷಾಯಂ ಸ್ವಾದು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಶೀತಂ ಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಮ್ | ಆಮಂ ಕಪಿತ್ಥಮಸ್ವರ್ಯಂ ಕಫಘ್ನಂ ಗ್ರಾಹಿ ವಾತಲಮ್ ||೧೪೭|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಾಮ್ಲರಸಂ ಗುರು | ಶ್ವಾಸಕಾಸಾರುಚಿಹರಂ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಂ ಕಣ್ಠಶೋಧನಮ್ ||೧೪೮||

View original

अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||१४३|| हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत् ||१४४|| कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् | पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम् ||१४५|| पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु | सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित् ||१४६|| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् | आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम् ||१४७|| कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु | श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ||१४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152

ಲಘ್ವಮ್ಲಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಮುದಾಹೃತಮ್ | ತ್ವಕ್ ತಿಕ್ತಾ ದುರ್ಜರಾ ತಸ್ಯ ವಾತಕ್ರಿಮಿಕಫಾಪಹಾ ||೧೪೯|| ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಂಸಂ ಮಾರುತಪಿತ್ತಜಿತ್ | ಮೇಧ್ಯಂ ಶೂಲಾನಿಲಚ್ಛರ್ದಿಕಫಾರೋಚಕನಾಶನಮ್ ||೧೫೦|| ದೀಪನಂ ಲಘು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಘ್ನಂ ತು ಕೇಸರಮ್ | ಶೂಲಾಜೀರ್ಣವಿಬನ್ಧೇಷು ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಕಫಮಾರುತೇ ||೧೫೧|| ಅರುಚೌ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಸ್ತಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ |೧೫೨|

View original

लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् | त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा ||१४९|| स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् | मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम् ||१५०|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् | शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते ||१५१|| अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते |१५२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155

ಪಿತ್ತಾನಿಲಕರಂ ಬಾಲಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಬದ್ಧಕೇಸರಮ್ ||೧೫೨|| ಹೃದ್ಯಂ ವರ್ಣಕರಂ ರುಚ್ಯಂ ರಕ್ತಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಮ್ | ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸ್ವಾದು ವಾತಘ್ನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರು ||೧೫೩|| ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿ ಸಮ್ಪಕ್ವಮಾಮ್ರಂ ಶುಕ್ರವಿವರ್ಧನಮ್ | ಬೃಂಹಣಂ ಮಧುರಂ ಬಲ್ಯಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯತಿ ||೧೫೪|| ಆಮ್ರಾತಕಫಲಂ ವೃಷ್ಯಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಮ್ |೧೫೫|

View original

पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम् ||१५२|| हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् | कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु ||१५३|| पित्ताविरोधि सम्पक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् | बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति ||१५४|| आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् |१५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 132 (155) · Śloka 155

ತ್ರಿದೋಷವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಲಕುಚಂ ಶುಕ್ರನಾಶನಮ್ ||೧೫೫||

View original

त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम् ||१५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162

ಅಮ್ಲಂ ತೃಷಾಪಹಂ ರುಚ್ಯಂ ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಕರಮರ್ದಕಮ್ | ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್ ||೧೫೬|| ಹೃದ್ಯಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ಭವ್ಯಮಾಸ್ಯವಿಶೋಧನಮ್ | ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಶೀತಲಮ್ ||೧೫೭|| ಪಾರಾವತಂ ಸಮಧುರಂ ರುಚ್ಯಮತ್ಯಗ್ನಿವಾತನುತ್ | ಗರದೋಷಹರಂ ನೀಪಂ ಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕಂ ತಥಾ ||೧೫೮|| ವಾತಾಪಹಂ ತಿನ್ತಿಡೀಕಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಬಲಾಸಕೃತ್ | ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ದೀಪನಂ ರುಚ್ಯಂ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಕಫವಾತನುತ್ ||೧೫೯|| ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಂ ಕೋಶಾಮ್ರಫಲಮುಚ್ಯತೇ | ಅಮ್ಲೀಕಾಯಾಃ ಫಲಂ ಪಕ್ವಂ ತದ್ವದ್ಭೇದಿ ತು ಕೇವಲಮ್ ||೧೬೦|| ಅಮ್ಲಂ ಸಮಧುರಂ ಹೃದ್ಯಂ ವಿಶದಂ ಭಕ್ತರೋಚನಮ್ | ವಾತಘ್ನಂ ದುರ್ಜರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಫಲಂ ಗುರು ||೧೬೧|| ತೃಷ್ಣಾಶೂಲಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಚ್ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸನಿವಾರಣಮ್ | ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಜಮ್ಬೀರಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಕೃತ್ | ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಮಮ್ಲಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃತ್ ||೧೬೨||

View original

अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् | वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम् ||१५६|| हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् | पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||१५७|| पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् | गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा ||१५८|| वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् | ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ||१५९|| तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते | अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम् ||१६०|| अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् | वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु ||१६१|| तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् | वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् | ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 134 (163) · Śloka 163

ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಫಲಜಾಮ್ಬವರಾಜಾದನತೋದನಶೀತಫಲತಿನ್ದುಕಬಕುಲಧನ್ವನಾಶ್ಮನ್ತಕಾಶ್ವಕರ್ಣಫಲ್ಗು- ಪರೂಷಕಗಾಙ್ಗೇರುಕೀಪುಷ್ಕರವರ್ತಿಬಿಲ್ವಬಿಮ್ಬೀಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೬೩||

View original

क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तकाश्वकर्णफल्गु- परूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि ||१६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 135 (164) · Śloka 164

ಫಲಾನ್ಯೇತಾನಿ ಶೀತಾನಿ ಕಫಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕಾಣಿ ರೂಕ್ಷಾಣಿ ಕಷಾಯಮಧುರಾಣಿ ಚ ||೧೬೪||

View original

फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च | सङ्ग्राहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च ||१६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176

ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಫಲಂ ತೇಷಾಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಶೀತಲಮ್ | ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಸಾಮ್ಲಂ ನಾತಿಮಾರುತಕೋಪನಮ್ ||೧೬೫|| ಅತ್ಯರ್ಥಂ ವಾತಲಂ ಗ್ರಾಹಿ ಜಾಮ್ಬವಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಂ ಚ ರಾಜಾದನಫಲಂ ಗುರು ||೧೬೬|| ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೋದನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ಅಮ್ಲೋಷ್ಣಂ ಲಘು ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿತ್ತಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ ||೧೬೭|| ಆಮಂ ಕಷಾಯಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ತಿನ್ದುಕಂ ವಾತಕೋಪನಮ್ | ವಿಪಾಕೇ ಗುರು ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೬೮|| ಮಧುರಂ ಚ ಕಷಾಯಂ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಬಾಕುಲಮ್ | ಸ್ಥಿರೀಕರಂ ಚ ದನ್ತಾನಾಂ ವಿಶದಂ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ ||೧೬೯|| ಸಕಷಾಯಂ ಹಿಮಂ ಸ್ವಾದು ಧಾನ್ವನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ತದ್ವದ್ಗಾಙ್ಗೇರುಕಂ ವಿದ್ಯಾದಶ್ಮನ್ತಕಫಲಾನಿ ಚ ||೧೭೦|| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಫಲ್ಗುಜಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು | ಅತ್ಯಮ್ಲಮೀಷನ್ಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಲಘು ||೧೭೧|| ವಾತಘ್ನಂ ಪಿತ್ತಜನಮಾಮಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪರುಷಕಮ್ | ತದೇವ ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಂ ವಾತಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಮ್ ||೧೭೨|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಶೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ | ಪೌಷ್ಕರಂ ಸ್ವಾದು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಬಲ್ಯಂ ಕಫಕರಂ ಫಲಮ್ ||೧೭೩|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ದೀಪನಮ್ | ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯೋಷ್ಣಂ ಬಾಲಂ ಬಿಲ್ವಮುದಾಹೃತಮ್ ||೧೭೪|| ವಿದ್ಯಾತ್ತದೇವ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಮಧುರಾನುರಸಂ ಗುರು | ವಿದಾಹಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ದೋಷಕೃತ್ ಪೂತಿಮಾರುತಮ್ ||೧೭೫|| ಬಿಮ್ಬೀಫಲಂ ಸಾಶ್ವಕರ್ಣಂ ಸ್ತನ್ಯಕೃತ್ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ | ತೃಡ್ದಾಹಜ್ವರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಾಪಹಮ್ ||೧೭೬||

View original

क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् | कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम् ||१६५|| अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् | स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु ||१६६|| कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् | अम्लोष्णं लघु सङ्ग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम् ||१६७|| आमं कषायं सङ्ग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् | विपाके गुरु सम्पक्वं मधुरं कफपित्तजित् ||१६८|| मधुरं च कषायं च स्निग्धं सङ्ग्राहि बाकुलम् | स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते ||१६९|| सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् | तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च ||१७०|| विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु | अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु ||१७१|| वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् | तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम् ||१७२|| विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् | पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम् ||१७३|| कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं सङ्ग्राहि दीपनम् | कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम् ||१७४|| विद्यात्तदेव सम्पक्वं मधुरानुरसं गुरु | विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम् ||१७५|| बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् | तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम् ||१७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 137 (177) · Śloka 177

ತಾಲನಾಲಿಕೇರಪನಸಮೋಚಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೭೭||

View original

तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि ||१७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 138 (178) · Śloka 178

ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನ್ಯಾಹುರ್ವಾತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಬಲಪ್ರದಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ಹಿಮಾನಿ ಚ ||೧೭೮||

View original

स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहराणि च | बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च ||१७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181

ಫಲಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ತೇಷಾಂ ತಾಲಜಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಜಿತ್ | ತದ್ಬೀಜಂ ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ತು ಮೂತ್ರಲಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೧೭೯|| ನಾಲಿಕೇರಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಮ್ | ಬಲಮಾಂಸಪ್ರದಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬೃಂಹಣಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ||೧೮೦|| ಪನಸಂ ಸಕಷಾಯಂ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ಗುರು | ಮೌಚಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ನಾತಿಶೀತಲಮ್ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರು ||೧೮೧||

View original

फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् | तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित् ||१७९|| नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् | बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम् ||१८०|| पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु | मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् | रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु ||१८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 140 (182) · Śloka 182

ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಪುಷ್ಪಖರ್ಜೂರಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೮೨||

View original

द्राक्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि ||१८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 141 (183) · Śloka 183

ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುರ್ಗುರೂಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ |೧೮೩|

View original

रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च |१८३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186

ತೇಷಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಸರಾ ಸ್ವರ್ಯಾ ಮಧುರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಾ ||೧೮೩|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾದಾಹಕ್ಷಯಾಪಹಾ | ಹೃದ್ಯಂ ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಾತನಾಶನಮ್ ||೧೮೪|| ಕೇಶ್ಯಂ ರಸಾಯನಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ | ಕ್ಷತಕ್ಷಯಾಪಹಂ ಹೃದ್ಯಂ ಶೀತಲಂ ತರ್ಪಣಂ ಗುರು ||೧೮೫|| ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಮಧುರಂ ಖಾರ್ಜೂರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತನುತ್ | ಬೃಂಹಣೀಯಮಹೃದ್ಯಂ ಚ ಮಧೂಕಕುಸುಮಂ ಗುರು | ವಾತಪಿತ್ತೋಪಶಮನಂ ಫಲಂ ತಸ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ ||೧೮೬||

View original

तेषां द्राक्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला ||१८३|| रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा | हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम् ||१८४|| केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते | क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु ||१८५|| रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् | बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु | वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते ||१८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 143 (187) · Śloka 187

ವಾತಾಮಾಕ್ಷೋಡಾಭಿಷುಕನಿಚುಲಪಿಚುನಿಕೋಚಕೋರುಮಾಣಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೧೮೭||

View original

वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि ||१८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 144 (188) · Śloka 188

ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣ್ಯಾಹುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ | ಬೃಂಹಣಾನ್ಯನಿಲಘ್ನಾನಿ ಬಲ್ಯಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ ||೧೮೮||

View original

पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च | बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च ||१८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 145 (189) · Śloka 189

ಕಷಾಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತಿಕ್ತಂ ರುಚಿಪ್ರದಮ್ | ಹೃದ್ಯಂ ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ಲವಲೀಫಲಮುಚ್ಯತೇ ||೧೮೯||

View original

कषायं कफपित्तघ्नं किञ्चित्तिक्तं रुचिप्रदम् | हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते ||१८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 146 (190) · Śloka 191

ವಸಿರಂ ಶೀತಪಾಕ್ಯಂ ಚ ಸಾರುಷ್ಕರನಿಬನ್ಧನಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಶೀತಲಂ ವಾತಕೋಪನಮ್ ||೧೯೦|| ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನನ್ |೧೯೧|

View original

वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम् ||१९०|| विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् |१९१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193

ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಮಮ್ಲಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಕೃತ್ ||೧೯೧|| ಶೀತಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಟಙ್ಕಂ ಮಾರುತಕೃದ್ಗುರು | ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ತಿಕ್ತಮಧುರಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಮೈಙ್ಗುದಮ್ ||೧೯೨|| ಶಮೀಫಲಂ ಗುರು ಸ್ವಾದು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಕೇಶನಾಶನಮ್ | ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಫಲಂ ಕಫಕೃನ್ಮಧುರಂ ಹಿಮಮ್ ||೧೯೩||

View original

ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१९१|| शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु | स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम् ||१९२|| शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् | गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम् ||१९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 148 (194) · Śloka 194

ಕರೀರಾಕ್ಷಿಕಪೀಲೂನಿ ತೃಣಶೂನ್ಯಫಲಾನಿ ಚ | ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಟೂಷ್ಣಾನಿ ಕಫವಾತಹರಾಣಿ ಚ ||೧೯೪||

View original

करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च | स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च ||१९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 149 (195) · Śloka 195

ತಿಕ್ತಂ ಪಿನ್ತ್ತಕರಂ ತೇಷಾಂ ಸರಂ ಕಟುವಿಪಾಕಿ ಚ | ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪೀಲು ಸಸ್ನೇಹಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೧೯೫||

View original

तिक्तं पिन्त्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च | तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित् ||१९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 150 (196) · Śloka 196

ಆರುಷ್ಕರಂ ತೌವರಕಂ ಕಷಾಯಂ ಕಟುಪಾಕಿ ಚ | ಉಷ್ಣಂ ಕೃಮಿಜ್ವರಾನಾಹಮೇಹೋದಾವರ್ತನಾಶನಮ್ | ಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶೋಘ್ನಂ ಕಟುಪಾಕಿ ತಥೈವ ಚ ||೧೯೬||

View original

आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च | उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् | कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च ||१९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198

ಕರಞ್ಜಕಿಂಶುಕಾರಿಷ್ಟಫಲಂ ಜನ್ತುಪ್ರಮೇಹನುತ್ | ಅಙ್ಕೋಲಸ್ಯ ಫಲಂ ವಿಸ್ರಂ ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಹಿಮಮ್ ||೧೯೭|| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ | ತಿಕ್ತಮೀಷದ್ವಿಷಹಿತಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಕೃಮಿನಾಶನಮ್ ||೧೯೮||

View original

करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् | अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम् ||१९७|| रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम् ||१९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 152 (199) · Śloka 199

ವ್ರಣ್ಯಮುಷ್ಣಂ ಸರಂ ಮೇಧ್ಯಂ ದೋಷಘ್ನಂ ಶೋಫಕುಷ್ಠನುತ್ | ಕಷಾಯಂ ದೀಪನಂ ಚಾಮ್ಲಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಚಾಭಯಾಫಲಮ್ ||೧೯೯||

View original

व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् | कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम् ||१९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 153 (200) · Śloka 200

ಭೇದನಂ ಲಘು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ವೈಸ್ವರ್ಯಕ್ರಿಮಿನಾಶನಮ್ | ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸ್ವಾದುಪಾಕ್ಯಾಕ್ಷಂ ಕಷಾಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೨೦೦||

View original

भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् | चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित् ||२००||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 154 (201) · Śloka 201

ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಕ್ತ್ರಕ್ಲೇದಮಲಾಪಹಮ್ | ಕಷಾಯಮೀಷನ್ಮಧುರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೂಗಫಲಂ ಸರಮ್ ||೨೦೧||

View original

कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् | कषायमीषन्मधुरं किञ्चित् पूगफलं सरम् ||२०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 155 (202) · Śloka 203

ಜಾತೀಕೋಶೋಽಥ ಕರ್ಪೂರಂ ಜಾತೀಕಟುಕಯೋಃ ಫಲಮ್ | ಕಕ್ಕೋ(ಙ್ಕೋ)ಲಕಂ ಲವಙ್ಗಂ ಚ ತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೦೨|| ಲಘು ತೃಷ್ಣಾಪಹಂ ವಕ್ತ್ರಕ್ಲೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್ |೨೦೩|

View original

जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् | कक्को(ङ्को)लकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम् ||२०२|| लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् |२०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 156 (203) · Śloka 204

ಸತಿಕ್ತಃ ಸುರಭಿಃ ಶೀತಃ ಕರ್ಪೂರೋ ಲಘು ಲೇಖನಃ ||೨೦೩|| ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಮುಖಶೋಷೇ ಚ ವೈರಸ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಪೂಜಿತಃ |೨೦೪|

View original

सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः ||२०३|| तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः |२०४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 157 (204) · Śloka 204

ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕಾ ತದ್ವಚ್ಛೀತಾ ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನೀ ||೨೦೪||

View original

लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी ||२०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207

ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ | ಬೈಭೀತಕೋ ಮದಕರಃ ಕಫಮಾರುತನಾಶನಃ ||೨೦೫|| ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಮಜ್ಜಾ ಕೋಲಾನಾಂ ಪಿತ್ತನಾಶನಃ | ತೃಷ್ಣಾಚ್ಛರ್ದ್ಯನಿಲಘ್ನಶ್ಚ ತದ್ವದಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ ||೨೦೬|| ಬೀಜಪೂರಕಶಮ್ಯಾಕಮಜ್ಜಾ ಕೋಶಾಮ್ರಸಮ್ಭವಃ | ಸ್ವಾದುಪಾಕೋಽಗ್ನಿಬಲದಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ ||೨೦೭||

View original

प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः | बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ||२०५|| कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः | तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च ||२०६|| बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसम्भवः | स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः ||२०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 159 (208) · Śloka 208

ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಫಲಸ್ಯೇಹ ವೀರ್ಯಂ ಭವತಿ ಯಾದೃಶಮ್ | ತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ವೀರ್ಯೇಣ ಮಜ್ಜಾನಮಪಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೨೦೮||

View original

यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||२०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 160 (209) · Śloka 209

ಫಲೇಷು ಪರಿಪಕ್ವಂ ಯದ್ಗುಣವತ್ತದುದಾಹೃತಮ್ | ಬಿಲ್ವಾದನ್ಯತ್ರ ವಿಜ್ಞೇಯಮಾಮಂ ತದ್ಧಿ ಗುಣೋತ್ತರಮ್ | ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ದೀಪನಂ ತದ್ಧಿ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್ ||೨೦೯||

View original

फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् | बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् | ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम् ||२०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 161 (210) · Śloka 210

ವ್ಯಾಧಿತಂ ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಂ ಚ ಪಾಕಾತೀತಮಕಾಲಜಮ್ | ವರ್ಜನೀಯಂ ಫಲಂ ಸರ್ವಮಪರ್ಯಾಗತಮೇವ ಚ ||೨೧೦|| ಇತಿ ಫಲವರ್ಗಃ |

View original

व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् | वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च ||२१०|| इति फलवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 162 (211) · Śloka 211

ಅಥ ಶಾಕವರ್ಗಃ | ಶಾಕಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ ಪುಷ್ಪಫಲಾಲಾಬುಕಾಲಿನ್ದಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೧೧||

View original

अथ शाकवर्गः | शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः | तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि ||२११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 163 (212) · Śloka 212

ಪಿತ್ತಘ್ನಾನ್ಯನಿಲಂ ಕುರ್ಯುಸ್ತಥಾ ಮನ್ದಕಫಾನಿ ಚ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನಿ ಚ ||೨೧೨||

View original

पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च ||२१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215

ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ತೇಷು ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ಬಾಲಂ ಮಧ್ಯಂ ಕಫಾವಹಮ್ | ಶುಕ್ಲಂ ಲಘೂಷ್ಣಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ದೀಪನಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ||೨೧೩|| ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಪಥ್ಯಂ ಚೇತೋವಿಕಾರಿಣಾಮ್ | ದೃಷ್ಟಿಶುಕ್ರಕ್ಷಯಕರಂ ಕಾಲಿನ್ದಂ ಕಫವಾತಕೃತ್ ||೨೧೪|| ಅಲಾಬುರ್ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕಾ ತು ರೂಕ್ಷಾ ಗುರ್ವ್ಯತಿಶೀತಲಾ | ತಿಕ್ತಾಲಾಬುರಹೃದ್ಯಾ ತು ವಾಮಿನೀ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ ||೨೧೫||

View original

पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् | शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम् ||२१३|| सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् | दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत् ||२१४|| अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला | तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित् ||२१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 165 (216) · Śloka 216

ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕರ್ಕಾರುಕಶೀರ್ಣವೃನ್ತಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೧೬||

View original

त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि ||२१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 166 (217) · Śloka 217

ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತರಸಾನ್ಯಾಹುಃ ಕಫವಾತಕರಾಣಿ ಚ | ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ ||೨೧೭||

View original

स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च ||२१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219

ಬಾಲಂ ಸನೀಲಂ ತ್ರಪುಸಂ ತೇಷಾಂ ಪಿತ್ತಹರಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ತತ್ಪಾಣ್ಡು ಕಫಕೃಜ್ಜೀರ್ಣಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೧೮|| ಏರ್ವಾರುಕಂ ಸಕರ್ಕಾರು ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಕಫವಾತಕೃತ್ | ಸಕ್ಷಾರಂ ಮಧುರಂ ರುಚ್ಯಂ ದೀಪನಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ ||೨೧೯||

View original

बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् | तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम् ||२१८|| एर्वारुकं सकर्कारु सम्पक्वं कफवातकृत् | सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम् ||२१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 168 (220) · Śloka 220

ಸಕ್ಷಾರಂ ಮಧುರಂ ಚೈವ ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಕಫಾಪಹಮ್ | ಭೇದನಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಮಾನಾಹಾಷ್ಠೀಲನುಲ್ಲಘು ||೨೨೦||

View original

सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् | भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु ||२२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 169 (221) · Śloka 221

ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಶೃಙ್ಗವೇರಾರ್ದ್ರಕಹಿಙ್ಗುಜೀರಕಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಜಮ್ಬೀರಸುಮುಖಸುರಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಸುಗನ್ಧಕ- ಕಾಸಮರ್ದಕಕಾಲಮಾಲಕುಠೇರಕಕ್ಷವಕಖರಪುಷ್ಪಶಿಗ್ರುಮಧುಶಿಗ್ರುಫಣಿಜ್ಝಕಸರ್ಷಪರಾಜಿಕಾಕುಲಾಹಲಾವಗುತ್ಥಗಣ್ಡೀರತಿಲಪರ್ಣಿಕಾ- ವರ್ಷಾಭೂಚಿತ್ರಕಮೂಲಕಲಶುನಕಲಾಯಪಲಾಣ್ಡುಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೨೧||

View original

पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्रकहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभूस्तृणसुगन्धक- कासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफणिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिका- वर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि ||२२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 170 (222) · Śloka 222

ಕಟೂನ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ರುಚ್ಯಾನಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಿ ಚ | ಕೃತಾನ್ನೇಷೂಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಸಂಸ್ಕಾರಾರ್ಥಮನೇಕಧಾ ||೨೨೨||

View original

कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च | कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा ||२२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 171 (223) · Śloka 223

ತೇಷಾಂ ಗುರ್ವೀ ಸ್ವಾದುಶೀತಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾರ್ದ್ರಾ ಕಫಾವಹಾ | ಶುಷ್ಕಾ ಕಫಾನಿಲಘ್ನೀ ಸಾ ವೃಷ್ಯಾ ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿನೀ ||೨೨೩||

View original

तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्यार्द्रा कफावहा | शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी ||२२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225

ಸ್ವಾದುಪಾಕ್ಯಾರ್ದ್ರಮರಿಚಂ ಗುರು ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಸೇಕಿ ಚ | ಕಟೂಷ್ಣಂ ಲಘು ತಚ್ಛುಷ್ಕಮವೃಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೨೨೪|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ನಾತಿಶೀತಂ ಚ ವೀರ್ಯತೋ ಮರಿಚಂ ಸಿತಮ್ | ಗುಣವನ್ಮರಿಚೇಭ್ಯಶ್ಚ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೨೨೫||

View original

स्वादुपाक्यार्द्रमरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च | कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित् ||२२४|| नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् | गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः ||२२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228

ನಾಗರಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಕಟು | ವೃಷ್ಯೋಷ್ಣಂ ರೋಚನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಲಘು ದೀಪನಮ್ ||೨೨೬|| ಕಫಾನಿಲಹರಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ವಿಬನ್ಧಾನಾಹಶೂಲನುತ್ | ಕಟೂಷ್ಣಂ ರೋಚನಂ ಹೃದ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಚೈವಾರ್ದ್ರಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೨೨೭|| ಲಘೂಷ್ಣಂ ಪಾಚನಂ ಹಿಙ್ಗು ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ಕಟು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೂಲಾಜೀರ್ಣವಿಬನ್ಧನುತ್ ||೨೨೮||

View original

नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु | वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम् ||२२६|| कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् | कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्रकं स्मृतम् ||२२७|| लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् | कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ||२२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 174 (229) · Śloka 230

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ರುಚ್ಯಂ ಪಿತ್ತಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ | ಕಟು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಹರಂ ಗನ್ಧಾಢ್ಯಂ ಜೀರಕದ್ವಯಮ್ ||೨೨೯|| ಕಾರವೀ ಕರವೀ ತದ್ವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಸೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾ |೨೩೦|

View original

तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् | कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम् ||२२९|| कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका |२३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232

ಭಕ್ಷ್ಯವ್ಯಞ್ಜನಭೋಜ್ಯೇಷು ವಿವಿಧೇಷ್ವವಚಾರಿತಾ ||೨೩೦|| ಆರ್ದ್ರಾ ಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ವಾದುಸೌಗನ್ಧ್ಯಹೃದ್ಯತಾಮ್ | ಸಾ ಶುಷ್ಕಾ ಮಧುರಾ ಪಾಕೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ತೃಡ್ದಾಹನಾಶನೀ ||೨೩೧|| ದೋಷಘ್ನೀ ಕಟುಕಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತಿಕ್ತಾ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನೀ |೨೩೨|

View original

भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता ||२३०|| आर्द्रा कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् | सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी ||२३१|| दोषघ्नी कटुका किञ्चित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी |२३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237

ಜಮ್ಬೀರಃ ಪಾಚನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕೃಮಿವಾತಕಫಾಪಹಃ ||೨೩೨|| ಸುರಾಭಿರ್ದೀಪನೋ ರುಚ್ಯೋ ಮುಖವೈಶದ್ಯಕಾರಕಃ | ಕಫಾನಿಲವಿಷಶ್ವಾಸಕಾಸದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಃ ||೨೩೩|| ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಘ್ನಃ ಸುರಸಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ | ತದ್ವತ್ತು ಸುಮುಖೋ ಜ್ಞೇಯೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಗರನಾಶನಃ ||೨೩೪|| ಕಫಘ್ನಾ ಲಘವೋ ರೂಕ್ಷಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾಃ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಾಃ | ಕಟುಪಾಕರಸಾಶ್ಚೈವ ಸುರಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಾಃ ||೨೩೫|| ಮಧುರಃ ಕಫವಾತಘ್ನಃ ಪಾಚನಃ ಕಣ್ಠಶೋಧನಃ | ವಿಶೇಷತಃ ಪಿತ್ತಹರಃ ಸತಿಕ್ತಃ ಕಾಸಮರ್ದಕಃ ||೨೩೬|| ಕಟುಃ ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಃ ಶಿಗ್ರುಸ್ತಿಕ್ತೋಽಥ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ | ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ ಸರಸ್ತಿಕ್ತಃ ಶೋಫಘ್ನೋ ದೀಪನಃ ಕಟುಃ ||೨೩೭||

View original

जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः ||२३२|| सुराभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः | कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः ||२३३|| पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः | तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः ||२३४|| कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः | कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः ||२३५|| मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः | विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः ||२३६|| कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः | मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः ||२३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239

ವಿದಾಹಿ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮೇವ ಚ | ತ್ರಿದೋಷಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ಶಾಕಂ ಗಾಣ್ಡೀರಂ ವೇಗನಾಮ ಚ ||೨೩೮|| ಚಿತ್ರಕಸ್ತಿಲಪರ್ಣೀ ಚ ಕಫಶೋಫಹರೇ ಲಘೂ | ವರ್ಷಾಭೂಃ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಹಿತಾ ಶೋಫೋದರಾರ್ಶಸಾಮ್ ||೨೩೯||

View original

विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242

ಕಟುತಿಕ್ತರಸಾ ಹೃದ್ಯಾ ರೋಚನೀ ವಹ್ನಿದೀಪನೀ | ಸರ್ವದೋಷಹರಾ ಲಘ್ವೀ ಕಣ್ಠ್ಯಾ ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ||೨೪೦|| ಮಹತ್ತದ್ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಾಮಂ ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್ | ತದೇವ ಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧಂ ತು ಪಿತ್ತನುತ್ ಕಫವಾತಜಿತ್ ||೨೪೧|| ತ್ರಿದೋಷಶಮನಂ ಶುಷ್ಕಂ ವಿಷದೋಷಹರಂ ಲಘು | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಾತಲಂ ಶಾಕಂ ಶುಷ್ಕಮನ್ಯತ್ರ ಮೂಲಕಾತ್ ||೨೪೨||

View original

कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी | सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका ||२४०|| महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् | तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित् ||२४१|| त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु | विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात् ||२४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 179 (243) · Śloka 243

ಪುಷ್ಪಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಚ ಫಲಂ ತಥೈವ ಯಥೋತ್ತರಂ ತೇ ಗುರವಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ | ತೇಷಾಂ ತು ಪುಷ್ಪಂ ಕಫಪಿತ್ತಹನ್ತೃ ಫಲಂ ನಿಹನ್ಯಾತ್ ಕಫಮಾರುತೌ ತು ||೨೪೩||

View original

पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः | तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु ||२४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕಟುಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ ಗುರುಃ ಸರಃ ಸ್ವಾದುರಸಶ್ಚ ಬಲ್ಯಃ | ವೃಷ್ಯಶ್ಚ ಮೇಧಾಸ್ವರವರ್ಣಚಕ್ಷುರ್ಭಗ್ನಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಾನಕರೋ ರಸೋನಃ ||೨೪೪|| ಹೃದ್ರೋಗಜೀರ್ಣಜ್ವರಕುಕ್ಷಿಶೂಲವಿಬನ್ಧಗುಲ್ಮಾರುಚಿಕಾಸಶೋಫಾನ್ | ದುರ್ನಾಮಕುಷ್ಠಾನಲಸಾದಜನ್ತುಸಮೀರಣಶ್ವಾಸಕಫಾಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ ||೨೪೫|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯೋಽನಿಲಹಾ ಕಟುಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಗುರುರ್ನಾತಿಕಫಾವಹಶ್ಚ | ಬಲಾವಹಃ ಪಿತ್ತಕರೋಽಥ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪಲಾಣ್ಡುರಗ್ನಿಂ ಚ ವಿವರ್ಧಯೇತ್ತು ||೨೪೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರುಚಿಷ್ಯಃ ಸ್ಥಿರಧಾತುಕಾರೀ ಬಲ್ಯೋಽಥ ಮೇಧಾಕಫಪುಷ್ಟಿದಶ್ಚ | ಸ್ವಾದುರ್ಗುರುಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಶಸ್ತಃ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಕ್ಷೀರಪಲಾಣ್ಡುರುಕ್ತಃ ||೨೪೭|| ಕಲಾಯಶಾಕಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಕಫಘ್ನಂ ವಾತಲಂ ಗುರು | ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಚೈವ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ ಚ ತತ್ ||೨೪೮||

View original

स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः | वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः ||२४४|| हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् | दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ||२४५|| नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च | बलावहः पित्तकरोऽथ किञ्चित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु ||२४६|| स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च | स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः ||२४७|| कलायशाकं पित्तघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु | कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत् ||२४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 181 (249) · Śloka 249

ಚುಚ್ಚೂಯೂಥಿಕಾತರುಣೀಜೀವನ್ತೀಬಿಮ್ಬೀತಿಕಾನದೀ(ನ್ದೀ)ಭಲ್ಲಾತಕಚ್ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀ- ವೃಕ್ಷಾದನೀಫಞ್ಜೀಶಾಲ್ಮಲೀಶೇಲುವನಸ್ಪತಿಪ್ರಸವಶಣಕರ್ಬುದಾರಕೋವಿದಾರಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೪೯||

View original

चुच्चूयूथिकातरुणीजीवन्तीबिम्बीतिकानदी(न्दी)भल्लातकच्छगलान्त्री- वृक्षादनीफञ्जीशाल्मलीशेलुवनस्पतिप्रसवशणकर्बुदारकोविदारप्रभृतीनि ||२४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 182 (250) · Śloka 250

ಕಷಾಯಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ | ಕಫಘ್ನಾನ್ಯನಿಲಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀಣಿ ಲಘೂನಿ ಚ ||೨೫೦||

View original

कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च | कफघ्नान्यनिलं कुर्युः सङ्ग्राहीणि लघूनि च ||२५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253

ಲಘುಃ ಪಾಕೇ ಚ ಜನ್ತುಘ್ನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ವ್ರಣಿನಾಂ ಹಿತಃ | ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಗ್ರಾಹೀ ಚುಚ್ಚೂಸ್ತೇಷಾಂ ತ್ರಿದೋಷಹಾ ||೨೫೧|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೀ ಜೀವನ್ತೀ ಸಮುದಾಹೃತಾ | ವೃಕ್ಷಾದನೀ ವಾತಹರಾ, ಫಞ್ಜೀ ತ್ವಲ್ಪಬಲಾ ಮತಾ ||೨೫೨|| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷೋತ್ಪಲಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯಾಃ ಪಲ್ಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಶೀತಾಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿಣಃ ಶಸ್ತಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಿಣಾಮ್ ||೨೫೩||

View original

लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः | कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१|| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता | वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२|| क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः | शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 184 (254) · Śloka 255

ಪುನರ್ನವಾವರುಣತರ್ಕಾರ್ಯುರುಬೂಕವತ್ಸಾದನೀಬಿಲ್ವಶಾಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೫೪|| ಉಷ್ಣಾನಿ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾನಿ ವಾತಪ್ರಶಮನಾನಿ ಚ |೨೫೫|

View original

पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४|| उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 185 (255) · Śloka 255

ತೇಷು ಪೌನರ್ನವಂ ಶಾಕಂ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೋಫನಾಶನಮ್ ||೨೫೫||

View original

तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 186 (256) · Śloka 256

ತಣ್ಡುಲೀಯಕೋಪೋದಕಾಽಶ್ವಬಲಾಚಿಲ್ಲೀಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾವಾಸ್ತೂಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೫೬||

View original

तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 187 (257) · Śloka 257

ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಾಣಿ ಚ | ಮನ್ದವಾತಕಫಾನ್ಯಾಹೂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ ||೨೫೭||

View original

सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च | मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261

ಮಧುರೋ ರಸಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮದಾಪಹಃ | ತೇಷಾಂ ಶೀತತಮೋ ರೂಕ್ಷಸ್ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ವಿಷಾಪಹಃ ||೨೫೮|| ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾ ವೃಷ್ಯಾ ವಾತಪಿತ್ತಮದಾಪಹಾ | ಉಪೋದಕಾ ಸರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರೀ ಹಿಮಾ ||೨೫೯|| ಕಟುರ್ವಿಪಾಕೇ ಕೃಮಿಹಾ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧನಃ | ಸಕ್ಷಾರಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ವಾಸ್ತೂಕೋ ರೋಚನಃ ಸರಃ ||೨೬೦|| ಚಿಲ್ಲೀ ವಾಸ್ತೂಕವಜ್ಜ್ಞೇಯಾ ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾ ತಣ್ಡುಲೀಯವತ್ | ವಾತಕೃದ್ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಪಿತ್ತಕಫೇ ಹಿತಾ | ಶಾಕಮಾಶ್ವಬಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಮ್ ||೨೬೧||

View original

मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः | तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८|| स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा | उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९|| कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः | सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०|| चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् | वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता | शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 189 (262) · Śloka 262

ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಸಪ್ತಲಾಸುನಿಷಣ್ಣಕಸುವರ್ಚಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡೂಚೀಗೋಜಿಹ್ವಾ- ಕಾಕಮಾಚೀಪ್ರಪುನ್ನಾಡಾವಲ್ಗುಜಸತೀನಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಫಲ- ಪಟೋಲವಾರ್ತಾಕಕಾರವೇಲ್ಲಕಕಟುಕಿಕಾಕೇಬು(ಮ್ಬು)ಕೋರುಬೂಕಪರ್ಪಟಕಕಿರಾತತಿಕ್ತ- ಕರ್ಕೋಟಕಾರಿಷ್ಟಕೋಶಾತಕೀವೇತ್ರಕರೀರಾಟರೂಷಕಾರ್ಕಪುಷ್ಪೀಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೬೨||

View original

मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा- काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल- पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककिराततिक्त- कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 190 (263) · Śloka 263

ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುರ್ಹೃದ್ಯಾನಿ ಸುಲಘೂನಿ ಚ | ಕುಷ್ಠಮೇಹಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಾರುಚಿಹರಾಣಿ ಚ ||೨೬೩||

View original

रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च | कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271

ಕಷಾಯಾ ತು ಹಿತಾ ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾ ಹಿಮಾ | ಲಘ್ವೀ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ತು ತದ್ವದ್ಗೋಜಿಹ್ವಿಕಾ ಮತಾ ||೨೬೪|| ಅವಿದಾಹೀ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಃ | ಅವಲ್ಗುಜಃ ಕಟುಃ ಪಾಕೇ ತಿಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಃ ||೨೬೫|| ಈಷತ್ತಿಕ್ತಂ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಶಾಕಂ ಕಟು ಸತೀನಜಮ್ | ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಕುಷ್ಠಘ್ನಂ ಕಾಕಮಾಚ್ಯಾಸ್ತು ತದ್ವಿಧಮ್ ||೨೬೬|| ಕಣ್ಡೂಕುಷ್ಠಕೃಮಿಘ್ನಾನಿ ಕಫವಾತಹರಾಣಿ ಚ | ಫಲಾನಿ ಬೃಹತೀನಾಂ ತು ಕಟುತಿಕ್ತಲಘೂನಿ ಚ ||೨೬೭|| ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ವ್ರಣ್ಯಮುಷ್ಣಂ ತಿಕ್ತಮವಾತಲಮ್ | ಪಟೋಲಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ವೃಷ್ಯಂ ರೋಚನದೀಪನಮ್ ||೨೬೮|| ಕಫವಾತಹರಂ ತಿಕ್ತಂ ರೋಚನಂ ಕಟುಕಂ ಲಘು | ವಾರ್ತಾಕಂ ದೀಪನಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಜೀರ್ಣಂ ಸಕ್ಷಾರಪಿತ್ತಲಮ್ | ತದ್ವತ್ ಕರ್ಕೋಟಕಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಾರವೇಲ್ಲಕಮೇವ ಚ ||೨೬೯|| ಆಟರೂಷಕವೇತ್ರಾಗ್ರಗುಡೂಚೀನಿಮ್ಬಪರ್ಪಟಾಃ | ಕಿರಾತತಿಕ್ತಸಹಿತಾಸ್ತಿಕ್ತಾಃ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಾಃ ||೨೭೦|| ಕಫಾಪಹಂ ಶಾಕಮುಕ್ತಂ ವರುಣಪ್ರಪುನಾಡ(ಟ)ಯೋಃ | ರೂಕ್ಷಂ ಲಘು ಚ ಶೀತಂ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೨೭೧||

View original

कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा | लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४|| अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः | अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५|| ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् | नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६|| कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च | फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७|| कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् | पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८|| कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु | वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् | तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९|| आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः | किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०|| कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः | रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273

ದೀಪನಂ ಕಾಲಶಾಕಂ ತು ಗರದೋಷಹರಂ ಕಟು | ಕೌಸುಮ್ಭಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಮುಷ್ಣಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಲಘು ||೨೭೨|| ವಾತಲಂ ನಾಲಿಕಾಶಾಕಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಮಧುರಂ ಚ ತತ್ | ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನೀ ಸಾಮ್ಲಾ ವಾತಕಫೇ ಹಿತಾ | ಉಷ್ಣಾ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಚಾಗ್ನಿದೀಪನೀ ||೨೭೩||

View original

दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु | कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२|| वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता | उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 193 (274) · Śloka 274

ಲೋಣಿಕಾಜಾತುಕತ್ರಿಪರ್ಣಿಕಾಪತ್ತೂರಜೀವಕಸುವರ್ಚಲಾಡುಡುರಕಕುತುಮ್ಬಕಕುಠಿಞ್ಜರಕುನ್ತಲಿಕಾಕುರಣ್ಟಿಕಾಪ್ರಭೃತಯಃ ||೨೭೪||

View original

लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 194 (275) · Śloka 275

ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾಃ ಶೀತಾಃ ಕಫಘ್ನಾ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ | ಲವಣಾನುರಸಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಸಕ್ಷಾರಾ ವಾತಲಾಃ ಸರಾಃ ||೨೭೫||

View original

स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः | लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 195 (276) · Śloka 276

ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾ ಕುನ್ತಲಿಕಾ ಕಷಾಯಾ ಸಕುರಣ್ಟಿಕಾ |೨೭೬|

View original

स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 196 (276) · Śloka 276

ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಶೀತಲಂ ಚಾಪಿ ಲಘು ದೋಷಾಪಹಂ ತಥಾ | ರಾಜಕ್ಷವಕಶಾಕಂ ತು ಶಟೀಶಾಕಂ ಚ ತದ್ವಿಧಮ್ ||೨೭೬||

View original

सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा | राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 197 (277) · Śloka 277

ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಶಾಕಂ ದುರ್ಜರಂ ಹರಿಮನ್ಥಜಮ್ |೨೭೭|

View original

स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 198 (277) · Śloka 277

ಭೇದನಂ ಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕಾಲಾಯಮತಿವಾತಲಮ್ ||೨೭೭||

View original

भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 199 (278) · Śloka 278

ಸ್ರಂಸನಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ | ಶೋಫಘ್ನಮುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಪೂತಿಕರಞ್ಜಜಮ್ ||೨೭೮||

View original

स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280

ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟು ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ | ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ತಿಕ್ತಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ||೨೭೯|| ಸ್ರಂಸನಂ ಕಟುಕಂ ಪಾಕೇ ಕಷಾಯಂ ವಹ್ನಿದೀಪನಮ್ | ವಕ್ತ್ರಕಣ್ಡೂಮಲಕ್ಲೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾದಿವಿಶೋಧನಮ್ ||೨೮೦||

View original

ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् | सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९|| स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् | वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 201 (281) · Śloka 281

ಅಥ ಪುಷ್ಪವರ್ಗಃ | ಕೋವಿದಾರಶಣಶಾಲ್ಮಲೀಪುಷ್ಪಾಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಮಧುರವಿಪಾಕಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ ಚ; ವೃಷಾಗಸ್ತ್ಯಯೋಃ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ತಿಕ್ತಾನಿ ಕಟುವಿಪಾಕಾನಿ ಕ್ಷಯಕಾಸಾಪಹಾನಿ ಚ ||೨೮೧||

View original

अथ पुष्पवर्गः | कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 202 (282) · Śloka 282

ಆಗಸ್ತ್ಯಂ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಂ ನಕ್ತಾನ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೮೨||

View original

आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 203 (283) · Śloka 283

ಕರೀರಕುಸುಮಾನಿ ಕಟುವಿಪಾಕಾನಿ ವಾತಹರಾಣಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚ ||೨೮೩||

View original

करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 204 (284) · Śloka 284

ರಕ್ತವೃಕ್ಷಸ್ಯ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ಮುಷ್ಕಕಾರ್ಕಾಸನಸ್ಯ ಚ | ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಕುಷ್ಠಘ್ನಂ ಕುಟಜಸ್ಯ ಚ ||೨೮೪||

View original

रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च | कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 205 (285) · Śloka 285

ಸತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಂ ಶೀತಂ ಪದ್ಮಂ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ | ಮಧುರಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕುಮುದಂ ಹ್ಲಾದಿ ಶೀತಲಮ್ | ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣೇ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕುವಲಯೋತ್ಪಲೇ ||೨೮೫||

View original

सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् | मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् | तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 206 (286) · Śloka 286

ಸಿನ್ಧುವಾರಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಧಿಮಂ ಪಿತ್ತವಿನಾಶನಮ್ |೨೮೬|

View original

सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 207 (286) · Śloka 286

ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕೇ ತಿಕ್ತೇ ಸೌರಭ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತನಾಶನೇ ||೨೮೬||

View original

मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 208 (287) · Śloka 287

ಸುಗನ್ಧಿ ವಿಶದಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬಾಕುಲಂ ಪಾಟಲಾನಿ ಚ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತವಿಷಘ್ನಂ ತು ನಾಗಂ ತದ್ವಚ್ಚ ಕುಙ್ಕುಮಮ್ ||೨೮೭||

View original

सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च | श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 209 (288) · Śloka 288

ಚಮ್ಪಕಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ಕಫನಾಶನಮ್ | ಕಿಂಶುಕಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ತದ್ವದೇವ ಕುರಣ್ಟಕಮ್ ||೨೮೮||

View original

चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् | किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 210 (289) · Śloka 289

ಯಥಾವೃಕ್ಷಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಪುಷ್ಪಂ ವೃಕ್ಷೋಚಿತಂ ತಥಾ |೨೮೯|

View original

यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 211 (289) · Śloka 289

ಮಧುಶಿಗ್ರುಕರೀರಾಣಿ ಕಟೂನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಿ ಚ ||೨೮೯||

View original

मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 212 (290) · Śloka 290

ಕ್ಷವಕಕುಲೇವರವಂಶಕರೀರಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕಫಕರಾಣಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚ ||೨೯೦||

View original

क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292

ಕ್ಷವಕಂ ಕೃಮಿಲಂ ತೇಷು ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ಸಪಿಚ್ಛಲಮ್ | ವಿಸ್ಯನ್ದಿ ವಾತಲಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಚ ತತ್ ||೨೯೧|| ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾಃ ಕಫಲಾ ಮಧುರಾ ರಸಪಾಕತಃ | ವಿದಾಹಿನೋ ವಾತಕರಾಃ ಸಕಷಾಯಾ ವಿರೂಕ್ಷಣಾಃ ||೨೯೨||

View original

क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् | विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१|| वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः | विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 214 (293) · Śloka 293

ಉದ್ಭಿದಾನಿ ಪಲಾಲೇಕ್ಷುಕರೀಷವೇಣುಕ್ಷಿತಿಜಾನಿ | ತತ್ರ ಪಲಾಲಜಾತಂ ಮಧುರಂ ಮಧುರವಿಪಾಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ದೋಷಪ್ರಶಮನಂ ಚ | ಇಕ್ಷುಜಂ ಮಧುರಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಕಟುಪಾಕಂ ಶೀತಲಂ ಚ | ತದ್ವದೇವೋಷ್ಣಂ ಕಾರೀಷಂ ಕಷಾಯಂ ವಾತಕೋಪನಂ ಚ, (ವೇಣುಜಾತಂ ಕಷಾಯಂ ವಾತಕೋಪನಂ ಚ,) ಭೂಮಿಜಂ ಗುರು ನಾತಿವಾತಲಂ ಭೂಮಿತಶ್ಚಾಸ್ಯಾನುರಸಃ ||೨೯೩||

View original

उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि | तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च | इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च | तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 215 (294) · Śloka 294

ಪಿಣ್ಯಾಕತಿಲಕಲ್ಕಸ್ಥೂಣಿಕಾಶುಷ್ಕಶಾಕಾನಿ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ||೨೯೪||

View original

पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 216 (295) · Śloka 295

ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ವಟಕಾ ವಾತಕೋಪನಾಃ |೨೯೫|

View original

विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 217 (295) · Śloka 295

ಸಿಣ್ಡಾಕೀ ವಾತಲಾ ಸಾರ್ದ್ರಾ ರುಚಿಷ್ಯಾಽನಲದೀಪನೀ ||೨೯೫||

View original

सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 218 (296) · Śloka 296

ವಿಡ್ಭೇದಿ ಗುರು ರೂಕ್ಷಂ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಮ್ | ಸಕಷಾಯಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸ್ವಾದು ಶಾಕಮುದಾಹೃತಮ್ | ಪುಷ್ಪಂ ಪತ್ರಂ ಫಲಂ ನಾಲಂ ಕನ್ದಾಶ್ಚ ಗುರವಃ ಕ್ರಮಾತ್ ||೨೯೬||

View original

विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् | सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् | पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 219 (297) · Śloka 297

ಕರ್ಕಶಂ ಪರಿಜೀರ್ಣಂ ಚ ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಮದೇಶಜಮ್ | ವರ್ಜಯೇತ್ ಪತ್ರಶಾಕಂ ತದ್ಯದಕಾಲವಿರೋಹಿ ಚ ||೨೯೭|| ಇತಿ ಶಾಕವರ್ಗಃ |

View original

कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् | वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७|| इति शाकवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 220 (298) · Śloka 298

ಅಥ ಕನ್ದವರ್ಗಃ | ಕನ್ದಾನಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ವಿದಾರೀಕನ್ದಶತಾವರೀಬಿಸಮೃಣಾಲಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಪಿಣ್ಡಾಲುಕಮಧ್ವಾಲುಕ- ಹಸ್ತ್ಯಾಲುಕಕಾಷ್ಠಾಲುಕಶಙ್ಖಾಲುಕರಕ್ತಾಲುಕೇನ್ದೀವರೋತ್ಪಲಕನ್ದಪ್ರಭೃತೀನಿ ||೨೯೮||

View original

अथ कन्दवर्गः | कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक- हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 221 (299) · Śloka 299

ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಣ್ಯಾಹುಃ ಶೀತಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ | ಗುರೂಣಿ ಬಹುಶುಕ್ರಾಣಿ ಸ್ತನ್ಯವೃದ್ಧಿಕರಾಣಿ ಚ ||೨೯೯||

View original

रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च | गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302

ಮಧುರೋ ಬೃಂಹಣೋ ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತಃ ಸ್ವರ್ಯೋಽತಿಮೂತ್ರಲಃ | ವಿದಾರೀಕನ್ದೋ ಬಲ್ಯಶ್ಚ ಪಿತ್ತವಾತಹರಶ್ಚ ಸಃ ||೩೦೦|| ವಾತಪಿತ್ತಹರೀ ವೃಷ್ಯಾ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾ ಶತಾವರೀ | ಮಹತೀ ಚೈವ ಹೃದ್ಯಾ ಚ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧಿನೀ ||೩೦೧|| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನೀ ವೃಷ್ಯಾ ಶೀತಾ ರಸಾಯನೀ | ಕಫಪಿತ್ತಹರಾಸ್ತಿಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಯಾ ಏವಾಙ್ಕುರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೦೨||

View original

मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः | विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००|| वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी | महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी | कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305

ಅವಿದಾಹಿ ಬಿಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಿರಸಂ ಮಾರುತಾವಹಮ್ ||೩೦೩|| ಗುರೂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿಶೀತೌ ಚ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕೌ | ಪಿಣ್ಡಾಲುಕಂ ಕಫಕರಂ ಗುರು ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಮ್ ||೩೦೪|| ಸುರೇನ್ದ್ರಕನ್ದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನೋ ವಿಪಾಕೇ ಕಟು ಪಿತ್ತಕೃತ್ |೩೦೫|

View original

अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३|| गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ | पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४|| सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 224 (305) · Śloka 305

ವೇಣೋಃ ಕರೀರಾ ಗುರವಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪನಾಃ ||೩೦೫||

View original

वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 225 (306) · Śloka 306

ಸ್ಥೂಲಸೂರಣಮಾಣಕಪ್ರಭೃತಯಃ ಕನ್ದಾ ಈಷತ್ಕಷಾಯಾಃ ಕಟುಕಾ ರೂಕ್ಷಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೋ ಗುರವಃ ಕಫವಾತಲಾಃ ಪಿತ್ತಹರಾಶ್ಚ ||೩೦೬||

View original

स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 226 (307) · Śloka 307

ಮಾನ(ಣ)ಕಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಚ ಗುರು ಚಾಪಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ಸ್ಥೂಲಕನ್ದಸ್ತು ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ ಸೂರಣೋ ಗುದಕೀಲಹಾ ||೩೦೭||

View original

मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् | स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309

ಕುಮುದೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾನಾಂ ಕನ್ದಾ ಮಾರುತಕೋಪನಾಃ | ಕಷಾಯಾಃ ಪಿತ್ತಶಮನಾ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಾ ಹಿಮಾಃ ||೩೦೮|| ವಾರಾಹಕನ್ದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಃ ಕಟುಕೋ ರಸಪಾಕತಃ | ಮೇಹಕುಷ್ಠಕೃಮಿಹರೋ ಬಲ್ಯೋ ವೃಷ್ಯೋ ರಸಾಯನಃ ||೩೦೯||

View original

कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः | कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८|| वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः | मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 228 (310) · Śloka 310

ತಾಲನಾರಿಕೇಲಖರ್ಜೂರಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾನಃ ||೩೧೦||

View original

तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 229 (311) · Śloka 311

ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾನಾಹೂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಂಸ್ತಥಾ | ಶುಕ್ರಲಾನನಿಲಘ್ನಾಂಶ್ಚ ಕಫವೃದ್ಧಿಕರಾನಪಿ ||೩೧೧||

View original

स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा | शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 230 (312) · Śloka 312

ಬಾಲಂ ಹ್ಯನಾರ್ತವಂ ಜೀರ್ಣಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಕ್ರಿಮಿಭಕ್ಷಿತಮ್ | ಕನ್ದಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ಸರ್ವಂ ಯೋ ವಾ ಸಮ್ಯಙ್ನ ರೋಹತಿ ||೩೧೨||

View original

बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् | कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 231 (313) · Śloka 313

ಅಥ ಲವಣವರ್ಗಃ | ಅಥ ಲವಣಾನಿ- ಸೈನ್ಧವಸಾಮುದ್ರವಿಡಸೌವರ್ಚಲರೋಮಕೌದ್ಭಿದಪ್ರಭೃತೀನಿ ಯಥೋತ್ತರಮುಷ್ಣಾನಿ ವಾತಹರಾಣಿ ಕಫಪಿತ್ತಕರಾಣಿ ಕಟುಪಾಕೀನಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಸ್ವಾದೂನಿ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಚೇತಿ ||೩೧೩||

View original

अथ लवणवर्गः | अथ लवणानि- सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320

ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ಲಘ್ವಗ್ನಿದೀಪನಮ್ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಮಧುರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಶೀತಂ ದೋಷಘ್ನಮುತ್ತಮಮ್ ||೩೧೪|| ಸಾಮುದ್ರಂ ಮಧುರಂ ಪಾಕೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಮವಿದಾಹಿ ಚ | ಭೇದನ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೀಷಚ್ಚ ಶೂಲಘ್ನಂ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಮ್ ||೩೧೫|| ಸಕ್ಷಾರಂ ದೀಪನಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಶೂಲಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್ | ರೋಚನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚ ವಿಡಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್ ||೩೧೬|| ಲಘು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಪಾಕೇ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಂ ವಿಶದಂ ಕಟು | ಗುಲ್ಮಶೂಲವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸುರಭಿ ರೋಚನಮ್ ||೩೧೭|| ರೋಮಕಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತ್ಯುಷ್ಣಂ ವ್ಯವಾಯಿ ಕಟುಪಾಕಿ ಚ | ವಾತಘ್ನಂ ಲಘು ವಿಸ್ಯನ್ದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಿಡ್ಭೇದಿ ಮೂತ್ರಲಮ್ ||೩೧೮|| ಲಘು ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮುತ್ಕ್ಲೇದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್ | ಸತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಸಕ್ಷಾರಂ ವಿದ್ಯಾಲ್ಲವಣಮೌದ್ಭಿದಮ್ ||೩೧೯|| ಕಫವಾತಕ್ರಿಮಿಘ್ನಂ ಚ ಲೇಖನಂ ಪಿತ್ತಕೋಪನಮ್ | ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಭೇದಿ ಲವಣಂ ಗುಟಿಕಾಹ್ವಯಮ್ ||೩೨೦||

View original

चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४|| सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च | भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५|| सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् | रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६|| लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु | गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७|| रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च | वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८|| लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् | सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९|| कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् | दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 233 (321) · Śloka 321

ಊಷಸೂತಂ ವಾಲುಕೈಲಂ ಶೈಲಮೂಲಾಕರೋದ್ಭವಮ್ | ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ಛೇದಿ ವಿಹಿತಂ ಕಟು ಚೋಚ್ಯತೇ ||೩೨೧||

View original

ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् | लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325

ಯವಕ್ಷಾರಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರೋಷಕ್ಷಾರಪಾಕಿಮಟಙ್ಕಣಕ್ಷಾರಪ್ರಭೃತಯಃ | ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶರ್ಕರಾಶ್ಮರಿನಾಶನಾಃ | ಕ್ಷಾರಾಸ್ತು ಪಾಚನಾಃ ಸರ್ವೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕರಾಃ ಸರಾಃ | ಜ್ಞೇಯೌ ವಹ್ನಿಸಮೌ ಕ್ಷಾರೌ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಜೌ | ಶುಕ್ರಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹವಿನಾಶನೌ ||೩೨೩|| ಉಷ್ಣೋಽನಿಲಘ್ನಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದೀ ಚೋಷಕ್ಷಾರೋ ಬಲಾಪಹಃ | ಮೇದೋಘ್ನಃ ಪಾಕಿಮಃ ಕ್ಷಾರಸ್ತೇಷಾಂ ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನಃ ||೩೨೪|| ವಿರೂಕ್ಷಣೋಽನಿಲಕರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಃ ಪಿತ್ತದೂಷಣಃ | ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಷ್ಟಙ್ಕಣಃ ಕ್ಷಾರ ಉಚ್ಯತೇ ||೩೨೫||

View original

यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः | गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः | क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः | ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ | शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३|| उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः | मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४|| विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः | अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330

ಸುವರ್ಣಂ ಸ್ವಾದು ಹೃದ್ಯಂ ಚ ಬೃಂಹಣೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್ | ದೋಷತ್ರಯಾಪಹಂ ಶೀತಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ವಿಷಸೂದನಮ್ ||೩೨೬|| ರೂಪ್ಯಮಮ್ಲಂ ಸರಂ ಶೀತಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಪಿತ್ತವಾತನುತ್ | ತಾಮ್ರಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಲೇಖನಂ ಶೀತಲಂ ಸರಮ್ ||೩೨೭|| ಸತಿಕ್ತಂ ಲೇಖನಂ ಕಾಂಸ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ | ವಾತಕೃಚ್ಛೀತಲಂ ಲೋಹಂ ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ ||೩೨೮|| ಕಟು ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಂ ಲವಣಂ ತ್ರಪು ಸೀಸಂ ಚ ಲೇಖನಮ್ | ಮುಕ್ತಾವಿದ್ರುಮವಜ್ರೇನ್ದ್ರವೈದೂರ್ಯಸ್ಫಟಿಕಾದಯಃ ||೩೨೯|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಮಣಯಃ ಶೀತಾ ಲೇಖನಾ ವಿಷಸೂದನಾಃ | ಪವಿತ್ರಾ ಧಾರಣೀಯಾಶ್ಚ ಪಾಪ್ಮಾಲಕ್ಷ್ಮೀಮಲಾಪಹಾಃ ||೩೩೦|| ಇತಿ ಲವಣಾದಿವರ್ಗಃ |

View original

सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् | दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६|| रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् | ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७|| सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् | वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८|| कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् | मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९|| चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः | पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०|| इति लवणादिवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 236 (331) · Śloka 331

ಧಾನ್ಯೇಷು ಮಾಂಸೇಷು ಫಲೇಷು ಚೈವ ಶಾಕೇಷು ಚಾನುಕ್ತಮಿಹಾಪ್ರಮೇಯಾತ್ | ಆಸ್ವಾದತೋ ಭೂತಗುಣೈಶ್ಚ ಮತ್ವಾ ತದಾದಿಶೇದ್ದ್ರವ್ಯಮನಲ್ಪಬುದ್ಧಿಃ ||೩೩೧||

View original

धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् | आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339

ಷಷ್ಟಿಕಾ ಯವಗೋಧೂಮಾ ಲೋಹಿತಾ ಯೇ ಚ ಶಾಲಯಃ | ಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಸೂರಾಶ್ಚ ಧಾನ್ಯೇಷು ಪ್ರವರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೩೨|| ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಸಾರಙ್ಗಕುರಙ್ಗೈಣಕಪಿಞ್ಜಲಾಃ | ಮಯೂರವರ್ಮಿಕೂರ್ಮಾಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಮಾಂಸಗಣೇಷ್ವಿಹ ||೩೩೩|| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಖರ್ಜೂರಂ ಸಪರೂಷಕಮ್ | ರಾಜಾದನಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಫಲವರ್ಗೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೩೪|| ಸತೀನೋ ವಾಸ್ತುಕಶ್ಚುಚ್ಚೂಚಿಲ್ಲೀಮೂಲಕಪೋತಿಕಾಃ | ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಜೀವನ್ತೀ ಶಾಕವರ್ಗೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೩೫|| ಗವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಸೈನ್ಧವಂ ಲವಣೇಷು ಚ | ಧಾತ್ರೀದಾಡಿಮಮಮ್ಲೇಷು, ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ಕಟೌ ||೩೩೬|| ತಿಕ್ತೇ ಪಟೋಲವಾರ್ತಾಕಂ, ಮಧುರೇ ಘೃತಮುಚ್ಯತೇ | ಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಪೂಗಫಲಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕಷಾಯೇ ಸಪರೂಷಕಮ್ ||೩೩೭|| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುವಿಕಾರೇಷು, ಪಾನೇ ಮಧ್ವಾಸವೌ ತಥಾ | ಪರಿಸಂವತ್ಸರಂ ಧಾನ್ಯಂ, ಮಾಂಸಂ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯಮೇ ||೩೩೮|| ಅಪರ್ಯುಷಿತಮನ್ನಂ ತು ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಶುಭಮ್ | ಫಲಂ ಪರ್ಯಾಗತಂ, ಶಾಕಮಶುಷ್ಕಂ ತರುಣಂ ನವಮ್ ||೩೩೯||

View original

षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः | मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२|| लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः | मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३|| दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् | राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४|| सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः | मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५|| गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च | धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६|| तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते | क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७|| शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा | परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८|| अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् | फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 238 (340) · Śloka 341

ಅಥ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ | ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೃತಾನ್ನಗುಣವಿಸ್ತರಮ್ | ಲಾಜಮಣ್ಡೋ ವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ ಪಥ್ಯಃ ಪಾಚನದೀಪನಃ ||೩೪೦|| ವಾತಾನುಲೋಮನೋ ಹೃದ್ಯಃ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾಯುತಃ |೩೪೧|

View original

अथ कृतान्नवर्गः | अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् | लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०|| वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 239 (341) · Śloka 342

ಸ್ವೇದಾಗ್ನಿಜನನೀ ಲಘ್ವೀ ದೀಪನೀ ಬಸ್ತಿಶೋಧನೀ ||೩೪೧|| ಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮಗ್ಲಾನಿಹರೀ ಪೇಯಾ ವಾತಾನುಲೋಮನೀ |೩೪೨|

View original

स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१|| क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 240 (342) · Śloka 343

ವಿಲೇಪೀ ತರ್ಪಣೀ ಹೃದ್ಯಾ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೩೪೨|| ಪಥ್ಯಾ ಸ್ಯಾದುರಸಾ ಲಘ್ವೀ ದೀಪನೀ ಕ್ಷುತ್ತೃಷಾಪಹಾ |೩೪೩|

View original

विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२|| पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 241 (343) · Śloka 344

ಹೃದ್ಯಾ ಸನ್ತರ್ಪಣೀ ವೃಷ್ಯಾ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲವರ್ಧನೀ ||೩೪೩|| ಶಾಕಮಾಂಸಫಲೈರ್ಯುಕ್ತಾ ವಿಲೇಪ್ಯಮ್ಲಾ ಚ ದುರ್ಜರಾ |೩೪೪|

View original

हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३|| शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 242 (344) · Śloka 345

ಸಿಕ್ಥೈರ್ವಿರಹಿತೋ ಮಣ್ಡಃ ಪೇಯಾ ಸಿಕ್ಥಸಮನ್ವಿತಾ ||೩೪೪|| ವಿಲೇಪೀ ಬಹುಸಿಕ್ಥಾ ಸ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂರ್ವಿರಲದ್ರವಾ |೩೪೫|

View original

सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४|| विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 243 (345) · Śloka 345

ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ಪಾಯಸೋ ಬಲ್ಯೋ ಮೇದಃಕಫಕರೋ ಗುರುಃ ||೩೪೫||

View original

विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 244 (346) · Śloka 346

ಕಫಪಿತ್ತಕರೀ ಬಲ್ಯಾ ಕೃಶರಾಽನಿಲನಾಶನೀ |೩೪೬|

View original

कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 245 (346) · Śloka 347

ಧೌತಸ್ತು ವಿಮಲಃ ಶುದ್ಧೋ ಮನೋಜ್ಞಃ ಸುರಭಿಃ ಸಮಃ ||೩೪೬|| ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸುಪ್ರಸ್ರುತಸ್ತೂಷ್ಣೋ ವಿಶದಸ್ತ್ವೋದನೋ ಲಘುಃ |೩೪೭|

View original

धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६|| स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 246 (347) · Śloka 347

ಅಧೌತೋಽಪ್ರಸ್ರುತೋಽಸ್ವಿನ್ನಃ ಶೀತಶ್ಚಾಪ್ಯೋದನೋ ಗುರುಃ ||೩೪೭||

View original

अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 247 (348) · Śloka 348

ಲಘುಃ ಸುಗನ್ಧಿಃ ಕಫಹಾ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಃ |೩೪೮|

View original

लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 248 (348) · Śloka 349

ಸ್ನೇಹೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಫಲೈಃ ಕನ್ದೈರ್ವಿದಲಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಾಃ ||೩೪೮|| ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾ ಬಲ್ಯಾ ಯೇ ಚ ಕ್ಷೀರೋಪಸಾಧಿತಾಃ |೩೪೯|

View original

स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८|| गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 249 (349) · Śloka 349

ಸುಸ್ವಿನ್ನೋ ನಿಸ್ತುಷೋ ಭೃಷ್ಟ ಈಷತ್ ಸೂಪೋ ಲಘುರ್ಹಿತಃ ||೩೪೯||

View original

सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 250 (350) · Śloka 350

ಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಂ ಶಾಕಂ ಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಸಂಸ್ಕೃತಮ್ | ಅಸ್ವಿನ್ನಂ ಸ್ನೇಹರಹಿತಮಪೀಡಿತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೩೫೦||

View original

स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् | अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 251 (351) · Śloka 352

ಮಾಂಸಂ ಸ್ವಭಾವತೋ ವೃಷ್ಯಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಬಲವರ್ಧನಮ್ | ಸ್ನೇಹಗೋರಸಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಫಲಾಮ್ಲಕಟುಕೈಃ ಸಹ ||೩೫೧|| ಸಿದ್ಧಂ ಮಾಂಸಂ ಹಿತಂ ಬಲ್ಯಂ ರೋಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರು |೩೫೨|

View original

मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् | स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१|| सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 252 (352) · Śloka 353

ತದೇವ ಗೋರಸಾದಾನಂ ಸುರಭಿದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಮ್ ||೩೫೨|| ವಿದ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಕಫೋದ್ರೇಕೀ ಬಲಮಾಂಸಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್ |೩೫೩|

View original

तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२|| विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 253 (353) · Śloka 354

ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಹರ್ಷಣಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಗುರು ||೩೫೩|| ರೋಚನಂ ಬಲಮೇಧಾಗ್ನಿಮಾಂಸೌಜಃಶುಕ್ರವರ್ಧನಮ್ |೩೫೪|

View original

परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३|| रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 254 (354) · Śloka 354

ತದೇವೋಲ್ಲುಪ್ತಪಿಷ್ಟತ್ವಾದುಲ್ಲುಪ್ತಮಿತಿ ಪಾಚಕಾಃ ||೩೫೪||

View original

तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 255 (355) · Śloka 355

ಪರಿಶುಷ್ಕಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಹ್ನೌ ಪಕ್ವಮತೋ ಲಘು |೩೫೫|

View original

परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 256 (356) · Śloka 356

ತದೇವ ಶೂಲಿಕಾಪ್ರೋತಮಙ್ಗಾರಪರಿಪಾಚಿತಮ್ ||೩೫೫|| ಜ್ಞೇಯಂ ಗುರುತರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಗುರುಪಾಕತಃ |೩೫೬|

View original

तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५|| ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358

ಉಲ್ಲುಪ್ತಂ ಭರ್ಜಿತಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತಪ್ತಂ ಕನ್ದುಪಾಚಿತಮ್ ||೩೫೬|| ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಚ ಶೂಲ್ಯಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದೀದೃಶಮ್ | ಮಾಂಸಂ ಯತ್ತೈಲಸಿದ್ಧಂ ತದ್ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಂ ಪಿತ್ತಕೃದ್ಗುರು ||೩೫೭|| ಲಘ್ವಗ್ನಿದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಮ್ | ಅನುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಮನೋಜ್ಞಂ ಘೃತಸಾಧಿತಮ್ ||೩೫೮||

View original

उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६|| परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् | मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७|| लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् | अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361

ಪ್ರೀಣನಃ ಪ್ರಾಣಜನನಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಕ್ಷಯಾಪಹಃ | ವಾತಪಿತ್ತಶ್ರಮಹರೋ ಹೃದ್ಯೋ ಮಾಂಸರಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೩೫೯|| ಸ್ಮೃತ್ಯೋಜಃಸ್ವರಹೀನಾನಾಂ ಜ್ವರಕ್ಷೀಣಕ್ಷತೋರಸಾಮ್ | ಭಗ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧೀನಾಂ ಕೃಶಾನಾಮಲ್ಪರೇತಸಾಮ್ ||೩೬೦|| ಆಪ್ಯಾಯನಃ ಸಂಹನನಃ ಶುಕ್ರದೋ ಬಲವರ್ಧನಃ |೩೬೧|

View original

प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः | वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९|| स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् | भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०|| आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 259 (361) · Śloka 361

ಸ ದಾಡಿಮಯುತೋ ವೃಷ್ಯಃ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ದೋಷನಾಶನಃ ||೩೬೧||

View original

स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 260 (362) · Śloka 362

ಪ್ರೀಣನಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮುಖಶೋಷಿಣಾಮ್ | ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಪಹರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸೌರಾವಃ ಸ್ವಾದುಶೀತಲಃ ||೩೬೨||

View original

प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् | क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 260 (363) · Śloka 363

ಯನ್ಮಾಂಸಮುದ್ಧೃತರಸಂ ನ ತತ್ ಪುಷ್ಟಿಬಲಾವಹಮ್ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ದುರ್ಜರಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಿರಸಂ ಮಾರುತಾವಹಮ್ ||೩೬೩||

View original

यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 262 (364) · Śloka 364

ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಸದಾ ಪಥ್ಯಃ ಖಾನಿಷ್ಕಸ್ತು ಪರಂ ಗುರುಃ |೩೬೪|

View original

दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366

ಮಾಂಸಂ ನಿರಸ್ಥಿ ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ಪುನರ್ದೃಷದಿ ಪೇಷಿತಮ್ ||೩೬೪|| ಪಿಪ್ಪಲೀಶುಣ್ಠಿಮರಿಚಗುಡಸರ್ಪಿಃಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಐಕಧ್ಯಂ ಪಾಚಯೇತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವೇಸವಾರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ ||೩೬೫|| ವೇಸವಾರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲ್ಯೋ ವಾತರುಜಾಪಹಃ |೩೬೬|

View original

मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४|| पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् | ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५|| वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 264 (366) · Śloka 367

ಕಫಘ್ನೋ ದೀಪನೋ ಹೃದ್ಯಃ ಶುದ್ಧಾನಾಂ ವ್ರಣಿನಾಮಪಿ ||೩೬೬|| ಜ್ಞೇಯಃ ಪಥ್ಯತಮಶ್ಚೈವ ಮುದ್ಗಯೂಷಃ ಕೃತಾಕೃತಃ |೩೬೭|

View original

कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६|| ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 265 (367) · Śloka 368

ಸ ತು ದಾಡಿಮಮೃದ್ವೀಕಾಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾದ್ರಾಗಷಾಡವಃ ||೩೬೭|| ರುಚಿಷ್ಯೋ ಲಘುಪಾಕಶ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾವಿರೋಧಕೃತ್ |೩೬೮|

View original

स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७|| रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 266 (368) · Śloka 369

ಮಸೂರಮುದ್ಗಗೋಧೂಮಕುಲತ್ಥಲವಣೈಃ ಕೃತಃ ||೩೬೮|| ಕಫಪಿತ್ತಾವಿರೋಧೀ ಸ್ಯಾದ್ವಾತವ್ಯಾಧೌ ಚ ಶಸ್ಯತೇ |೩೬೯|

View original

मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८|| कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 267 (369) · Śloka 370

ಮೃದ್ವೀಕಾದಾಡಿಮೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತೋಽನಿಲಾರ್ದಿತೇ ||೩೬೯|| ರೋಚನೋ ದೀಪನೋ ಹೃದ್ಯೋ ಲಘುಪಾಕ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ |೩೭೦|

View original

मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९|| रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 268 (370) · Śloka 371

ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಯೂಷೌ ತು ಕಫಮೇದೋವಿಶೋಷಿಣೌ ||೩೭೦|| ಪಿತ್ತಘ್ನೌ ದೀಪನೌ ಹೃದ್ಯೌ ಕೃಮಿಕುಷ್ಠಜ್ವರಾಪಹೌ |೩೭೧|

View original

पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०|| पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373

ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪ್ರಸೇಕಾರೋಚಕಜ್ವರಾನ್ ||೩೭೧|| ಹನ್ತಿ ಮೂಲಕಯೂಷಸ್ತು ಕಫಮೇದೋಗಲಗ್ರಹಾನ್ | ಕುಲತ್ಥಯೂಷೋಽನಿಲಹಾ ಶ್ವಾಸಪೀನಸನಾಶನಃ ||೩೭೨|| ತೂಣೀಪ್ರತೂಣೀಕಾಸಾಶ್ಮಗುಲ್ಮಮೇದಃಕಫಾವಹಃ |೩೭೩|

View original

श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१|| हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् | कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२|| तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 270 (373) · Śloka 374

ದಾಡಿಮಾಮಲಕೈರ್ಯೂಷೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸಂಶಮನೋ ಲಘುಃ ||೩೭೩|| ಪ್ರಾಣಾಗ್ನಿಜನನೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮೇದೋಘ್ನೋ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್ |೩೭೪|

View original

दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३|| प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 271 (374) · Śloka 374

ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷಸ್ತು ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಕಫೇ ಹಿತಃ ||೩೭೪||

View original

मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 272 (375) · Śloka 375

ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷಃ ಕಣ್ಠ್ಯೋಽನಿಲಾಪಹಃ |೩೭೫|

View original

यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 273 (375) · Śloka 375

ಸರ್ವಧಾನ್ಯಕೃತಸ್ತದ್ವದ್ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರಾಣವರ್ಧನಃ ||೩೭೫||

View original

सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 274 (376) · Śloka 376

ಖಡಕಾಮ್ಬಲಿಕೌ ಹೃದ್ಯೌ ತಥಾ ವಾತಕಫೇ ಹಿತೌ |೩೭೬|

View original

खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377

ಬಲ್ಯಃ ಕಫಾನಿಲೌ ಹನ್ತಿ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲೋಽಗ್ನಿದೀಪನಃ ||೩೭೬|| ದಧ್ಯಮ್ಲಃ ಕಫಕೃದ್ಬಲ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಾತಹರೋ ಗುರುಃ | ತಕ್ರಾಮ್ಲಃ ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಷರಕ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ ||೩೭೭||

View original

बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६|| दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः | तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 276 (378) · Śloka 378

ಖಡಾಃ ಖಡಯವಾಗ್ವಶ್ಚ ಷಾ(ಖಾ)ಡವಾಃ ಪಾನಕಾನಿ ಚ | ಏವಮಾದೀನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯತಃ ||೩೭೮||

View original

खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च | एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 277 (379) · Śloka 379

ಅಸ್ನೇಹಲವಣಂ ಸರ್ವಮಕೃತಂ ಕಟುಕೈರ್ವಿನಾ | ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಲವಣಸ್ನೇಹಕಟುಕೈಃ ಸಂಯುತಂ ಕೃತಮ್ ||೩೭೯||

View original

अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना | विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 278 (380) · Śloka 380

ಅಥ ಗೋರಸಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಫಲಾಮ್ಲೈರಮ್ಲಿತಂ ಚ ಯತ್ | ಯಥೋತ್ತರಂ ಲಘು ಹಿತಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾಸಂಸ್ಕೃತಂ ರಸಮ್ ||೩೮೦||

View original

अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् | यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 279 (381) · Śloka 381

ದಧಿಮಸ್ತ್ವಮ್ಲಸಿದ್ಧಸ್ತು ಯೂಷಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ |೩೮೧|

View original

दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 280 (381) · Śloka 382

ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕವಿಕೃತಿಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ವಿರೂಢಕಮ್ ||೩೮೧|| ಸಿಣ್ಡಾಕೀ ಚ ಗುರೂಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕಫಪಿತ್ತಕರಾಣಿ ಚ |೩೮೨|

View original

तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१|| सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 281 (382) · Śloka 382

ತದ್ವಚ್ಚ ವಟಕಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದಾಹೀನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ ||೩೮೨||

View original

तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 282 (383) · Śloka 383

ಲಘವೋ ಬೃಂಹಣಾ ವೃಷ್ಯಾ ಹೃದ್ಯಾ ರೋಚನದೀಪನಾಃ | ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಚ್ಛರ್ದಿಶ್ರಮಘ್ನಾ ರಾಗಷಾಡವಾಃ ||೩೮೩||

View original

लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः | तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 282 (384) · Śloka 384

ರಸಾಲಾ ಬೃಂಹಣೀ ಬಲ್ಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಚ ರೋಚನೀ |೩೮೪|

View original

रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 283 (384) · Śloka 384

ಸ್ನೇಹನಂ ಗುಡಸಂಯುಕ್ತಂ ಹೃದ್ಯಂ ದಧ್ಯನಿಲಾಪಹಮ್ ||೩೮೪||

View original

स्नेहनं गुडसंयुक्तं हृद्यं दध्यनिलापहम् ||३८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388

ಸಕ್ತವಃ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಕ್ತಾಃ ಶೀತವಾರಿಪರಿಪ್ಲುತಾಃ | ನಾತಿದ್ರವಾ ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರಾ ಮನ್ಥ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ ||೩೮೫|| ಮನ್ಥಃ ಸದ್ಯೋಬಲಕರಃ ಪಿಪಾಸಾಶ್ರಮನಾಶನಃ | ಸಾಮ್ಲಸ್ನೇಹಗುಡೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೋದಾವರ್ತನಾಶನಃ ||೩೮೬|| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸದ್ರಾಕ್ಷಾಯುಕ್ತಃ ಪಿತ್ತವಿಕಾರನುತ್ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂದಕಯುತಃ ಕಫರೋಗನಿಬರ್ಹಣಃ ||೩೮೭|| ವರ್ಗತ್ರಯೇಣೋಪಹಿತೋ ಮಲದೋಷಾನುಲೋಮನಃ |೩೮೮|

View original

सक्तवः सर्पिषाऽभ्यक्ताः शीतवारिपरिप्लुताः | नातिद्रवा नातिसान्द्रा मन्थ इत्युपदिश्यते ||३८५|| मन्थः सद्योबलकरः पिपासाश्रमनाशनः | साम्लस्नेहगुडो मूत्रकृच्छ्रोदावर्तनाशनः ||३८६|| शर्करेक्षुरसद्राक्षायुक्तः पित्तविकारनुत् | द्राक्षामधूदकयुतः कफरोगनिबर्हणः ||३८७|| वर्गत्रयेणोपहितो मलदोषानुलोमनः |३८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391

ಗೌಡಮಮ್ಲಮನಮ್ಲಂ ವಾ ಪಾನಕಂ ಗುರು ಮೂತ್ರಲಮ್ ||೩೮೮|| ತದೇವ ಖಣ್ಡಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಸಹಿತಂ ಪುನಃ | ಸಾಮ್ಲಂ ಸತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಹಿಮಂ ಪಾನಕಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿರತ್ಯಯಮ್ ||೩೮೯|| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ತು ಶ್ರಮಹರಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹತೃಷಾಪಹಮ್ | ಪರೂಷಕಾಣಾಂ ಕೋಲಾನಾಂ ಹೃದ್ಯಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಪಾನಕಮ್ ||೩೯೦|| ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಚ ಸರ್ವತಃ | ಪಾನಕಾನಾಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಗುರುಲಾಘವಮಾದಿಶೇತ್ ||೩೯೧|| ಇತಿ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ |

View original

गौडमम्लमनम्लं वा पानकं गुरु मूत्रलम् ||३८८|| तदेव खण्डमृद्वीकाशर्करासहितं पुनः | साम्लं सतीक्ष्णं सहिमं पानकं स्यान्निरत्ययम् ||३८९|| मार्द्वीकं तु श्रमहरं मूर्च्छादाहतृषापहम् | परूषकाणां कोलानां हृद्यं विष्टम्भि पानकम् ||३९०|| द्रव्यसंयोगसंस्कारं ज्ञात्वा मात्रां च सर्वतः | पानकानां यथायोगं गुरुलाघवमादिशेत् ||३९१|| इति कृतान्नवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 286 (392) · Śloka 392

ಅಥ ಭಕ್ಷ್ಯವರ್ಗಃ | ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕತಃ |೩೯೨|

View original

अथ भक्ष्यवर्गः | वक्ष्याम्यतः परं भक्ष्यान् रसवीर्यविपाकतः |३९२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 287 (392) · Śloka 393

ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಕೃತಾ ಬಲ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾ ಹೃದ್ಯಾಃ ಸುಗನ್ಧಿನಃ ||೩೯೨|| ಅದಾಹಿನಃ ಪುಷ್ಟಿಕರಾ ದೀಪನಾಃ ಪಿತ್ತನಾಶನಾಃ |೩೯೩|

View original

भक्ष्याः क्षीरकृता बल्या वृष्या हृद्याः सुगन्धिनः ||३९२|| अदाहिनः पुष्टिकरा दीपनाः पित्तनाशनाः |३९३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 288 (393) · Śloka 394

ತೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಕರಾ ಹೃದ್ಯಾ ಘೃತಪೂರಾಃ ಕಫಾವಹಾಃ ||೩೯೩|| ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ವೃಷ್ಯಾ ಗುರವೋ ರಕ್ತಮಾಂಸಲಾಃ |೩೯೪|

View original

तेषां प्राणकरा हृद्या घृतपूराः कफावहाः ||३९३|| वातपित्तहरा वृष्या गुरवो रक्तमांसलाः |३९४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 289 (394) · Śloka 395

ಬೃಂಹಣಾ ಗೌಡಿಕಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋಽನಿಲನಾಶನಾಃ ||೩೯೪|| ಅದಾಹಿನಃ ಪಿತ್ತಹರಾಃ ಶುಕ್ರಲಾಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ |೩೯೫|

View original

बृंहणा गौडिका भक्ष्या गुरवोऽनिलनाशनाः ||३९४|| अदाहिनः पित्तहराः शुक्रलाः कफवर्धनाः |३९५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 290 (395) · Śloka 396

ಮಧುಶೀರ್ಷಕಸಂಯಾವಾಃ ಪೂಪಾ ಯೇ ತೇ ವಿಶೇಷತಃ ||೩೯೫|| ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾಶ್ಚೈವ ಮೋದಕಾಸ್ತು ಸುದುರ್ಜರಾಃ |೩೯೬|

View original

मधुशीर्षकसंयावाः पूपा ये ते विशेषतः ||३९५|| गुरवो बृंहणाश्चैव मोदकास्तु सुदुर्जराः |३९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 291 (396) · Śloka 397

ರೋಚನೋ ದೀಪನಃ ಸ್ವರ್ಯಃ ಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಪವನಾಪಹಃ ||೩೯೬|| ಗುರುರ್ಮೃಷ್ಟತರಮಶ್ಚೈವ ಸಟ್ಟಕಃ ಪ್ರಾಣವರ್ಧನಃ |೩೯೭|

View original

रोचनो दीपनः स्वर्यः पित्तघ्नः पवनापहः ||३९६|| गुरुर्मृष्टतरमश्चैव सट्टकः प्राणवर्धनः |३९७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 292 (397) · Śloka 398

ಹೃದ್ಯಃ ಸುಗನ್ಧಿರ್ಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಫಕರೋ ಗುರುಃ ||೩೯೭|| ವಾತಾಪಹಸ್ತೃಪ್ತಿಕರೋ ಬಲ್ಯೋ ವಿಷ್ಯನ್ದ ಉಚ್ಯತೇ |೩೯೮|

View original

हृद्यः सुगन्धिर्मधुरः स्निग्धः कफकरो गुरुः ||३९७|| वातापहस्तृप्तिकरो बल्यो विष्यन्द उच्यते |३९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 293 (398) · Śloka 399

ಬೃಂಹಣಾ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಸ್ತು ಸಾಮಿತಾಃ ||೩೯೮|| ಹೃದ್ಯಾಃ ಪಥ್ಯತಮಾಸ್ತೇಷಾಂ ಲಘವಃ ಫೇನಕಾದಯಃ |೩೯೯|

View original

बृंहणा वातपित्तघ्ना भक्ष्या बल्यास्तु सामिताः ||३९८|| हृद्याः पथ्यतमास्तेषां लघवः फेनकादयः |३९९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 294 (399) · Śloka 400

ಮುದ್ಗಾದಿವೇಸವಾರಾಣಾಂ ಪೂರ್ಣಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೋ ಮತಾಃ ||೩೯೯|| ವೇಸವಾರೈಃ ಸಪಿಶಿತೈಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಗುರುಬೃಂಹಣಾಃ |೪೦೦|

View original

मुद्गादिवेसवाराणां पूर्णा विष्टम्भिनो मताः ||३९९|| वेसवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः |४००|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 295 (400) · Śloka 400

ಪಾಲಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜನನಾಃ, ಶಷ್ಕುಲ್ಯಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ ||೪೦೦||

View original

पाललाः श्लेष्मजननाः, शष्कुल्यः कफपित्तलाः ||४००||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 296 (401) · Śloka 401

ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಾಃ ಪೈಷ್ಟಿಕಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಾಃ | ವಿದಾಹಿನೋ ನಾತಿಬಲಾ ಗುರವಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೪೦೧||

View original

वीर्योष्णाः पैष्टिका भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः | विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ||४०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 297 (402) · Śloka 403

ವೈದಲಾ ಲಘವೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಸೃಷ್ಟಮಾರುತಾಃ | ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನಃ ಪಿತ್ತಸಮಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಾ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೦೨|| ಬಲ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾಸ್ತು ಗುರವೋ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮಾಷಸಾಧಿತಾಃ |೪೦೩|

View original

वैदला लघवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः | विष्टम्भिनः पित्तसमाः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ||४०२|| बल्या वृष्यास्तु गुरवो विज्ञेया माषसाधिताः |४०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 298 (403) · Śloka 403

ಕೂರ್ಚಿಕಾವಿಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋ ನಾತಿಪಿತ್ತಲಾಃ ||೪೦೩||

View original

कूर्चिकाविकृता भक्ष्या गुरवो नातिपित्तलाः ||४०३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 299 (404) · Śloka 404

ವಿರೂಢಕಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವೋಽನಿಲಪಿತ್ತಲಾಃ | ವಿದಾಹೋತ್ಕ್ಲೇಶಜನನಾ ರೂಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರದೂಷಣಾಃ ||೪೦೪||

View original

विरूढककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः | विदाहोत्क्लेशजनना रूक्षा दृष्टिप्रदूषणाः ||४०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406

ಹೃದ್ಯಾಃ ಸುಗನ್ಧಿನೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಲಘವೋ ಘೃತಪಾಚಿತಾಃ | ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ಬಲ್ಯಾ ವರ್ಣದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಾಃ ||೪೦೫|| ವಿದಾಹಿನಸ್ತೈಲಕೃತಾ ಗುರವಃ ಕಟುಪಾಕಿನಃ | ಉಷ್ಣಾ ಮಾರುತದೃಷ್ಟಿಘ್ನಾಃ ಪಿತ್ತಲಾಸ್ತ್ವಕ್ಪ್ರದೂಷಣಾಃ ||೪೦೬||

View original

हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः | वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ||४०५|| विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः | उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदूषणाः ||४०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 301 (407) · Śloka 407

ಫಲಮಾಂಸೇಕ್ಷುವಿಕೃತಿತಿಲಮಾಷೋಪಸಂಸ್ಕೃತಾಃ | ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾಶ್ಚ ಗುರವೋ ಬೃಂಹಣಾ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಾಃ ||೪೦೭||

View original

फलमांसेक्षुविकृतितिलमाषोपसंस्कृताः | भक्ष्या बल्याश्च गुरवो बृंहणा हृदयप्रियाः ||४०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 302 (408) · Śloka 408

ಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಪಕ್ವಾಸ್ತು ಲಘವೋ ವಾತಕೋಪನಾಃ | ಸುಪಕ್ವಾಸ್ತನವಶ್ಚೈವ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲಘವೋ ಮತಾಃ ||೪೦೮||

View original

कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः | सुपक्वास्तनवश्चैव भूयिष्ठं लघवो मताः ||४०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 303 (409) · Śloka 409

ಸಕಿಲಾಟಾದಯೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗುರವಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ |೪೦೯|

View original

सकिलाटादयो भक्ष्या गुरवः कफवर्धनाः |४०९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 304 (409) · Śloka 409

ಕುಲ್ಮಾಷಾ ವಾತಲಾ ರೂಕ್ಷಾ ಗುರವೋ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೦೯||

View original

कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ||४०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 305 (410) · Śloka 410

ಉದಾವರ್ತಹರೋ ವಾಟ್ಯಃ ಕಾಸಪೀನಸಮೇಹನುತ್ |೪೧೦|

View original

उदावर्तहरो वाट्यः कासपीनसमेहनुत् |४१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 306 (410) · Śloka 410

ಧಾನೋಲುಮ್ಬಾಸ್ತು ಲಘವಃ ಕಫಮೇದೋವಿಶೋಷಣಾಃ ||೪೧೦||

View original

धानोलुम्बास्तु लघवः कफमेदोविशोषणाः ||४१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412

ಶಕ್ತವೋ ಬೃಂಹಣಾ ವೃಷ್ಯಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಾಃ | ಪೀತಾಃ ಸದ್ಯೋಬಲಕರಾ ಭೇದಿನಃ ಪವನಾಪಹಾಃ ||೪೧೧|| ಗುರ್ವೀ ಪಿಣ್ಡೀ ಖರಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಲಘ್ವೀ ಸೈವ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ | ಶಕ್ತೂನಾಮಾಶು ಜೀರ್ಯೇತ ಮೃದುತ್ವಾದವಲೇಹಿಕಾ ||೪೧೨||

View original

शक्तवो बृंहणा वृष्यास्तृष्णापित्तकफापहाः | पीताः सद्योबलकरा भेदिनः पवनापहाः ||४११|| गुर्वी पिण्डी खराऽत्यर्थं लघ्वी सैव विपर्ययात् | शक्तूनामाशु जीर्येत मृदुत्वादवलेहिका ||४१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 308 (413) · Śloka 413

ಲಾಜಾಶ್ಛರ್ದ್ಯತಿಸಾರಘ್ನಾ ದೀಪನಾಃ ಕಫನಾಶನಾಃ | ಬಲ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಲಘವಸ್ತೃಣ್ಮಲಾಪಹಾಃ ||೪೧೩||

View original

लाजाश्छर्द्यतिसारघ्ना दीपनाः कफनाशनाः | बल्याः कषायमधुरा लघवस्तृण्मलापहाः ||४१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 309 (414) · Śloka 414

ತೃಟ್ಛರ್ದಿದಾಹಘರ್ಮಾರ್ತಿನುದಸ್ತತ್ಸಕ್ತವೋ ಮತಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಶ್ಚೈವ ದಾಹಜ್ವರವಿನಾಶನಾಃ ||೪೧೪||

View original

तृट्छर्दिदाहघर्मार्तिनुदस्तत्सक्तवो मताः | रक्तपित्तहराश्चैव दाहज्वरविनाशनाः ||४१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 310 (415) · Śloka 415

ಪೃಥುಕಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬೃಂಹಣಾಃ ಕಫವರ್ಧನಾಃ | ಬಲ್ಯಾಃ ಸಕ್ಷೀರಭಾವಾತ್ತು ವಾತಘ್ನಾ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸಃ ||೪೧೫||

View original

पृथुका गुरवः स्निग्धा बृंहणाः कफवर्धनाः | बल्याः सक्षीरभावात्तु वातघ्ना भिन्नवर्चसः ||४१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 311 (416) · Śloka 416

ಸನ್ಧಾನಕೃತ್ಪಿಷ್ಟಮಾಮಂ ತಣ್ಡುಲಂ ಕೃಮಿಮೇಹನುತ್ |೪೧೬|

View original

सन्धानकृत्पिष्टमामं तण्डुलं कृमिमेहनुत् |४१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 312 (416) · Śloka 417

ಸುದುರ್ಜರಃ ಸ್ವಾದುರಸೋ ಬೃಂಹಣಸ್ತಣ್ಡುಲೋ ನವಃ ||೪೧೬|| ಸನ್ಧಾನಕೃನ್ಮೇಹಹರಃ ಪುರಾಣಸ್ತಣ್ಡುಲಃ ಸ್ಮೃತಃ |೪೧೭|

View original

सुदुर्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ||४१६|| सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः |४१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418

ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವಿಕಾರಾನ್ ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ||೪೧೭|| ಯಥಾಕಾರಣಮಾಸಾದ್ಯ ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಛನ್ದತೋಽಪಿ ವಾ | ಅನೇಕದ್ರವ್ಯಯೋನಿತ್ವಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರತಸ್ತಾನ್ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೪೧೮|| ಇತಿ ಭಕ್ಷ್ಯವರ್ಗಃ |

View original

द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य च ||४१७|| यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा | अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्दिशेत् ||४१८|| इति भक्ष्यवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 314 (419) · Śloka 419

ಅತಃ ಸರ್ವಾನುಪಾನಾನ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | - ಅಮ್ಲೇನ ಕೇಚಿದ್ವಿಹತಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಮಾಧುರ್ಯಯೋಗೇ ಪ್ರಣಯೀಭವನ್ತಿ | ತಥಾಮ್ಲಯೋಗೇ ಮಧುರೇಣ ತೃಪ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಮ್ ||೪೧೯||

View original

अतः सर्वानुपानान्युपदेक्ष्यामः | - अम्लेन केचिद्विहता मनुष्या माधुर्ययोगे प्रणयीभवन्ति | तथाम्लयोगे मधुरेण तृप्तास्तेषां यथेष्टं प्रवदन्ति पथ्यम् ||४१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422

ಶೀತೋಷ್ಣತೋಯಾಸವಮದ್ಯಯೂಷಫಲಾಮ್ಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಯೋರಸಾನಾಮ್ | ಯಸ್ಯಾನುಪಾನಂ ತು ಹಿತಂ ಭವೇದ್ಯತ್ತಸ್ಮೈ ಪ್ರದೇಯಂ ತ್ವಿಹ ಮಾತ್ರಯಾ ತತ್ ||೪೨೦|| ವ್ಯಾಧಿಂ ಚ ಕಾಲಂ ಚ ವಿಭಾವ್ಯ ಧೀರೈರ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಚ ತಾನಿ ತಾನಿ | ಸರ್ವಾನುಪಾನೇಷು ವರಂ ವದನ್ತಿ ಮೈಧ್ಯಂ ಯದಮ್ಭಃ ಶುಚಿಭಾಜನಸ್ಥಮ್ ||೪೨೧|| ಲೋಕಸ್ಯ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ತೋಯಾತ್ಮಕಾಃ ಸರ್ವರಸಾಶ್ಚ ದೃಷ್ಟಾಃ | ಸಙ್ಕ್ಷೇಪ ಏಷೋಽಭಿಹಿತೋಽನುಪಾನೇ... |೪೨೨|

View original

शीतोष्णतोयासवमद्ययूषफलाम्लधान्याम्लपयोरसानाम् | यस्यानुपानं तु हितं भवेद्यत्तस्मै प्रदेयं त्विह मात्रया तत् ||४२०|| व्याधिं च कालं च विभाव्य धीरैर्द्रव्याणि भोज्यानि च तानि तानि | सर्वानुपानेषु वरं वदन्ति मैध्यं यदम्भः शुचिभाजनस्थम् ||४२१|| लोकस्य जन्मप्रभृति प्रशस्तं तोयात्मकाः सर्वरसाश्च दृष्टाः | सङ्क्षेप एषोऽभिहितोऽनुपाने... |४२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431

... ಷ್ವತಃ ಪರಂ ವಿಸ್ತರತೋಽಭಿಧಾಸ್ಯೇ ||೪೨೨|| ಉಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ತು ಸ್ನೇಹಾನಾಮಥ ಶಸ್ಯತೇ | ಋತೇ ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ನೇಹಾತ್ ಸ್ನೇಹಾತ್ತೌವರಕಾತ್ತಥಾ ||೪೨೩|| ಅನುಪಾನಂ ವದನ್ತ್ಯೇಕೇ ತೈಲೇ ಯೂಷಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮ್ | ಶೀತೋದಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವಶಃ ||೪೨೪|| ದಧಿಪಾಯಸಮದ್ಯಾರ್ತಿವಿಷಜುಷ್ಟೇ ತಥೈವ ಚ | ಕೇಚಿತ್ ಪಿಷ್ಟಮಯಸ್ಯಾಹುರನುಪಾನಂ ಸುಖೋದಕಮ್ ||೪೨೫|| ಪಯೋ ಮಾಂಸರಸೋ ವಾಽಪಿ ಶಾಲಿಮುದ್ಗಾದಿಭೋಜಿನಾಮ್ | ಯುದ್ಧಾಧ್ವಾತಪಸನ್ತಾಪವಿಷಮದ್ಯರುಜಾಸು ಚ ||೪೨೬|| ಮಾಷಾದೇರನುಪಾನಂ ತು ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ದಧಿಮಸ್ತು ವಾ | ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯೋಚಿತಾನಾಂ ತು ಸರ್ವಮಾಂಸೇಷು ಪೂಜಿತಮ್ ||೪೨೭|| ಅಮದ್ಯಪಾನಾಮುದಕಂ ಫಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ಕ್ಷೀರಂ ಘರ್ಮಾಧ್ವಭಾಷ್ಯಸ್ತ್ರೀಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಮಮೃತೋಪಮಮ್ ||೪೨೮|| ಸುರಾ ಕೃಶಾನಾಂ ಸ್ಥೂಲಾನಾಮನುಪಾನಂ ಮಧೂದಕಮ್ | ನಿರಾಮಯಾನಾಂ ಚಿತ್ರಂ ತು ಭುಕ್ತಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೪೨೯|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಮಾರುತೇ ಪಥ್ಯಂ, ಕಫೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮಿಷ್ಯತೇ | ಅನುಪಾನಂ ಹಿತಂ ಚಾಪಿ ಪಿತ್ತೇ ಮಧುರಶೀತಲಮ್ ||೪೩೦|| ಹಿತಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಿಭ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಸ್ತಥಾ | ಅರ್ಕಶೇಲುಶಿರೀಷಾಣಾಮಾಸವಾಸ್ತು ವಿಷಾರ್ತಿಷು ||೪೩೧||

View original

... ष्वतः परं विस्तरतोऽभिधास्ये ||४२२|| उष्णोदकानुपानं तु स्नेहानामथ शस्यते | ऋते भल्लातकस्नेहात् स्नेहात्तौवरकात्तथा ||४२३|| अनुपानं वदन्त्येके तैले यूषाम्लकाञ्जिकम् | शीतोदकं माक्षिकस्य पिष्टान्नस्य च सर्वशः ||४२४|| दधिपायसमद्यार्तिविषजुष्टे तथैव च | केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम् ||४२५|| पयो मांसरसो वाऽपि शालिमुद्गादिभोजिनाम् | युद्धाध्वातपसन्तापविषमद्यरुजासु च ||४२६|| माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा | मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम् ||४२७|| अमद्यपानामुदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते | क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम् ||४२८|| सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम् | निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम् ||४२९|| स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं, कफे रूक्षोष्णमिष्यते | अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम् ||४३०|| हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा | अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु ||४३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433

ಅತಃ ಪರಂ ತು ವರ್ಗಾಣಾಮನುಪಾನಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ | ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯನುಪೂರ್ವೇಣ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮೇ ಶೃಣು ||೪೩೨|| ತತ್ರ ಪೂರ್ವಶಸ್ಯಜಾತಾನಾಂ ಬದರಾಮ್ಲಂ, ವೈದಲಾನಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ, ಜಙ್ಘಾಲಾನಾಂ ಧನ್ವಜಾನಾಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಸವಃ, ವಿಷ್ಕಿರಾಣಾಂ ಕೋಲಬದರಾಸವಃ, ಪ್ರತುದಾನಾಂ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಸವಃ, ಗುಹಾಶಯಾನಾಂ ಖರ್ಜೂರನಾಲಿಕೇರಾಸವಃ, ಪ್ರಸಹಾನಾಮಶ್ವಗನ್ಧಾಸವಃ, ಪರ್ಣಮೃಗಾಣಾಂ ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಸವಃ, ಬಿಲೇಶಯಾನಾಂ ಫಲಾಸವಃ , ಏಕಶಫಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಸವಃ, ಅನೇಕಶಫಾನಾಂ ಖದಿರಾಸವಃ, ಕೂಲಚರಾಣಾಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಾಸವಃ, ಕೋಶವಾಸಿನಾಂ ಪಾದಿನಾಂ ಚ ಸ ಏವ, ಪ್ಲವಾನಾಮಿಕ್ಷುರಸಾಸವಃ, ನಾದೇಯಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಮೃಣಾಲಾಸವಃ, ಸಾಮುದ್ರಾಣಾಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಸವಃ, ಅಮ್ಲಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕನ್ದಾಸವಃ, ಕಷಾಯಾಣಾಂ ದಾಡಿಮವೇತ್ರಾಸವಃ, ಮಧುರಾಣಾಂ ತ್ರಿಕಟುಕಯುಕ್ತಃ ಖಣ್ಡಾಸವಃ, ತಾಲಫಲಾದೀನಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ, ಕಟುಕಾನಾಂ ದೂರ್ವಾನಲವೇತ್ರಾಸವಃ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾವಸುಕಾಸವಃ, ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾದೀನಾಂ ದಾರ್ವೀಕರೀರಾಸವಃ, ಚುಚ್ಚುಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಲೋಧ್ರಾಸವಃ, ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಸವಃ, ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕಸ್ಯ ಸ ಏವ, ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಾಸವಃ, ತಾಲಮಸ್ತಕಾದೀನಾಮಮ್ಲಫಲಾಸವಃ, ಸೈನ್ಧವಾದೀನಾಂ ಸುರಾಸವ ಆರನಾಲಂ ಚ, ತೋಯಂ ವಾ ಸರ್ವತ್ರೇತಿ ||೪೩೩||

View original

अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक् | प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण सर्वेषामेव मे शृणु ||४३२|| तत्र पूर्वशस्यजातानां बदराम्लं, वैदलानां धान्याम्लं, जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः, विष्किराणां कोलबदरासवः, प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः, गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः, प्रसहानामश्वगन्धासवः, पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः, बिलेशयानां फलासवः , एकशफानां त्रिफलासवः, अनेकशफानां खदिरासवः, कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः, कोशवासिनां पादिनां च स एव, प्लवानामिक्षुरसासवः, नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः, सामुद्राणां मातुलुङ्गासवः, अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः, कषायाणां दाडिमवेत्रासवः, मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः, तालफलादीनां धान्याम्लं, कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः, पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः, कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः, चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः, जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः, कुसुम्भशाकस्य स एव, मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः, तालमस्तकादीनामम्लफलासवः, सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च, तोयं वा सर्वत्रेति ||४३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 318 (434) · Śloka 434

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸರ್ವೇಷಾಮನುಪಾನಾನಾಂ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ತೋಯಮುತ್ತಮಮ್ |೪೩೪|

View original

भवन्ति चात्र- सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम् |४३४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 319 (434) · Śloka 434

ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಾ ಯಸ್ಯ ಯತ್ತೋಯಂ ತತ್ತಸ್ಮೈ ಹಿತಮುಚ್ಯತೇ ||೪೩೪||

View original

सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितमुच्यते ||४३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 320 (435) · Śloka 435

ಉಷ್ಣಂ ವಾತೇ ಕಫೇ ತೋಯಂ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಶೀತಲಮ್ |೪೩೫|

View original

उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम् |४३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438

ದೋಷವದ್ಗುರು ವಾ ಭುಕ್ತಮತಿಮಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ ||೪೩೫|| ಯಥೋಕ್ತೇನಾನುಪಾನೇನ ಸುಖಮನ್ನಂ ಪ್ರಜೀರ್ಯತಿ | ರೋಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವೃಷ್ಯಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಭೇದನಮ್ ||೪೩೬|| ತರ್ಪಣಂ ಮಾರ್ದವಕರಂ ಶ್ರಮಕ್ಲಮಹರಂ ಸುಖಮ್ | ದೀಪನಂ ದೋಷಶಮನಂ ಪಿಪಾಸಾಚ್ಛೇದನಂ ಪರಮ್ ||೪೩೭|| ಬಲ್ಯಂ ವರ್ಣಕರಂ ಸಮ್ಯಗನುಪಾನಂ ಸದೋಚ್ಯತೇ |೪೩೮|

View original

दोषवद्गुरु वा भुक्तमतिमात्रमथापि वा ||४३५|| यथोक्तेनानुपानेन सुखमन्नं प्रजीर्यति | रोचनं बृंहणं वृष्यं दोषसङ्घातभेदनम् ||४३६|| तर्पणं मार्दवकरं श्रमक्लमहरं सुखम् | दीपनं दोषशमनं पिपासाच्छेदनं परम् ||४३७|| बल्यं वर्णकरं सम्यगनुपानं सदोच्यते |४३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 322 (438) · Śloka 439

ತದಾದೌ ಕರ್ಶಯೇತ್ಪೀತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇನ್ಮಧ್ಯಸೇವಿತಮ್ ||೪೩೮|| ಪಶ್ಚಾತ್ಪೀತಂ ಬೃಂಹಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |೪೩೯|

View original

तदादौ कर्शयेत्पीतं स्थापयेन्मध्यसेवितम् ||४३८|| पश्चात्पीतं बृंहयति तस्माद्वीक्ष्य प्रयोजयेत् |४३९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 323 (439) · Śloka 440

ಸ್ಥಿರತಾಂ ಗತಮಲ್ಕಿನ್ನಮನ್ನಮದ್ರವಪಾಯಿನಾಮ್ ||೪೩೯|| ಭವತ್ಯಾಬಾಧಜನನಮನುಪಾನಮತಃ ಪಿಬೇತ್ |೪೪೦|

View original

स्थिरतां गतमल्किन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ||४३९|| भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् |४४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 324 (440) · Śloka 441

ನ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ತೋ ರೋಗೇ ಚಾಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗೇ ||೪೪೦|| ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಃ ಪ್ರಸೇಕೀ ಚ ಯಸ್ಯ ಚೋಪಹತಃ ಸ್ವರಃ |೪೪೧|

View original

न पिबेच्छ्वासकासार्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ||४४०|| क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः |४४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442

ಪೀತ್ವಾಽಧ್ವಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನಗೇಯಸ್ವಪ್ನಾನ್ನ ಶೀಲಯೇತ್ ||೪೪೧|| ಪ್ರದೂಷ್ಯಾಮಾಶಯಂ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯ ಕಣ್ಠೋರಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್ | ಸ್ಯನ್ದಾಗ್ನಿಸಾದಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಮಯಾಞ್ಜನಯೇದ್ಬಹೂನ್ ||೪೪೨||

View original

पीत्वाऽध्वभाष्याध्ययनगेयस्वप्नान्न शीलयेत् ||४४१|| प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कण्ठोरसि स्थितम् | स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयाञ्जनयेद्बहून् ||४४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 326 (443) · Śloka 443

ಗುರುಲಾಘವಚಿನ್ತೇಯಂ ಸ್ವಭಾವಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ | ತಥಾ ಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಾನ್ನಕಾಲಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೪೪೩||

View original

गुरुलाघवचिन्तेयं स्वभावं नातिवर्तते | तथा संस्कारमात्रान्नकालांश्चाप्युत्तरोत्तरम् ||४४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 327 (444) · Śloka 444

ಮನ್ದಕರ್ಮಾನಲಾರೋಗ್ಯಾಃ ಸುಕುಮಾರಾಃ ಸುಖೋಚಿತಾಃ | ಜನ್ತವೋ ಯೇ ತು ತೇಷಾಂ ಹಿ ಚಿನ್ತೇಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೪೪೪||

View original

मन्दकर्मानलारोग्याः सुकुमाराः सुखोचिताः | जन्तवो ये तु तेषां हि चिन्तेयं परिकीर्त्यते ||४४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 328 (445) · Śloka 445

ಬಲಿನಃ ಖರಭಕ್ಷ್ಯಾ ಯೇ ಯೇ ಚ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಯೋ ನರಾಃ | ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ತೇಷಾಂ ನಾವಶ್ಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೪೪೫|| ಇತ್ಯನುಪಾನವರ್ಗಃ |

View original

बलिनः खरभक्ष्या ये ये च दीप्ताग्नयो नराः | कर्मनित्याश्च ये तेषां नावश्यं परिकीर्त्यते ||४४५|| इत्यनुपानवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 329 (446) · Śloka 446

ಅಥಾಹಾರವಿಧಿಂ ವತ್ಸ! ವಿಸ್ತರೇಣಾಖಿಲಂ ಶೃಣು |೪೪೬|

View original

अथाहारविधिं वत्स! विस्तरेणाखिलं शृणु |४४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 330 (446) · Śloka 446

ಆಪ್ತಾಸ್ಥಿತಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಶುಚಿ ಕಾರ್ಯಂ ಮಹಾನಸಮ್ ||೪೪೬||

View original

आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्यं महानसम् ||४४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 331 (447) · Śloka 447

ತತ್ರಾಪ್ತೈರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಕ್ಷ್ಯಮನ್ನಂ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಮ್ | ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಸುಸಙ್ಗುಪ್ತಂ ಸಮುಪಸ್ಥಾಪಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೪೪೭||

View original

तत्राप्तैर्गुणसम्पन्नं भक्ष्यमन्नं सुसंस्कृतम् | शुचौ देशे सुसङ्गुप्तं समुपस्थापयेद्भिषक् ||४४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 332 (448) · Śloka 448

ವಿಷಘ್ನೈರಗದೈಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ವ್ಯಜನೋದಕೈಃ | ಸಿದ್ಧೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಹತವಿಷಂ ಸಿದ್ಧಮನ್ನಂ ನಿವೇದಯೇತ್ ||೪೪೮||

View original

विषघ्नैरगदैः स्पृष्टं प्रोक्षितं व्यजनोदकैः | सिद्धैर्मन्त्रैर्हतविषं सिद्धमन्नं निवेदयेत् ||४४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457

ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮಾಹಾರಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಮ್ | ಘೃತಂ ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸೇ ದೇಯಂ, ಪೇಯಾ ದೇಯಾ ತು ರಾಜತೇ ||೪೪೯|| ಫಲಾನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ವೈ ದಲೇಷು ತು | ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಾನಿ ಸೌವರ್ಣೇಷು ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೪೫೦|| ಪ್ರದ್ರವಾಣಿ ರಸಾಂಶ್ಚೈವಂ ರಾಜತೇಷೂಪಹಾರಯೇತ್ | ಕಟ್ವರಾಣಿ ಖಡಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಾಞ್ಛೈಲೇಷು ದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೧|| ದದ್ಯಾತ್ತಾಮ್ರಮಯೇ ಪಾತ್ರೇ ಸುಶೀತಂ ಸುಶೃತಂ ಪಯಃ | ಪಾನೀಯಂ, ಪಾನಕಂ ಮದ್ಯಂ ಮೃನ್ಮಯೇಷು ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೨|| ಕಾಚಸ್ಫಟಿಕಪಾತ್ರೇಷು ಶೀತಲೇಷು ಶುಭೇಷು ಚ | ದದ್ಯಾದ್ವೈದೂರ್ಯಚಿತ್ರೇಷು ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ ||೪೫೩|| ಪುರಸ್ತಾದ್ವಿಮಲೇ ಪಾತ್ರೇ ಸುವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಮನೋರಮೇ | ಸೂದಃ ಸೂಪೌದನಂ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾನ್ ||೪೫೪|| ಫಲಾನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ | ತಾನಿ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೪೫೫|| ಪ್ರದ್ರವಾಣಿ ರಸಾಂಶ್ಚೈವ ಪಾನೀಯಂ ಪಾನಕಂ ಪಯಃ | ಖಡಾನ್ ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಪೇಯಾಂಶ್ಚ ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೫೬|| ಸರ್ವಾನ್ ಗುಡವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ | ಪುರಸ್ತಾತ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದ್ವಯೋರಪಿ ಚ ಮಧ್ಯತಃ ||೪೫೭||

View original

वक्ष्याम्यतः परं कृत्स्नामाहारस्योपकल्पनाम् | घृतं कार्ष्णायसे देयं, पेया देया तु राजते ||४४९|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्वै दलेषु तु | परिशुष्कप्रदिग्धानि सौवर्णेषु प्रकल्पयेत् ||४५०|| प्रद्रवाणि रसांश्चैवं राजतेषूपहारयेत् | कट्वराणि खडांश्चैव सर्वाञ्छैलेषु दापयेत् ||४५१|| दद्यात्ताम्रमये पात्रे सुशीतं सुशृतं पयः | पानीयं, पानकं मद्यं मृन्मयेषु प्रदापयेत् ||४५२|| काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषु शुभेषु च | दद्याद्वैदूर्यचित्रेषु रागषाडवसट्टकान् ||४५३|| पुरस्ताद्विमले पात्रे सुविस्तीर्णे मनोरमे | सूदः सूपौदनं दद्यात् प्रदेहांश्च सुसंस्कृतान् ||४५४|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च | तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ||४५५|| प्रद्रवाणि रसांश्चैव पानीयं पानकं पयः | खडान् यूषांश्च पेयांश्च सव्ये पार्श्वे प्रदापयेत् ||४५६|| सर्वान् गुडविकारांश्च रागषाडवसट्टकान् | पुरस्तात् स्थापयेत् प्राज्ञो द्वयोरपि च मध्यतः ||४५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 334 (458) · Śloka 459

ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಮತಿಮಾನ್ ಭೋಜನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಮ್ | ಭೋಕ್ತಾರಂ ವಿಜನೇ ರಮ್ಯೇ ನಿಃಸಮ್ಪಾತೇ ಶುಭೇ ಶುಚೌ ||೪೫೮|| ಸುಗನ್ಧಪುಷ್ಪರಚಿತೇ ಸಮೇ ದೇಶೇ ಚ ಭೋಜಯೇತ್ |೪೫೯|

View original

एवं विज्ञाय मतिमान् भोजनस्योपकल्पनाम् | भोक्तारं विजने रम्ये निःसम्पाते शुभे शुचौ ||४५८|| सुगन्धपुष्परचिते समे देशे च भोजयेत् |४५९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 335 (459) · Śloka 460

ವಿಶಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರೈಃ ಪಥ್ಯೈರಿಷ್ಟೈ ರಸಾದಿಭಿಃ ||೪೫೯|| ಮನೋಜ್ಞಂ ಶುಚಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಮಶನಂ ಹಿತಮ್ |೪೬೦|

View original

विशिष्टमिष्टसंस्कारैः पथ्यैरिष्टै रसादिभिः ||४५९|| मनोज्ञं शुचि नात्युष्णं प्रत्यग्रमशनं हितम् |४६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464

ಪೂರ್ವಂ ಮಧುರಮಶ್ನೀಯಾನ್ಮಧ್ಯೇಽಮ್ಲಲವಣೌ ರಸೌ ||೪೬೦|| ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೇಷಾನ್ ರಸಾನ್ ವೈದ್ಯೋ ಭೋಜನೇಷ್ವವಚಾರಯೇತ್ | ಆದೌ ಫಲಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ ದಾಡಿಮಾದೀನಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೪೬೧|| ತತಃ ಪೇಯಾಂಸ್ತತೋ ಭೋಜ್ಯಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚಿತ್ರಾಂಸ್ತತಃ ಪರಮ್ | ಘನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸಮಶ್ನೀಯಾತ್, ಕೇಚಿದಾಹುರ್ವಿಪರ್ಯಯಮ್ ||೪೬೨|| ಆದಾವನ್ತೇ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಚ ಭೋಜನಸ್ಯ ತು ಶಸ್ಯತೇ | ನಿರತ್ಯಯಂ ದೋಷಹರಂ ಫಲೇಷ್ವಾಮಲಕಂ ನೃಣಾಮ್ ||೪೬೩|| ಮೃಣಾಲಬಿಸಶಾಲೂಕಕನ್ದೇಕ್ಷುಪ್ರಭೃತೀನಿ ಚ | ಪೂರ್ವಂ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ಭಿಷಜಾ ನ ತು ಭುಕ್ತೇ ಕದಾಚನ ||೪೬೪||

View original

पूर्वं मधुरमश्नीयान्मध्येऽम्ललवणौ रसौ ||४६०|| पश्चाच्छेषान् रसान् वैद्यो भोजनेष्ववचारयेत् | आदौ फलानि भुञ्जीत दाडिमादीनि बुद्धिमान् ||४६१|| ततः पेयांस्ततो भोज्यान् भक्ष्यांश्चित्रांस्ततः परम् | घनं पूर्वं समश्नीयात्, केचिदाहुर्विपर्ययम् ||४६२|| आदावन्ते च मध्ये च भोजनस्य तु शस्यते | निरत्ययं दोषहरं फलेष्वामलकं नृणाम् ||४६३|| मृणालबिसशालूककन्देक्षुप्रभृतीनि च | पूर्वं योज्यानि भिषजा न तु भुक्ते कदाचन ||४६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 337 (465) · Śloka 466

ಸುಖಮುಚ್ಚೈಃ ಸಮಾಸೀನಃ ಸಮದೇಹೋಽನ್ನತತ್ಪರಃ | ಕಾಲೇ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ ||೪೬೫|| ಬುಭುಕ್ಷಿತೋಽನ್ನಮಶ್ನೀಯಾನ್ಮಾತ್ರಾವದ್ವಿದಿತಾಗಮಃ |೪೬೬|

View original

सुखमुच्चैः समासीनः समदेहोऽन्नतत्परः | काले सात्म्यं लघु स्निग्धमुष्णं क्षिप्रं द्रवोत्तरम् ||४६५|| बुभुक्षितोऽन्नमश्नीयान्मात्रावद्विदितागमः |४६६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468

ಕಾಲೇ ಪ್ರೀಣಯತೇ ಭುಕ್ತಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ನಂ ನ ಬಾಧತೇ ||೪೬೬|| ಲಘು ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಜೇತ್ ಪಾಕಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಬಲವಹ್ನಿದಮ್ | ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಂ ಪಾಕಂ ಯಾತ್ಯದೋಷಂ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ ||೪೬೭|| ಸುಖಂ ಜೀರ್ಯತಿ ಮಾತ್ರಾವದ್ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಚ |೪೬೮|

View original

काले प्रीणयते भुक्तं सात्म्यमन्नं न बाधते ||४६६|| लघु शीघ्रं व्रजेत् पाकं स्निग्धोष्णं बलवह्निदम् | क्षिप्रं भुक्तं समं पाकं यात्यदोषं द्रवोत्तरम् ||४६७|| सुखं जीर्यति मात्रावद्धातुसाम्यं करोति च |४६८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471

ಅತೀವಾಯತಯಾಮಾಸ್ತು ಕ್ಷಪಾ ಯೇಷ್ವೃತುಷು ಸ್ಮೃತಾಃ ||೪೬೮|| ತೇಷು ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಾಢ್ಯಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಾತರೇವ ತು | ಯೇಷು ಚಾಪಿ ಭವೇಯುಶ್ಚ ದಿವಸಾ ಭೃಶಮಾಯತಾಃ ||೪೬೯|| ತೇಷು ತತ್ಕಾಲವಿಹಿತಮಪರಾಹ್ಣೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ರಜನ್ಯೋ ದಿವಸಾಶ್ಚೈವ ಯೇಷು ಚಾಪಿ ಸಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೪೭೦|| ಕೃತ್ವಾ ಸಮಮಹೋರಾತ್ರಂ ತೇಷು ಭುಞ್ಜೀತ ಭೋಜನಮ್ |೪೭೧|

View original

अतीवायतयामास्तु क्षपा येष्वृतुषु स्मृताः ||४६८|| तेषु तत्प्रत्यनीकाढ्यं भुञ्जीत प्रातरेव तु | येषु चापि भवेयुश्च दिवसा भृशमायताः ||४६९|| तेषु तत्कालविहितमपराह्णे प्रशस्यते | रजन्यो दिवसाश्चैव येषु चापि समाः स्मृताः ||४७०|| कृत्वा सममहोरात्रं तेषु भुञ्जीत भोजनम् |४७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474

ನಾಪ್ರಾಪ್ತಾತೀತಕಾಲಂ ವಾ ಹೀನಾಧಿಕಮಥಾಪಿ ವಾ ||೪೭೧|| ಅಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಶರೀರೇ ಹ್ಯಲಘೌ ನರಃ | ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನವಾಪ್ನೋತಿ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಯಚ್ಛತಿ ||೪೭೨|| ಅತೀತಕಾಲಂ ಭುಞ್ಜಾನೋ ವಾಯುನೋಪಹತೇಽನಲೇ | ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿಪಚ್ಯತೇ ಭುಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಚ ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ||೪೭೩|| ಹೀನಮಾತ್ರಮಸನ್ತೋಷಂ ಕರೋತಿ ಚ ಬಲಕ್ಷಯಮ್ | ಆಲಸ್ಯಗೌರವಾಟೋಪಸಾದಾಂಶ್ಚ ಕುರುತೇಽಧಿಕಮ್ ||೪೭೪||

View original

नाप्राप्तातीतकालं वा हीनाधिकमथापि वा ||४७१|| अप्राप्तकालं भुञ्जानः शरीरे ह्यलघौ नरः | तांस्तान् व्याधीनवाप्नोति मरणं वा नियच्छति ||४७२|| अतीतकालं भुञ्जानो वायुनोपहतेऽनले | कृच्छ्राद्विपच्यते भुक्तं द्वितीयं च न काङ्क्षति ||४७३|| हीनमात्रमसन्तोषं करोति च बलक्षयम् | आलस्यगौरवाटोपसादांश्च कुरुतेऽधिकम् ||४७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 341 (475) · Śloka 476

ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದೋಷೈರೇತೈರ್ವಿವರ್ಜಿತಮ್ | ಯಥೋಕ್ತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮುಪಸೇವೇತ ಭೋಜನಮ್ ||೪೭೫|| ವಿಭಜ್ಯ ದೋಷಕಾಲಾದೀನ್ ಕಾಲಯೋರುಭಯೋರಪಿ |೪೭೬|

View original

तस्मात् सुसंस्कृतं युक्त्या दोषैरेतैर्विवर्जितम् | यथोक्तगुणसम्पन्नमुपसेवेत भोजनम् ||४७५|| विभज्य दोषकालादीन् कालयोरुभयोरपि |४७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478

ಅಚೋಕ್ಷಂ ದುಷ್ಟಮುತ್ಸೃಷ್ಟಂ ಪಾಷಾಣತೃಣಲೋಷ್ಟವತ್ ||೪೭೬|| ದ್ವಿಷ್ಟಂ ವ್ಯುಷಿತಮಸ್ವಾದು ಪೂತಿ ಚಾನ್ನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ | ಚಿರಸಿದ್ಧಂ ಸ್ಥಿರಂ ಶೀತಮನ್ನಮುಷ್ಣೀಕೃತಂ ಪುನಃ ||೪೭೭|| ಅಶಾನ್ತಮುಪದಗ್ಧಂ ಚ ತಥಾ ಸ್ವಾದು ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ |೪೭೮|

View original

अचोक्षं दुष्टमुत्सृष्टं पाषाणतृणलोष्टवत् ||४७६|| द्विष्टं व्युषितमस्वादु पूति चान्नं विवर्जयेत् | चिरसिद्धं स्थिरं शीतमन्नमुष्णीकृतं पुनः ||४७७|| अशान्तमुपदग्धं च तथा स्वादु न लक्ष्यते |४७८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 343 (478) · Śloka 478

ಯದ್ಯತ್ ಸ್ವಾದುತರಂ ತತ್ತದ್ವಿದಧ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೪೭೮||

View original

यद्यत् स्वादुतरं तत्तद्विदध्यादुत्तरोत्तरम् ||४७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480

ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದದ್ಭಿರಾಸ್ಯಂ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ | ವಿಶುದ್ಧೇ ರಸನೇ ತಸ್ಯ ರೋಚತೇಽನ್ನಮಪೂರ್ವವತ್ ||೪೭೯|| ಸ್ವಾದುನಾ ತಸ್ಯ ರಸನಂ ಪ್ರಥಮೇನಾತಿತರ್ಪಿತಮ್ | ನ ತಥಾ ಸ್ವಾದಯೇದನ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯಮನ್ತರಾ ||೪೮೦||

View original

प्रक्षालयेदद्भिरास्यं भुञ्जानस्य मुहुर्मुहुः | विशुद्धे रसने तस्य रोचतेऽन्नमपूर्ववत् ||४७९|| स्वादुना तस्य रसनं प्रथमेनातितर्पितम् | न तथा स्वादयेदन्यत्तस्मात् प्रक्षाल्यमन्तरा ||४८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 345 (481) · Śloka 481

ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಮುತ್ಸಾಹಂ ಹರ್ಷಣಂ ಸುಖಮ್ | ಸ್ವಾದು ಸಞ್ಜನಯತ್ಯನ್ನಮಸ್ವಾದು ಚ ವಿಪರ್ಯಯಮ್ ||೪೮೧||

View original

सौमनस्यं बलं पुष्टिमुत्साहं हर्षणं सुखम् | स्वादु सञ्जनयत्यन्नमस्वादु च विपर्ययम् ||४८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 346 (482) · Śloka 482

ಭುಕ್ತ್ವಾಽಪಿ ಯತ್ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಭೂಯಸ್ತತ್ ಸ್ವಾದು ಭೋಜನಮ್ |೪೮೨|

View original

भुक्त्वाऽपि यत् प्रार्थयते भूयस्तत् स्वादु भोजनम् |४८२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 347 (482) · Śloka 482

ಅಶಿತಶ್ಚೋದಕಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭುಞ್ಜಾನಶ್ಚಾನ್ತರಾ ಪಿಬೇತ್ ||೪೮೨||

View original

अशितश्चोदकं युक्त्या भुञ्जानश्चान्तरा पिबेत् ||४८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 348 (483) · Śloka 483

ದನ್ತಾನ್ತರಗತಂ ಚಾನ್ನಂ ಶೋಧನೇನಾಹರೇಚ್ಛನೈಃ | ಕುರ್ಯಾದನಿರ್ಹೃತಂ ತದ್ಧಿ ಮುಖಸ್ಯಾನಿಷ್ಟಗನ್ಧತಾಮ್ ||೪೮೩||

View original

दन्तान्तरगतं चान्नं शोधनेनाहरेच्छनैः | कुर्यादनिर्हृतं तद्धि मुखस्यानिष्टगन्धताम् ||४८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 349 (484) · Śloka 484

ಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ವರ್ಧತೇ ವಾಯುರ್ವಿದಗ್ಧೇ ಪಿತ್ತಮೇವ ತು | ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಕಫಶ್ಚಾಪಿ,... |೪೮೪|

View original

जीर्णेऽन्ने वर्धते वायुर्विदग्धे पित्तमेव तु | भुक्तमात्रे कफश्चापि,... |४८४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486

... ತಸ್ಮಾದ್ಭುಕ್ತೇರಿತಂ ಕಫಮ್ ||೪೮೪|| ಧೂಮೇನಾಪೋಹ್ಯ ಹೃದ್ಯೈರ್ವಾ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ | ಪೂಗಕಙ್ಕೋಲಕರ್ಪೂರಲವಙ್ಗಸುಮನಃಫಲೈಃ ||೪೮೫|| ಫಲೈಃ ಕಟುಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಮುಖವೈಶದ್ಯಕಾರಕೈಃ | ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಸಹಿತೈಃ ಸುಗನ್ಧೈರ್ವಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೪೮೬||

View original

... तस्माद्भुक्तेरितं कफम् ||४८४|| धूमेनापोह्य हृद्यैर्वा कषायकटुतिक्तकैः | पूगकङ्कोलकर्पूरलवङ्गसुमनःफलैः ||४८५|| फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारकैः | ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ||४८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 351 (487) · Śloka 487

ಭುಕ್ತ್ವಾ ರಾಜವದಾಸೀತ ಯಾವದನ್ನಕ್ಲಮೋ ಗತಃ | ತತಃ ಪಾದಶತಂ ಗತ್ವಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸಂವಿಶೇತ್ ||೪೮೭||

View original

भुक्त्वा राजवदासीत यावदन्नक्लमो गतः | ततः पादशतं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत् ||४८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 352 (488) · Śloka 488

ಶಬ್ದಾನ್ರೂಪಾನ್ರಸಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಶ್ಚ ಮನಸಃ ಪ್ರಿಯಾನ್ | ಭುಕ್ತವಾನುಪಸೇವೇತ ತೇನಾನ್ನಂ ಸಾಧು ತಿಷ್ಠತಿ ||೪೮೮||

View original

शब्दान्रूपान्रसान् गन्धान् स्पर्शांश्च मनसः प्रियान् | भुक्तवानुपसेवेत तेनान्नं साधु तिष्ठति ||४८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 353 (489) · Śloka 489

ಶಬ್ದರೂಪರಸಾ ಗನ್ಧಾಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚಾಪಿ ಜುಗುಪ್ಸಿತಾಃ | ಅಶುಚ್ಯನ್ನಂ ತಥಾ ಭುಕ್ತಮತಿಹಾಸ್ಯಂ ಚ ವಾಮಯೇತ್ ||೪೮೯||

View original

शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491

ಶಯನಂ ಚಾಸನಂ ವಾಽಪಿ ನೇಚ್ಛೇದ್ವಾಽಪಿ ದ್ರವೋತ್ತರಮ್ | ನಾಗ್ನ್ಯಾತಪೌ ನ ಪ್ಲವನಂ ನ ಯಾನಂ ನಾಪಿ ವಾಹನಮ್ ||೪೯೦|| ನ ಚೈಕರಸಸೇವಾಯಾಂ ಪ್ರಸಜ್ಯೇತ ಕದಾಚನ | ಶಾಕಾವರಾನ್ನಭೂಯಿಷ್ಠಮಮ್ಲಂ ಚ ನ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೪೯೧||

View original

शयनं चासनं वाऽपि नेच्छेद्वाऽपि द्रवोत्तरम् | नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ||४९०|| न चैकरससेवायां प्रसज्येत कदाचन | शाकावरान्नभूयिष्ठमम्लं च न समाचरेत् ||४९१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 355 (492) · Śloka 492

ಏಕೈಕಶಃ ಸಮಸ್ತಾನ್ ವಾ ನಾಧ್ಯಶ್ನೀಯಾದ್ರಸಾನ್ ಸದಾ |೪೯೨|

View original

एकैकशः समस्तान् वा नाध्यश्नीयाद्रसान् सदा |४९२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 356 (492) · Śloka 493

ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತೇ ತ್ವವಿವಿಕ್ತೇಽಗ್ನೌ ದ್ವಿರನ್ನಂ ನ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೪೯೨|| ಪೂರ್ವಭುಕ್ತೇ ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಭುಞ್ಜಾನೋ ಹನ್ತಿ ಪಾವಕಮ್ |೪೯೩|

View original

प्राग्भुक्ते त्वविविक्तेऽग्नौ द्विरन्नं न समाचरेत् ||४९२|| पूर्वभुक्ते विदग्धेऽन्ने भुञ्जानो हन्ति पावकम् |४९३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 357 (493) · Śloka 493

ಮಾತ್ರಾಗುರುಂ ಪರಿಹರೇದಾಹಾರಂ ದ್ರವ್ಯತಶ್ಚ ಯಃ ||೪೯೩||

View original

मात्रागुरुं परिहरेदाहारं द्रव्यतश्च यः ||४९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 358 (494) · Śloka 494

ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ನೈವ ಭುಞ್ಜೀತ ಮಾತ್ರಯಾ ವಾ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ | ದ್ವಿಗುಣಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ತೋಯಂ ಸುಖಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಜೀರ್ಯತಿ |೪೯೪|

View original

पिष्टान्नं नैव भुञ्जीत मात्रया वा बुभुक्षितः | द्विगुणं च पिबेत्तोयं सुखं सम्यक् प्रजीर्यति |४९४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 359 (494) · Śloka 494

ಪೇಯಲೇಹ್ಯಾದ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಗುರು ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥೋತ್ತರಮ್ ||೪೯೪||

View original

पेयलेह्याद्यभक्ष्याणां गुरु विद्याद्यथोत्तरम् ||४९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 360 (495) · Śloka 495

ಗುರೂಣಾಮರ್ಧಸೌಹಿತ್ಯಂ ಲಘೂನಾಂ ತೃಪ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ | ದ್ರವೋತ್ತರೋ ದ್ರವಶ್ಚಾಪಿ ನ ಮಾತ್ರಾಗುರುರಿಷ್ಯತೇ ||೪೯೫||

View original

गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां तृप्तिरिष्यते | द्रवोत्तरो द्रवश्चापि न मात्रागुरुरिष्यते ||४९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 361 (496) · Śloka 496

ದ್ರವಾಢ್ಯಮಪಿ ಶುಷ್ಕಂ ತು ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಪದ್ಯತೇ |೪೯೬|

View original

द्रवाढ्यमपि शुष्कं तु सम्यगेवोपपद्यते |४९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 362 (496) · Śloka 497

ವಿಶುಷ್ಕಮನ್ನಮಭ್ಯಸ್ತಂ ನ ಪಾಕಂ ಸಾಧು ಗಚ್ಛತಿ ||೪೯೬|| ಪಿಣ್ಡೀಕೃತಮಸಙ್ಕ್ಲಿನ್ನಂ ವಿದಾಹಮುಪಗಚ್ಛತಿ |೪೯೭|

View original

विशुष्कमन्नमभ्यस्तं न पाकं साधु गच्छति ||४९६|| पिण्डीकृतमसङ्क्लिन्नं विदाहमुपगच्छति |४९७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 363 (497) · Śloka 498

ಸ್ರೋತಸ್ಯನ್ನವಹೇ ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ತೌ ವಾ ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ||೪೯೭|| ವಿದಾಹಿ ಭುಕ್ತಮನ್ಯದ್ವಾ ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ನಂ ವಿದಹ್ಯತೇ |೪೯೮|

View original

स्रोतस्यन्नवहे पित्तं पक्तौ वा यस्य तिष्ठति ||४९७|| विदाहि भुक्तमन्यद्वा तस्याप्यन्नं विदह्यते |४९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 364 (498) · Śloka 498

ಶುಷ್ಕಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಹ್ನಿವ್ಯಾಪದಮಾವಹೇತ್ ||೪೯೮||

View original

शुष्कं विरुद्धं विष्टम्भि वह्निव्यापदमावहेत् ||४९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 365 (499) · Śloka 499

ಆಮಂ ವಿದಗ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ | ಅಜೀರ್ಣಂ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಚತುರ್ಥಂ ರಸಶೇಷತಃ ||೪೯೯||

View original

आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||४९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501

ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾದ್ವಿಷಮಾಶನಾದ್ವಾ ಸನ್ಧಾರಣಾತ್ ಸ್ವಪ್ನವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚ | ಕಾಲೇಽಪಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಲಘು ಚಾಪಿ ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ನ ಪಾಕಂ ಭಜತೇ ನರಸ್ಯ ||೫೦೦|| ಈರ್ಷ್ಯಾಭಯಕ್ರೋಧಪರಿಕ್ಷತೇನ ಲುಬ್ಧೇನ ಶುಗ್ದೈನ್ಯನಿಪೀಡಿತೇನ | ಪ್ರದ್ವೇಷಯುಕ್ತೇನ ಚ ಸೇವ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣಾಮಮೇತಿ ||೫೦೧||

View original

अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाद्वा सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||५००|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिक्षतेन लुब्धेन शुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक् परिणाममेति ||५०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503

ಮಾಧುರ್ಯಮನ್ನಂ ಗತಮಾಮಸಞ್ಜ್ಞಂ ವಿದಗ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ಗತಮಮ್ಲಭಾವಮ್ | ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಪಕ್ವಂ, ಭೃಶತೋದಶೂಲಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಮಾನದ್ಧವಿರುದ್ಧವಾತಮ್ ||೫೦೨|| ಉದ್ಗಾರಶುದ್ಧಾವಪಿ ಭಕ್ತಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ನ ಜಾಯತೇ ಹೃದ್ಗುರುತಾ ಚ ಯಸ್ಯ | ರಸಾವಶೇಷೇಣ ತು ಸಪ್ರಸೇಕಂ ಚತುರ್ಥಮೇತತ್ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯಜೀರ್ಣಮ್ ||೫೦೩||

View original

माधुर्यमन्नं गतमामसञ्ज्ञं विदग्धसञ्ज्ञं गतमम्लभावम् | किञ्चिद्विपक्वं, भृशतोदशूलं विष्टब्धमानद्धविरुद्धवातम् ||५०२|| उद्गारशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जायते हृद्गुरुता च यस्य | रसावशेषेण तु सप्रसेकं चतुर्थमेतत् प्रवदन्त्यजीर्णम् ||५०३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 368 (504) · Śloka 504

ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪ್ರಲಾಪೋ ವಮಥುಃ ಪ್ರಸೇಕಃ ಸದನಂ ಭ್ರಮಃ | ಉಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಮರಣಂ ಚಾಪ್ಯಜೀರ್ಣತಃ ||೫೦೪||

View original

मूर्च्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||५०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507

ತತ್ರಾಮೇ ಲಙ್ಘನಂ ಕಾರ್ಯಂ, ವಿದಗ್ಧೇ ವಮನಂ ಹಿತಮ್ | ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಸ್ವೇದನಂ ಪಥ್ಯಂ, ರಸಶೇಷೇ ಶಯೀತ ಚ ||೫೦೫|| ವಾಮಯೇದಾಶು ತಂ ತಸ್ಮಾದುಷ್ಣೇನ ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ | ಕಾರ್ಯಂ ವಾಽನಶನಂ ತಾವದ್ಯಾವನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭಜೇತ್ ||೫೦೬|| ಲಘುಕಾಯಮತಶ್ಚೈನಂ ಲಙ್ಘನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ | ಯಾವನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷತಃ ಪ್ರಾಣತಸ್ತಥಾ ||೫೦೭||

View original

तत्रामे लङ्घनं कार्यं, विदग्धे वमनं हितम् | विष्टब्धे स्वेदनं पथ्यं, रसशेषे शयीत च ||५०५|| वामयेदाशु तं तस्मादुष्णेन लवणाम्बुना | कार्यं वाऽनशनं तावद्यावन्न प्रकृतिं भजेत् ||५०६|| लघुकायमतश्चैनं लङ्घनैः समुपाचरेत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||५०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509

ಹಿತಾಹಿತೋಪಸಂಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸಮಶನಂ ಸ್ಮೃತಮ್ | ಬಹು ಸ್ತೋಕಮಕಾಲೇ ವಾ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ವಿಷಮಾಶನಮ್ ||೫೦೮|| ಅಜೀರ್ಣೇ ಭುಜ್ಯತೇ ಯತ್ತು ತದಧ್ಯಶನಮುಚ್ಯತೇ | ತ್ರಯಮೇತನ್ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ಬಹೂನ್ವ್ಯಾಧೀನ್ಕರೋತಿ ವಾ ||೫೦೯||

View original

हिताहितोपसंयुक्तमन्नं समशनं स्मृतम् | बहु स्तोकमकाले वा तज्ज्ञेयं विषमाशनम् ||५०८|| अजीर्णे भुज्यते यत्तु तदध्यशनमुच्यते | त्रयमेतन्निहन्त्याशु बहून्व्याधीन्करोति वा ||५०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 371 (510) · Śloka 510

ಅನ್ನಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಹಿ ನರಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ವೈ ಪರಿಪಾಕಮೇತಿ | ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಶೈತ್ಯೇನ ನಿಹನ್ತಿ ಪಿತ್ತಮಾಕ್ಲೇದಿಭಾವಾಚ್ಚ ನಯತ್ಯಧಸ್ತಾತ್ ||೫೧೦||

View original

अन्नं विदग्धं हि नरस्य शीघ्रं शीताम्बुना वै परिपाकमेति | तद्ध्यस्य शैत्येन निहन्ति पित्तमाक्लेदिभावाच्च नयत्यधस्तात् ||५१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 372 (511) · Śloka 511

ವಿದಹ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ತು ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ದಹ್ಯೇತ ಹೃತ್ಕೋಷ್ಠಗಲಂ ಚ ಯಸ್ಯ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಂ ಲೀಢ್ವಾಽಭಯಾಂ ವಾ ಸ ಸುಖಂ ಲಭೇತ ||೫೧೧||

View original

विदह्यते यस्य तु भुक्तमात्रे दह्येत हृत्कोष्ठगलं च यस्य | द्राक्षाभयां माक्षिकसम्प्रयुक्तां लीढ्वाऽभयां वा स सुखं लभेत ||५११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 373 (512) · Śloka 512

ಭವೇದಜೀರ್ಣಂ ಪ್ರತಿ ಯಸ್ಯ ಶಙ್ಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ಬಲಿನೋಽನ್ನಕಾಲೇ | ಪ್ರಾತಃ ಸಶುಣ್ಠೀಮಭಯಾಮಶಙ್ಕೋ ಭುಞ್ಜೀತ ಸಮ್ಪ್ರಾಶ್ಯ ಹಿತಂ ಹಿತಾರ್ಥೀ ||೫೧೨||

View original

भवेदजीर्णं प्रति यस्य शङ्का स्निग्धस्य जन्तोर्बलिनोऽन्नकाले | प्रातः सशुण्ठीमभयामशङ्को भुञ्जीत सम्प्राश्य हितं हितार्थी ||५१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 374 (513) · Śloka 513

ಸ್ವಲ್ಪಂ ಯದಾ ದೋಷವಿಬದ್ಧಮಾಮಂ ಲೀನಂ ನ ತೇಜಃಪಥಮಾವೃಣೋತಿ | ಭವತ್ಯಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ತದಾ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಯಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಂ ವಿಷವನ್ನಿಹನ್ತಿ ||೫೧೩||

View original

स्वल्पं यदा दोषविबद्धमामं लीनं न तेजःपथमावृणोति | भवत्यजीर्णेऽपि तदा बुभुक्षा या मन्दबुद्धिं विषवन्निहन्ति ||५१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525

ಅತ ಉರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗುಣಾನಾಂ ಕರ್ಮವಿಸ್ತರಮ್ | ಕರ್ಮಭಿಸ್ತ್ವನುಮೀಯನ್ತೇ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಗುಣಾಃ ||೫೧೪|| ಹ್ಲಾದನಃ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಶೀತೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಟ್ಸ್ವೇದದಾಹಜಿತ್ | ಉಷ್ಣಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಚನಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೫೧೫|| ಸ್ನೇಹಮಾರ್ದವಕೃತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲವರ್ಣಕರಸ್ತಥಾ | ರೂಕ್ಷಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಖರಃ ||೫೧೬|| ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಜೀವನೋ ಬಲ್ಯಃ ಸನ್ಧಾನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ಗುರುಃ | ವಿಶದೋ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಲೇದಾಚೂಷಣರೋಪಣಃ ||೫೧೭|| ದಾಹಪಾಕಕರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ರಾವಣೋ, ಮೃದುರನ್ಯಥಾ | ಸಾದೋಪಲೇಪಬಲಕೃದ್ಗುರುಸ್ತರ್ಪಣಬೃಂಹಣಃ ||೫೧೮|| ಲಘುಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲೇಖನೋ ರೋಪಣಸ್ತಥಾ | ದಶಾದ್ಯಾಃ ಕರ್ಮತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮವಿಶೇಷಣೈಃ ||೫೧೯|| ದಶೈವಾನ್ಯಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದ್ರವಾದೀಂಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಮೇ | ದ್ರವಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದನಃ, ಸಾನ್ದ್ರಃ ಸ್ಥೂಲಃ ಸ್ಯಾದ್ಬನ್ಧಕಾರಕಃ ||೫೨೦|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲವಜ್ಜ್ಞೇಯಃ ಕರ್ಕಶೋ ವಿಶದೋ ಯಥಾ | ಸುಖಾನುಬನ್ಧೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ಚ ಸುಗನ್ಧೋ ರೋಚನೋ ಮೃದುಃ ||೫೨೧|| ದುರ್ಗನ್ಧೋ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾದ್ಧೃಲ್ಲಾಸಾರುಚಿಕಾರಕಃ | ಸರೋಽನುಲೋಮನಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ, ಮನ್ದೋ ಯಾತ್ರಾಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೫೨೨|| ವ್ಯವಾಯೀ ಚಾಖಿಲಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪಾಕಾಯ ಕಲ್ಪತೇ | ವಿಕಾಸೀ ವಿಕಸನ್ನೇವಂ ಧಾತುಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ||೫೨೩|| ಆಶುಕಾರೀ ತಥಾಽಽಶುತ್ವಾದ್ಧಾವತ್ಯಮ್ಭಸಿ ತೈಲವತ್ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತು ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷು ಸ್ರೋತಃಸ್ವನುಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೫೨೪|| ಗುಣಾ ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇವಂ ಯಥಾವತ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ |೫೨೫|

View original

अत उर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गुणानां कर्मविस्तरम् | कर्मभिस्त्वनुमीयन्ते नानाद्रव्याश्रया गुणाः ||५१४|| ह्लादनः स्तम्भनः शीतो मूर्च्छातृट्स्वेददाहजित् | उष्णस्तद्विपरीतः स्यात्पाचनश्च विशेषतः ||५१५|| स्नेहमार्दवकृत् स्निग्धो बलवर्णकरस्तथा | रूक्षस्तद्विपरीतः स्याद्विशेषात् स्तम्भनः खरः ||५१६|| पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः | विशदो विपरीतोऽस्मात् क्लेदाचूषणरोपणः ||५१७|| दाहपाककरस्तीक्ष्णः स्रावणो, मृदुरन्यथा | सादोपलेपबलकृद्गुरुस्तर्पणबृंहणः ||५१८|| लघुस्तद्विपरीतः स्याल्लेखनो रोपणस्तथा | दशाद्याः कर्मतः प्रोक्तास्तेषां कर्मविशेषणैः ||५१९|| दशैवान्यान् प्रवक्ष्यामि द्रवादींस्तान्निबोध मे | द्रवः प्रक्लेदनः, सान्द्रः स्थूलः स्याद्बन्धकारकः ||५२०|| श्लक्ष्णः पिच्छिलवज्ज्ञेयः कर्कशो विशदो यथा | सुखानुबन्धी सूक्ष्मश्च सुगन्धो रोचनो मृदुः ||५२१|| दुर्गन्धो विपरीतोऽस्माद्धृल्लासारुचिकारकः | सरोऽनुलोमनः प्रोक्तो, मन्दो यात्राकरः स्मृतः ||५२२|| व्यवायी चाखिलं देहं व्याप्य पाकाय कल्पते | विकासी विकसन्नेवं धातुबन्धान् विमोक्षयेत् ||५२३|| आशुकारी तथाऽऽशुत्वाद्धावत्यम्भसि तैलवत् | सूक्ष्मस्तु सौक्ष्म्यात् सूक्ष्मेषु स्रोतःस्वनुसरः स्मृतः ||५२४|| गुणा विंशतिरित्येवं यथावत्परिकीर्तिताः |५२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 376 (525) · Śloka 525

ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಾಹಾರಗತಿನಿಶ್ಚಯಮ್ ||೫೨೫||

View original

सम्प्रवक्ष्याम्यतश्चोर्ध्वमाहारगतिनिश्चयम् ||५२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 377 (526) · Śloka 526

ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕೇ ದೇಹೇ ಹ್ಯಾಹಾರಃ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಃ | ವಿಪಕ್ವಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಮ್ಯಗ್ಗುಣಾನ್ ಸ್ವಾನಭಿವರ್ಧಯೇತ್ ||೫೨೬||

View original

पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः | विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ||५२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 378 (527) · Śloka 527

ಅವಿದಗ್ಧಃ ಕಫಂ, ಪಿತ್ತಂ ವಿದಗ್ಧಃ, ಪವನಂ ಪುನಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಕ್ವೋ ನಿಃಸಾರ ಆಹಾರಃ ಪರಿಬೃಂಹಯೇತ್ ||೫೨೭||

View original

अविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः | सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ||५२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 379 (528) · Śloka 528

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾಹಾರಮಲಃ ಸಾರಃ ಪ್ರಾಗೀರಿತೋ ರಸಃ |೫೨೮|

View original

विण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः |५२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 380 (528) · Śloka 528

ಸ ತು ವ್ಯಾನೇನ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರತರ್ಪಯೇತ್ ||೫೨೮||

View original

स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ||५२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 381 (529) · Śloka 529

ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಃ ಖೇಷು ಸ್ವೇದಃ ಸ್ಯಾನ್ನಖರೋಮ ಚ | ನೇತ್ರವಿಟ್ ತ್ವಕ್ಷು ಚ ಸ್ನೇಹೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ ||೫೨೯||

View original

कफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च | नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ||५२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531

ದಿವಾ ವಿಬುದ್ಧೇ ಹೃದಯೇ ಜಾಗ್ರತಃ ಪುಣ್ಡರೀಕವತ್ | ಅನ್ನಮಕ್ಲಿನ್ನಧಾತುತ್ವಾದಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಹಿತಂ ನಿಶಿ ||೫೩೦|| ಹೃದಿ ಸಮ್ಮೀಲಿತೇ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಸುಪ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ | ಕ್ಲಿನ್ನವಿಸ್ರಸ್ತಧಾತುತ್ವಾದಜೀರ್ಣೇ ನ ಹಿತಂ ದಿವಾ ||೫೩೧||

View original

दिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् | अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ||५३०|| हृदि सम्मीलिते रात्रौ प्रसुप्तस्य विशेषतः | क्लिन्नविस्रस्तधातुत्वादजीर्णे न हितं दिवा ||५३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 383 (532) · Śloka 532

ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಯೋಽನುಮತಂ ಮಹಾಮುನೇರ್ನೃಪರ್ಷಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಪಠೇದ್ಧಿ ಯತ್ನತಃ | ಸ ಭೂಮಿಪಾಲಾಯ ವಿಧಾತುಮೌಷಧಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ಚಾರ್ಹತಿ ಸೂರಿಸತ್ತಮಃ ||೫೩೨||

View original

इमं विधिं योऽनुमतं महामुनेर्नृपर्षिमुख्यस्य पठेद्धि यत्नतः | स भूमिपालाय विधातुमौषधं महात्मनां चार्हति सूरिसत्तमः ||५३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 46

ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೬|| ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ |

View original

इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां प्रथमं सूत्रस्थानं समाप्तम् |

🔊 Audio coming soon