Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதோऽந்நபாநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அந்நஂ ஶால்யாதி, பாநமநுபாநாதி, விதிர்விதாநஂ கல்பநஂ ப்ரகாரோ வா||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
தந்வந்தரிமபிவாத்ய ஸுஶ்ருத உவாச- ப்ராகபிஹிதஃ ‘ப்ராணிநாஂ புநர்மூலமாஹாரோ பலவர்ணௌஜஸாஂ ச, ஸ ஷட்ஸு ரஸேஷ்வாயத்தஃ, ரஸாஃ புநர்த்ரவ்யாஶ்ரயிணஃ,’ த்ரவ்யரஸகுணவீர்யவிபாகநிமித்தே ச க்ஷயவத்தீ தோஷாணாஂ ஸாம்யஂ ச, ப்ரஹ்மாதேரபி ச லோகஸ்யாஹாரஃ ஸ்தித்யுத்பத்திவிநாஶஹேதுஃ, ஆஹாராதேவாபிவத்திர்பலமாரோக்யஂ வர்ணேந்த்ரியப்ரஸாதஶ்ச, ததா ஹ்யாஹாரவைஷம்யாதஸ்வாஸ்த்யஂ; தஸ்யாஶிதபீதலீடகாதிதஸ்ய நாநாத்ரவ்யாத்மகஸ்யாநேகவிதவிகல்பஸ்யாநேகவிதப்ரபாவஸ்ய பதக் பதக்த்ரவ்யரஸகுணவீர்யவிபாககர்மாணீச்சாமி ஜ்ஞாதுஂ, ந ஹ்யநவபுத்தஸ்வபாவா பிஷஜஃ ஸ்வஸ்தாநுவத்திஂ ரோகநிக்ரஹணஂ ச கர்துஂ ஸமர்தாஃ; ஆஹாராயத்தாஶ்ச ஸர்வப்ராணிநோ யஸ்மாத்தஸ்மாதந்நபாநவிதிமுபதிஶது மே பகவாநித்யுக்தஃ ப்ரோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ- அத கலு வத்ஸ ஸுஶ்ருத! யதாப்ரஶ்நமுச்யமாநமுபதாரயஸ்வ- ||௩||
धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाच- प्रागभिहितः ‘प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च, स षट्सु रसेष्वायत्तः, रसाः पुनर्द्रव्याश्रयिणः,’ द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च, ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः, आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रियप्रसादश्च, तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यं; तस्याशितपीतलीढखादितस्य नानाद्रव्यात्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं, न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः; आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपानविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भगवान् धन्वन्तरिः- अथ खलु वत्स सुश्रुत! यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व- ||३||
🔊 Audio coming soon
அத ஶிஷ்யோ குருஂ ப்ரதி ப்ரஶ்நஂ குர்வந்நாஹ- தந்வந்தரிமித்யாதி| அபிவாத்ய நமஸ்கத்ய| உவாச உக்தவாந்| கிமுக்தவாநித்யாஹ- ப்ராகபிஹித இத்யாதி| மூலஂ காரணம்| ஸ இதி ஆஹாரஃ| நிமித்தே சேதி சகாராதிந்த்ரியார்தாஃ காலோ விஹாரஶ்சேதி த்ரயஂ ஸமுச்சீயதே| தோஷாணாமித்யுபலக்ஷணஂ, தேந தோஷதாத்வாதீநாமித்யர்தஃ| ஆஹாரஸ்ய ஸர்வாபேக்ஷணீயதாமாஹ- ப்ரஹ்மாதேரித்யாதி| ஸ்திதிஃ அவஸ்தாநம், உத்பத்திஃ ஜந்ம, விநாஶஃ ப்ரலயஃ; உத்பத்திஹேதுரபி ஸம்யகுபயோகாத் ப்ரதாநதாதூத்பத்தேஃ, விநாஶஹேதுஶ்ச மித்யோபயோகாத்; தேவாநாஂ ஸ்திதிஹேதுரேவ, ஜராயுஜாநாஂ ஸ்தித்யுத்பத்திவிநாஶாநாஂ த்ரயாணாமபி ஹேதுஃ; த்யாநாஹாரத்வேऽபி ப்ரஹ்மாதேர்யோகாதித்வாரேண தப்திஸம்பவாதமதப்ராஶார்தமாஹாரஃ| ஸ்திதிஹேதுதாமேவ விவண்வந்நாஹ- ஆஹாராதேவேத்யாதி| அபிவத்திஃ ஶரீரஸ்ய| பலமுத்ஸாஹோபசயலக்ஷணம்| ஆரோக்யஂ ஸ்வாஸ்த்யலக்ஷணம்| வர்ணோ கௌராதிஃ; இந்த்ரியாணாஂ ப்ரஸாதஃ ஸ்வஸ்வவிஷயக்ரஹணஸாமர்த்யம்| வைஷம்யம் அந்யதோபயோகஃ| அஸ்வாஸ்த்யஂ தோஷாதிவைஷம்யம்| தஸ்ய சாதுர்வித்யமாஹ- அஶிதேத்யாதி; அஶிதஂ போஜ்யமோதநாதி, பீதஂ பேயஂ க்ஷீராதி, லீடஂ லேஹ்யஂ மத்வாதி, காதிதஂ பக்ஷ்யஂ மோதகாதி| நாநாத்ரவ்யாத்மகஸ்யேதி பஹுவிதபதிவ்யாதித்ரவ்யாரப்தஸ்ய| அநேகவிதவிகல்பஸ்ய அநேகவிதா மண்டபேயாவிலேபீபக்தாதயோ விகல்பாஃ ப்ரகாரா யஸ்ய ஸ ததா| அநேகவிதப்ரபாவஸ்ய நாநாப்ரகாரஶக்திகஸ்ய| ந ஹீதி ஹி யஸ்மாதர்தே| அநவபுத்தஸ்வபாவா ஆஹாரஸ்யாஜ்ஞாதஸ்வரூபாஃ| பிஷஜோ வைத்யாஃ| மே மமேத்யர்தஃ| பகவாநிதி தந்வந்தரிஂ ப்ரதி பூஜாவசநம்| உத்தரமாஹ- இத்யுக்த இதி|- உக்தஃ பூர்வோக்தவசநைஃ ப்ரேரிதஃ| ப்ரோவாச உக்தவாந்| அதேதி மங்கலே| கலு வாக்யாலங்காரே||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
தத்ர, லோஹிதஶாலிகலமகர்தமகபாண்டுகஸுகந்தகஶகுநாஹதபுஷ்பாண்டகபுண்டரீகமஹாஶாலிஶீதபீருகரோத்ரபுஷ்பக- தீர்கஶூககாஞ்சநகமஹிஷமஹாஶூகஹாயநகதூஷகமஹாதூஷகப்ரபதயஃ ஶாலயஃ ||௪||
तत्र, लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्डरीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पक- दीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूकहायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः ||४||
🔊 Audio coming soon
தத்ரேத்யாதி| லோஹிதஶாலீ ரக்தஶாலிஃ; கலமோऽந்தர்வேத்யாஂ `கலவிஃ’ இதி லோகே; கர்தமக இதி ஸாதிஶயே பங்கே நிஷ்பத்யத இதி கர்தமகோ லோகதோऽவகந்தவ்யஃ; பாண்டுக இதி பாண்டுதுஷஃ பாண்டுஶூகஶ்ச பாண்டுகஃ; ஸுகந்தகோ தேவஶாலிஃ பாஞ்சாலே; ஶகுநாஹத உத்தரகுரோஃ ஸகாஶாத்தஂஸைராநீதஃ, அவந்த்யாஂ நகர்யாஂ ஸ ஏவ வக்ரநாம்நா ப்ரஸித்தஃ, மகததேஶே து ‘பாஶக’ இதி, வத்தவைத்யாஸ்து “த்வீபாந்தராத் ஸமாநீதோ கருடேந மஹாத்மநா| ஶகுநாஹதஃ ஸஶாலிஃ ஸ்யாத்கருடாபரநாமகஃ” இத்யாஹுஃ, புஷ்பாணீவ ஸுகந்தாநி ஸுகுமாராண்யண்டாநி தண்டுலாநி யஸ்ய ஸஃ புஷ்பாண்டகோ லோகதோऽவகந்தவ்யஃ; புண்டரீகஂ ஶ்வேதபத்மஂ தத்ஸதஶஃ ஸௌகுமார்யவர்ணஸௌரபைர்யஃ ஸஃ புண்டரீகோ தேவக்ரஹாதேவ பஹுபோஷநாமா; மஹாதண்டுலகோ மஹாஶாலிஃ; ஶீதாத்பிபேதீத்யேவஂ ஶீதபீருகோ லோகாதவகந்தவ்யஃ; ரோத்ரபுஷ்பாகாராஃ ஶூகா யஸ்ய ஸ ரோத்ரபுஷ்பகஃ; தீர்காஃ ஶூகா யஸ்ய ஸ தீர்கஶூகஃ; காஞ்சநகஃ ஸ்வர்ணஶாலிஃ; மஹிஷஶூகோ மத்யதேஶே ‘திலவாஸீ’ இதி ப்ரஸித்தஃ; ஹாயநகஃ ‘ஶங்குவாக’ இதி லோகே, ஜேஜ்ஜடஸ்து ‘கோடகபுச்ச’ இத்யாஹ; தூஷகமஹாதூஷகௌ லோகாதவகந்தவ்யௌ| ப்ரபதிக்ரஹணாத்யவகநைஷதாதயஃ| ஶாலய இதி அகண்டிதஶுக்லா ஹைமந்தாஃ, அந்யே து ‘கண்டிதஶுக்லா அகண்டிதஶுக்லாஶ்ச ஹைமந்தாஃ ஶாலயஃ, க்ரைஷ்மாஃ ஷஷ்டிகாஃ; ‘ப்ராயேண கர்பபாகாஃ ஷஷ்டிகாஃ’ இத்யந்யே; வார்ஷிகாஸ்து வ்ரீஹயஃ, ‘கண்டிதஶுக்லாஸ்து வ்ரீஹயஃ’ இத்யந்யே| அத்ர லோஹிதஶால்யாதயஸ்தேஷு தேஷு தேஶேஷு தைஸ்தைர்நாமபிஃ ப்ரஸித்தாஃ; ஏகமேவ ஹி த்ரவ்யஂ நாநாதேஶேஷு நாநாஶப்தைரபிதீயதே; யதா- பஹவோऽந்நஂ பக்தமாஹுஃ, தாக்ஷிணாத்யாஸ்து கூரமிதி; தத்ர தாக்ஷிணாத்யேஷு பக்தஸஞ்ஜ்ஞயைவ ப்ரஸித்தஸ்ததிதரேஷு புநஃ கூரஸஞ்ஜ்ஞேதி(?); தஸ்மாத்து ஶூகஶமீகுதாந்யாநி நாநாதேஶஜகஷீவலேப்யோ ஜ்ஞேயாநி, மகாஸ்து நாநாதேஶீயவ்யாதேப்யஃ, ஶாகுநிகேப்யஃ பக்ஷிணஃ, கந்தமூலபலாஶிப்யோ வநேசரதபஸ்விப்யஃ கந்தமூலபலாநி, ஶாகாநி து க்ராம்யாரண்யவாஸிப்யஃ, கதாந்நாநி து ஸூதேப்யஃ, பேஷஜத்ரவ்யாணி புநஃ க்ரய்யாணி வணிக்ப்யஃ, அக்ரேயாணி புநர்மூலாதீநி தாபஸவநேசரேப்ய இதி||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
மதுரா வீர்யதஃ ஶீதா லகுபாகா பலாவஹாஃ | பித்தக்நால்பாநிலகபாஃ ஸ்நிக்தா பத்தால்பவர்சஸஃ ||௫||
मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः | पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः ||५||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ஶாலீநாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- மதுரா இத்யாதி| பூர்வஂ ஹி `த்ரவ்யரஸகுணவீர்யவிபாககர்மாணீச்சாமி ஜ்ஞாதுஂ’ இத்யுக்தஂ, ததேவ தர்ஶயதி- தத்ர லோஹிதஶாலீத்யாதி யாவத் தூஷகமஹாதூஷகப்ரபதயஃ ஶாலய இதி த்ரவ்யநிர்தேஶஃ, `மதுரா’ இதி ரஸநிர்தேஶஃ, `வீர்யதஃ ஶீதா’ இதி வீர்யநிர்தேஶஃ, `லகுபாகா’ இதி பாகநிர்தேஶஃ, ஸ்நிக்தா’ இத்யாதி குணநிர்தேஶஃ, `பித்தக்நா’ இத்யாதி ஸ்வகர்மநிர்தேஶஃ| அல்பாநிலகபாஃ அல்பஂ வாதஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ ச குர்வந்தீத்யர்தஃ||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
தேஷாஂ லோஹிதகஃ ஶ்ரேஷ்டோ தோஷக்நஃ ஶுக்ரமூத்ரலஃ | சக்ஷுஷ்யோ வர்ணபலகத் ஸ்வர்யோ ஹத்யஸ்தஷாபஹஃ ||௬|| வ்ரண்யோ ஜ்வரஹரஶ்சைவ ஸர்வதோஷவிஷாபஹஃ |௭|
तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः | चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः ||६|| व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः |७|
🔊 Audio coming soon
லோஹிதஶாலிகுணமாஹ- தேஷாமித்யாதி| தோஷக்நஸ்த்ரிதோஷக்நஃ| ஸர்வதோஷேத்யாதி அத்ர தோஷஶப்தோ வ்யாதிஷு வர்ததே||௬||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
தஸ்மாதல்பாந்தரகுணாஃ க்ரமஶஃ ஶாலயோऽவராஃ ||௭||
तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः ||७||
🔊 Audio coming soon
ஶாலீநாஂ தாரதம்யமாஹ- தஸ்மாதித்யாதி| தஸ்மாத் லோஹிதஶாலேஃ| அல்பாந்தரகுணா இதி அல்பமந்தரஂ பேதஃ க்ரமேணாவரத்வேந யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| குணஶப்தஃ கர்மவாசீ| க்ரமஶோऽவரா இதி க்ரமாத் க்ரமாத்தீநா இத்யர்தஃ||௭||
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
ஷஷ்டிககாங்குகமுகுந்தகபீதகப்ரமோதககாகலகாஸநபுஷ்பகமஹாஷஷ்டிகசூர்ணககுரவககேதாரப்ரபதயஃ ஷஷ்டிகாஃ ||௮|| ரஸே பாகே ச மதுராஃ ஶமநா வாதபித்தயோஃ | ஶாலீநாஂ ச குணைஸ்துல்யா பஂஹணாஃ கபஶுக்ரலாஃ ||௯||
षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः ||८|| रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः | शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः ||९||
🔊 Audio coming soon
ஷஷ்டிகாநாஹ- ஷஷ்டிகேத்யாதி| அந்தே ஷஷ்டிகாபிதாநஂ ஸர்வேஷாஂ ஷஷ்டிகத்வஸூசநார்தம்| ஷஷ்டிகோ கௌரஷஷ்டிகஃ, முகுந்தககாகலகாஸநபுஷ்பககுரபககேதாராஃ கஷ்ணஷஷ்டிகாஃ, ஶேஷா கௌரகஷ்ணா இதி| ப்ரபதிக்ரஹணாச்சீநதுர்தரஶாரதாதயஃ| ஷஷ்டிகோ வ்ரீஹிபேத ஏவ, ‘ஷஷ்டிகோ வ்ரீஹிஷு ஶ்ரேஷ்ட’ இத்யுக்தத்வாத்; கிந்து வ்ரீஹிஶ்சிரபாகீ, ஷஷ்டிகஸ்து ஶீக்ரபாகீ||௮-௯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ஷஷ்டிகஃ ப்ரவரஸ்தேஷாஂ கஷாயாநுரஸோ லகுஃ | மதுஃ ஸ்நிக்தஸ்த்ரிதோஷக்நஃ ஸ்தைர்யகத்பலவர்தநஃ ||௧௦|| விபாகே மதுரோ க்ராஹீ துல்யோ லோஹிதஶாலிபிஃ |௧௧|
षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०|| विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११|
🔊 Audio coming soon
கௌரஷஷ்டிககுணமாஹ- ஷஷ்டிக இத்யாதி| ஸ்தைர்யகத் தேஹதார்ட்யகத், தாருண்யஸ்தாபகோ வா||௧௦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ஶேஷாஸ்த்வல்பாந்தராஸ்தஸ்மாத் ஷஷ்டிகாஃ க்ரமஶோ குணைஃ ||௧௧||
शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
ஶேஷாஸ்த்வித்யாதி| அல்பாந்தராஃ ஸ்தோகபேதா குணைஃ கத்வா| தஸ்மாத் கௌரஷஷ்டிகாத்||௧௧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
கஷ்ணவ்ரீஹிஶாலாமுகஜதுமுகநந்தீமுகலாவாக்ஷகத்வரிதககுக்குடாண்டகபாராவதகபாடலப்ரபதயோ வ்ரீஹயஃ ||௧௨||
कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरितककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
வ்ரீஹிவிஶேஷாநாஹ- கஷ்ணவ்ரீஹீத்யாதி| கஷ்ணவ்ரீஹிஃ கஷ்ணதுஷதண்டுலஃ , ஶாலாமுகஃ கஷ்ணஶுக்லாகாரதண்டுலஃ, ஜது லாக்ஷா ததாகதி முகஂ யஸ்யாஸௌ ஜதுமுகஃ, நந்தீமுகஃ ஆடீசஞ்சுஸதஶமுகதண்டுலஃ, லாவாக்ஷிஸதஶதண்டுலோ லாவாக்ஷஃ, ஷஷ்டிகவத்த்வரிதஂ பச்யத இதி த்வரிதகஃ, குக்குடாண்டாநீவ வர்ணேந வர்துலதயா ச தண்டுலா யஸ்ய ஸஃ குக்குடாண்டகஃ, பாராவதவச்சுக்லதண்டுலஃ பாராவதஃ, பாடலாபுஷ்பவர்ணவ்ரீஹிஃ பாடலஃ; ப்ரபதிக்ரஹணாத் கஞ்ஜரீடகஞ்ஜநகக்ஷௌமகாதயோ கஹ்யந்தே||௧௨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
கஷாயமதுராஃ பாகேऽமதுரா வீர்யதோऽஹிமாஃ | அல்பாபிஷ்யந்திநஸ்துல்யாஃ ஷஷ்டிகைர்பத்தவர்சஸஃ ||௧௩||
कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः | अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः ||१३||
🔊 Audio coming soon
கஷாயமதுரா ரஸே| அமதுராஃ பாகே கடுகா இத்யர்தஃ| வீர்யதோऽஹிமா உஷ்ணா இத்யர்தஃ| அல்பாபிஷ்யந்திந இதி பூர்வவத்| துல்யாஃ ஷஷ்டிகைரிதி ஏதேந குதாந்யேப்ய ஏஷாமுத்கர்ஷஃ ஸூச்யதே, ந து ஷஷ்டிகாநாஂ குணகாரிதா, சரகாத்யைஸ்த்ரிதோஷகாரித்வேந பாடலஸ்யோக்தத்வாத்| ‘அநார்ஷோऽயஂ பாடஃ’ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| ‘பாடலாஶப்தோ வ்ரீஹௌ ஸாமாந்யே விஶேஷே ச வர்தத இதி விஶேஷவாசிநஸ்த்ரிதோஷகர்தத்வஂ, ஸாமாந்யேந வ்ரோஹேஸ்தூக்த ஏவ குணஃ’ இதி கயீ| ‘யஸ்த்ரிதோஷகாரீ பாடலஸ்தத்ர ஜாத்யந்தரம், அயஂ து யதோக்தகுணஃ’ இதி ப்ரஹ்மதேவஃ||௧௩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
கஷ்ணவ்ரீஹிர்வரஸ்தேஷாஂ கஷாயாநுரஸோ லகுஃ | தஸ்மாதல்பாந்தரகுணாஃ க்ரமஶோ வ்ரீஹயோऽபரே ||௧௪||
कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः | तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे ||१४||
🔊 Audio coming soon
அத கஷ்ணவ்ரீஹிகுணமாஹ- கஷ்ணவ்ரீஹிரித்யாதி||௧௪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
தக்தாயாமவநௌ ஜாதாஃ ஶாலயோ லகுபாகிநஃ | கஷாயா பத்தவிண்மூத்ரா ரூக்ஷாஃ ஶ்லேஷ்மாபகர்ஷணாஃ ||௧௫||
दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः | कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
அத பூமித்வாரேண குணமாஹ- தக்தாயாமித்யாதி| தக்தாயாமவநௌ ஜாதா இதி தக்தபூமாவுத்பந்நாஃ||௧௫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ஸ்தலஜாஃ கபபித்தக்நாஃ கஷாயாஃ கடுகாந்வயாஃ | கிஞ்சித்ஸதிக்தமதுராஃ பவநாநலவர்தநாஃ ||௧௬||
स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः | किञ्चित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்தலஜா இத்யாதி| ஸ்தலஜா ஜாங்கலபூமிஸம்பவாஃ| ஸதிக்தமதுரா ஈஷத்திக்தமதுராஃ| பவநாநலவர்தநா இதி அத்ர கிஞ்சிச்சப்தஃ ஸம்பத்யதே||௧௬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
கைதாரா மதுரா வஷ்யா பல்யாஃ பித்தநிபர்ஹணாஃ | ஈஷத்கஷாயால்பமலா குரவஃ கபஶுக்ரலாஃ ||௧௭||
कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः | ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः ||१७||
🔊 Audio coming soon
கைதாரா இத்யாதி| கைதாரா அநூபஜா இத்யர்தஃ| வஷ்யாஃ ஶுக்ரவைரேசநிகாஃ| ஶுக்ரலாஃ ஶுக்ரவத்திகராஃ||௧௭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ரோப்யாதிரோப்யா லகவஃ ஶீக்ரபாகா குணோத்தராஃ | அதாஹிநோ தோஷஹரா பல்யா மூத்ரவிவர்தநாஃ ||௧௮||
रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः | अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ரோப்யாதிரோப்யகுணமாஹ- ரோப்யேத்யாதி| யே ஶாலய ஏகவாரமுத்பாட்யாஶ்வந்யத்ர ரோப்யந்தே தே ரோப்யாஃ, யே து த்விஸ்த்ரிர்வாऽந்யத்ர ரோப்யந்தே தேऽதிரோப்யாஃ| மூத்ரவிவர்தநா இதி அதாஹித்வாத், ‘மூத்ரலா’ இத்யேகே, அந்யே து ‘மூத்ரவிவர்தநா முத்ராபகர்ஷணாஃ ப்ரமேஹிணாஂ ஹிதா இத்யர்தஃ’||௧௮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ஶாலயஶ்சிந்நரூடா யே ரூக்ஷாஸ்தே பத்தவர்சஸஃ | திக்தாஃ கஷாயாஃ பித்தக்நா லகுபாகாஃ கபாபஹாஃ ||௧௯||
शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः | तिक्ताः कषायाः पित्तघ्ना लघुपाकाः कफापहाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
சிந்நரூடஶாலிகுணமாஹ- ஶாலய இத்யாதி| சிந்நரூடா இதி பூர்வஂ சிந்நாஃ பஶ்சாத்ரூடா இத்யர்தஃ||௧௯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
விஸ்தரேணாயமுத்திஷ்டஃ ஶாலிவர்கோ ஹிதாஹிதஃ |௨௦| இதி ஶாலிவர்கஃ |
विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः |२०| इति शालिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
உபஸஂஹாரமாஹ- விஸ்தரேணேத்யாதி| உத்திஷ்டஃ ஸங்க்ஷேபேணே கதிதஃ| அயஂ ஶாலிவர்கஃ, கிஂவிஶிஷ்டஃ ஶாலிவர்கஃ? விஸ்தரேண ஸஹ ஸவிஸ்தர இத்யர்தஃ| ஸவிஸ்தரதா ச வக்ஷ்யமாணஶ்லோகேந தர்ஶிதா| தத்யதா ‘தாந்யேந மாஂஸேஷு பலேஷு சைவ ஶாகேஷு சாநுக்தமிஹாப்ரமேயாத்’ இதி| அத்ர ஹி அப்ரமேயாதிதி ஆநந்த்யாதித்யர்தஃ|௨௦|
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
அத குதாந்யவர்கஃ | தத்வத் குதாந்யமுத்காதிமாஷாதீநாஂ ச வக்ஷ்யதே ||௨௦||
अथ कुधान्यवर्गः | तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
தத்வதித்யாதி| தத்வதிதி ஸவிஸ்தராணாமபி குதாந்யாநாஂ முத்காதீநாஂ மாஷாதீநாஂ சோத்தேஶேமாத்ரமேவ பவிஷ்யதீத்யர்தஃ| மாஷாதீநாஂ சேதி சகாரேண மாஂஸபலஶாகவர்கேஷு சோத்தேஶமாத்ரமேவ பவிஷ்யதீத்யநுக்தஂ ஸமுச்சீயதே| அநேந பாடேந முத்காதீநாஂ தாந்யத்வஂ ஸூச்யதே, தேந முத்காதயஃ ஶிம்பீதாந்யேஷு பட்யந்தே| குதாந்யேதி குத்ஸிதாநி குதாந்யாநி||௨௦||
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
கோரதூஷகஶ்யாமாகநீவாரஶாந்தநுவரகோத்தாலகப்ரியங்குமதூலிகாநந்தீமுகீ- குருவிந்தகவேதுகஸரபருகதோத(ய)பர்ணீமுகுந்தகவேணுயவப்ரபதயஃ குதாந்யவிஶேஷாஃ ||௨௧||
कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दीमुखी- कुरुविन्दगवेधुकसरबरुकतोद(य)पर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
குதாந்யாந்யாஹ- கோரதூஷகேத்யாதி| கோரதூஷகஃ கோத்ரவஃ; ஶ்யாமாகஸ்த்ரிவிதஃ- ஶ்யாமாகஃ, உஷ்ட்ரஶ்யாமாகஃ, ஹஸ்திஶ்யாமாகஶ்சேதி; ஶ்யாமாகஶப்தேந தோயஶ்யாமாக உச்யதே, உஷ்ட்ரஶ்யாமாகஃ ஸ்தூலஶ்யாமாகஃ , ஹஸ்திஶ்யாமாகஃ ஶ்யாமிகேதி லோகே; நீவார உலிகாதாந்யஂ, தத்த்விவிதம்- ஏகஂ தாந்யஸதஶவிடபஂ தாந்யக்ஷேத்ரஜஂ, த்விதீயஂ மஹாதலகாண்டஂ து ஸலிலஜஂ; தத்ர ஸலிலஜஂ ஸலிலவத்திமாத்ரஸ்தம்பப்ரரோஹஂ ரக்தஶூகஂ ச, ததேவ ‘ப்ரஶாந்திகா’ இதி தந்த்ராந்தரேऽபி பட்யதே; வரகோ வரடிகா ஶாகம்பரீபூமௌ ப்ராயஶஃ; உத்தாலகோ வநகோத்ரவஃ; ப்ரியங்குஃ `கங்குநிகா’ இதி லோகே; மதூலிகா மர்கடஹஸ்ததணஂ; தத்பேதோ நந்தீமுகீ; குருவிந்தகோ வ்ரீஹிகுருஃ; கவேதுகஸ்தணவிஶேஷஃ; ‘கலகோதூம’ இதி லோகே, தேஶாந்தரே து `கரல’ இதி லோகே, அந்யே து ப்ரபதிக்ரஹணாத்கவேதுகஶப்தஂ கஹ்ணந்தி; ஸரஃ ஸரகர்ணிகா; பருகஃ ‘பரு’ இதி லோகே, அந்யே து பருகஶப்தஂ ப்ரபதிக்ரஹணாத்கஹ்ணந்தி; தோதபர்ணீ தோயபர்ணீ ஸ்வநாமப்ரஸித்தா; முகுந்தோ முலுந்தஃ; வேணுயவோ வஂஶபலம்| ஶேஷாணி து வநசாரிப்யோ ஜ்ஞேயாநி| ப்ரபதிக்ரஹணேந ஜண்டீகர்மூடீஜோந்நலிகாதயஃ||௨௧||
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
உஷ்ணாஃ கஷாயமதுரா ரூக்ஷாஃ கடுவிபாகிநஃ | ஶ்லேஷ்மக்நா பத்தநிஸ்யந்தா வாதபித்தப்ரகோபணாஃ ||௨௨|| கஷாயமதுரஸ்தேஷாஂ ஶீதஃ பித்தாபஹஃ ஸ்மதஃ | கோத்ரவஶ்ச ஸநீவாரஃ ஶ்யாமாகஶ்ச ஸஶாந்தநுஃ ||௨௩||
उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः | श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः ||२२|| कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः | कोद्रवश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः ||२३||
🔊 Audio coming soon
உஷ்ணா இத்யாதி| பத்தநிஸ்யந்தா பத்தமூத்ராஃ| தேஷாமேவ கேஷாஞ்சித்வைஶேஷிகஂ குணமாஹ- கஷாயமதுரா இத்யாதி| ‘ஸகோரதூஷாஃ ஶ்யாமாகா நீவாரஶ்ச’ இதி கேசித் படந்தி| தத்ர பஹுவசநஂ ஶ்யாமாகாநாஂ த்ரிவிதத்வாத்||௨௨-௨௩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
கஷ்ணா ரக்தாஶ்ச பீதாஶ்ச ஶ்வேதாஶ்சைவ ப்ரியங்கவஃ | யதோத்தரஂ ப்ரதாநாஃ ஸ்யூ ரூக்ஷாஃ கபஹராஃ ஸ்மதாஃ ||௨௪||
कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः | यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
கங்குநீகுணமாஹ- குஷ்ணா இத்யாதி| ப்ராதாந்யஂ கபஹரத்வாதிகுணாபேக்ஷம்||௨௪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
மதூலீ மதுரா ஶீதா ஸ்நிக்தா நந்தீமுகீ ததா |௨௫|
मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा |२५|
🔊 Audio coming soon
மதூலிகாநந்தீமுகீகுணமாஹ- மதூலீத்யாதி| ததா மதுர ஶீதலஸ்நிக்தேத்யர்தஃ|௨௫|
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
விஶோஷீ தத்ர பூயிஷ்டஂ வருகஃ ஸமுகுந்தகஃ ||௨௫||
विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः ||२५||
🔊 Audio coming soon
வருகமுகுந்தகயோர்குணமாஹ- விஶோஷீத்யாதி| விஶோஷீ த்ரவதாதோஃ| பூயிஷ்டமதிஶயேந||௨௫||
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
ரூக்ஷா வேணுயவா ஜ்ஞேயா வீர்யோஷ்ணா கடுபாகிநஃ | பத்தமூத்ராஃ கபஹராஃ கஷாயா வாதகோபநாஃ ||௨௬||
रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः | बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
வேணுயவகுணமாஹ- ரூக்ஷா இத்யாதி| குதாந்யாநாஂ வார்கிககுணப்ரஸ்தாவே ‘பத்தநிஸ்யந்தா’ இத்யுக்தேऽபி வேணுயவா பத்தமூத்ரா இதி பதக்கத்ய யதுக்தஂ தததிஶ்யப்ரதிபாதநார்தம்||௨௬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
முத்கவநமுத்ககலாயமகுஷ்டமஸூரமங்கல்யசணகஸதீநத்ரிபுடகஹரேண்வாடகீப்ரபதயோ வைதலாஃ ||௨௭||
मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ஶமீதாந்யாநி குணகர்மப்யாஂ நிர்திஶந்நாஹ- முத்கேத்யாதி| முத்கா நாநாவிதா ஹரிதபீதகஷ்ணரக்தபேதேந; வநமுத்கஸ்து வநே ஜாயதே கஷ்ணமுத்க இதி ப்ரஸித்தஃ, `முத்கிகா’ இதி லோகே; கலாயாஸ்த்ரிபுடாஃ; மகுஷ்டகோ மோடஃ; மஸூரா த்விவிதாஃ- கஷ்ணாஃ பாண்டுராஶ்ச, தத்ர கஷ்ணவர்ணா மஸூராபிதாநாஃ, பாண்டுவர்ணா மங்கல்யகாபிதாநாஃ; சணகஃ ப்ரஸித்தஃ; ஸதீநோ வர்துலகஃ; ஸ்வல்பாஸ்த்ரிபுடாஃ; ஹரேணுஃ ஸ்வல்பவர்துலஃ; ஆடகீ துவரீ| வைதலா இதி ஏஷாஂ `வைதலா’ இதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ந புநரந்வயார்தேந வைதலஸஞ்ஜ்ஞா; ஏவஂ ஹி விதலாநாமிதி வைதலா இதி மாஷகுலத்தாதிஷ்வபி வைதலத்வஂ ஸ்யாத்; தேந “வல்லூரஂ மூலகஂ மத்ஸ்யாந் ஶுஷ்கஶாகாநி வைதலம்| வர்ஜயேச்சாலுகஂ குல்மீ மதுராணி பலாநி ச” இத்யாதிஷு வைதலத்வேந முத்காதிஷு நிஷேதஃ, தேந குல்மேஷு மாஷகுலத்தாதயோ ந நிஷித்யந்தே, ந ஹி தே வைதலாஃ||௨௭||
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
கஷாயமதுராஃ ஶீதாஃ கடுபாகா மருத்கராஃ | பத்தமூத்ரபுரீஷாஶ்ச பித்தஶ்லேஷ்மஹராஸ்ததா ||௨௮||
कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः | बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा ||२८||
🔊 Audio coming soon
வைதலாநாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி||௨௮||
Adhikarana 28 (29) · Śloka 29
நாத்யர்தஂ வாதலாஸ்தேஷு முத்கா தஷ்டிப்ரஸாதநாஃ | ப்ரதாநா ஹரிதாஸ்தத்ர வந்யா முத்கஸமாஃ ஸ்மதாஃ ||௨௯||
नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः | प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः ||२९||
🔊 Audio coming soon
முத்ககுணமாஹ- நாத்யர்தமித்யாதி||௨௯||
Adhikarana 29 (30) · Śloka 30
விபாகே மதுராஃ ப்ரோக்தா மஸூரா பத்தவர்சஸஃ |௩௦|
विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः |३०|
🔊 Audio coming soon
மஸூரகுணமாஹ- விபாக இத்யாதி|௩௦|
Adhikarana 30 (30) · Śloka 30
மகுஷ்டகாஃ கமிகராஃ... |௩௦|
मकुष्ठकाः कृमिकराः... |३०|
🔊 Audio coming soon
மகுஷ்டகுணமாஹ- மகுஷ்டகா இத்யாதி|௩௦|
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
... கலாயாஃ ப்ரசுராநிலாஃ ||௩௦||
... कलायाः प्रचुरानिलाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
கலாயகுணமாஹ- கலாயா இத்யாதி||௩௦||
Adhikarana 32 (31) · Śloka 31
ஆடகீ கபபித்தக்நீ நாதிவாதப்ரகோபணீ |௩௧|
आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी |३१|
🔊 Audio coming soon
ஆடகீகுணமாஹ- ஆடகீத்யாதி|௩௧|
Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32
வாதலாஃ ஶீதமதுராஃ ஸகஷாயா விரூக்ஷணாஃ ||௩௧|| கபஶோணிதபித்தக்நாஶ்சணகாஃ புஂஸ்த்வநாஶநாஃ | த ஏவ கதஸஂயுக்தாஸ்த்ரிதோஷஶமநாஃ பரம் ||௩௨||
वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः ||३१|| कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः | त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
சணககுணமாஹ- வாதலா இத்யாதி||௩௧-௩௨||
Adhikarana 34 (33) · Śloka 33
ஹரேணவஃ ஸதீநாஶ்ச விஜ்ஞேயா பத்தவர்சஸஃ |௩௩|
हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः |३३|
🔊 Audio coming soon
ஹரேணுஸதீநாவாஹ- ஹரேணவ இத்யாதி|௩௩|
Adhikarana 35 (33) · Śloka 33
தே முத்கமஸூராப்யாமந்யே த்வாத்மாநகாரகாஃ ||௩௩||
ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
தே முத்கமஸூரயோராத்மாநகரத்வமாஹ- த இத்யாதி| தே விநா| முத்கமஸூரயோஃ ஸ்வஜாத்யபேக்ஷயா ஆத்மாநநிஷேதஃ, ந புநஃ ஸர்வதாऽऽத்மாநநிஷேதஃ||௩௩||
Adhikarana 36 (34) · Śloka 34
மாஷோ குருர்பிந்நபுரீஷமூத்ரஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணவஷ்யோ மதுரோऽநிலக்நஃ | ஸந்தர்பணஃ ஸ்தந்யகரோ விஶேஷாத்பலப்ரதஃ ஶுக்ரகபாவஹஶ்ச ||௩௪||
माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः | सन्तर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च ||३४||
🔊 Audio coming soon
வைதலத்வேநாக்ராஹ்யாந் மாஷாதீநாஹ- மாஷ இத்யாதி| பிந்நபுரீஷமூத்ரோ த்ரவபுரீஷமூத்ரஃ| ஸந்தர்பணஸ்தப்திகரஃ| பலப்ரதஃ பலமுபசயஶக்திலக்ஷணம்| வஷ்யத்வஶுக்ரலத்வே ஸ்ருதிவத்திகரத்வேந| `பித்தகபாவஹஶ்ச’ இதி க்வசித்||௩௪||
Adhikarana 37 (35) · Śloka 35
கஷாயபாவாந்ந புரீஷபேதீ ந மூத்ரலோ நைவ கபஸ்ய கர்தா | ஸ்வாதுர்விபாகே மதுரோऽலஸாந்த்ரஃ ஸந்தர்பணஃ ஸ்தந்யருசிப்ரதஶ்ச ||௩௫||
कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता | स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्रः सन्तर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च ||३५||
🔊 Audio coming soon
ராஜமாஷாநாஹ- கஷாயேத்யாதி| அலஸாந்த்ரோ ராஜமாஷஃ| கஷாயரஸப்ரபாவாத் கபஹாரித்வமவஷ்யத்வஂ ச ஜ்ஞேயம்| ஸ்வாதுரிதி ரஸே||௩௫||
Adhikarana 38 (36) · Śloka 36
மாஷைஃ ஸமாநஂ பலமாத்மகுப்தமுக்தஂ ச காகாண்டபலஂ ததைவ |௩௬|
माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव |३६|
🔊 Audio coming soon
ஆத்மகுப்தகாகாண்டயோர்குணமாஹ- மாஷைரித்யாதி| ஆத்மகுப்தா கபிகச்சுஃ, தஸ்யாஃ பலமாத்மகுப்தம்| காகாண்டபலமஶ்வகஃ; கபிகச்சுஸதஶஶிம்பஃ காகாண்டஃ `ஶூகரஶிம்பீ’ இதி லோகே|௩௬|
Adhikarana 39 (36) · Śloka 36
ஆரண்யமாஷா குணதஃ ப்ரதிஷ்டா ரூக்ஷாஃ கஷாயா அவிதாஹிநஶ்ச ||௩௬||
आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च ||३६||
🔊 Audio coming soon
ஆரண்யமாஷகுணமாஹ- ஆரண்யமாஷா இத்யாதி| ஆரண்யமாஷாணாஂ ரூக்ஷத்வாவிதாஹித்வே ஸ்வஜாத்யபேக்ஷயா||௩௬||
Adhikarana 40 (37) · Śloka 37
உஷ்ணஃ குலத்தோ ரஸதஃ கஷாயஃ கடுர்விபாகே கபமாருதக்நஃ | ஶுக்ராஶ்மரீகுல்மநிஷூதநஶ்ச ஸாங்க்ராஹிகஃ பீநஸகாஸஹந்தா ||௩௭||
उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः | शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च साङ्ग्राहिकः पीनसकासहन्ता ||३७||
🔊 Audio coming soon
குலத்தாநாஹ- உஷ்ண இத்யாதி| உஷ்ணோ வீர்யேண| கபமாருதக்ந இதி கபமாருதௌ பிந்நௌ மிலிதௌ ச ஹந்தீத்யர்தஃ||௩௭||
Adhikarana 41 (38) · Śloka 38
ஆநாஹமேதோகுதகீலஹிக்காஶ்வாஸாபஹஃ ஶோணிதபித்தகச்ச | கபஸ்ய ஹந்தா நயநாமயக்நோ விஶேஷதோ வந்யகுலத்த உக்தஃ ||௩௮||
आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च | कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः ||३८||
🔊 Audio coming soon
வந்யகுலத்தமாஹ- ஆநாஹேத்யாதி| குதகீலா அர்ஶாஂஸி||௩௮||
Adhikarana 42 (39) · Śloka 40
ஈஷத்கஷாயோ மதுரஃ ஸதிக்தஃ ஸாங்க்ராஹிகஃ பித்தகரஸ்ததோஷ்ணஃ | திலோ விபாகே மதுரோ பலிஷ்டஃ ஸ்நிக்தோ வ்ரணே லேபந ஏவ பத்யஃ ||௩௯|| தந்த்யோऽக்நிமேதாஜநநோऽல்பமூத்ரஸ்த்வச்யோऽத கேஶ்யோऽநிலஹா குருஶ்ச |௪௦|
ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः साङ्ग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः | तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः ||३९|| दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च |४०|
🔊 Audio coming soon
திலமாஹ- ஈஷதித்யாதி| ஈஷத்கஷாயோऽநுரஸத்வேந, மதுரோ முக்யரஸத்வேந, ஈஷத்திக்தோऽநுரஸத்வேநைவ| வ்ரணே லேபந ஏவ பத்ய இதி ஏதேந திலாநாமாலேபந ஏவ வ்ரணே பத்யத்வம், அப்யவஹாரே புநரபத்யத்வமேவ; அந்யே புநஃ ‘ஸ்நிக்தோ வ்ரணே ஸர்வத ஏவ பத்யஃ’ இதி படந்தி, ஸர்வத இதி பஞ்சதஶதா ப்ரஸரப்ரதுஷ்டேஷ்வித்யர்தஃ, அந்யே து ‘த்விவ்ரணீயோக்தப்யோ தோஷஹந்தப்யோ லேபேப்யஃ ஸர்வேப்யஃ பத்யதம இத்யர்தஃ| தந்தேப்யோ ஹிதோ தந்த்யஃ| த்வசே ஹிதஸ்த்வச்யஃ| கேஶேப்யோ ஹிதஃ கேஶ்யஃ||௩௯||-
Adhikarana 43 (40) · Śloka 40
திலேஷு ஸர்வேஷ்வஸிதஃ ப்ரதாநோ மத்யஃ ஸிதோ ஹீநதராஸ்ததாऽந்யே ||௪௦||
तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये ||४०||
🔊 Audio coming soon
திலாநாமுத்தமமத்யமாதமத்வமாஹ- திலேஷ்வித்யாதி| அஸிதஃ கஷ்ணஃ| ஸிதஃ ஶ்வேதஃ| அந்யே இதி பீதஹரிதலோஹிதாஃ||௪௦||
Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42
யவஃ கஷாயோ மதுரோ ஹிமஶ்ச கடுர்விபாகே கபபித்தஹாரீ | வ்ரணேஷு பத்யஸ்திலவச்ச நித்யஂ ப்ரபத்தமூத்ரோ பஹுவாதவர்சாஃ ||௪௧|| ஸ்தைர்யாக்நிமேதாஸ்வரவர்ணகச்ச ஸபிச்சிலஃ ஸ்தூலவிலேகநஶ்ச | மேதோமருத்தட்ஹரணோऽதிரூக்ஷஃ ப்ரஸாதநஃ ஶோணிதபித்தயோஶ்ச ||௪௨||
यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी | व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः ||४१|| स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च | मेदोमरुत्तृड्हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ||४२||
🔊 Audio coming soon
யவமாஹ- யவ இத்யாதி| ஹிமஶ்சேதி சகாரஃ கஷாயாநந்தரஂ போத்தவ்யஃ; தேந மதுரரஸாச்சகாரஸமுச்சிதஂ கஷாயத்வஂ ஹீநமிதி ஜ்ஞேயம்| வ்ரணேஷு பத்யஸ்திலவதிதி திலோ யதா வ்ரணே லேபே வாதபித்தகபேஷு ச ஶஸ்யதே, ததா யவோऽபி| நித்யமிதி வசநேநாவிதக்தவிதக்தாபிந்நாஶுத்தத்வாத்யவஸ்தாஸ்வித்யர்தஃ; அந்யே து நித்யக்ரஹணேந வ்ரணே யவமப்யவஹாரேணாபி ஹிதமிச்சந்தி| ப்ரபத்தமூத்ரஃ அல்பமூத்ரஃ, அத ஏவ ப்ரமேஹிணாஂ ஹிதஃ| பஹுவாதவர்சா இதி வாதோऽத்ர குக்ஷிவாதோऽபிப்ரேதஃ, அந்யதா மேதோமருத்தட்ஹரண இதி விருத்யதே| ஸ்தைர்யஂ வயஃஸ்தாபநகாரித்வம்| மேதோமருத்தட்ஹரண இதி மேதோவாதஂ தஷ்ணாஂ ச ஹந்தீத்யர்தஃ; யதி வா மேதஸாऽऽவதோ மருந்மேதோமருத்தஂ ஸாவரணஂ ஹந்தி, ஸ்ரோதஃஶோதகத்வாத்; நிராவரணே து ரூக்ஷஶீதகஷாயகடுபாகைர்நாதிவர்தகோ நாதிப்ரத்யநீகஃ| ‘யவோऽகஷாயஃ’ இதி கேசித்; தத்ரேஷத்கஷாய இத்யர்தஃ||௪௧-௪௨||
Adhikarana 45 (43) · Śloka 43
ஏபிர்குணைர்ஹீநதரைஸ்து கிஞ்சித்வித்யாத்யவேப்யோऽதியவாநஶேஷைஃ |௪௩|
एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किञ्चिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः |४३|
🔊 Audio coming soon
அதியவகுணமாஹ- ஏபிரித்யாதி| அதியவா நிஃஶூகாஃ கஷ்ணாருணயவா ஏவ| அஶேஷைர்குணைரதியவாந் வித்யாதித்யர்தஃ| அந்யே து படந்தி- ‘யவேப்யோऽபி யவாநஶேஷாந்’ இதி| தத்ராதியவயவிகாதயோऽஶேஷஶப்தவாச்யாஃ| தத்ர யவிகா நிஃஶூகாஃ ஸ்வல்பாஃ|௪௩|
Adhikarana 46 (43) · Śloka 44
கோதூம உக்தோ மதுரோ குருஶ்ச பல்யஃ ஸ்திரஃ ஶுக்ரருசிப்ரதஶ்ச ||௪௩|| ஸ்நிக்தோऽதிஶீதோऽநிலபித்தஹந்தா ஸந்தாநகச்ச்லேஷ்மகரஃ ஸரஶ்ச |௪௪|
गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च ||४३|| स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च |४४|
🔊 Audio coming soon
கோதூமகுணமாஹ- கோதூம இத்யாதி| ஸ்திரோ வயஃஸ்தாபநகாரீ| ஸ்நிக்தோऽதிஶீத இத்யதிஶப்தஃ காகாக்ஷிகோலகவதுபயத்ராபி ஸம்பத்யதே| ஶ்லேஷ்மகர இதி நவகோதூமஃ, புராணகோதூமஸ்து வஸந்தேऽப்யுபயோகார்ஹத்வாந்ந ஶ்லேஷ்மகரஃ||௪௩||-
Adhikarana 47 (44) · Śloka 45
ரூக்ஷஃ கஷாயோ விஷஶோஷஶுக்ரபலாஸதஷ்டிக்ஷயகத்விதாஹீ ||௪௪|| கடுர்விபாகே மதுரஸ்து ஶிம்பஃ ப்ரபிந்நவிண்மாருதபித்தலஶ்ச |௪௫|
रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही ||४४|| कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च |४५|
🔊 Audio coming soon
ஸாமாந்யஶிம்பிகுணமாஹ- ரூக்ஷ இத்யாதி| `விஷஶோதமேஹ’ இதி கேசித் படந்தி||௪௪||-
Adhikarana 48 (45) · Śloka 46
ஸிதாஸிதாஃ பீதகரக்தவர்ணா பவந்தி யேऽநேகவிதாஸ்து ஶிம்பாஃ ||௪௫|| யதாதிதஸ்தே குணதஃ ப்ரதாநா ஜ்ஞேயாஃ கடூஷ்ணா ரஸபாகயோஶ்ச |௪௬|
सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः ||४५|| यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च |४६|
🔊 Audio coming soon
வர்ணவிஶேஷேண ஶிம்பாநாஂ குணமாஹ- ஸிதேத்யாதி| ஸிதாஃ ஶுக்லாஃ, அஸிதாஃ கஷ்ணாஃ| யதாதிதஸ்தே குணதஃ ப்ரதாநா இதி அஸிதாத் கஷ்ணாத் ஸிதஃ ப்ரதாநஃ, பீதாதஸிதஃ ப்ரதாநஃ, ரக்தாதபி பீதஃ| குணை ரஸவீர்யவிபாகலக்ஷணைஃ, ப்ரதாநாஃ ஶ்ரேஷ்டாஃ| அந்யே து ‘யதோதிதாஸ்தே குணதஸ்ததாऽऽர்த்ராஃ’ இதி படந்தி| அத்ராயமர்தஃ- யே ஶிம்பா யேந ப்ரகாரேண ரஸபாகயோருதிதாஸ்தே ததைவார்த்ரா ஜ்ஞேயாஃ, ந து ஶுஷ்காஃ||௪௫||-
Adhikarana 49 (46) · Śloka 47
ஸஹாத்வயஂ மூலகஜாஶ்ச ஶிம்பாஃ குஶிம்பிவல்லீப்ரபவாஸ்து ஶிம்பாஃ ||௪௬|| ஜ்ஞேயா விபாகே மதுரா ரஸே ச பலப்ரதாஃ பித்தநிபர்ஹணாஶ்ச |௪௭|
सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः ||४६|| ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च |४७|
🔊 Audio coming soon
ஸஹாத்வயமிதி ஸஹாத்வயஂ முத்கபர்ணீமாஷபர்ண்யௌ| மூலகஜாஶ்ச ஶிம்பா இதி மூலகஶிம்பீ| குஶிம்பீவல்லீ ஶுகஶிம்பீ| அந்யே து `மூலகபர்ணிகாஶ்ச’ இதி படந்தி; தத்ர மூலகபர்ணீ ஶோபாஞ்ஜநகஃ||௪௬||
Adhikarana 50 (47) · Śloka 48
விதாஹவந்தஶ்ச பஶஂ விரூக்ஷா விஷ்டப்ய ஜீர்யந்த்யநிலப்ரதாஶ்ச ||௪௭|| ருசிப்ரதாஶ்சைவ ஸுதுர்ஜராஶ்ச ஸர்வே ஸ்மதா வைதலிகாஸ்து ஶிம்பாஃ |௪௮|
विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च ||४७|| रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः |४८|
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ வைதலாநாஂ முத்காதீநாஂ ஸதீநாந்தாநாமார்த்ரஶிம்பீகுணமாஹ- விதாஹவந்தஶ்சேத்யாதி| விஷ்டப்ய ஜீர்யந்தி குடகுடாஶப்தஂ கத்வா பாகஂ கச்சந்தீத்யர்தஃ; அந்யே `ஸவாததோதஶூலாஂ மலஸ்யாப்ரவத்திஂ கத்வா பாகஂ கச்சந்தீத்யர்தஃ’| வைதலிகாஸ்து ஶிம்பா முத்காதீநாமார்த்ரபலிகாஃ| ஶுஷ்கநிர்கதத்வசாஂ து ப்ராகுக்த ஏவ குணஃ||௪௭||-
Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50
கடுர்விபாகே கடுகஃ கபக்நோ விதாஹிபாவாதஹிதஃ குஸும்பஃ ||௪௮|| உஷ்ணாऽதஸீ ஸ்வாதுரஸாऽநிலக்நீ பித்தோல்பணா ஸ்யாத் கடுகா விபாகே | பாகே ரஸே சாபி கடுஃ ப்ரதிஷ்டஃ ஸித்தார்தகஃ ஶோணிதபித்தகோபீ ||௪௯|| தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷஃ கபமாருதக்நஸ்ததாகுணஶ்சாஸிதஸர்ஷபோऽபி |௫௦|
कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः ||४८|| उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके | पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी ||४९|| तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्नस्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि |५०|
🔊 Audio coming soon
ஶமீதாந்யஸாமாந்யாதேவ குஸும்பாதஸீஸர்ஷபகுணமாஹ- கடுர்விபாகே இத்யாதி|- ரஸே ச பாகே ச கடுக இத்யர்தஃ| `மதுரோऽநிலக்நஃ’ இத்யந்யே படந்தி| ஸித்தார்தகஃ ஶ்வேதஸர்ஷபஃ| ரக்தஸர்ஷபகுணமாஹ- ததேத்யாதி| அஸிதஸர்ஷபோ ரக்தஸர்ஷபஃ||௪௮-௪௯||-
Adhikarana 52 (50) · Śloka 50
அநார்தவஂ வ்யாதிஹதமபர்யாகதமேவ ச | அபூமிஜஂ நவஂ சாபி ந தாந்யஂ குணவத் ஸ்மதம் ||௫௦||
अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च | अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
த்யாஜ்யமாஹ- அநார்தவமித்யாதி| அநார்தவம் அந்யர்துஜாதம்| வ்யாதிஹதஂ குங்குமாதிநா ஹதம்| அபர்யாகதம் அபக்வம்| அபூமிஜம் ஊஷரோபலகாதிஸவிஷபூமிஜஂ; ‘யஸ்ய தாந்யஸ்ய யா உசிதா பூமிஸ்ததோऽந்யத்ர பூமௌ ஜாதம்’ இத்யபரே| நவஂ சாபீதி சகாரேண நவஸ்யாநதிதோஷகாரிதா ஸூச்யதே| தாந்யஶப்தேந ஶூகஶமீதாந்யாநி கஹ்யந்தே||௫௦||
Adhikarana 53 (51) · Śloka 51
நவஂ தாந்யமபிஷ்யந்தி லகு ஸஂவத்ஸரோஷிதம் |௫௧|
नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
நவாதீநாஂ குணமாஹ- நவமித்யாதி| நவமிதி வர்ஷஂ யாவத்| அபிஷ்யந்தி தோஷதாதுமலஸ்ரோதஸாஂ க்லேதப்ராப்திஜநநம்| லகு ஸஂவத்ஸரோஷிதமிதி லகு புராணமிதி வாச்யேऽத்ர ‘ஸஂவத்ஸரோஷிதம்’ இதி யத் கரோதி தஜ்ஜ்ஞாபயதி- ப்ரதமவர்ஷாதூர்த்வஂ த்விதீயஂ வர்ஷஂ யாவத் புராணஂ குணவச்ச பவதி, ததூர்த்வஂ து நீரஸத்வாந்ந குணகரமிதி| உக்தஂ ச- “வர்ஷோஷிதஂ ஸர்வதாந்யஂ பரித்யஜதி கௌரவம்| ந து த்யஜதி தத்வீர்யஂ க்ரமஶோ விஜஹாதி தத்” இதி; ‘மாஷசணகாதயஸ்து நூதநா ஏவ ஸ்வகார்யகரணஸமர்தாஃ’ இத்யேகே|௫௧|
Adhikarana 54 (51) · Śloka 51
விதாஹி குரு விஷ்டம்பி விரூடஂ தஷ்டிதூஷணம் ||௫௧||
विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
விரூடமாஹ- விதாஹீத்யாதி| விரூடம் அங்குரஜநநஶக்திரஹிதமித்யர்தஃ, அந்யே `விரூடமங்குரிதம்’ இத்யாஹுஃ, ஈஷத்பஷ்டஂ சணகமுத்காதிவிரூடமாஹுரபரே||௫௧||
Adhikarana 55 (52) · Śloka 52
ஶால்யாதேஃ ஸர்ஷபாந்தஸ்ய விவிதஸ்யாஸ்ய பாகஶஃ | காலப்ரமாணஸஂஸ்காரமாத்ராஃ ஸம்பரிகீர்திதாஃ ||௫௨|| இதி குதாந்யவர்கஃ |
शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः | कालप्रमाणसंस्कारमात्राः सम्परिकीर्तिताः ||५२|| इति कुधान्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
உபஸஂஹாரமாஹ- ஶால்யாதேரித்யாதி| பாகஶஃ காலப்ரமாணஂ ஸஂவத்ஸரோஷிதமித்யநேநோக்தம்| ஸஂஸ்காரோ யதா- குரோரபி வ்ரீஹேஃ ஸஂஸ்காரவஶால்லாஜா லகவஃ, மாத்ரா புநரக்நிபலாபேக்ஷிணீ ஹீநா மத்யமோத்தமா சேதி| ``லகு பத்யதமஂ ப்ரோக்தஂ குர்வபத்யதமஂ ஸ்மதம்| யத்யதாகச்சதி க்ஷிப்ரஂ தத்தல்லகுதரஂ ஸ்மதம்’’- இதி| குதாந்யவர்கஃ||௫௨||
Adhikarana 56 (53) · Śloka 53
அத மாஂஸவர்கஃ | அத ஊர்த்வஂ மாஂஸவர்காநுபதேக்ஷ்யாமஃ; தத்யதா- ஜலேஶயா, ஆநூபா, க்ராம்யாஃ, க்ரவ்யபுஜ, ஏகஶபா, ஜாங்கலாஶ்சேதி ஷண்மாஂஸவர்கா பவந்தி | ஏதேஷாஂ வர்காணாமுத்தரோத்தரா ப்ரதாநதமாஃ | தே புநர்த்விவிதா ஜாங்கலா ஆநூபாஶ்சேதி | தத்ர ஜாங்கலவர்கோऽஷ்டவிதஃ | தத்யதா- ஜங்காலா, விஷ்கிராஃ, ப்ரதுதா, குஹாஶயாஃ, ப்ரஸஹாஃ, பர்ணமகா, பிலேஶயா, க்ராம்யாஶ்சேதி | தேஷாஂ ஜங்காலவிஷ்கிரௌ ப்ரதாநதமௌ ||௫௩||
अथ मांसवर्गः | अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः; तद्यथा- जलेशया, आनूपा, ग्राम्याः, क्रव्यभुज, एकशफा, जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति | एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधानतमाः | ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति | तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः | तद्यथा- जङ्घाला, विष्किराः, प्रतुदा, गुहाशयाः, प्रसहाः, पर्णमृगा, बिलेशया, ग्राम्याश्चेति | तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
அந்நஂ பக்தரூபஂ சோக்தஂ, ப்ரதாநவ்யஞ்ஜநஂ மாஂஸமாஹ- தத்யதேத்யாதி| ஜலேஶயாஃ கோஶஸ்தாஃ பாதிநோ மத்ஸ்யாஶ்ச; ஆநூபாஃ கூலசராஃ ப்லவாஶ்ச; க்ராம்யஶப்தேநைகஶபஶப்தேந ச க்ராம்யாஃ, ஶபஃ குரஃ; க்ரவ்யபுக்ஶப்தேந ச குஹாஶயாஃ ப்ரஸஹாஶ்ச, க்ரவ்யஂ மாஂஸஂ; ஜாங்கலஶப்தேந ஜங்காலவிஷ்கிரப்ரதுதபர்ணமகபிலேஶயா இதி த்ரயோதஶ பேதாஃ ஷட்ஸ்வேவாந்தர்பூதாஃ| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஷட்ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ ஷட்க்ரஹணஂ ப்ரதுதாதிபேதா ஏதேஷ்வேவாவருத்யந்தே, தேந ஷட்வர்கா இதி நியமார்தம்; `அந்யேऽபி ஜங்காலாதிபேதா பவிஷ்யந்தீதி ஸூசநார்தம்’ இத்யபரே| அயஂ ஷோடா பேதஃ ஸங்க்ஷேபேணோத்தரோத்தரப்ராதாந்யஜ்ஞாபநாய| வர்காணாமுத்தரோத்தரப்ராதாந்யமாஹ- ஏதேஷாமித்யாதி| புநர்த்வைவித்யமாஹ- தே புநரித்யாதி| த்வைவித்யகதநஂ ஜாங்கலத்வேநாநூபத்வேந ச வக்ஷ்யமாணபேதாநாஂ குணாநுகமாய| ஜாங்கலஸ்யாஷ்டவிதத்வமாஹ- தத்ரேத்யாதி| தே ஸர்வேऽத்ரைவ வக்ஷ்யந்தே| தேஷாஂ மத்யே கஸ்ய ப்ராதாந்யமித்யாஹ- தேஷாமித்யாதி| `ஜாங்கலவிஷ்கிரௌ’ இதி க்வசித்||௫௩||
Adhikarana 57 (54) · Śloka 54
தாவேணஹரிணர்க்ஷகுரங்ககராலகதமாலஶரபஶ்வதஂஷ்ட்ராபஷதசாருஷ்கரமகமாதகாப்ரபதயோ ஜங்காலா மகாஃ கஷாயா மதுரா லகவோ வாதபித்தஹராஸ்தீக்ஷ்ணா ஹத்யா பஸ்திஶோதநாஶ்ச ||௫௪||
तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च ||५४||
🔊 Audio coming soon
ஜங்காலவிஷ்கிராவாஹ- தாவேணேத்யாதிநா| தாவிதி யௌ ஜங்காலவிஷ்கிரௌ கத்யேதே இத்யர்தஃ| ஏணஃ கஷ்ணஹரிணஃ, ஹரிணோ கௌரஹரிணஃ, க்ஷோ நீலாண்டஃ `ரோரு’ இதி ப்ரஸித்தஃ, குரங்கஶ்சதுரகதிஃ `சதுரங்க’ இதி லோகே, கராலோऽதோநிஷ்க்ராந்ததந்தோ ஹிமவதாதிபர்வதேஷு `கஸ்தூரீமக’ இதி லோகே, கதமாலா பஹவஃ ஸங்காதசாரிணோ மகா தேஶாந்தரே லோகாதவகந்தவ்யாஃ, ஶரபோऽஷ்டாபத உஷ்ட்ரப்ரமாணோ மஹாஶங்கஃ பஷ்டகதசதுஷ்பாதஃ காஶ்மீரே ப்ரஸித்தஃ, ஶ்வதஂஷ்ட்ரஶ்சதுர்தஷ்ட்ரோऽதிதுஷ்டஃ `கர்கடக’ இதி கார்திகபுரே, பஷதோ பிந்துசித்ரிதஃ `சித்தல’ இதி லோகே, சாருஷ்கஶ்சாருஶரீரஃ, ஸ்வல்பதநுர்மகபேத ஏவ, மகமாதகா அல்பா பதூதரா சதுரங்கஸ்த்ரீ `மேதலீ’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாத் கோட்டகாரகராமாதயஃ| ஜங்காலா இதி ப்ரஶஸ்தஜங்காவந்தஃ| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கஷாயா இத்யாதி| தீக்ஷ்ணா இதி தீக்ஷ்ணகுணகர்மகரத்வாத்| பஸ்திஶோதநா இதி அஶ்மரீஶர்கராமூத்ரகச்ச்ரமூத்ராகாதாதிஷு பத்யாஃ, மூத்ரவிரேககாரிண இத்யர்தஃ||௫௪||
Adhikarana 58 (55) · Śloka 55
கஷாயமதுரோ ஹத்யஃ பித்தாஸக்கபரோகஹா | ஸங்க்ராஹீ ரோசநோ பல்யஸ்தேஷாமேணோ ஜ்வராபஹஃ ||௫௫||
कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा | सङ्ग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः ||५५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே கஷ்ணஹரிணகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி| ஏணஸ்ய ஷட்ரஸத்வேऽபி கஷாயமதுரோத்கடத்வாத் கஷாயமதுர இத்யுக்தம்||௫௫||
Adhikarana 59 (56) · Śloka 56
மதுரோ மதுரஃ பாகே தோஷக்நோऽநலதீபநஃ | ஶீதலோ பத்தவிண்மூத்ர ஸுகந்திர்ஹரிணோ லகுஃ ||௫௬||
मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः | शीतलो बद्धविण्मूत्र सुगन्धिर्हरिणो लघुः ||५६||
🔊 Audio coming soon
கௌரஹரிணகுணமாஹ- மதுர இத்யாதி| பத்தவிண்மூத்ர இதி ஏதேநாதீஸாரிணாஂ ப்ரமேஹிணாஂ ச ஹித இத்யுக்தம்; ஏணஸ்து ப்ரமேஹிணாமஹிதஃ பஸ்திஶோதநத்வாத்||௫௬||
Adhikarana 60 (57) · Śloka 57
ஏணஃ கஷ்ணஸ்தயோர்ஜ்ஞேயோ ஹரிணஸ்தாம்ர உச்யதே | யோ ந கஷ்ணோ ந தாம்ரஶ்ச குரங்கஃ ஸோऽபிதீயதே ||௫௭||
एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते | यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
ஸூத்ரேணைணஹரிணயோர்பேதமாஹ- ஏண இத்யாதி||௫௭||
Adhikarana 61 (58) · Śloka 58
ஶீதாऽஸக்பித்தஶமநீ விஜ்ஞேயா மகமாதகா | ஸந்நிபாதக்ஷயஶ்வாஸகாஸஹிக்காருசிப்ரணுத் ||௫௮||
शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका | सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
மகமாதகாமாஹ- ஶீதேத்யாதி||௫௮||
Adhikarana 62 (59) · Śloka 60
லாவதித்திரிகபிஞ்ஜலவர்தீரவர்திகாவர்தகநப்தகாவார்தீகசகோரகலவிங்கமயூரக்ரகரோபசக்ர- குக்குடஸாரங்கஶதபத்ரகுதித்திரிகுருவாஹகயவாலகப்ரபதயஸ்த்ர்யாஹலா விஷ்கிராஃ ||௫௯|| லகவஃ ஶீதமதுராஃ கஷாயா தோஷநாஶநாஃ |௬௦|
लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्र- कुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्याहला विष्किराः ||५९|| लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः |६०|
🔊 Audio coming soon
லாவஃ ப்ரஸித்தஃ; தித்திரிஃ கஷ்ணதித்திரிஶ்சித்ரபக்ஷஃ; கபிஞ்ஜலோ கௌரதித்திரிஃ; வர்தீரஃ கபிஞ்ஜலாநூகஃ கபிஞ்ஜலாதல்போ வர்திகாதஃ கிஞ்சிந்மஹாந் வர்திகாஸதஶ ஏவ, `கர்கரா’ இதி லோகே; வர்திகாவர்திகௌ தத்பேதௌ; நப்தகா லோகே குடுருகாபிதா ஹூங்காரகாரிண்யல்பா பாண்டுரோதரா; வார்தீகா வர்திசடகாஃ ஸ்வல்பாஃ ஸங்காதசாரிணஃ `வகேடா’ இதி லோகே; சகோரோ ரக்தாக்ஷோ விஷஸூசகஃ ஸ்வநாம்நா க்யாதஃ; கலவிங்கஃ காலசடகோ பங்கராஜாத்பிந்நஃ, அபரே பங்கராஜமாஹுஃ, அந்யே து ரக்தஶிரஸஂ கஷ்ணக்ரீவஂ க்ராமசடகாகாரஂ கலவிங்கமாஹுஃ; மயூரஃ ப்ரஸித்தஃ; க்ரகரோ லாவாந்தகோ கபிஞ்ஜலாத் ஸ்தூலஃ, `கயர’ இதி லோகே; உபசக்ரஃ க்ரகரபேதஃ கஶசஞ்சுர்மதாவிலஃ; குக்குடஃ ப்ரஸித்தஃ; ஸாரங்கஶ்சாதகஃ, அந்யே கஷ்ணகர்புரஶ்சாதகாகாரோ விஷ்கிரஃ; ஶதபத்ரோ தார்வாகாடஃ, `காஷ்டகுட்டக’ இதி லோகே; குதித்திரிஸ்தித்திரிபேதஃ பாண்டுஃ கபிலஃ; குருவாஹகஃ குருகுருகஃ; யவாலகோ யவகுடுருகஃ| ப்ரபதிக்ரஹணேநைவஞ்ஜாதீயாஃ| விகீர்ய பக்ஷயந்தீதி விஷ்கிராஃ; த்ரிபிஶ்சரணயுகலசஞ்சுபிராஹலந்தி விலிகந்தீதி த்ர்யாஹலாஃ| ஏதேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- லகவஃ ஶீதமதுரா இத்யாதி| அந்யே லாவாதிவர்திகாதிவர்கயோர்குணாஞ் ஶ்லோகேந படந்தி- “வர்கௌ ஸ்வாதுரஸாவேதௌ கஷாயாநுரஸௌ லகூ| வாதபித்தஹரௌ நாதிஶீதலௌ பஸ்திஶோதநௌ” இதி; அத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௫௯||-
Adhikarana 63 (60) · Śloka 60
ஸங்க்ராஹீ தீபநஶ்சைவ கஷாயமதுரோ லகுஃ | லாவஃ கடுவிபாகஶ்ச ஸந்நிபாதே து பூஜிதஃ ||௬௦||
सङ्ग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः | लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே லாவககுணமாஹ- ஸங்க்ராஹீத்யாதி| ஸந்நிபாதே து பூஜித இதி பூஜிதஃ ப்ரஶஸ்த இத்யர்தஃ| ஸாமாந்யகுணகதநே தோஷஶமந இதி வசநாதத்ர ஸந்நிபாதவசநாச்ச வாதாதீந் வ்யஸ்தாந் ஸமஸ்தாநபி ஹந்தீத்யர்தஃ; அதவா ஸந்நிபாதஜ்வரே நிவத்தே புநராகமநநிவத்தயே ப்ரயோஜ்ய இத்யர்தஃ| அத்ர கேசித் படந்தி- “கைரிகஃபாஂஶுலஶ்சைவ பௌண்ட்ரகோ தர்பரஸ்ததா| லாவஶ்சதுர்விதஃ ப்ரோக்தஸ்தித்திரிர்த்விவிதஃ ஸ்மதஃ”- இதி; கைரிகபாஂஶுலௌ ப்ராஸித்தௌ, பௌண்ட்ரகதர்பரௌ தேஶாந்தரே லோகாதவகந்தவ்யௌ| தித்திரிர்வ்யாக்யாதஃ| அஸ்யாக்ரே கேசித் கைரிகபாஂஶுலபௌண்ட்ரகதர்பரபேதேந குணாந் பதக்பிந்நாந் படந்தி; ஏதச்ச ந பஹுஸம்மதஂ, தஸ்மாந்ந படநீயம்||௬௦||
Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63
ஈஷத்குரூஷ்ணமதுரோ வஷ்யோ மேதாக்நிவர்தநஃ | தித்திரிஃ ஸர்வதோஷக்நோ க்ராஹீ வர்ணப்ரஸாதநஃ ||௬௧|| ரக்தபித்தஹரஃ ஶீதோ லகுஶ்சாபி கபிஞ்ஜலஃ | கபோத்தேஷு ச ரோகேஷு மந்தவாதே ச ஶஸ்யதே ||௬௨|| ஹிக்காஶ்வாஸாநிலஹரோ விஶேஷாத்கௌரதித்திரிஃ |௬௩|
ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः | तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ||६१|| रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः | कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते ||६२|| हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः |६३|
🔊 Audio coming soon
கஷ்ணதித்திரிகுணமாஹ- ஈஷதித்யாதி| ஈஷத்குருத்வஂ லாவகாபேக்ஷயா| ஸர்வக்ரஹணஂ ரக்ததுஷ்டிக்நத்வப்ராப்தயே| கௌரதித்திரிகுணமாஹ- ரக்தேத்யாதி||௬௧-௬௨||-
Adhikarana 65 (63) · Śloka 64
வாதபித்தஹரா வஷ்யா மேதாக்நிபலவர்தநாஃ ||௬௩|| லகவஃ க்ரகரா ஹத்யாஸ்ததா சைவோபசக்ரகாஃ |௬௪|
वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः ||६३|| लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः |६४|
🔊 Audio coming soon
க்ரகரகுணமாஹ- வாதபித்தேத்யாதி| உபசக்ரகுணமாஹ- ததேத்யாதி| ததேதி க்ரகரஸதஶகுணா இத்யர்தஃ||௬௩|| -
Adhikarana 66 (64) · Śloka 65
கஷாயஃ ஸ்வாதுலவணஸ்த்வச்யஃ கேஶ்யோऽருசௌ ஹிதஃ ||௬௪|| மயூரஃ ஸ்வரமேதாக்நிதக்ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியதார்ட்யகத் |௬௫|
कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः ||६४|| मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् |६५|
🔊 Audio coming soon
மயூரகுணமாஹ- கஷாய இத்யாதி| தக்ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியதார்ட்யகதிதி சக்ஷுஃஶ்ரவணேந்த்ரியதார்ட்யகாரீத்யர்தஃ||௬௪||-
Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66
ஸ்நிக்தோஷ்ணோऽநிலஹா வஷ்யஃ ஸ்வேதஸ்வரபலாவஹஃ ||௬௫|| பஂஹணஃ குக்குடோ வந்யஸ்தத்வத்க்ராம்யோ குருஸ்து ஸஃ | வாதரோகக்ஷயவமீவிஷமஜ்வரநாஶநஃ ||௬௬||
स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः ||६५|| बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः | वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः ||६६||
🔊 Audio coming soon
வநகுக்குடமாஹ- ஸ்நிக்தேத்யாதி| வந்யோ வநஜாதஃ| க்ராம்யகுக்குடமாஹ- தத்வதித்யாதி| தத்வதிதி வநகுக்குடவதித்யர்தஃ| குருஸ்த்விதி வந்யோऽபி குருஃ, க்ராம்யஸ்து குருதர இத்யர்தஃ||௬௫-௬௬||
Adhikarana 68 (67) · Śloka 67
கபோதபாராவதபங்கராஜபரபதகோயஷ்டிககுலிங்ககஹகுலிங்ககோக்ஷ்வேடகடிண்டிமாணவகஶதபத்ரக- மாதநிந்தகபேதாஶிஶுகஸாரிகாவல்குலீகிரிஶாலட்வாலட்டூஷகஸுகஹாகஞ்ஜரீடஹாரீததாத்யூஹப்ரபதயஃ , ப்ரதுதாஃ ||௬௭||
कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डिमाणवकशतपत्रक- मातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः , प्रतुदाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதுதாநாஹ- கபோதேத்யாதி| கபோதோ வநவாஸீ `பாண்டுக’ இதி லோகே, ஸ ச நாநாவிதஃ; பாராவதோ கஹதேவகுலாலயஃ; பங்கராஜோ ப்ரமரகோ தூம்யாடஸதஶஃ `பக்ஷிராஜ’ இதி லோகே; பரபதஃ கோகிலஃ; கோயஷ்டிஃ கோயங்ககா தீர்கஜங்கா `கோயங்க’ இதி லோகே; குலிங்கோ வந்யசடகோ க்ராம்யசடகாகாரஃ; கஹகுலிங்கஃ புண்ட்ரசடகஃ ‘க்ராமசடக’ இதி லோகே; கோக்ஷ்வேடோ கோநர்தஃ; டிண்டிமாணவகஃ டிண்டிமோத்கடத்வநிஃ; ஶதபத்ரோ ராஜஶூகஃ; பாதநிந்தகஃ ப்ரியாத்மகஃ `புத்ரரஞ்ஜக’ இதி லோகே; பேதாஶீ புத்ரஶுகஃ, பேகாஶீதி கேசித், தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; ஶுகஸாரிகே ப்ரஸித்தே; வல்குலீ `கதுலிகா’ இதி லோகே; கிரிஶா கிரிவர்திகா, `பர்வதவாஹீ’ இத்யேகே; லட்வா பேஞ்ஜாதகோ ரக்தபுச்சாதோபாகஃ, அந்யே பரத்வாஜபேதமாஹுஃ, `லாட’ இதி லோகே; லட்டூஷகோ த்விதீயபேஞ்ஜாதகஃ , அந்யே ஸஞ்சாநசஞ்ச்வாகதிசஞ்சுபாகஂ தீர்கபுச்சாதிலக்ஷணேந ப்ரதுதஂ விஹங்கமாஹுஃ; ஸுகஹா பீதமஸ்தகா `வயா’ இதி லோகே; கஞ்ஜரீடஃ ஸிதாஸிதவர்ணோ த்ருதலலிதகதிஃ `கவடியா’ இதி லோகே; ஹாரீதோ ஹரிதபீதவர்ணஃ `ஹரிதால’ இதி லோகே; தாத்யூஹஃ காலகண்டகஃ `ராயுக’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாத் கோபாபுத்ரஸாரபதேந்த்ராதயஶ்சரகோக்தாஃ| ப்ரதுதா இதி ப்ரதுத்ய பக்ஷயந்தீதி ஹேதோஃ||௬௭||
Adhikarana 69 (68) · Śloka 68
கஷாயமதுரா ரூக்ஷாஃ பலாஹாரா மருத்கராஃ | பித்தஶ்லேஷ்மஹராஃ ஶீதா பத்தமூத்ரால்பவர்சஸஃ ||௬௮||
कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः | पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி| பலாஹாரா மருத்கரா இதி பலாஹாரத்வேந வாதகராஃ, பலாஹாரத்வஂ ஸ்வபாவகதநஂ வா; வாதகரத்வஂ ந கலாயாதிவத், கிந்து மாஂஸாந்தராபேக்ஷயா ந வாதஂ க்நந்தீத்யர்தஃ||௬௮||
Adhikarana 70 (69) · Śloka 69
ஸர்வதோஷகரஸ்தேஷாஂ பேதாஶீ மலதூஷகஃ |௬௯|
सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः |६९|
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே பேதாஶிகுணமாஹ- ஸர்வதோஷகர இத்யாதி| மலதூஷக இதி வாதாதிதோஷஜநநோ மூத்ராதிமலதூஷகஶ்சேதி, ஸ்வபாவேந தோஷாணாஂ மலாநாஂ ச தூஷயிதேத்யர்தஃ| கேசித் ஸர்வதோஷகரஸ்தாநே `ஸர்வதோஷஹர’ இதி ப்ரமாதபாடஂ தஷ்ட்வா ஸர்வதோஷஹரஸ்ய ச மலதூஷகத்வாஸம்பவேந மலதூஷகஸ்தாநே `கலதூஷக’ இதி படந்தி; தச்ச ப்ரமாதஜத்வாந்நாதேயம்|௬௯|
Adhikarana 71 (69) · Śloka 69
கஷாயஸ்வாதுலவணோ குருஃ காணகபோதகஃ ||௬௯||
कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ||६९||
🔊 Audio coming soon
காணகபோதகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி| சகாரோऽத்ர லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந காணகபோதோऽபி த்ரிதோஷகோபநோ மலதூஷயிதேதி சகாரேண பூர்வாநுவத்தஂ ஸமுச்சீயதே| காணகபோதோ வநவாஸீ பாண்டுகபோதஃ, அந்யேऽருணவர்ணகமபி கபோதமாஹுஃ||௬௯||
Adhikarana 72 (70) · Śloka 70
ரக்தபித்தப்ரஶமநஃ கஷாயவிஶதோऽபி ச | விபாகே மதுரஶ்சாபி குருஃ பாராவதஃ ஸ்மதஃ ||௭௦||
रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च | विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः ||७०||
🔊 Audio coming soon
பாராவதகுணமாஹ- ரக்தேத்யாதி| விஶதஃ பிச்சிலவிபரீதஃ||௭௦||
Adhikarana 73 (71) · Śloka 71
குலிங்கோ மதுரஃ ஸ்நிக்தஃ கபஶுக்ரவிவர்தநஃ |௭௧|
कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः |७१|
🔊 Audio coming soon
வந்யகுலிங்ககுணமாஹ- குலிங்க இத்யாதி|௭௧|
Adhikarana 74 (71) · Śloka 71
ரக்தபித்தஹரோ வேஶ்மகுலிங்கஸ்த்வதிஶுக்ரலஃ ||௭௧||
रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः ||७१||
🔊 Audio coming soon
கஹகுலிங்ககுணமாஹ- ரக்தேத்யாதி| வேஶ்ம கஹம்||௭௧||
Adhikarana 75 (72) · Śloka 72
ஸிஂஹவ்யாக்ரவகதரக்ஷ்வக்ஷத்வீபிமார்ஜாரஶகாலமகேர்வாருகப்ரபதயோ குஹாஶயாஃ ||௭௨||
सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
குஹாஶயாநாஹ- ஸிஂஹேத்யாதி| ஸிஂஹஃ பராக்ரமீ நித்ராலுஃ; வ்யாக்ரோ விகதமுகோ நித்ராலுர்ஹிஂஸ்ரஃ; வகஃ குக்குரஸதஶஃ பஶுஃ க்ஷுத்ரஃ ; தரக்ஷுர்மகஶத்ருர்வ்யாக்ரவிஶேஷஃ `ஜரக’ இதி லோகே; க்ஷோ பல்லூகோऽதிலோமஶஃ `ரிஞ்ச’ இதி லோகே; த்வீபீ வ்யாக்ரபேதஶ்சித்ரவ்யாக்ரஃ `சித்ரக’ இதி லோகே; மார்ஜாரோ பிடாலஃ, அத்ர ச மார்ஜாரோ குஹாஶயத்வாதரண்யபிடாலோ போத்தவ்யஃ; ஶகாலஃ ப்ரஸித்தஃ; மகேர்வாருர்மகபக்ஷஃ ஶகாலாகதிஃ `ஹரிணடு(த்ர)வ’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாத்வாந்தாதபப்ருப்ரபதயஃ| குஹாஸு பர்வதவிவரேஷு ஶேரத இதி குஹாஶயாஃ||௭௨||
Adhikarana 76 (73) · Śloka 73
மதுரா குரவஃ ஸ்நிக்தா பல்யா மாருதநாஶநாஃ | உஷ்ணவீர்யா ஹிதா நித்யஂ நேத்ரகுஹ்யவிகாரிணாம் ||௭௩||
मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः | उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम् ||७३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- மதுரா இத்யாதி||௭௩||
Adhikarana 77 (74) · Śloka 74
காககங்ககுரரசாஷபாஸஶஶகாத்யுலூகசில்லிஶ்யேநகத்ரப்ரபதயஃ ப்ரஸஹாஃ ||௭௪||
काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः ||७४||
🔊 Audio coming soon
ப்ரஸஹாநாஹ- காகேத்யாதி| காகஃ ப்ரஸித்தஃ; கங்கோ தீர்கசஞ்சுர்மஹாப்ரமாணஃ, உக்தஂ ச- “கங்கஃ ஸ்யாத் கங்கமல்லாக்யோ பாணபத்ரார்ஹபக்ஷகஃ| லோஹபஷ்டோ தீர்கபாதஃ பக்ஷாதஃ பாண்டுவர்ணபாக்’’- இதி; குரரஶ்சில்ல்யாகாரோ நாதோத்தாபிதமத்ஸ்யோ ஹஸ்தமத்ஸ்யக்ராஹீ `குரல’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ; சாஷ இந்த்ரநீலமணிஸதஶபக்ஷஃ ஶஸ்ததர்ஶநஃ `கரடாஶந’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ; பாஸோ கோகுலசாரீ கத்ரவிஶேஷஃ ஶ்வேதஶிகாவாந்; ஶஶகாதீ சில்ல்யாகாரோ மஹாசரணநகஃ ப்ரஹாரேண ஶஶகாஹரணஶீலஃ `ஶஶாக்நி’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ, அந்யே `பாஜீ’ இத்யாஹுஃ; உலூகஃ கௌஶிகஃ; சில்லிஃ சில்ஹஃ; ஶ்யேநஃ ஸிஞ்சாநோ கருடாந்வயஃ; கத்ரோ மாஂஸாஶீ யோஜநதஷ்டிஃ; ப்ரபதிக்ரஹணேந தூமபிகாகரபத்ரிகாதயோ கஹ்யந்தே| ப்ரஸஹ்ய பக்ஷயந்தீதி ப்ரஸஹாஃ||௭௪||
Adhikarana 78 (75) · Śloka 75
ஏதே ஸிஂஹாதிபிஃ ஸர்வே ஸமாநா வாயஸாதயஃ | ரஸவீர்யவிபாகேஷு விஶேஷாச்சோஷிணே ஹிதாஃ ||௭௫||
एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः | रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः ||७५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யஂ குணமாஹ- ஏதே இத்யாதி| ஏதே வாயஸாதயஃ ஸிஂஹாதிபிஃ ஸமாநாஸ்துல்யா இதி ஸம்பந்தஃ| வாயஸஃ காகஃ| தே கேஷு ஸமாநா இத்யாஹ- ரஸவீர்யவிபாகேஷு| விஶேஷாததிஶயேந| ஶோஷிணே ராஜயக்ஷ்மிணே||௭௫||
Adhikarana 79 (76) · Śloka 76
மத்குமூஷிகவக்ஷஶாயிகாவகுஶபூதிகாஸவாநரப்ரபதயஃ பர்ணமகாஃ ||௭௬||
मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः ||७६||
🔊 Audio coming soon
பர்ணமகாநாஹ- மத்க்வித்யாதி| மத்குமூஷிகோ மாலுயாஸர்பஃ; அந்யே து மத்குமூஷிகௌ பிந்நாவாசக்ஷேதே; தத்ர மத்குஃ பூர்வார்த ஏவ, மூஷிகோ வக்ஷமூஷிகஃ வக்ஷஶாயிகா வக்ஷமர்கடிகா `கிலீ’ இதி லோகே; அவகுஶோ கோலாங்குலோ வாநரவிஶேஷஃ; பூதிகாஸோ வக்ஷபிடாலஃ ஸுகந்திவஷணஃ `கர்பூரக’ இதி லோகே; வாநரோ மர்கடஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயா அந்யேऽபி| ப்ராயேண வக்ஷஸ்தாயித்வாத் பர்ணமகாஃ||௭௬||
Adhikarana 80 (77) · Śloka 77
மதுரா குரவோ வஷ்யாஶ்சக்ஷுஷ்யாஃ ஶோஷிணே ஹிதாஃ | ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாஶ்ச காஸார்ஶஃஶ்வாஸநாஶநாஃ ||௭௭||
मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः ||७७||
🔊 Audio coming soon
ஏதேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- மதுரா இத்யாதி||௭௭||
Adhikarana 81 (78) · Śloka 78
ஶ்வாவிச்சல்யககோதாஶஶவஷதஂஶலோபாகலோமஶகர்ணகதலீமகப்ரியகாஜகரஸர்பமூஷிகநகுலமஹாபப்ருப்ரபதயோ பிலேஶயாஃ ||௭௮||
श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रियकाजगरसर्पमूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः ||७८||
🔊 Audio coming soon
பிலேஶயாநாஹ- ஶ்வாவிதித்யாதி| ஶ்வாவித் ஸூசிஸதஶரோமயுக்தா `ஸிஹை' இதி லோகே; ஶல்யகோ வஜ்ரஶகலோ பஹத்கோதாநுகாரீ `ஸாலா' இதி லோகே; கோதாஶஶௌ ப்ரஸித்தௌ; வஷதஂஶோ க்ராமமார்ஜாரஃ, அந்யே வநமார்ஜாரமாஹுஃ; லோபாகஃ ஶகாலபேதஃ, `லாங்கலக' இதி லோகே; லோமஶகர்ணோ நலத்கரஃ; கதலீ மஹாபிடாலஸமோ வ்யாக்ராகாரஃ `கதலீஹண்ட' இதி பௌண்ட்ரே ப்ரஸித்தஃ, அந்யே ஸர்பவிஶேஷமாஹுஃ, அபரே `கதலீமக' இதி ஸமஸ்தஂ படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; மகப்ரியகோ கோநஸஃ; அஜகரோ மஹாஸர்பஃ, ஸர்பஃ புநரல்போ ராஜிலமண்டலிதர்வீகரபேதாத்த்ரிவிதஃ; மூஷிகோ பூமிமூஷிகஃ; நகுலோ புஜங்கஶத்ருஃ; தத்பேதோ மஹாபப்ருஃ; ப்ரபதிக்ரஹணாத்கண்டகஜாஹகப்ரபதயோऽபி த்ரஷ்டவ்யாஃ| பிலஶாயித்வாத்பிலேஶயாஃ||௭௮||
Adhikarana 82 (79) · Śloka 79
வர்சோமூத்ரஂ ஸஂஹதஂ குர்யுரேதே வீர்யே சோஷ்ணாஃ பூர்வவத் ஸ்வாதுபாகாஃ | வாதஂ ஹந்யுஃ ஶ்லேஷ்மபித்தே ச குர்யுஃ ஸ்நிக்தாஃ காஸஶ்வாஸகார்ஶ்யாபஹாஶ்ச ||௭௯||
वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः | वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च ||७९||
🔊 Audio coming soon
ஏதேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- வர்ச இத்யாதி| ஸஂஹதஂ ஸாந்த்ரம்| அந்யே து `ஸாங்க்ராஹிகா பத்தமூத்ராஸ்ததைதே' இதி படந்தி||௭௯||
Adhikarana 83 (80) · Śloka 80
கஷாயமதுரஸ்தேஷாஂ ஶஶஃ பித்தகபாபஹஃ | நாதிஶீதலவீர்யத்வாத்வாதஸாதாரணோ மதஃ ||௮௦||
कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः | नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः ||८०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமேவ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- கஷாயேத்யாதி| வாதே ஸாதாரணோ மத்யஸ்தஃ, ஸாதாரணதேஶவத்; ந சாயஂ வாதஂ கோபயதி ந ச வாதஶமஂ கரோதி; மாதுர்யாத்வாதஶமஹேதுஃ, கஷாயாத் ஸஶைத்யாச்சாஹேதுரிதி ஸாதாரணத்வம்||௮௦||
Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84
கோதா விபாகே மதுரா கஷாயகடுகா ஸ்மதா | வாதபித்தப்ரஶமநீ பஂஹணீ பலவர்தநீ ||௮௧|| ஶல்யகஃ ஸ்வாதுபித்தக்நோ லகுஃ ஶீதோ விஷாபஹஃ | ப்ரியகோ மாருதே பத்யோऽஜகரஸ்த்வர்ஶஸாஂ ஹிதஃ ||௮௨|| துர்நாமாநிலதோஷக்நாஃ கமிதூஷீவிஷாபஹாஃ | சக்ஷுஷ்யா மதுராஃ பாகே ஸர்பா மேதாக்நிவர்தநாஃ ||௮௩|| தர்வீகரா தீபகாஶ்ச தேஷூக்தாஃ கடுபாகிநஃ | மதுராஶ்சாதிசக்ஷுஷ்யாஃ ஸஷ்டவிண்மூத்ரமாருதாஃ ||௮௪||
गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||
🔊 Audio coming soon
கோதேத்யாதி| தூஷீவிஷாபஹா இதி விஷமேவ தாவாக்நிவாதாதபாத்யபிபவேந மந்ததாஂ கதஂ விஷபீதஸ்ய வா விஷஂ தூஷீவிஷம்| ஸர்பாஃ ஸாமாந்யஸர்பாஃ| தர்வீகராஃ பணாகரா இத்யர்தஃ| தீபகா ராஜிமந்தஃ||௮௧-௮௪||
Adhikarana 85 (85) · Śloka 85
அஶ்வாஶ்வதரகோகரோஷ்ட்ரபஸ்தோரப்ரமேதஃபுச்சகப்ரபதயோ க்ராம்யாஃ ||௮௫||
अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदःपुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः ||८५||
🔊 Audio coming soon
க்ராம்யாநாஹ- அஶ்வாஶ்வதரேத்யாதி| அஶ்வோ கோடகஃ; அஶ்வாயாஂ கர்தபேந ஜநிதோऽஶ்வதரஃ `வேஸர’ இதி லோகே; கௌஃ ப்ரஸித்தா; கரோ கர்தபஃ; உஷ்ட்ரஃ கரபஃ; பஸ்தஶ்சகலஃ, உரப்ரோ மேஷஃ; மேதஃபுச்சகோ தும்பகஃ, அந்யே ஏடகமாஹுஃ, ப்ரபதிக்ரஹணாத்வேக்கப்ரபதயஃ| ப்ராயோ க்ராமவாஸித்வாத்க்ராம்யாஃ||௮௫||
Adhikarana 86 (86) · Śloka 86
க்ராம்யா வாதஹராஃ ஸர்வே பஂஹணாஃ கபபித்தலாஃ | மதுரா ரஸபாகாப்யாஂ தீபநா பலவர்தநாஃ ||௮௬||
ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः | मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः ||८६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யஂ குணமாஹ- க்ராம்யா இத்யாதி||௮௬||
Adhikarana 87 (87) · Śloka 87
நாதிஶீதோ குருஃ ஸ்நிக்தோ மந்தபித்தகபஃ ஸ்மதஃ | சகலஸ்த்வநபிஷ்யந்தீ தேஷாஂ பீநஸநாஶநஃ ||௮௭||
नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः | छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः ||८७||
🔊 Audio coming soon
அத சகலகுணமாஹ- நாதிஶீத இத்யாதி| அல்பஸ்நேஹகௌரவாப்யாமல்பகபஃ, உஷ்ணாநுபந்தாதல்பஶைத்யாதல்பபித்தஃ, கடுதிக்தவ்யாயாமால்பாம்புஸேவநாதநபிஷ்யந்தீ அல்பாபிஷ்யந்தீ தோஷதாதுமலஸ்ரோதஸாமல்பக்லேதப்ராப்திஜநந இத்யர்தஃ||௮௭||
Adhikarana 88 (88) · Śloka 88
பஂஹணஂ மாஂஸமௌரப்ரஂ பித்தஶ்லேஷ்மாவஹஂ குரு |௮௮|
बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु |८८|
🔊 Audio coming soon
மேஷகுணமாஹ- பஂஹணமித்யாதி| ஔரப்ரஂ மாஂஸஂ யத்யபி பித்தஶ்லேஷ்மகரமத்ரோக்தஂ, ததாऽபி ஸாதிஶயஂ பித்தஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ ச ந கரோதீதி வ்யாப்யசந்த்ராசார்யமதம்|௮௮|
Adhikarana 89 (88) · Śloka 88
மேதஃபுச்சோத்பவஂ வஷ்யமௌரப்ரஸதஶஂ குணைஃ ||௮௮||
मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः ||८८||
🔊 Audio coming soon
மேதஃபுச்சகுணமாஹ- மேத இத்யாதி||௮௮||
Adhikarana 90 (89) · Śloka 89
ஶ்வாஸகாஸப்ரதிஶ்யாயவிஷமஜ்வரநாஶநம் | ஶ்ரமாத்யக்நிஹிதஂ கவ்யஂ பவித்ரமநிலாபஹம் ||௮௯||
श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् | श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम् ||८९||
🔊 Audio coming soon
கவ்யகுணமாஹ- ஶ்வாஸகாஸேத்யாதி||௮௯||
Adhikarana 91 (90) · Śloka 90
ஔரப்ரவத்ஸலவணஂ மாஂஸமேகஶபோத்பவம் |௯௦|
औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् |९०|
🔊 Audio coming soon
ஸலவணமீஷல்லவணம்| ஶபஃ குரஃ|௯௦|
Adhikarana 92 (90) · Śloka 90
அல்பாபிஷ்யந்த்யயஂ வர்கோ ஜாங்கலஃ ஸமுதாஹதஃ ||௯௦||
अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः ||९०||
🔊 Audio coming soon
அல்பேத்யாதி||௯௦||
Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92
தூரே ஜநாந்தநிலயா தூரே பாநீயகோசராஃ | யே மகாஶ்ச விஹங்காஶ்ச தேऽல்பாபிஷ்யந்திநோ மதாஃ ||௯௧|| அதீவாஸந்நநிலயாஃ ஸமீபோதககோசராஃ | யே மகாஶ்ச விஹங்காஶ்ச மஹாபிஷ்யந்திநஸ்து தே ||௯௨||
दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः ||९१|| अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः | ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ||९२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வேஷாமேவ ஜாங்கலாநாமல்பாபிஷ்யந்தித்வஂ மாபூதித்யாஹ- தூர இத்யாதி| ஜநஶப்தோऽத்ர க்ராமவாசீ, தேந தூரே க்ராமாத்கஹா இத்யர்தஃ; அந்யே ‘தூரே ஜநாத்தநிலயாஃ’ இதி படித்வா வ்யாக்யாநயந்தி- தூரே ஜநாநாமாத்தோ கஹீதோ நிலயோ யைர்மகைர்விஹங்கைஶ்ச தே ததா| தூரே பாநீயகோசரா இதி தூரே பாநீயவிஷயாஃ பாநீயாத்தூரநிவாஸிந இத்யர்தஃ| யே மகாஶ்சேதி சகாராத் ஸர்பாதயஃ| அதீவாஸந்நநிலயா இதி அதிஶயேந க்ராமாஸந்நகஹா இத்யர்தஃ| ஸமீபோதககோசரா இதி பாநீயஸமீபபூமிசாரிண இத்யர்தஃ| அத்ராபி சகாராத்தந்வாநூபசாரிணாமஜாவிதித்திரீணாஂ ஜாங்கலபடிதாநாமபி மிஶ்ரகோசரத்வாந்நாத்யபிஷ்யந்தித்வம்||௯௧-௯௨||
Adhikarana 94 (93) · Śloka 93
ஆநூபவர்கஸ்து பஞ்சவிதஃ | தத்யதா- கூலசராஃ, ப்லவாஃ, கோஷஸ்தாஃ, பாதிநோ, மத்ஸ்யாஶ்சேதி ||௯௩||
आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः | तद्यथा- कूलचराः, प्लवाः, कोषस्थाः, पादिनो, मत्स्याश्चेति ||९३||
🔊 Audio coming soon
ஆநூபவர்கப்ரகாராநாஹ- ஆநூபவர்கஸ்த்வித்யாதி| அநுகதா ஆபோऽஸ்மிந்நிதி ஸஜலஸ்தலாத்மகோ தேஶஃ, தத்பவா ஆநூபாஃ| கூலஂ நத்யாதிதடஂ, தத்ர சரந்தி பக்ஷயந்தி ப்ரமந்தி ச யே தே கூலசராஃ| ப்லவந்தே பாநீயே தரந்தி யே தே ப்லவாஃ| கோஶஃ ஶங்காதீநாஂ ஸம்புடஃ, தத்ர திஷ்டந்தீதி கோஶஸ்தாஃ| பாதிநஃ பாதவந்தஃ| மத்ஸ்யாஃ ப்ரஸித்தாஃ||௯௩||
Adhikarana 95 (94) · Śloka 94
தத்ர கஜகவயமஹிஷருருசமரஸமரரோஹிதவராஹகட்கிகோகர்ணகாலபுச்சகோத்ரந்யங்க்வரண்யகவயப்ரபதயஃ கூலசராஃ பஶவஃ ||௯௪||
तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखड्गिगोकर्णकालपुच्छकोद्रन्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः ||९४||
🔊 Audio coming soon
தத்ர கூலசராநாஹ- தத்ரேத்யாதி| கஜோ ஹஸ்தீ; கவயோ கோஸதஶஃ; மஹிஷஃ ப்ரஸித்தஃ; ருருஃ ஶரதி ஶங்கத்யாகீ, தல்லக்ஷணஂ உச்யதே- “விகடபஹுவிஷாணஃ ஶம்பராகாரதேஹஃ ஸலிலதடசரத்வாச்சம்பரேப்யோ விசித்ரஃ| த்யஜதி ஶரதி ஶங்கஂ ரௌத்யதோऽஸௌ ருருஃ ஸ்யாத் பதுலமகவிஶேஷஃ ப்ராயஶஶ்சேதிதேஶே’’ இதி; சமரஃ கேஶமத்யுர்கோஸதஶஃ; ஸமரோ மஹாஶூகரஃ, அந்யே து மஹாஶ்வாகாரஶ்சமராந்தகஃ; ரோஹிதோ லோஹிதவர்ணோ மகஜாதிஃ, அந்யே து `ரோஹிஷ’ இதி படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச- கச்சஶூகர இத்யர்தஃ, அபரே பலஶூகரமாஹுஃ; வராஹஃ ஶூகரஃ; கட்கீ கண்டகஃ; கோகர்ணோ கோஸதஶகர்ணஃ `கோந’ இதி ப்ரஸித்தஃ; காலபுச்சகோ லலத்கஷ்ணபுச்சகஃ; ஓத்ரஃ பாநீயபிடாலஃ, `ஓதந’ இதி லோகே; ந்யங்குஃ `ந்யங்குண’ இதி லோகே; அரண்யகவயோ வந்யகவயஃ||௯௪||
Adhikarana 96 (95) · Śloka 95
வாதபித்தஹரா வஷ்யா மதுரா ரஸபாகயோஃ | ஶீதலா பலிநஃ ஸ்நிக்தா மூத்ரலாஃ கபவர்தநஃ ||௯௫||
वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः | शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनः ||९५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- வாதேத்யாதி| ஶீதலா இதி அத்ர சகாரோ லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேநௌஷ்ண்யமபி கேஷாஞ்சித்த்ரஷ்டவ்யம்||௯௫||
Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97
விரூக்ஷணோ லேகநஶ்ச வீர்யோஷ்ணஃ பித்ததூஷணஃ | ஸ்வாத்வம்லலவணஸ்தேஷாஂ கஜஃ ஶ்லேஷ்மாநிலாபஹஃ ||௯௬|| கவயஸ்ய து மாஂஸஂ ஹி ஸ்நிக்தஂ மதுரகாஸஜித் | விபாகே மதுரஂ சாபி வ்யவாயஸ்ய து வர்தநம் ||௯௭||
विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः | स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः ||९६|| गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम् ||९७||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கேஷாஞ்சிதேவ குணவிஶேஷமாஹ- விரூக்ஷண இத்யாதி| ஸமுதிதௌ கபவாதௌ ஹந்தி, கேவலஂ து கபஂ கரோத்யேவ; கஜாதிஷு விரூக்ஷணகபக்நத்வாதி ஸ்வஜாத்யபேக்ஷஂ பரிணதிவிஶேஷாத்||௯௬-௯௭||
Adhikarana 98 (98) · Śloka 98
ஸ்நிக்தோஷ்ணமதுரோ வஷ்யோ மஹிஷஸ்தர்பணோ குருஃ | நித்ராபுஂஸ்த்வபலஸ்தந்யவர்தநோ மாஂஸதார்ட்யகத் ||௯௮||
स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः | निद्रापुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत् ||९८||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நிக்தோஷ்ணேத்யாதி| வஷ்யஃ புஂஸ்த்வவர்தந இதி ச த்வயஂ ஸ்ருதிவத்திப்ராப்தயே||௯௮||
Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104
ருரோர்மாஂஸஂ ஸமதுரஂ கஷாயாநுரஸஂ ஸ்மதம் | வாதபித்தோபஶமநஂ குரு ஶுக்ரவிவர்தநம் ||௯௯|| ததா சமரமாஂஸஂ து ஸ்நிக்தஂ மதுரகாஸஜித் | விபாகே மதுரஂ சாபி வாதபித்தப்ரணாஶநம் ||௧௦௦|| ஸமரஸ்ய து மாஂஸஂ ச கஷாயாநுரஸஂ ஸ்மதம் | வாதபித்தோபஶமநஂ குரு ஶுக்ரவிவர்தநம் ||௧௦௧|| ஸ்வேதநஂ பஂஹணஂ வஷ்யஂ ஶீதலஂ தர்பணஂ குரு | ஶ்ரமாநிலஹரஂ ஸ்நிக்தஂ வாராஹஂ பலவர்தநம் ||௧௦௨|| கபக்நஂ கட்கிபிஶிதஂ கஷாயமநிலாபஹம் | பித்ர்யஂ பவித்ரமாயுஷ்யஂ பத்தமூத்ரஂ விரூக்ஷணம் ||௧௦௩|| கோகர்ணமாஂஸஂ மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ மது கபாவஹம் | விபாகே மதுரஂ சாபி ரக்தபித்தவிநாஶநம் ||௧௦௪||
रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||९९|| तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् | विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम् ||१००|| सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् | वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम् ||१०१|| स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु | श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम् ||१०२|| कफघ्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् | पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ||१०३|| गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् | विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम् ||१०४||
🔊 Audio coming soon
ருரோர்மாஂஸமித்யாதி| ஸ்வேதநஂ ஸ்வேதஜநகம்| பஂஹணமிதி பஂஹணஂ தேஹவத்திகரம்| வஷ்யஂ ஶுக்ரலம்| தர்பணஂ தப்திஜநகம்| பித்ர்யமிதி பிதப்யோ ஹிதம்||௯௯-௧௦௪||
Adhikarana 100 (105) · Śloka 105
ஹஂஸஸாரஸக்ரௌஞ்சசக்ரவாககுரரகாதம்பகாரண்டவஜீவஞ்ஜீவகபகபலாகாபுண்டரீகப்லவஶராரீமுக- நந்தீமுகமத்கூத்க்ரோஶகாசாக்ஷமல்லிகாக்ஷஶுக்லாக்ஷபுஷ்கரஶாயிகாகோநாலகாம்புகுக்குடிகாமேகராவஶ்வேதவாரலப்ரபதயஃ ப்லவாஃ ஸங்காதசாரிணஃ ||௧௦௫||
हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापुण्डरीकप्लवशरारीमुख- नन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपुष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः सङ्घातचारिणः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ப்லவாநாஹ- ஹஂஸேத்யாதி| ஹஂஸஃ கலஸ்வரோ லலிதகதிஃ ப்ரஸித்தஃ; ஸாரஸோ லக்ஷ்மணோ ரக்தஶிராஃ ப்ரஸித்த ஏவ; க்ரௌஞ்சஃ க்ரௌசிரஃ; சக்ரவாகோ த்வந்த்வசரோ நிஶாவியோகீ; குரரஃ அஸ்ய ப்ரஸஹேஷ்வபி பாடஃ, தேநோபயேஷாமபி குணா போத்தவ்யாஃ, அந்யே து கங்கமல்லஸதஶஜலசரஂ குரரமாஹுஃ; காதம்பஃ கலஹஂஸோऽதிதூஸரபக்ஷஃ, அந்யே து ரக்தசஞ்சுஶிரஃகஷ்ணபாந்தாதீநாஂ லக்ஷணேந கத்வா `கயம்ப’ இதி படந்தி; காரண்டவஃ ஶுக்லஹஂஸபேதோऽல்பஃ, அந்யே கரஹ(ஈ)வமாஹுஃ, உக்தஂ ச- `காரண்டவஃ காகவக்த்ரோ தீர்காங்க்ரிஃ கஷ்ணவர்ணபாக்’’- இதி; ஜீவஞ்ஜீவகோ விஷதர்ஶநமத்யுஃ; பகஃ பாண்டுரபக்ஷஃ ப்ரஸித்தஃ; பலாகா பகபேதஃ ‘பகுலீ’ இதி லோகே; புண்டரீகோ நலிநநயநஃ, ப்லவோ மஹாப்ரமாணஃ ப்ரஸேவககலஃ `ஸகட’ இதி லோகே; ஶராரீமுகஃ கதிரவர்ணோ `கிர்கராடீ’ இதி லோகே; நந்தீமுகஃ பத்ராடீ ஆடீபேதஃ; மத்குர்ஜலகாகஃ; உத்கோஶஃ குரரபேதோ மத்ஸ்யாஶீ; காசாக்ஷஃ கபர்தியாகஃ `பஹுடீ’ இதி லோகே; மல்லிகாக்ஷஃ ஶுக்லஶபலஃ; ஶுக்லாக்ஷஸ்தத்பேதஃ, அந்யே து மலிநசஞ்சுசரணோ ஹஂஸபேத ஏவேத்யாஹுஃ; புஷ்கரஶாயிகா பத்மபத்ரஶாயிகா; கோநாலகஃ ஶ்யாமபஷ்டஶ்வேதோதரஃ `பாநீயவர்திகா’ இதி லோகே; அம்புகுக்குடிகா ஜலகுக்குடீ கஷ்ணவர்ணா, `புடியாக’ இதி லோகே; மேகராவஶ்சாதகஃ, அந்யே து சாதகஂ விஷ்கிரேஷ்வாமநந்தி; ஶ்வேதவாரலஃ ஶுக்லபக்ஷஃ ப்ரஸேவககலஃ `ஜ்யேஷ்டபலாகா’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாதாராமண்டிதுண்டிகாமணாலகண்டாதயஃ||௧௦௫||
Adhikarana 101 (106) · Śloka 106
ரக்தபித்தஹராஃ ஶீதாஃ ஸ்நிக்தா வஷ்யா மருஜ்ஜிதஃ | ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாஶ்ச மதுரா ரஸபாகயோஃ ||௧௦௬||
रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः | सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः ||१०६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ரக்தேத்யாதி||௧௦௬||
Adhikarana 102 (107) · Śloka 107
குரூஷ்ணமதுரஃ ஸ்நிக்தஃ ஸ்வரவர்ணபலப்ரதஃ | பஂஹணஃ ஶுக்ரலஸ்தேஷாஂ ஹஂஸோ வாதவிகாரநுத் ||௧௦௭||
गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः | बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
கேஷாஞ்சித்விஶேஷகுணமாஹ- குரூஷ்ணேத்யாதி| அந்யே புநரத்ர ஸாரஸக்ரௌஞ்சகுரரகாரண்டவகாதம்பகஜீவஞ்ஜீவகாநாமபி விஶிஷ்டஂ குணஂ படந்தி, தந்நாதிப்ரஸித்தமிதி ந லிகிதம்||௧௦௭||
Adhikarana 103 (108) · Śloka 108
ஶங்கஶங்கநகஶுக்திஶம்பூகபல்லூகப்ரபதயஃ கோஶஸ்தாஃ ||௧௦௮||
शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः ||१०८||
🔊 Audio coming soon
கோஶஸ்தாநாஹ- ஶங்கேத்யாதி| ஶங்கஃ ப்ரஸித்தஃ; ஶங்கநகஃ க்ஷுத்ரஶங்கஃ ஶங்கபேத ஏவ; ஶுக்திஃ ஸமுத்ரஜா ஶிம்பிஃ; ஶம்பூக ஆவர்தகோஶஃ, `ஸாங்குலா’ இதி லோகே; பல்லூகஃ கபர்தகஃ, அந்யே ஶம்பூகபேதமாஹுஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாத் வோடிகஜலஶுக்திஶம்பூகபேதா பஹுவிதா கஹ்யந்தே||௧௦௮||
Adhikarana 104 (109) · Śloka 109
கூர்மகும்பீரகர்கடககஷ்ணகர்கடகஶிஶுமாரப்ரபதயஃ பாதிநஃ ||௧௦௯||
कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः ||१०९||
🔊 Audio coming soon
பாதிந ஆஹ- கூர்மேத்யாதி| கூர்மஃ கச்சபஃ, ஸ து நாநாவிதோ வர்துலதீர்கமஹதாதிபேதேந; கும்பீரோऽபி நாநாபேதோ கடியாலகோதாதிபேதேந; கர்கடோऽபி த்விவிதஃ கஷ்ணஶுக்லபேதேந; ஶிஶுமாரோ தத்யாகாரோऽந்தர்வக்ரோ பஹிர்நிஃஶ்வாஸமுக், ஸோऽபி த்விவிதோ வர்துலதீர்கபேதேந, தீர்கஂ `பாணித’ இதி லோகாஃ ப்ராஹுஃ, ஸ ஏவாத்ர கஹ்யதே பாதித்வாத்| ப்ரபதிக்ரஹணாத்க்ராஹாதயஃ||௧௦௯||
Adhikarana 105 (110) · Śloka 110
ஶங்ககூர்மாதயஃ ஸ்வாதுரஸபாகா மருந்நுதஃ | ஶீதாஃ ஸ்நிக்தா ஹிதாஃ பித்தே வர்சஸ்யாஃ ஶ்லேஷ்மவர்தநாஃ ||௧௧௦||
शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः | शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கோஶஸ்தாநாஂ பாதிநாஂ சைககுணத்வாதுபயோர்வர்கயோர்குணமேகீகத்யாஹ- ஶங்ககூர்மாதய இத்யாதி||௧௧௦||
Adhikarana 106 (111) · Śloka 111
கஷ்ணகர்கடகஸ்தேஷாஂ பல்யஃ கோஷ்ணோऽநிலாபஹஃ | ஶுக்லஃ ஸந்தாநகத் ஸஷ்டவிண்மூத்ரோऽநிலபித்தஹா ||௧௧௧||
कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः | शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ||१११||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே கஸ்யசித்குணமாஹ- கஷ்ணேத்யாதி||௧௧௧||
Adhikarana 107 (112) · Śloka 112
மத்ஸ்யாஸ்து த்விவிதா நாதேயாஃ ஸாமுத்ராஶ்ச ||௧௧௨||
मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्राश्च ||११२||
🔊 Audio coming soon
மத்ஸ்யாநாஹ- மத்ஸ்யாஸ்த்வித்யாதி||௧௧௨||
Adhikarana 108 (113) · Śloka 113
தத்ர நாதேயாஃ- ரோஹிதபாடீநபாடலாராஜீவவர்மிகோமத்ஸ்யகஷ்ணமத்ஸ்யவாகுஞ்ஜாரமுரலஸஹஸ்ரதஂஷ்ட்ரப்ரபதயஃ ||௧௧௩||
तत्र नादेयाः- रोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्यकृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः ||११३||
🔊 Audio coming soon
தத்ர நாதேயாநாஹ- தத்ரேத்யாதி| ரோஹிதோ கநஶகலஃ ப்ரஸித்தஃ; பாடிநஃ புநரஶகல ஏவ தீர்கோ நிர்மலஃ ஸோऽபி `வோயால ’ இதி லோகே ப்ரஸித்த ஏவ; வர்மிஃ ஸர்பாகாரோ மத்ஸ்யஃ; கோமத்ஸ்யஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ, ``கஷ்ணமத்ஸ்யஸ்து ஶகலீ பஹுகண்டகஸஂயுதஃ| கஷாயவர்ணோ ரக்தாக்ஷஃ, கதிதோ மத்ஸ்யவேதிபிஃ’’- இதி; வாகுஞ்ஜாரஃ `வாஹஸ’ இதி லோகே; ஸஹஸ்ரதஂஷ்ட்ரோ மஹாபாடிநஃ; ஶேஷாஸ்து கைவர்தேப்யோ ஜ்ஞேயாஃ; ப்ரபதிக்ரஹணாச்சபராதயஃ||௧௧௩||
Adhikarana 109 (114) · Śloka 114
நாதேயா மதுரா மத்ஸ்யா குரவோ மாருதாபஹாஃ | ரக்தபித்தகராஶ்சோஷ்ணா வஷ்யாஃ ஸ்நிக்தால்பவர்சஸஃ ||௧௧௪||
नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः | रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः ||११४||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- நாதேயா இத்யாதி||௧௧௪||
Adhikarana 110 (115) · Śloka 115
கஷாயாநுரஸஸ்தேஷாஂ ஶஷ்பஶைவாலபோஜநஃ | ரோஹிதோ மாருதஹரோ நாத்யர்தஂ பித்தகோபநஃ ||௧௧௫||
कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः | रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः ||११५||
🔊 Audio coming soon
நாதேயாநாமேவ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- கஷாயேத்யாதி| ஶஷ்பஂ பாலதணஂ, ஶைவாலஂ ஶைவலம்||௧௧௫||
Adhikarana 111 (116) · Śloka 116
பாடீநஃ ஶ்லேஷ்மலோ வஷ்யோ நித்ராலுஃ பிஶிதாஶநஃ | தூஷயேத்ரக்தபித்தஂ து குஷ்டரோகஂ கரோத்யஸௌ | முரலோ பஂஹணோ வஷ்யஃ ஸ்தந்யஶ்லேஷ்மகரஸ்ததா ||௧௧௬||
पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रालुः पिशिताशनः | दूषयेद्रक्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ | मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा ||११६||
🔊 Audio coming soon
பாடீநமாஹ- பாடீந இத்யாதி| பிஶிதாஶநோ மாஂஸபக்ஷகஃ||௧௧௬||
Adhikarana 112 (117) · Śloka 117
ஸரஸ்தடாகஸம்பூதாஃ ஸ்நிக்தாஃ ஸ்வாதுரஸாஃ ஸ்மதாஃ | மஹாஹ்ரதேஷு பலிநஃ, ஸ்வல்பேऽம்பஸ்யபலாஃ ஸ்மதாஃ ||௧௧௭||
सरस्तडागसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः | महाह्रदेषु बलिनः, स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः ||११७||
🔊 Audio coming soon
ஸரஸ்தடாகாதிஜாந் மத்ஸ்யாநாஹ- ஸர இத்யாதி| ஹ்ரதஃ `த்ரஹஃ’ இதி லோகே||௧௧௭||
Adhikarana 113 (118) · Śloka 118
திமிதிமிங்கிலகுலிஶபாகமத்ஸ்யநிருலநந்திவார(ரு)லகமகரகர்கரசந்த்ரகமஹாமீநராஜீவப்ரபதயஃ ஸாமுத்ராஃ ||௧௧௮||
तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवार(रु)लकमकरगर्गरचन्द्रकमहामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्राः ||११८||
🔊 Audio coming soon
ஸாமுத்ராநாஹ- திமீத்யாதி| திமிர்மஹத்தமோ மத்ஸ்யஃ; திமிங்கிலஸ்ததோऽபி மஹத்தமஃ; குலிஶஃ `குடிஶ’ இதி லோகே; நந்திவாரலகஃ ‘ஸமுத்ரஶிம்பாக’ இதி லோகே; மகரோ ஹிஂஸ்ரதஂஷ்ட்ரகஃ ; கர்கரஃ ஸ்வநாம்நா ப்ரஸித்தஃ; சந்த்ரகஃ பார்ஶ்வேஷு கண்டகவலயிதோ வர்துலோ மத்ஸ்யஃ; ராஜீவோ வஜ்ராபோ பஹ்வாயதஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; ஶேஷாஸ்து ஸமுத்ரதீரவாஸிப்யோ ஜ்ஞேயாஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாதந்யேऽபி தேப்ய ஏவ ஜ்ஞேயாஃ||௧௧௮||
Adhikarana 114 (119) · Śloka 120
ஸாமுத்ரா குரவஃ ஸ்நிக்தா மதுரா நாதிபித்தலாஃ | உஷ்ணா வாதஹரா வஷ்யா வர்சஸ்யாஃ ஶ்லேஷ்மவர்தநாஃ ||௧௧௯|| பலாவஹா விஶேஷேண மாஂஸாஶித்வாத் ஸமுத்ரஜாஃ |௧௨௦|
सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः | उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः ||११९|| बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्रजाः |१२०|
🔊 Audio coming soon
ஸாமுத்ரமத்ஸ்யாநாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸாமுத்ரா இத்யாதி||௧௧௯||
Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121
ஸமுத்ரஜேப்யோ நாதேயா பஂஹணத்வாத்குணோத்தராஃ ||௧௨௦|| தேஷாமப்யநிலக்நத்வாச்சௌண்ட்யகௌப்யௌ குணோத்தரௌ | ஸ்நிக்தத்வாத் ஸ்வாதுபாகத்வாத்தயோர்வாப்யா குணாதிகாஃ ||௧௨௧||
समुद्रजेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः ||१२०|| तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ | स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्या गुणाधिकाः ||१२१||
🔊 Audio coming soon
ஸாமுத்ராதீநாஂ ஸாரதரத்வமாஹ- ஸமுத்ரஜேப்ய இத்யாதி| குணோத்தராஃ குணோத்கஷ்டாஃ| தேஷாஂ நாதேயமத்ஸ்யாநாம்||௧௨௦-௧௨௧||
Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125
நாதேயா குரவோ மத்யே யஸ்மாத் புச்சாஸ்யசாரிணஃ | ஸரஸ்தடாகஜாநாஂ து விஶேஷேண ஶிரோ லகு ||௧௨௨|| அதூரகோசரா யஸ்மாத்தஸ்மாதுத்ஸோதபாநஜாஃ | கிஞ்சிந்முக்த்வா ஶிரோதேஶமத்யர்தஂ குரவஸ்து தே ||௧௨௩|| அதஸ்தாத்குரவோ ஜ்ஞேயா மத்ஸ்யாஃ ஸாகரஸம்பவாஃ | உரோவிசரணாத்தேஷாஂ பூர்வமங்கஂ லகு ஸ்மதம் ||௧௨௪|| இத்யாநூபோ மஹாஷ்யந்தீ மாஂஸவர்க உதீரிதஃ ||௧௨௫||
नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः | सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु ||१२२|| अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः | किञ्चिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते ||१२३|| अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसम्भवाः | उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम् ||१२४|| इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
நாதேயாதிமத்ஸ்யாவயவாநாஂ குருலாகவமாஹ- நாதேயா குரவோ மத்யே இத்யாதி| ஆஸ்யஂ முகம்| அதூரகோசரா அதூரவிஷயா அல்பவ்யாயாமா இத்யர்தஃ| உத்ஸோதபாநஜா கிரிப்ரஸ்ரவணஜாஃ| மஹாபிஷ்யந்தீதி தோஷதாதுமலஸ்ரோதஸாமதிஶயக்லேதகாரீத்யர்தஃ; அந்யே த்வந்யதா கத்வா படந்தி, ததுச்யதே- ``ஹதயஸ்தாந்நநிர்யாஸவாஹிஸ்ரோதோமுகாநி யத்| புக்தஂ லிம்பதி பைச்சில்யாதபிஷ்யந்தி ததுச்யதே|| வைஶத்யாத் கபஹந்தத்வாத்தாந்யேவ விவணோதி யத்| ததுக்தமநபிஷ்யந்தி த்ரவ்யஂ த்ரவ்யவிஶாரதைஃ’’- இதி||௧௨௨-௧௨௫||
Adhikarana 117 (126) · Śloka 126
தத்ர ஶுஷ்கபூதிவ்யாதிவிஷஸர்பஹததிக்தவித்தஜீர்ணகஶபாலாநாமஸாத்ம்யசாரிணாஂ ச மாஂஸாந்யபக்ஷ்யாணி, யஸ்மாத்விகதவ்யாபந்நாபஹதபரிணதால்பாஸம்பூர்ணவீர்யத்வாத்தோஷகராணி பவந்தி; ஏப்யோऽந்யேஷாமுபாதேயஂ மாஂஸமிதி ||௧௨௬||
तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबालानामसात्म्यचारिणां च मांसान्यभक्ष्याणि, यस्माद्विगतव्यापन्नापहतपरिणताल्पासम्पूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति; एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति ||१२६||
🔊 Audio coming soon
மாஂஸமநுபாதேயமாஹ- தத்ரேத்யாதி| பூதிஃ ஶடிதஃ; ஹதஶப்தோ வ்யாதிவிஷஸர்பைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; திக்தவித்தஃ விஷாதிலிப்தஶஸ்ராதிவித்தஃ, ஜீர்ணோ வத்தஃ, கஶோ துர்பலஃ, அஸாத்ம்யசாரிணாம் அநுசிதாஹாரபக்ஷிணாம்| கஸ்மாதநுபாதேயாநித்யாஹ- யஸ்மாதித்யாதி| பாலாநாமஸம்பூர்ணவீர்யத்வாதித்யர்தஃ| அஸாத்ம்யசாரிணாமநுபாதேயத்வே ஹேதுஃ ஸூத்ரகாரேண நிபந்தகாரைஶ்சாநுக்தோऽபி ஸ்வயமூஹ்யஃ| மாஂஸமுபாதேயமாஹ- ஏப்ய இத்யாதி| தோஷரஹிதஂ குணவத், க்ராஹ்யமித்யர்தஃ||௧௨௬||
Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128
அரோசகஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ குரு ஶுஷ்கஂ ப்ரகீர்திதம் | விஷவ்யாதிஹதஂ மத்யுஂ பாலஂ சர்திஂ ச கோபயேத் ||௧௨௭|| காஸஶ்வாஸகரஂ வத்தஂ த்ரிதோஷஂ வ்யாதிதூஷிதம் | க்லிந்நமுத்க்லேஶஜநநஂ கஶஂ வாதப்ரகோபணம் ||௧௨௮||
अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् | विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत् ||१२७|| कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् | क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम् ||१२८||
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்காதீநாஂ தோஷமாஹ- அரோசகமித்யாதி| ஶுஷ்கஂ மாஂஸமரோசகஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ ச `கரோதி’ இத்யத்யாஹாரஃ| மத்யுமிதி அத்ராபி `கரோதி’ இத்யத்யாஹாரஃ| க்லிந்நஂ ஶடிதம்| உத்க்லேஶஃ தூத்கரணம்| அஸாத்ம்யசாரிணாஂ தோஷஃ ஸ்வயமப்யூஹ்யஃ||௧௨௭-௧௨௮||
Adhikarana 119 (129) · Śloka 129
ஸ்த்ரியஶ்சதுஷ்பாத்ஸு, புமாஂஸோ விஹங்கேஷு, மஹாஶரீரேஷ்வல்பஶரீராஃ, அல்பஶரீரேஷு மஹாஶரீராஃ, ப்ரதாநதமாஃ; ஏவமேகஜாதீயாநாஂ மஹாஶரீரேப்யஃ கஶஶரீராஃப்ரதாநதமாஃ ||௧௨௯||
स्त्रियश्चतुष्पात्सु, पुमांसो विहङ्गेषु, महाशरीरेष्वल्पशरीराः, अल्पशरीरेषु महाशरीराः, प्रधानतमाः; एवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराःप्रधानतमाः ||१२९||
🔊 Audio coming soon
குணவந்மாஂஸப்ரஸங்கேந லிங்காத்யதிகத்யாஹ- ஸ்த்ரிய இத்யாதி| சதுஷ்பதாஂ மத்யே ஸ்த்ரியஃ ப்ரதாநதமாஃ, விஹங்காநாஂ மத்யே புமாஂஸஃ புருஷாஃ ப்ரதாநதமாஃ| மஹாஶரீரேஷ்வித்யாதி மஹாஶரீரேஷு கட்கிமஹிஷாதிஷு, அல்பஶரீரா ஆநூபா ஏவ ருருப்ரபதயஃ ப்ரதாநதமாஃ| அல்பஶரீரேஷ்விதி அல்பஶரீரா விஷ்கிரா லாவாதயஃ, தேஷு மஹாஶரீராஃ; கஶமாஂஸஸ்ய நிஷித்தத்வாத்||௧௨௯||
Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133
ஸ்தாநாதிகதஂ மாஂஸஸ்ய குருலாகவமுபதேக்ஷ்யாமஃ | தத்யதா- ரக்தாதிஷு ஶுக்ராந்தேஷு தாதுஷூத்தரோத்தரா குருதராஃ, ததா ஸக்திஸ்கந்தக்ரோடஶிரஃபாதகரகடீபஷ்டசர்மகாலேயகயகதந்த்ராணி ||௧௩௦|| ஶிரஃஸ்கந்தஂ கடீ பஷ்டஂ ஸக்திநீ சாத்மபக்ஷயோஃ | குரு பூர்வஂ விஜாநீயாத்தாதவஸ்து யதோத்தரம் ||௧௩௧|| ஸர்வஸ்ய ப்ராணிநோ தேஹே மத்யோ குருருதாஹதஃ | பூர்வபாகோ குருஃ புஂஸாமதோபாகஸ்து யோஷிதாம் ||௧௩௨|| உரோக்ரீவஂ விஹங்காநாஂ விஶேஷேண குரு ஸ்மதம் | பக்ஷோத்க்ஷேபாத்ஸமோ தஷ்டோ மத்யபாகஸ்து பக்ஷிணாம் ||௧௩௩||
स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः | तद्यथा- रक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः, तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकालेयकयकृदन्त्राणि ||१३०|| शिरःस्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः | गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम् ||१३१|| सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः | पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम् ||१३२|| उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् | पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम् ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ஸ்தாநாதிகதமித்யாதி| ரக்தாதிதாதூநாஂ குருலாகவமுக்த்வேதராவயவாநாஹ- ததேத்யாதி| ததேதி யதோத்தரஂ குரவஃ| ஸக்திநீ ஊரூ, ஸ்கந்தோ பாஹுஶிரஃ, க்ரோடோ ஹதயஸ்தாநஂ, பஶ்சாத்பாகஸ்திதௌ பாதௌ, அக்ரிமபாகஸ்திதௌ கரௌ, காலேயகஂ வக்கஂ, யகத் காலகண்டஂ தக்ஷிணபாகஸ்திதம்| த்வயஂ த்வயமதிகத்யாஹ- ஶிர இத்யாதி| ஸ்கந்தாச்சிரோ குரு, பஷ்டாத் கடிஃ| ஸக்திநீ சாத்மபக்ஷயோரிதி ஸக்திநீ த்வே, தே சாத்மபக்ஷயோஃ ஸ்வாஂஶயோர்யதாபூர்வஂ குருணீ ஜ்ஞேயே; தேந ஸக்த்ந உத்தரபாகாபேக்ஷயா பூர்வோ பாகோ குருரித்யர்தஃ | அந்யே து `ஆமபக்வயோஃ’ இதி படந்தி, `பக்வாதாமமாஂஸஂ குரு’ இதி வ்யாக்யாநயந்தி; தந்ந, பஞ்ஜிகாகாராப்யாஂ தூஷிதத்வாத்| ஜேஜ்ஜடஸ்து ஶிர இத்யாதி ஸங்க்ரஹஶ்லோகத்வேந படதி, ததபி பஞ்ஜிகாகாரௌ ந மந்யேதே| ஸர்வஸ்யாபி ஶரீரஸ்ய மத்யே கோ பாகோ குருரித்யாஹ- ஸர்வஸ்யேத்யாதி| ஸ்த்ரீபுருஷவிபாகேநாஹ- பூர்வபாக இத்யாதி| பூர்வபாக உபரிஷ்டாத்பாகஃ| பக்ஷிணாமாஹ- உரோக்ரீவமித்யாதி| ஸம இதி நாதிகுருர்நாதிலகுரித்யர்தஃ||௧௩௦-௧௩௩||
Adhikarana 121 (134) · Śloka 135
அதீவ ரூக்ஷஂ மாஂஸஂ து விஹங்காநாஂ பலாஶிநாம் | பஂஹணஂ மாஂஸமத்யர்தஂ ககாநாஂ பிஶிதாஶிநாம் ||௧௩௪|| மத்ஸ்யாஶிநாஂ பித்தகரஂ வாதக்நஂ தாந்யசாரிநாம் |௧௩௫|
अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् | बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम् ||१३४|| मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् |१३५|
🔊 Audio coming soon
ஆஹாரவிஶேஷேணாபி மாஂஸேஷு ரௌக்ஷ்யாதிவிஶேஷமாஹ- அதீவேத்யாதி| பலாஶிநாஂ மாஂஸமிதரமாஂஸாபேக்ஷயா ரூக்ஷம்||௧௩௪||-
Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136
ஜலஜாநூபஜா க்ராம்யா க்ரச்யாதைகஶபாஸ்ததா ||௧௩௫|| ப்ரஸஹா பிலவாஸாஶ்ச யே ச ஜங்காலஸஞ்ஜ்ஞிதாஃ | ப்ரதுதா விஷ்கிராஶ்சைவ லகவஃ ஸ்யுர்யதோத்தரம் | அல்பாபிஷ்யந்திநஶ்சைவ யதாபூர்வமதோऽந்யதா ||௧௩௬||
जलजानूपजा ग्राम्या क्रच्यादैकशफास्तथा ||१३५|| प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसञ्ज्ञिताः | प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् | अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा ||१३६||
🔊 Audio coming soon
உக்தவர்காணாஂ குருலாகவமாஹ- ஜலஜேத்யாதி| அதோऽஸ்மால்லகுத்வாதல்பாபிஷ்யந்தித்வாச்ச| அந்யதேதி மஹாபிஷ்யந்திநோ குரவஶ்சேத்யர்தஃ||௧௩௫-௧௩௬||
Adhikarana 123 (137) · Śloka 137
ப்ராமாணாதிகாஸ்து ஸ்வஜாதாவல்பஸாரா குரவஶ்ச | ஸர்வப்ராணிநாஂ ஸர்வஶரீரேப்யஃ ப்ரதாநதமா பவந்தி யகத்ப்ரதேஶவர்திநஸ்தாநாததீத; ப்ரதாநாலாபே மத்யமவயஸ்கஂ ஸத்யஸ்கமக்லிஷ்டமுபாதேயஂ மாஂஸமிதி ||௧௩௭||
प्रामाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च | सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्रधानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीत; प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति ||१३७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரமாணேத்யாதி| ஸ்வஜாதௌ ஆத்மீயஜாதௌ| அல்பஸாராஃ துச்சபலா இத்யர்தஃ| ஸத்யாஂ கத்ஸ்நஶரீரப்ராப்தௌ குணவச்சரீராவயவக்ரஹணஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்வேத்யாதி| யகத்ப்ரதேஶவர்திஶப்தேந யகத்ப்ரதேஶே யா தீர்காகாரா மாஂஸவர்தயோ பவந்தி தா இஹ கஹ்யந்தே; ஏதேந ஸமஸ்தஶரீரப்ராப்தாவபி விஶிஷ்டஶரீராவயவக்ரஹணமுக்தம்| அந்யே து `ஸர்வப்ராணிநாஂ ஸர்வஶரீரேப்யஃ ப்ரதாநதமா யா வர்திர்பவதி தாமாததீத’ இதி படந்தி; `மாஂஸலேஷ்வவகாஶேஷு யா வர்தயோ பவந்தி தா க்ராஹ்யா’ இதி வ்யாக்யாநயந்தி| ததலாபே மத்யமவயஃஸ்தஂ ஸாமாந்யதேஶஜமபி க்ராஹ்யமித்யாஹ- ப்ரதாநாலாபே இத்யாதி| மத்யமவயஸ்தஂ மாஂஸமிதி மத்யமவயஃஸ்தஸ்ய ப்ராணிந இத்யர்தஃ| அந்யே `மத்யஂ வயஃஸ்தஂ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- மத்யஂ க்ராஹ்யமிதி தத்வயஃஸ்தஸ்ய தருணஸ்யேத்யர்தஃ| ஸத்யஸ்கஂ ஸத்யோஹதமாஂஸம்| அக்லிஷ்டஂ மநோऽநுகூலம்||௧௩௭||
Adhikarana 124 (138) · Śloka 138
பவதி சாத்ர- சரஃ ஶரீராவயவாஃ ஸ்வபாவோ தாதவஃ க்ரியா | லிங்கஂ ப்ரமாணஂ ஸஂஸ்காரோ மாத்ரா சாஸ்மிந் பரீக்ஷ்யதே ||௧௩௮|| இதி மாஂஸவர்கஃ |
भवति चात्र- चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया | लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ||१३८|| इति मांसवर्गः |
🔊 Audio coming soon
இதாநீமுக்தஂ ஸர்வஂ குருலாகவஹேதுஂ ஸுகஸ்மரணார்தமேகீகத்ய ஶ்லோகேந நிர்திஶந்நாஹ- சர இத்யாதி| பரீக்ஷ்யத இதி சராதிபிஃ ஸர்வைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| சரஶப்தோऽத்ராஹாரவிஹாரயோர்வர்ததே; தத்யதா- கஸ்மிந் தேஶேऽயஂ விஹரதி தந்வநி அநூபே வா ஜலே வா வியதி வா; கிஂ புநரயமாஹரதி அதிகுர்வதிலகு வா, ஶீதமுஷ்ணஂ வா, ஸ்நிக்தஂ ரூக்ஷஂ வா; தத்ததாஹாரவிஹாரகுணபாவிதஶரீரதாதோர்மகஸ்ய பக்ஷிணோ வா தத்தத்குணமேவ மாஂஸமிதி பாவஃ| ஆஹாரோ யதா- `ஶஷ்பஶைவாலபோஜநா’ இத்யாதி| விஹாரோ யதா- `அதீவாஸந்நநிலயா’ இத்யாதி| ஶரீராவயவாஃ பரீக்ஷ்யந்தே; தத்யதா- `உரோக்ரீவஂ விஹங்காநாஂ விஶேஷேண குரு ஸ்மதம்’ இத்யாதி| ஸ்வபாவோ யதா- `ஸ்வபாவால்லகவோ முத்காஸ்ததா லாவகபிஞ்ஜலாஃ’ இதி| ஸ்வபாவோऽத்ராசார்யேண நோக்தஃ, ஸர்வத்ரைவ சராதிஷ்வஷ்டாஸ்வபி ஸ்வபாவஸ்யாநுஷங்காத்| `தாதவஸ்து யதோத்தரம்’ இத்யாதி தாதுபரீக்ஷா| க்ரியா யதா- `உரோவிசரணாத்தேஷாஂ பூர்வமங்கஂ லகு ஸ்மதம்’ இத்யாதி| லிங்கஂ யதா- `ஸ்த்ரியஶ்சதுஷ்பாதேஷு, புமாஂஸோ விஹங்கேஷு’ இதி| ப்ரமாணமிதி `மஹாஶரீரேஷ்வல்பஶரீரா’ இத்யாதி| ஸஂஸ்காரோ யதா- `ஸ்நேஹகோரஸதாந்யாம்லபலாம்லைரம்லிதஂ ச யத்| யதோத்தரஂ லகு’ இத்யாதி| மாத்ரா சாஸ்மிந்நிதி `குரூணாமர்தஸௌஹித்யஂ லகூநாஂ தப்திரிஷ்யதே’; மாத்ரா சேதி சகாராதக்நிரபி பரீக்ஷ்யதே, தேநாக்நிபலாபேக்ஷிணீ த்ரவ்யகுருலாகவாபேக்ஷிணீ ச மாத்ரா| ததேவஂ சராதீந் பரீக்ஷ்ய மாஂஸேஷு குருலாகவஂ வாச்யமித்யர்தஃ| இதி மாஂஸவர்கஃ||௧௩௮||
Adhikarana 125 (139) · Śloka 139
அத பலவர்கஃ | அத ஊர்த்வஂ பலாந்யுபதேக்ஷ்யாமஃ | தத்யதா- தாடிமாமலகபதரகோலகர்கந்துஸௌவீரஸிஞ்சிதிகாபலகபித்தமாதுலுங்காம்ராம்ராதககரமர்தப்ரியாலநாரங்க- ஜம்பீரலகுசபவ்யபாராவதவேத்ரபலப்ராசீநாமலகதிந்திடீகநீபகோஶாம்ராம்லீகாப்ரபதீநி ||௧௩௯||
अथ फलवर्गः | अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- दाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौवीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रातककरमर्दप्रियालनारङ्ग- जम्बीरलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीकनीपकोशाम्राम्लीकाप्रभृतीनि ||१३९||
🔊 Audio coming soon
தாடிமேத்யாதி| தாடிமாமலகே ப்ரஸித்தே; வதரஂ மஹத்; கோலஂ மத்யப்ரமாணஂ பதரஂ; கர்கந்து அல்பஂ; ஸௌவீரஂ மஹத்தமமாமபக்வாவஸ்தாஸு மதுரஂ மருதேஶஜஂ; ஸிஞ்சிதிகாபலஂ தத்பேத ஏவாதிமதுரோ முஷ்டிப்ரமாண உத்தராபதஜஃ; கபித்தஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஂ; மாதுலுங்கஂ பீஜபூரகஂ; ஆம்ரஂ ப்ரஸித்தம்; ஆம்ராதகமாம்ரபலஸதஶம் ‘அம்ராடகஂ’ இதி லோகே; கரமர்தஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; ப்ரியாலஶ்சாரோ மதுராம்லபலஃ ப்ராயஶோ மகதேஷு; நாரங்கஜம்பீரலகுசாநி ப்ரஸித்தாநி; பவ்யமாருகஂ கார்திகேயபுரே ப்ரஸித்தம், அந்யே து கர்மரங்கபலஂ பவ்யமாஹுஃ, `பவ்யஂ தாலபலோபமஂ கேவலவல்கலஸஂஹதிமாத்ரம்’ இத்யபரே; பாராவதஃ காமரூபே பலஂ பாககாலே தவலலோஹிதஂ மதுராம்லஂ ச; வேத்ரபலஂ பத்மபீஜஸமஂ; ப்ராசீநாமலகஂ ப்ராக்தேஶோத்பவஂ `பாநீயாமலகஂ’ இதி லோகே; திந்திடீகஂ வக்ஷாம்லஂ; நீபஂ கதம்பபலஂ; கோஶாம்ரஂ ‘கௌஸிம்ப’ இதி ப்ரஸித்தஂ; அம்லிகா ப்ரஸித்தா சிஞ்சா வக்ரபலா; ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயாந்யந்யாந்யபி||௧௩௯||
Adhikarana 126 (140) · Śloka 140
அம்லாநி ரஸதஃ பாகே குரூண்யுஷ்ணாநி வீர்யதஃ | பித்தலாந்யநிலக்நாநி கபோத்க்லேஶகராணி ச ||௧௪௦||
अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः | पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च ||१४०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- அம்லாநீத்யாதி| அம்லாநி அம்லரஸோத்கடாநி||௧௪௦||
Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142
கஷாயாநுரஸஂ தேஷாஂ தாடிமஂ நாதிபித்தலம் | தீபநீயஂ ருசிகரஂ ஹத்யஂ வர்சோவிபந்தநம் ||௧௪௧|| த்விவிதஂ தத்து விஜ்ஞேயஂ மதுரஂ சாம்லமேவ ச | த்ரிதோஷக்நஂ து மதுரமம்லஂ வாதகபாபஹம் ||௧௪௨||
कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् | दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम् ||१४१|| द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च | त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् ||१४२||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- கஷாயாநுரஸமித்யாதி| நாதிபித்தலமிதி அம்லதாடிமபலவிஶேஷணம், ஈஷத் பித்தகரமித்யர்தஃ| சரகேऽபி `ஸர்வஂ பித்தலமம்லமந்யத்ர தாடிமாமலகாத்’ (ச. ஸூ. அ. ௨௭) இத்யத்ர பட்டாரஹரிசந்த்ரேண தாடிமக்ரஹணஂ நிரஸ்ய `அந்யத்ராமலகாத்’ இத்யேஷ ஏவ பாடஃ புரஸ்கத இதி பஞ்ஜிகாகாரௌ, ஜேஜ்ஜடஸ்து `அம்லஂ தாடிமஂ பித்தஂ ந கரோதி ந ஶமயதி’ இதி வ்யாக்யாநயதி, ஈஷத்பித்தலபாடஂ ச யுக்தஂ மந்யதே| ஸர்வமபி மதுராம்லஂ; மதுரரஸோத்கடஂ மதுரமித்யுச்யதே, அம்லரஸோத்கடமம்லமித்யுச்யத இதி த்விவிதம்||௧௪௧-௧௪௨||
Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148
அம்லஂ ஸமதுரஂ திக்தஂ கஷாயஂ கடுகஂ ஸரம் | சக்ஷுஷ்யஂ ஸர்வதோஷக்நஂ வஷ்யமாமலகீபலம் ||௧௪௩|| ஹந்தி வாதஂ ததம்லத்வாத் பித்தஂ மாதுர்யஶைத்யதஃ | கபஂ ரூக்ஷகஷாயத்வாத் பலேப்யோऽப்யதிகஂ ச தத் ||௧௪௪|| கர்கந்துகோலபதரமாமஂ பித்தகபாவஹம் | பக்வஂ பித்தாநிலஹரஂ ஸ்நிக்தஂ ஸமதுரஂ ஸரம் ||௧௪௫|| புராதநஂ தட்ஶமநஂ ஶ்ரமக்நஂ தீபநஂ லகு | ஸௌவீரஂ பதரஂ ஸ்நிக்தஂ மதுரஂ வாதபித்தஜித் ||௧௪௬|| கஷாயஂ ஸ்வாது ஸங்க்ராஹி ஶீதஂ ஸிஞ்சிதிகாபலம் | ஆமஂ கபித்தமஸ்வர்யஂ கபக்நஂ க்ராஹி வாதலம் ||௧௪௭|| கபாநிலஹரஂ பக்வஂ மதுராம்லரஸஂ குரு | ஶ்வாஸகாஸாருசிஹரஂ தஷ்ணாக்நஂ கண்டஶோதநம் ||௧௪௮||
अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||१४३|| हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत् ||१४४|| कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् | पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम् ||१४५|| पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु | सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित् ||१४६|| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् | आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम् ||१४७|| कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु | श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ||१४८||
🔊 Audio coming soon
அம்லமித்யாதி| பலேப்யோऽப்யதிகஂ ச ததிதி அபரேப்யஃ பலேப்யோ யதாமலகீபலஂ தத்குணேந கத்வாऽதிகமித்யர்தஃ| ஆமலகே ப்ரபாவாந்ந ஸமாநகுணைஃ கோபஃ||௧௪௩-௧௪௮||
Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152
லக்வம்லஂ தீபநஂ ஹத்யஂ மாதுலுங்கமுதாஹதம் | த்வக் திக்தா துர்ஜரா தஸ்ய வாதக்ரிமிகபாபஹா ||௧௪௯|| ஸ்வாது ஶீதஂ குரு ஸ்நிக்தஂ மாஂஸஂ மாருதபித்தஜித் | மேத்யஂ ஶூலாநிலச்சர்திகபாரோசகநாஶநம் ||௧௫௦|| தீபநஂ லகு ஸங்க்ராஹி குல்மார்ஶோக்நஂ து கேஸரம் | ஶூலாஜீர்ணவிபந்தேஷு மந்தேऽக்நௌ கபமாருதே ||௧௫௧|| அருசௌ ச விஶேஷேண ரஸஸ்தஸ்யோபதிஶ்யதே |௧௫௨|
लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् | त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा ||१४९|| स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् | मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम् ||१५०|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् | शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते ||१५१|| अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते |१५२|
🔊 Audio coming soon
மாஂஸஂ கடாஹமித்யர்தஃ| மேத்யஂ மேதாயை ஹிதம்| கேஶரஂ பீஜபூராந்தர்கதஂ தந்துஜாலஂ ‘சடுடீ’ இதி லோகே||௧௪௯-௧௫௧||-
Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155
பித்தாநிலகரஂ பாலஂ பித்தலஂ பத்தகேஸரம் ||௧௫௨|| ஹத்யஂ வர்ணகரஂ ருச்யஂ ரக்தமாஂஸபலப்ரதம் | கஷாயாநுரஸஂ ஸ்வாது வாதக்நஂ பஂஹணஂ குரு ||௧௫௩|| பித்தாவிரோதி ஸம்பக்வமாம்ரஂ ஶுக்ரவிவர்தநம் | பஂஹணஂ மதுரஂ பல்யஂ குரு விஷ்டப்ய ஜீர்யதி ||௧௫௪|| ஆம்ராதகபலஂ வஷ்யஂ ஸஸ்நேஹஂ ஶ்லேஷ்மவர்தநம் |௧௫௫|
पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम् ||१५२|| हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् | कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु ||१५३|| पित्ताविरोधि सम्पक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् | बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति ||१५४|| आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् |१५५|
🔊 Audio coming soon
பித்தேத்யாதி| பத்தகேஶரஂ பத்ததந்துஜாலம்| பித்தாவிரோதீதி ஈஷத் பித்தவிரோதி ஈஷத் பித்தஶமநமித்யர்தஃ; அந்யே பித்தலஂ பவதீத்யாஹுஃ||௧௫௨-௧௫௪||-
Adhikarana 132 (155) · Śloka 155
த்ரிதோஷவிஷ்டம்பகரஂ லகுசஂ ஶுக்ரநாஶநம் ||௧௫௫||
त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम् ||१५५||
🔊 Audio coming soon
த்ரிதோஷேத்யாதி| ஸவாததோதஶூலா மலஸ்யாப்ரவத்திர்விஷ்டம்பஃ, அந்யே குடகுடாஶப்தமாஹுஃ||௧௫௫||
Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162
அம்லஂ தஷாபஹஂ ருச்யஂ பித்தகத் கரமர்தகம் | வாதபித்தஹரஂ வஷ்யஂ ப்ரியாலஂ குரு ஶீதலம் ||௧௫௬|| ஹத்யஂ ஸ்வாது கஷாயாம்லஂ பவ்யமாஸ்யவிஶோதநம் | பித்தஶ்லேஷ்மஹரஂ க்ராஹி குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம் ||௧௫௭|| பாராவதஂ ஸமதுரஂ ருச்யமத்யக்நிவாதநுத் | கரதோஷஹரஂ நீபஂ ப்ராசீநாமலகஂ ததா ||௧௫௮|| வாதாபஹஂ திந்திடீகமாமஂ பித்தபலாஸகத் | க்ராஹ்யுஷ்ணஂ தீபநஂ ருச்யஂ ஸம்பக்வஂ கபவாதநுத் ||௧௫௯|| தஸ்மாதல்பாந்தரகுணஂ கோஶாம்ரபலமுச்யதே | அம்லீகாயாஃ பலஂ பக்வஂ தத்வத்பேதி து கேவலம் ||௧௬௦|| அம்லஂ ஸமதுரஂ ஹத்யஂ விஶதஂ பக்தரோசநம் | வாதக்நஂ துர்ஜரஂ ப்ரோக்தஂ நாரங்கஸ்ய பலஂ குரு ||௧௬௧|| தஷ்ணாஶூலகபோத்க்லேஶச்சர்திஶ்வாஸநிவாரணம் | வாதஶ்லேஷ்மவிபந்தக்நஂ ஜம்பீரஂ குரு பித்தகத் | ஐராவதஂ தந்தஶடமம்லஂ ஶோணிதபித்தகத் ||௧௬௨||
अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् | वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम् ||१५६|| हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् | पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||१५७|| पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् | गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा ||१५८|| वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् | ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं सम्पक्वं कफवातनुत् ||१५९|| तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते | अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम् ||१६०|| अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् | वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु ||१६१|| तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् | वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् | ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१६२||
🔊 Audio coming soon
அம்லமித்யாதி| கரதோஷஹரமிதி கரஹரஂ த்ரிதோஷஹரஂ ச| துர்ஜரஂ துஃகமுத்பாத்ய பாகஂ கச்சதி| குரு சிரபாகி| தஷ்ணேத்யாதி| இமஂ ஜம்பீரகுணபாடஂ பஞ்ஜிகாகாரோ ந மந்யதே, ‘ஐராவதஂ தந்தஶடமம்லஂ ஶோணிதபித்தகத்’ இதி தந்தஶடஶப்தேந ஜம்பீரஸ்ய வக்ஷ்யமாணத்வாத்; ‘ஜம்பீரநாநாவிதத்வாதுபயபாட’ இத்யந்யே||௧௫௬-௧௬௨||
Adhikarana 134 (163) · Śloka 163
க்ஷீரவக்ஷபலஜாம்பவராஜாதநதோதநஶீதபலதிந்துகபகுலதந்வநாஶ்மந்தகாஶ்வகர்ணபல்கு- பரூஷககாங்கேருகீபுஷ்கரவர்திபில்வபிம்பீப்ரபதீநி ||௧௬௩||
क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तकाश्वकर्णफल्गु- परूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि ||१६३||
🔊 Audio coming soon
கஷாயரஸப்ராயமாஹ- க்ஷீரவக்ஷேத்யாதி| க்ஷீரவக்ஷா ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷாதயஃ; ஜாம்பவஂ ஜம்பூஃ; ராஜாதநஂ க்ஷீரிகா; தோதநஂ ராஜப்ரியஂ; ஶீதபலஂ ‘ராவணாம்லிகா’ இதி ப்ரஸித்தஂ,. ‘காஶ்மீராம்லிகா’ இத்யேகே; திந்துகஃ காலஸாரோ வக்ஷஃ; பகுலஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; தந்வநஂ தநுர்வக்ஷபலஂ `தாமண’ இதி லோகே; அஶ்மந்தகோ யமலபத்ரகஃ `ஆஸந்த’ இதி லோகே; அஶ்வகர்ணஃ பூர்வதேஶே கந்தமுண்டோऽஶ்வத்தஸதஶஃ; பல்குஃ காகோதும்பரிகா, `கதும்பரீ’ இதி லோகே| பரூஷகோऽல்பாஸ்திமதுபலஃ `பாலஸா ’ இதி லோகே; காங்கேருகீ நாகபலா; புஷ்கரவர்திஃ `ஆமோதஂ’ இத்யுத்தராபதே; பில்வஃ ப்ரஸித்தஃ; பிம்பீ குந்தரிகா | ப்ரபதிக்ரஹணாத் டங்காதயஃ||௧௬௩||
Adhikarana 135 (164) · Śloka 164
பலாந்யேதாநி ஶீதாநி கபபித்தஹராணி ச | ஸங்க்ராஹகாணி ரூக்ஷாணி கஷாயமதுராணி ச ||௧௬௪||
फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च | सङ्ग्राहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च ||१६४||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- பலாந்யேதாநீத்யாதி||௧௬௪||
Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176
க்ஷீரவக்ஷபலஂ தேஷாஂ குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம் | கஷாயஂ மதுரஂ ஸாம்லஂ நாதிமாருதகோபநம் ||௧௬௫|| அத்யர்தஂ வாதலஂ க்ராஹி ஜாம்பவஂ கபபித்தஜித் | ஸ்நிக்தஂ ஸ்வாது கஷாயஂ ச ராஜாதநபலஂ குரு ||௧௬௬|| கஷாயஂ மதுரஂ ரூக்ஷஂ தோதநஂ கபவாதஜித் | அம்லோஷ்ணஂ லகு ஸங்க்ராஹி ஸ்நிக்தஂ பித்தாக்நிவர்தநம் ||௧௬௭|| ஆமஂ கஷாயஂ ஸங்க்ராஹி திந்துகஂ வாதகோபநம் | விபாகே குரு ஸம்பக்வஂ மதுரஂ கபபித்தஜித் ||௧௬௮|| மதுரஂ ச கஷாயஂ ச ஸ்நிக்தஂ ஸங்க்ராஹி பாகுலம் | ஸ்திரீகரஂ ச தந்தாநாஂ விஶதஂ பலமுச்யதே ||௧௬௯|| ஸகஷாயஂ ஹிமஂ ஸ்வாது தாந்வநஂ கபவாதஜித் | தத்வத்காங்கேருகஂ வித்யாதஶ்மந்தகபலாநி ச ||௧௭௦|| விஷ்டம்பி மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ பல்குஜஂ தர்பணஂ குரு | அத்யம்லமீஷந்மதுரஂ கஷாயாநுரஸஂ லகு ||௧௭௧|| வாதக்நஂ பித்தஜநமாமஂ வித்யாத் பருஷகம் | ததேவ பக்வஂ மதுரஂ வாதபித்தநிபர்ஹணம் ||௧௭௨|| விபாகே மதுரஂ ஶீதஂ ரக்தபித்தப்ரஸாதநம் | பௌஷ்கரஂ ஸ்வாது விஷ்டம்பி பல்யஂ கபகரஂ பலம் ||௧௭௩|| கபாநிலஹரஂ தீக்ஷ்ணஂ ஸ்நிக்தஂ ஸங்க்ராஹி தீபநம் | கடுதிக்தகஷாயோஷ்ணஂ பாலஂ பில்வமுதாஹதம் ||௧௭௪|| வித்யாத்ததேவ ஸம்பக்வஂ மதுராநுரஸஂ குரு | விதாஹி விஷ்டம்பகரஂ தோஷகத் பூதிமாருதம் ||௧௭௫|| பிம்பீபலஂ ஸாஶ்வகர்ணஂ ஸ்தந்யகத் கபபித்தஜித் | தட்தாஹஜ்வரபித்தாஸக்காஸஶ்வாஸக்ஷயாபஹம் ||௧௭௬||
क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् | कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम् ||१६५|| अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् | स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु ||१६६|| कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् | अम्लोष्णं लघु सङ्ग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम् ||१६७|| आमं कषायं सङ्ग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् | विपाके गुरु सम्पक्वं मधुरं कफपित्तजित् ||१६८|| मधुरं च कषायं च स्निग्धं सङ्ग्राहि बाकुलम् | स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते ||१६९|| सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् | तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च ||१७०|| विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु | अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु ||१७१|| वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् | तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम् ||१७२|| विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् | पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम् ||१७३|| कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं सङ्ग्राहि दीपनम् | कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम् ||१७४|| विद्यात्तदेव सम्पक्वं मधुरानुरसं गुरु | विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम् ||१७५|| बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् | तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम् ||१७६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- க்ஷீரவக்ஷபலமித்யாதி| பூதிமாருதமிதி பூதிஃ ஸுகந்திர்மாருதோ யஸ்யேதி தத் பூதிமாருதம்| பூதிஶப்தோऽயஂ ஸுகந்திவாசீ; யதா- பூதிஃ கட்வாஶஃ, வநஜா மதுகர்கடீ பூதிபுஷ்பேதி ஸுகந்திபுஷ்பேத்யர்தஃ; ஏதேந பூதிமாருதஂ ஸுகந்திகந்தஂ பக்வஂ பவதீத்யர்தஃ| கேசித்விகந்திகுக்ஷிமாருதகரமித்யாஹுஃ, தந்நேச்சதி கயீ பாலபக்வயோர்மத்யே கேசித் படந்தி- ‘தத்வத்வித்யாதஸம்பக்வஂ மதுராநுரஸஂ குரு’ இதி மத்யாவஸ்தகுணம்| கேசித் ‘பாலஂ பில்வமுதாஹதம்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஆமஂ பில்வமுதாஹதம்’ இதி படந்தி; தந்நேச்சதி கயீ||௧௬௪-௧௭௬||
Adhikarana 137 (177) · Śloka 177
தாலநாலிகேரபநஸமோசப்ரபதீநி ||௧௭௭||
तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि ||१७७||
🔊 Audio coming soon
மதுரபலாந்யாஹ- தாலேத்யாதி| தாடஃ(லஃ) தாடீ; நாலிகேரஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தாஃ; பநஸோ பஹிஃகண்டகீ மஹாபலஃ `கடீஹல’ இதி லோகே; மோசஃ கதலீபலம்|ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயாந்யந்யாநி||௧௭௭||
Adhikarana 138 (178) · Śloka 178
ஸ்வாதுபாகரஸாந்யாஹுர்வாதபித்தஹராணி ச | பலப்ரதாநி ஸ்நிக்தாநி பஂஹணாநி ஹிமாநி ச ||௧௭௮||
स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहराणि च | बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च ||१७८||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸ்வாத்வித்யாதி||௧௭௮||
Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181
பலஂ ஸ்வாதுரஸஂ தேஷாஂ தாலஜஂ குரு பித்தஜித் | தத்பீஜஂ ஸ்வாதுபாகஂ து மூத்ரலஂ வாதபித்தஜித் ||௧௭௯|| நாலிகேரஂ குரு ஸ்நிக்தஂ பித்தக்நஂ ஸ்வாது ஶீதலம் | பலமாஂஸப்ரதஂ ஹத்யஂ பஂஹணஂ பஸ்திஶோதநம் ||௧௮௦|| பநஸஂ ஸகஷாயஂ து ஸ்நிக்தஂ ஸ்வாதுரஸஂ குரு | மௌசஂ ஸ்வாதுரஸஂ ப்ரோக்தஂ கஷாயஂ நாதிஶீதலம் | ரக்தபித்தஹரஂ வஷ்யஂ ருச்யஂ ஶ்லேஷ்மகரஂ குரு ||௧௮௧||
फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् | तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित् ||१७९|| नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् | बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम् ||१८०|| पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु | मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् | रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु ||१८१||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கஸ்யசித்குணவிஶேஷமாஹ- பலமித்யாதி||௧௭௯-௧௮௧||
Adhikarana 140 (182) · Śloka 182
த்ராக்ஷாகாஶ்மர்யமதூகபுஷ்பகர்ஜூரப்ரபதீநி ||௧௮௨||
द्राक्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि ||१८२||
🔊 Audio coming soon
அபராண்யபி மதுராண்யாஹ- த்ராக்ஷேத்யாதி| த்ராக்ஷா ப்ரஸித்தா; காஶ்மர்யஂ கம்பாரீபலஂ; மதூகஂ ப்ரஸித்தஂ; கர்ஜூரஂ த்விவிதஂ வக்ஷவிடபபேதேந, த்ரிவிதமித்யபரே, த்ரைவித்யஂ ச வக்ஷகர்ஜூரஂ த்விவிதமிதி கத்வா, தத்ர பாரஸீகேஷு தேஶேஷு மஹத்ப்ரமாணஂ ஸ்வாது பிந்நஂ பிண்டகர்ஜூரமித்யதோ ஹேதோஃ||௧௮௨||
Adhikarana 141 (183) · Śloka 183
ரக்தபித்தஹராண்யாஹுர்குரூணி மதுராணி ச |௧௮௩|
रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च |१८३|
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ரக்தேத்யாதி|௧௮௩|
Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186
தேஷாஂ த்ராக்ஷா ஸரா ஸ்வர்யா மதுரா ஸ்நிக்தஶீதலா ||௧௮௩|| ரக்தபித்தஜ்வரஶ்வாஸதஷ்ணாதாஹக்ஷயாபஹா | ஹத்யஂ மூத்ரவிபந்தக்நஂ பித்தாஸக்வாதநாஶநம் ||௧௮௪|| கேஶ்யஂ ரஸாயநஂ மேத்யஂ காஶ்மர்யஂ பலமுச்யதே | க்ஷதக்ஷயாபஹஂ ஹத்யஂ ஶீதலஂ தர்பணஂ குரு ||௧௮௫|| ரஸே பாகே ச மதுரஂ கார்ஜூரஂ ரக்தபித்தநுத் | பஂஹணீயமஹத்யஂ ச மதூககுஸுமஂ குரு | வாதபித்தோபஶமநஂ பலஂ தஸ்யோபதிஶ்யதே ||௧௮௬||
तेषां द्राक्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला ||१८३|| रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा | हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम् ||१८४|| केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते | क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु ||१८५|| रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् | बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु | वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते ||१८६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- தேஷாமித்யாதி||௧௮௩-௧௮௬||
Adhikarana 143 (187) · Śloka 187
வாதாமாக்ஷோடாபிஷுகநிசுலபிசுநிகோசகோருமாணப்ரபதீநி ||௧௮௭||
वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि ||१८७||
🔊 Audio coming soon
அபராநபி மதுரபலவிஶேஷாநேகஜாதீயாநாஹ- வாதாமேத்யாதி| வாதாமாதீந்யுருமாணாந்தாந்யுத்தராபதே ஜாதாநி, தத்ரைவ ப்ரஸித்தாநி| கேசித்வ்யாக்யாநயந்தி- தத்ர வாதாமோ மஜ்ஜமதுரஸ்நிக்தோ தீர்காகாரஃ; அக்ஷோடோ மதநபலாகாரபலோ மத்யே கிஞ்சிதுந்நதரேகாந்விதஃ பர்வதபிலுஃ `அக்ரோட்’ இதி லோகே; அபிஷுகஃ `அபிஷுஃ’ இதி லோகே, நிகோசகமௌத்தராபதிகஂ கோல்லகபலமுத்தராபதாதவகந்தவ்யம்| ப்ரபதிக்ரஹணால்லவலீபலாநி||௧௮௭||
Adhikarana 144 (188) · Śloka 188
பித்தஶ்லேஷ்மஹராண்யாஹுஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணாநி குரூணி ச | பஂஹணாந்யநிலக்நாநி பல்யாநி மதுராணி ச ||௧௮௮||
पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च | बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च ||१८८||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- பித்தஶ்லேஷ்மஹராண்யாஹுரித்யாதி||௧௮௮||
Adhikarana 145 (189) · Śloka 189
கஷாயஂ கபபித்தக்நஂ கிஞ்சித்திக்தஂ ருசிப்ரதம் | ஹத்யஂ ஸுகந்தி விஶதஂ லவலீபலமுச்யதே ||௧௮௯||
कषायं कफपित्तघ्नं किञ्चित्तिक्तं रुचिप्रदम् | हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते ||१८९||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- கஷாயமித்யாதி| லவலீபலஂ ஸுகந்திபலஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தம்| தல்லக்ஷணமுச்யதே- ‘கநஸ்நிக்தா ஹரிதாஂஶுஃ ப்ரபுந்நாடஸதக்ச்சதா| ஸுகந்திமூலா லவலீ பாண்டுகோமலவல்கலா’ இதி||௧௮௯||
Adhikarana 146 (190) · Śloka 191
வஸிரஂ ஶீதபாக்யஂ ச ஸாருஷ்கரநிபந்தநம் | விஷ்டம்பி துர்ஜரஂ ரூக்ஷஂ ஶீதலஂ வாதகோபநம் ||௧௯௦|| விபாகே மதுரஂ சாபி ரக்தபித்தப்ரஸாதநந் |௧௯௧|
वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम् ||१९०|| विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् |१९१|
🔊 Audio coming soon
வஸிராதீநாஂ குணமாஹ- வஸிரமித்யாதி| வஸிரஂ ஸூர்யாவர்தபலஂ தேஶாந்தரே ஜ்ஞேயமித்யர்தஃ| ஶீதபாக்யஂ பலாபலம்| அருஷ்கரநிபந்தநஂ பல்லாதகவந்தம்||௧௯௦||-
Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193
ஐராவதஂ தந்தஶடமம்லஂ ஶோணிதபித்தகத் ||௧௯௧|| ஶீதஂ கஷாயஂ மதுரஂ டங்கஂ மாருதகத்குரு | ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ திக்தமதுரஂ வாதஶ்லேஷ்மக்நமைங்குதம் ||௧௯௨|| ஶமீபலஂ குரு ஸ்வாது ரூக்ஷோஷ்ணஂ கேஶநாஶநம் | குரு ஶ்லேஷ்மாதகபலஂ கபகந்மதுரஂ ஹிமம் ||௧௯௩||
ऐरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत् ||१९१|| शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु | स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम् ||१९२|| शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् | गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम् ||१९३||
🔊 Audio coming soon
ஐராவததந்தஶடயோர்குணமாஹ- ஐராவதமித்யாதி| ஐராவதமைராவணிகா கஷ்ணலோஹிதால்பபலா| தந்தஶடஂ ஜம்பீரபலம், அந்யே ஜம்பீரபேதமாஹுஃ| டங்கஂ காஶ்மீரே ஸ்வநாமப்ரஸித்தஂ பஹுப்ரகாரம்| ஐங்குதமிங்குதீபலம், அந்யே புத்ரஞ்ஜீவகமாஹுஃ| ஶமீபலமிதி ஶமீபலஂ ஸங்கரமுச்யதே||௧௯௧-௧௯௩||
Adhikarana 148 (194) · Śloka 194
கரீராக்ஷிகபீலூநி தணஶூந்யபலாநி ச | ஸ்வாதுதிக்தகடூஷ்ணாநி கபவாதஹராணி ச ||௧௯௪||
करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च | स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च ||१९४||
🔊 Audio coming soon
கரீராதிகுணமாஹ- கரீரேத்யாதி| கரீரோ மருஜத்ருமஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; ஆக்ஷிகமக்ஷிகீபலஂ; பீலு பீலுபலம்| தணஶூந்யஂ மல்லிகா, கேதகீபலமித்யந்யே| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸ்வாதுதிக்தமித்யாதி||௧௯௪||
Adhikarana 149 (195) · Śloka 195
திக்தஂ பிந்த்தகரஂ தேஷாஂ ஸரஂ கடுவிபாகி ச | தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ கடுகஂ பீலு ஸஸ்நேஹஂ கபவாதஜித் ||௧௯௫||
तिक्तं पिन्त्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च | तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित् ||१९५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே பீலுகுணமாஹ- திக்தமித்யாதி||௧௯௫||
Adhikarana 150 (196) · Śloka 196
ஆருஷ்கரஂ தௌவரகஂ கஷாயஂ கடுபாகி ச | உஷ்ணஂ கமிஜ்வராநாஹமேஹோதாவர்தநாஶநம் | குஷ்டகுல்மோதரார்ஶோக்நஂ கடுபாகி ததைவ ச ||௧௯௬||
आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च | उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् | कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च ||१९६||
🔊 Audio coming soon
ஆருஷ்கரதௌவரபலகுணமாஹ- ஆருஷ்கரமித்யாதி| துவரகஃ பஶ்சிமோததிதீரே||௧௯௬||
Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198
கரஞ்ஜகிஂஶுகாரிஷ்டபலஂ ஜந்துப்ரமேஹநுத் | அங்கோலஸ்ய பலஂ விஸ்ரஂ குரு ஶ்லேஷ்மஹரஂ ஹிமம் ||௧௯௭|| ரூக்ஷோஷ்ணஂ கடுகஂ பாகே லகு வாதகபாபஹம் | திக்தமீஷத்விஷஹிதஂ விடங்கஂ கமிநாஶநம் ||௧௯௮||
करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् | अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम् ||१९७|| रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम् ||१९८||
🔊 Audio coming soon
கரஞ்ஜாதீநாஹ- கரஞ்ஜேத்யாதி| கரஞ்ஜோ வக்ஷகரஞ்ஜஃ; கிஂஶுகஃ பலாஶஃ; அரிஷ்டோ நிம்பஃ| அத்ர ஜந்துஶப்தோ விஂஶதிகமிவாசீ| விடங்கமாஹ- ரூக்ஷோஷ்ணமித்யாதி||௧௯௭-௧௯௮||
Adhikarana 152 (199) · Śloka 199
வ்ரண்யமுஷ்ணஂ ஸரஂ மேத்யஂ தோஷக்நஂ ஶோபகுஷ்டநுத் | கஷாயஂ தீபநஂ சாம்லஂ சக்ஷுஷ்யஂ சாபயாபலம் ||௧௯௯||
व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् | कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम् ||१९९||
🔊 Audio coming soon
ஹரீதகீமாஹ- வ்ரண்யமித்யாதி| வ்ரணேப்யோ ஹிதஂ வ்ரண்யம்| சக்ஷுஷே ஹிதஂ சக்ஷுஷ்யம்||௧௯௯||
Adhikarana 153 (200) · Śloka 200
பேதநஂ லகு ரூக்ஷோஷ்ணஂ வைஸ்வர்யக்ரிமிநாஶநம் | சக்ஷுஷ்யஂ ஸ்வாதுபாக்யாக்ஷஂ கஷாயஂ கபபித்தஜித் ||௨௦௦||
भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् | चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित् ||२००||
🔊 Audio coming soon
பிபீதகபலகுணமாஹ- பேதநமித்யாதி| ஸ்வாதுபாக்யாக்ஷமிதி ஆக்ஷஂ பிபீதகபலஂ; கீதக்? ஸ்வாதுபாகி||௨௦௦||
Adhikarana 154 (201) · Śloka 201
கபபித்தஹரஂ ரூக்ஷஂ வக்த்ரக்லேதமலாபஹம் | கஷாயமீஷந்மதுரஂ கிஞ்சித் பூகபலஂ ஸரம் ||௨௦௧||
कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् | कषायमीषन्मधुरं किञ्चित् पूगफलं सरम् ||२०१||
🔊 Audio coming soon
பூகபலமாஹ- கபபித்தஹரமித்யாதி||௨௦௧||
Adhikarana 155 (202) · Śloka 203
ஜாதீகோஶோऽத கர்பூரஂ ஜாதீகடுகயோஃ பலம் | கக்கோ(ங்கோ)லகஂ லவங்கஂ ச திக்தஂ கடு கபாபஹம் ||௨௦௨|| லகு தஷ்ணாபஹஂ வக்த்ரக்லேததௌர்கந்த்யநாஶநம் |௨௦௩|
जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् | कक्को(ङ्को)लकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम् ||२०२|| लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् |२०३|
🔊 Audio coming soon
ஜாதீகோஶாதீந்யாஹ- ஜாதீகோஶ இத்யாதி| ஜாதீகோஶோ ஜாதீபத்ரிகா ‘ஜாதிவநீ’ இதி லோகே| கர்பூரஂ ப்ரஸித்தம்| ஜாதீகடுகயோஃ பலமிதி ஜாதீபலஂ ப்ரஸித்தஂ; கடுகாபலஂ லதாகஸ்தூரிகேதி பஞ்ஜிகாகாரௌ, ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவஸ்து லகுகக்கோ(ங்கோ)லகமாஹ; கக்கோ(ங்கோ)லகஂ பஹத்கக்கோ(ங்கோ)லம்| லவங்கஂ ஶ்ரீசந்தநபுஷ்பம்||௨௦௨||-
Adhikarana 156 (203) · Śloka 204
ஸதிக்தஃ ஸுரபிஃ ஶீதஃ கர்பூரோ லகு லேகநஃ ||௨௦௩|| தஷ்ணாயாஂ முகஶோஷே ச வைரஸ்யே சாபி பூஜிதஃ |௨௦௪|
सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः ||२०३|| तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः |२०४|
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே கர்பூரகுணமாஹ- ஸதிக்த இத்யாதி||௨௦௩||-
Adhikarana 157 (204) · Śloka 204
லதாகஸ்தூரிகா தத்வச்சீதா பஸ்திவிஶோதநீ ||௨௦௪||
लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी ||२०४||
🔊 Audio coming soon
லதாகஸ்தூரிகாமாஹ- லதாகஸ்தூரிகேத்யாதி| லதாகஸ்தூரிகா தக்ஷிணாபதே விடபஃ, ஶகுநாபிதுல்யஃ | பஸ்திவிஶோதநீ பஸ்திவிபந்தக்நீ||௨௦௪||
Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207
ப்ரியாலமஜ்ஜா மதுரோ வஷ்யஃ பித்தாநிலாபஹஃ | பைபீதகோ மதகரஃ கபமாருதநாஶநஃ ||௨௦௫|| கஷாயமதுரோ மஜ்ஜா கோலாநாஂ பித்தநாஶநஃ | தஷ்ணாச்சர்த்யநிலக்நஶ்ச தத்வதாமலகஸ்ய ச ||௨௦௬|| பீஜபூரகஶம்யாகமஜ்ஜா கோஶாம்ரஸம்பவஃ | ஸ்வாதுபாகோऽக்நிபலதஃ ஸ்நிக்தஃ பித்தாநிலாபஹஃ ||௨௦௭||
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः | बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ||२०५|| कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः | तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च ||२०६|| बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसम्भवः | स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः ||२०७||
🔊 Audio coming soon
பலாநாஂ மஜ்ஜாநமாஹ- ப்ரியாலேத்யாதி| ப்ரியாலமஜ்ஜா ‘சாருலீ’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| ஶம்பாகஃ கிரமாலகஃ||௨௦௫-௨௦௭||
Adhikarana 159 (208) · Śloka 208
யஸ்ய யஸ்ய பலஸ்யேஹ வீர்யஂ பவதி யாதஶம் | தஸ்ய தஸ்யைவ வீர்யேண மஜ்ஜாநமபி நிர்திஶேத் ||௨௦௮||
यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||२०८||
🔊 Audio coming soon
அநுக்தபலமஜ்ஜாநமாஹ- யஸ்யேத்யாதி| யஸ்ய யஸ்ய பலஸ்ய யே குணா யாநி கர்மாணி சோக்தாநி தஸ்ய மஜ்ஜ்ஞோऽபி தாந்யேவ குணகர்மாணி வதேதித்யர்தஃ, யேந குர்வந்தி தத்வீர்யம்||௨௦௮||
Adhikarana 160 (209) · Śloka 209
பலேஷு பரிபக்வஂ யத்குணவத்ததுதாஹதம் | பில்வாதந்யத்ர விஜ்ஞேயமாமஂ தத்தி குணோத்தரம் | க்ராஹ்யுஷ்ணஂ தீபநஂ தத்தி கஷாயகடுதிக்தகம் ||௨௦௯||
फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् | बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् | ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम् ||२०९||
🔊 Audio coming soon
கிஞ்சிச்சேஷமாஹ- பலேஷ்வித்யாதி| ஹி யஸ்மாதர்தே| குணோத்தரஂ குணோத்கஷ்டம்| தத்தீதி தத் பில்பஂ, ஹி யஸ்மாதர்தே, குணோத்தரஂ குணோத்கஷ்டம்| க்ராஹ்யுஷ்ணஂ தீபநஂ தத்தீதி தத் பில்வஂ, ஹி ஸ்புடம்||௨௦௯||
Adhikarana 161 (210) · Śloka 210
வ்யாதிதஂ கமிஜுஷ்டஂ ச பாகாதீதமகாலஜம் | வர்ஜநீயஂ பலஂ ஸர்வமபர்யாகதமேவ ச ||௨௧௦|| இதி பலவர்கஃ |
व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् | वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च ||२१०|| इति फलवर्गः |
🔊 Audio coming soon
பலேஷு ஹேயாதிதோஷஜ்ஞாபநார்தமாஹ- வ்யாதிதமித்யாதி| ஜுஷ்டஂ ஸேவிதஂ; கேசித் ‘ஜக்தஂ’ இதி படந்தி, தத்ர ஜக்தஂ பக்ஷிதமித்யர்தஃ| பாகாதீதஂ பாகாததீதமதிகதமதீதபாககாலமித்யர்தஃ| அகாலஜம் அநுசிதகாலோத்பந்நம்| அபர்யாகதம் அபக்வம்| இதி பலவர்கஃ||௨௧௦||
Adhikarana 162 (211) · Śloka 211
அத ஶாகவர்கஃ | ஶாகாந்யத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ | தத்ர புஷ்பபலாலாபுகாலிந்தகப்ரபதீநி ||௨௧௧||
अथ शाकवर्गः | शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः | तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि ||२११||
🔊 Audio coming soon
தத்ரேத்யாதி| புஷ்பபலஂ கூஷ்மாண்டகஃ; அலாபூஃ தும்பிநீ, ஸா ச தீர்கவர்துலாதிபேதாதநேகதா; காலிந்தஂ கஷ்ணபீஜஂ கூஷ்மாண்டஸதஶஂ ‘கலிந்த’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஂவிதாந்யபராண்யபி||௨௧௧||
Adhikarana 163 (212) · Śloka 212
பித்தக்நாந்யநிலஂ குர்யுஸ்ததா மந்தகபாநி ச | ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி ஸ்வாதுபாகரஸாநி ச ||௨௧௨||
पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च ||२१२||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- பித்தக்நாநீத்யாதி| ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி மூத்ரபுரீஷப்ரவத்திகராணி||௨௧௨||
Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215
பித்தக்நஂ தேஷு கூஷ்மாண்டஂ பாலஂ மத்யஂ கபாவஹம் | ஶுக்லஂ லகூஷ்ணஂ ஸக்ஷாரஂ தீபநஂ பஸ்திஶோதநம் ||௨௧௩|| ஸர்வதோஷஹரஂ ஹத்யஂ பத்யஂ சேதோவிகாரிணாம் | தஷ்டிஶுக்ரக்ஷயகரஂ காலிந்தஂ கபவாதகத் ||௨௧௪|| அலாபுர்பிந்நவிட்கா து ரூக்ஷா குர்வ்யதிஶீதலா | திக்தாலாபுரஹத்யா து வாமிநீ வாதபித்தஜித் ||௨௧௫||
पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् | शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम् ||२१३|| सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् | दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत् ||२१४|| अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला | तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित् ||२१५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ விஶிஷ்டமபி குணமாஹ- பித்தக்நமித்யாதி| கபமாவஹதி கரோதீதி கபாவஹம்| ஶுக்லஂ கார்பாஸவர்ணஂ பரிபக்வமித்யர்தஃ| ஸக்ஷாரமீஷத்க்ஷாரம்| பஸ்திஶோதநஂ பஸ்திவிபந்தக்நம்| ஸர்வதோஷஹரமிதி ஸர்வக்ரஹணஂ ரக்தோபஸங்க்ரஹார்தஂ; ‘ஸர்வதோஷஸஹஂ’ இத்யந்யே படந்தி, தத்ராயமர்தஃ- ந கரோதி ந ஶமயதீத்யர்தஃ| ஹத்யஂ ஹதயாய ஹிதம்| சேதோவிகாரிணாமிதி சேதோவிகாரா உந்மாதாபஸ்மாரமூர்ச்சாமதாதயஃ| பிந்நவிட்கா த்ரவமலா||௨௧௩-௨௧௫||
Adhikarana 165 (216) · Śloka 216
த்ரபுஸைர்வாருகர்காருகஶீர்ணவந்தப்ரபதீநி ||௨௧௬||
त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि ||२१६||
🔊 Audio coming soon
அபராண்யபி பலஶாகாந்யாஹ- த்ரபுஸேத்யாதி| த்ரபுஸஂ ஸுதாவாஸஃ, ‘தேவஸா’ இதி லோகே; ஏர்வாருர்லோமஶா கர்கடீ; கர்காருர்வாடவஂ த்ரபுஷஂ ‘கரவாரூ’ இதி லோகே; ஶீர்ணவந்தஂ ஸுவாஸகஂ த்ரபுஸபேதஃ, அந்யே து ஶீர்ணவந்தஂ கர்புரமாஹுஃ, ஏகே து ஶீர்ணவந்தஂ பாகாவஸ்தாயாஂ யஸ்ய வந்தஂ ஶடிதஂ பவதீத்யர்தஃ, அபரே து கர்புரபேதஂ குதபுத்ரகமாஹுஃ; ப்ரபதிக்ரஹணாத் பாலபாண்ட்வவஸ்தாயாஂ கஹ்யதே||௨௧௬||
Adhikarana 166 (217) · Śloka 217
ஸ்வாதுதிக்தரஸாந்யாஹுஃ கபவாதகராணி ச | ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி ரக்தபித்தஹராணி ச ||௨௧௭||
स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च | सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च ||२१७||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸ்வாத்வித்யாதி||௨௧௭||
Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219
பாலஂ ஸநீலஂ த்ரபுஸஂ தேஷாஂ பித்தஹரஂ ஸ்மதம் | தத்பாண்டு கபகஜ்ஜீர்ணமம்லஂ வாதகபாபஹம் ||௨௧௮|| ஏர்வாருகஂ ஸகர்காரு ஸம்பக்வஂ கபவாதகத் | ஸக்ஷாரஂ மதுரஂ ருச்யஂ தீபநஂ நாதிபித்தலம் ||௨௧௯||
बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् | तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम् ||२१८|| एर्वारुकं सकर्कारु सम्पक्वं कफवातकृत् | सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम् ||२१९||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- பாலமித்யாதி| அயஂ பரிபக்வஸ்ய குணஃ, அபக்வஸ்ய து ஸாமாந்யகுணாஃ||௨௧௮-௨௧௯||
Adhikarana 168 (220) · Śloka 220
ஸக்ஷாரஂ மதுரஂ சைவ ஶீர்ணவந்தஂ கபாபஹம் | பேதநஂ தீபநஂ ஹத்யமாநாஹாஷ்டீலநுல்லகு ||௨௨௦||
सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् | भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु ||२२०||
🔊 Audio coming soon
ஶீர்ணவந்தஸ்யாவஸ்தாத்ரயேண குணமாஹ- ஸக்ஷாரமித்யாதி| ஸக்ஷாரமித்யாதயோ பாலஸ்ய குணாஃ, பேதநாதயோ மத்யஸ்ய, ஆநாஹேத்யாதி ஜீர்ணஸ்ய| ஆநாஹ ஆமபக்வாஶயஜோ த்விவிதஃ; அஷ்டீலா மூத்ராஷ்டீலா ந புநரநிலாஷ்டீலா, ஶீர்ணவந்தஸ்ய மூத்ரவிகாரஹாரித்வாதவஸ்தாத்ரயேऽபி; ஆநாஹஶ்சாஷ்டீலா சாநாஹாஷ்டீலஂ, தந்நுததீதி||௨௨௦||
Adhikarana 169 (221) · Śloka 221
பிப்பலீமரிசஶங்கவேரார்த்ரகஹிங்குஜீரககுஸ்தும்புருஜம்பீரஸுமுகஸுரஸார்ஜகபூஸ்தணஸுகந்தக- காஸமர்தககாலமாலகுடேரகக்ஷவககரபுஷ்பஶிக்ருமதுஶிக்ருபணிஜ்ஜகஸர்ஷபராஜிகாகுலாஹலாவகுத்தகண்டீரதிலபர்ணிகா- வர்ஷாபூசித்ரகமூலகலஶுநகலாயபலாண்டுப்ரபதீநி ||௨௨௧||
पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्रकहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभूस्तृणसुगन्धक- कासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफणिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिका- वर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि ||२२१||
🔊 Audio coming soon
வத்தாஃ பிப்பல்யாதீநி வர்கீகத்ய படந்தி; தத்ர கிஞ்சித் ஸஂஸ்காரகஂ, கிஞ்சிச்சாகஂ, கிஞ்சித்பேஷஜஂ, கிஞ்சிதாஹாரயோகீதி, தாந்யேவாஹ- பிப்பலீத்யாதி|- பிப்பலீமரிசே த்வே ப்ரஸித்தே; ஶங்கவேரகஂ ஶுண்டீ; ஆர்த்ரகஹிங்குஜீரகாஃ ப்ரஸித்தாஃ; குஸ்தும்புருகஂ தாந்யகஂ; ஜம்பீரோ ஹரிதஶாகமுத்தராபதே ஜம்பீரகந்தி கிஞ்சிதம்லஂ; ஸுமுகோ வநபர்பரிகா; ஸுரஸா ஸுரபிபர்ணீ ‘துலஸீ’ இதி லோகே; அர்ஜகஃ ஶ்வேதகுடேரகஃ; பூஸ்தணஂ ரோஹிஷஃ, தும்பாகமந்யே; ஸுகந்தகோ கந்ததணமல்பஂ பூஸ்தணஂ, ஸுகந்திதணமிதி கேசித், தத்ராபி நார்தபேதஃ; காஸமர்தஃ ப்ரஸித்தஃ; காலமாலோ பர்பரிகா; குடேரகஸ்தத்பேத ஏவ; க்ஷவகஶ்சிக்காகரஃ ‘சிங்கணீ’ இதி லோகே; கரபுஷ்போ மருவகஃ, அந்யே க்ஷவகபேதமாஹுஃ, கேசித் ‘போடயிகா’ இத்யாஹுஃ; ஶிக்ருஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ, ஸுவாஸமித்யந்யே; மதுஶிக்ருர்லோஹிதகுஸுமோऽல்பவிடபஃ ஶோபாஞ்ஜநகபேதஃ; ‘ஶுண்ட’ இத்யத்ர க்வசித் (பட்யதே), ஸ ச ஸ்வநாமக்யாதஃ; பணிஜ்ஜகஃ ‘பாணிஜ’ இதி லோகே, அந்யே மருபகமாஹுஃ; ஸர்ஷபராஜிகே ப்ரஸித்தே; குலாஹலோ முண்டிதிகா; அவகுத்தஂ வேகநாமா, காகாதநீத்யர்தஃ; கண்டீரோऽபி த்விவிதஃ ஸ்தலஜோ ஜலஶ்சேதி, தத்ர ஸ்தலஜோ ஹரிதஶாகஂ; திலபர்ணிகா சோரகஃ, ஶ்ரீஹஸ்திநீத்யபரே; வர்ஷாபூஃ புநர்நவா; சித்ரகமூலகலஶுநாஃ ப்ரஸித்தாஃ; கலாயோऽத்ர த்ரிபுடகபேதஃ; த்ரிபுடகஸ்யாக்ரே வக்ஷ்யமாணத்வாத், கேசித் புநருக்தபயாதக்ரேதநஂ பாடஂ ந மந்யந்தே, தேஷாஂ மதேऽத்ர கலாயஸ்த்ரிபுடகஃ; பலாண்டுர்லஶுநபேதஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயாந்யபராணி||௨௨௧||
Adhikarana 170 (222) · Śloka 222
கடூந்யுஷ்ணாநி ருச்யாநி வாதஶ்லேஷ்மஹராணி ச | கதாந்நேஷூபயுஜ்யந்தே ஸஂஸ்காரார்தமநேகதா ||௨௨௨||
कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च | कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा ||२२२||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கடூநீத்யாதி| கதாந்நேஷு முத்கயூஷாதிஷு||௨௨௨||
Adhikarana 171 (223) · Śloka 223
தேஷாஂ குர்வீ ஸ்வாதுஶீதா பிப்பல்யார்த்ரா கபாவஹா | ஶுஷ்கா கபாநிலக்நீ ஸா வஷ்யா பித்தாவிரோதிநீ ||௨௨௩||
तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्यार्द्रा कफावहा | शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी ||२२३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ மத்யே கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- தேஷாமித்யாதி| கபாவஹா ஸ்வவர்காபேக்ஷயா| பித்தாவிரோதிநீ ஈஷத்பித்தவிரோதிநீ, ஈஷத்பித்தஶமநீத்யர்தஃ; ‘பித்தப்ரகோபணீ’ இதி கேசித் படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச “ஸா பித்தஶமநீ பூர்வஂ தர்ஶிதா வீர்யவாதிநா| ஶாஸ்த்ரகாரேண நிர்திஷ்டா ஸா ஸத்யஂ பித்தகோபநீ| யத்வாऽऽர்த்ரா பித்தஶமநீ ஶுஷ்கா பித்தப்ரகோபணீ”- இதி||௨௨௩||
Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225
ஸ்வாதுபாக்யார்த்ரமரிசஂ குரு ஶ்லேஷ்மப்ரஸேகி ச | கடூஷ்ணஂ லகு தச்சுஷ்கமவஷ்யஂ கபவாதஜித் ||௨௨௪|| நாத்யுஷ்ணஂ நாதிஶீதஂ ச வீர்யதோ மரிசஂ ஸிதம் | குணவந்மரிசேப்யஶ்ச சக்ஷுஷ்யஂ ச விஶேஷதஃ ||௨௨௫||
स्वादुपाक्यार्द्रमरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च | कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित् ||२२४|| नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् | गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः ||२२५||
🔊 Audio coming soon
நாதீத்யாதி| ஸிதஂ மரிசஂ ஶோபாஞ்ஜநகபீஜஂ, ‘ஶுக்லமபி மரிசமஸ்தி’ இத்யேகே| குணவந்மரிசேப்யஶ்சேதி மரிசேப்யஃ ஸகாஶாததிஶயகுணகாரீத்யர்தஃ||௨௨௪-௨௨௫||
Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228
நாகரஂ கபவாதக்நஂ விபாகே மதுரஂ கடு | வஷ்யோஷ்ணஂ ரோசநஂ ஹத்யஂ ஸஸ்நேஹஂ லகு தீபநம் ||௨௨௬|| கபாநிலஹரஂ ஸ்வர்யஂ விபந்தாநாஹஶூலநுத் | கடூஷ்ணஂ ரோசநஂ ஹத்யஂ வஷ்யஂ சைவார்த்ரகஂ ஸ்மதம் ||௨௨௭|| லகூஷ்ணஂ பாசநஂ ஹிங்கு தீபநஂ கபவாதஜித் | கடு ஸ்நிக்தஂ ஸரஂ தீக்ஷ்ணஂ ஶூலாஜீர்ணவிபந்தநுத் ||௨௨௮||
नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु | वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम् ||२२६|| कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् | कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्रकं स्मृतम् ||२२७|| लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् | कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ||२२८||
🔊 Audio coming soon
நாகரமித்யாதி| ஸஸ்நேஹமீஷத்ஸ்நேஹம்| லகு ஆர்த்ரகாதிதி போத்தவ்யம்| விபந்தாநாஹஶூலநுதிதி விபந்தோ வாதாத்யப்ரவத்திஃ, ஆநாஹ உதராபூரஃ||௨௨௬-௨௨௮||
Adhikarana 174 (229) · Śloka 230
தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ கடுகஂ பாகே ருச்யஂ பித்தாக்நிவர்தநம் | கடு ஶ்லேஷ்மாநிலஹரஂ கந்தாட்யஂ ஜீரகத்வயம் ||௨௨௯|| காரவீ கரவீ தத்வத்விஜ்ஞேயா ஸோபகுஞ்சிகா |௨௩௦|
तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् | कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम् ||२२९|| कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका |२३०|
🔊 Audio coming soon
தீக்ஷ்ணேத்யாதி| ஜீரகத்வயஂ ஶுக்லபீதபேதேந| காரவீ கஷ்ணஜீரக உத்தராபதே ப்ரஸித்தஃ; கரவீ யவாநீத்யேகே, அஜமோதேத்யபரே, அந்யே ராஜிகாமாஹுஃ| உபகுஞ்சிகா ஸ்தூலஜீரக ஈஷத்கஷ்ணோ ‘பஹஜ்ஜீரக’ இதி லோகே||௨௨௯||-
Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232
பக்ஷ்யவ்யஞ்ஜநபோஜ்யேஷு விவிதேஷ்வவசாரிதா ||௨௩௦|| ஆர்த்ரா குஸ்தும்பரீ குர்யாத் ஸ்வாதுஸௌகந்த்யஹத்யதாம் | ஸா ஶுஷ்கா மதுரா பாகே ஸ்நிக்தா தட்தாஹநாஶநீ ||௨௩௧|| தோஷக்நீ கடுகா கிஞ்சித் திக்தா ஸ்ரோதோவிஶோதநீ |௨௩௨|
भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता ||२३०|| आर्द्रा कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् | सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी ||२३१|| दोषघ्नी कटुका किञ्चित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी |२३२|
🔊 Audio coming soon
பக்ஷ்யாணி வடகாதீநி, வ்யஞ்ஜநாநி ஶாகாதீநி ஸஂஸ்கதாநி, போஜ்யாநி அந்நயவாக்வாதீநி, அவசாரிதா ப்ரக்ஷிப்தா| ஆர்த்ரா குஸ்தும்பரீதி புஷ்பபலோபேதோ ஹரிததாந்யவிடப ஆர்த்ரா குஸ்தும்பரீத்யுச்யதே, அல்லேதி லோகே||௨௩௦-௨௩௧||-
Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237
ஜம்பீரஃ பாசநஸ்தீக்ஷ்ணஃ கமிவாதகபாபஹஃ ||௨௩௨|| ஸுராபிர்தீபநோ ருச்யோ முகவைஶத்யகாரகஃ | கபாநிலவிஷஶ்வாஸகாஸதௌர்கந்த்யநாஶநஃ ||௨௩௩|| பித்தகத் பார்ஶ்வஶூலக்நஃ ஸுரஸஃ ஸமுதாஹதஃ | தத்வத்து ஸுமுகோ ஜ்ஞேயோ விஶேஷாத்கரநாஶநஃ ||௨௩௪|| கபக்நா லகவோ ரூக்ஷாஸ்தீக்ஷ்ணோஷ்ணாஃ பித்தவர்தநாஃ | கடுபாகரஸாஶ்சைவ ஸுரஸார்ஜகபூஸ்தணாஃ ||௨௩௫|| மதுரஃ கபவாதக்நஃ பாசநஃ கண்டஶோதநஃ | விஶேஷதஃ பித்தஹரஃ ஸதிக்தஃ காஸமர்தகஃ ||௨௩௬|| கடுஃ ஸக்ஷாரமதுரஃ ஶிக்ருஸ்திக்தோऽத பிச்சிலஃ | மதுஶிக்ருஃ ஸரஸ்திக்தஃ ஶோபக்நோ தீபநஃ கடுஃ ||௨௩௭||
जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः ||२३२|| सुराभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः | कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः ||२३३|| पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः | तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः ||२३४|| कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः | कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः ||२३५|| मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः | विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः ||२३६|| कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः | मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः ||२३७||
🔊 Audio coming soon
ஜம்பீர இத்யாதி| ஸுரஸே த்வே ஶ்வேதகஷ்ணகுஸுமே| ப்ரதமா ஶ்வேதா, இயஂ து கஷ்ணேதி ந பௌநருக்த்யப்ரஸங்கஃ||௨௩௨-௨௩௭||
Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239
விதாஹி பத்தவிண்மூத்ரஂ ரூக்ஷஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணமேவ ச | த்ரிதோஷஂ ஸார்ஷபஂ ஶாகஂ காண்டீரஂ வேகநாம ச ||௨௩௮|| சித்ரகஸ்திலபர்ணீ ச கபஶோபஹரே லகூ | வர்ஷாபூஃ கபவாதக்நீ ஹிதா ஶோபோதரார்ஶஸாம் ||௨௩௯||
विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||
🔊 Audio coming soon
விதாஹீத்யாதி| த்ரிதோஷஂ ஸார்ஷபமிதி ‘கபக்நஂ ஸார்ஷபஂ ஶாகமாஸுரஂ ஶாகமேவ ச’ இதி க்வசித்| தத்ர ஆஸுரீ ராஜிகா||௨௩௮-௨௩௯||
Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242
கடுதிக்தரஸா ஹத்யா ரோசநீ வஹ்நிதீபநீ | ஸர்வதோஷஹரா லக்வீ கண்ட்யா மூலகபோதிகா ||௨௪௦|| மஹத்தத்குரு விஷ்டம்பி தீக்ஷ்ணமாமஂ த்ரிதோஷகத் | ததேவ ஸ்நேஹஸித்தஂ து பித்தநுத் கபவாதஜித் ||௨௪௧|| த்ரிதோஷஶமநஂ ஶுஷ்கஂ விஷதோஷஹரஂ லகு | விஷ்டம்பி வாதலஂ ஶாகஂ ஶுஷ்கமந்யத்ர மூலகாத் ||௨௪௨||
कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी | सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका ||२४०|| महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् | तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित् ||२४१|| त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु | विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात् ||२४२||
🔊 Audio coming soon
கண்டாய ஹிதா கண்ட்யா| மூலகபோதிகா பாலமூலகம்| ஆமம் அநக்நிபக்வஂ, ஸ்நேஹஸித்தஂ கததைலாதிபக்வஂ, மூலகஸ்ய பாலமஹதாமஸ்நேஹஸித்தஶுஷ்கபேதேநாத்ர குணோக்திஃ| விஷ்டம்பீத்யாதி அமுஂ கேசிதநார்ஷமாசக்ஷதே, அந்யே து மந்யந்தே||௨௪௦-௨௪௨||
Adhikarana 179 (243) · Śloka 243
புஷ்பஂ ச பத்ரஂ ச பலஂ ததைவ யதோத்தரஂ தே குரவஃ ப்ரதிஷ்டாஃ | தேஷாஂ து புஷ்பஂ கபபித்தஹந்த பலஂ நிஹந்யாத் கபமாருதௌ து ||௨௪௩||
पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः | तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु ||२४३||
🔊 Audio coming soon
புஷ்பமித்யாதி| மூலகவிஷயோऽயஂ, யத்வந்மூலககந்தேஷு பாலமத்யவத்தஸ்நிக்தஸித்தஶுஷ்கேஷு பலநிர்தேஶஸ்தத்வத் புஷ்பபத்ரபலேஷ்வபி வாச்யஃ||௨௪௩||
Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248
ஸ்நிக்தோஷ்ணதீக்ஷ்ணஃ கடுபிச்சிலஶ்ச குருஃ ஸரஃ ஸ்வாதுரஸஶ்ச பல்யஃ | வஷ்யஶ்ச மேதாஸ்வரவர்ணசக்ஷுர்பக்நாஸ்திஸந்தாநகரோ ரஸோநஃ ||௨௪௪|| ஹத்ரோகஜீர்ணஜ்வரகுக்ஷிஶூலவிபந்தகுல்மாருசிகாஸஶோபாந் | துர்நாமகுஷ்டாநலஸாதஜந்துஸமீரணஶ்வாஸகபாஂஶ்ச ஹந்தி ||௨௪௫|| நாத்யுஷ்ணவீர்யோऽநிலஹா கடுஶ்ச தீக்ஷ்ணோ குருர்நாதிகபாவஹஶ்ச | பலாவஹஃ பித்தகரோऽத கிஞ்சித் பலாண்டுரக்நிஂ ச விவர்தயேத்து ||௨௪௬|| ஸ்நிக்தோ ருசிஷ்யஃ ஸ்திரதாதுகாரீ பல்யோऽத மேதாகபபுஷ்டிதஶ்ச | ஸ்வாதுர்குருஃ ஶோணிதபித்தஶஸ்தஃ ஸபிச்சிலஃ க்ஷீரபலாண்டுருக்தஃ ||௨௪௭|| கலாயஶாகஂ பித்தக்நஂ கபக்நஂ வாதலஂ குரு | கஷாயாநுரஸஂ சைவ விபாகே மதுரஂ ச தத் ||௨௪௮||
स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः | वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः ||२४४|| हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् | दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ||२४५|| नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च | बलावहः पित्तकरोऽथ किञ्चित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु ||२४६|| स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च | स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः ||२४७|| कलायशाकं पित्तघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु | कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत् ||२४८||
🔊 Audio coming soon
ரஸோநபேதாநாஹ- ஸ்நிக்தேத்யாதி| ரஸோநஃ பஞ்சரஸஃ ஸ்வல்பகந்தோ லஶுந இத்யர்தஃ| அநலஸாதோऽக்நிமாந்த்யம்| ஜந்தவஃ கமயஃ| நாத்யுஷ்ணேத்யாதி| பலாண்டுஃ ஸ்தூலநாலாக்ரபத்ரோ குந்த்ராலிகாபேதஃ, ஸ ஏவ ஸக்ஷீரோ மதுரரஸஃ க்ஷீரபலாண்டுரித்யுச்யதே||௨௪௪-௨௪௮||
Adhikarana 181 (249) · Śloka 249
சுச்சூயூதிகாதருணீஜீவந்தீபிம்பீதிகாநதீ(ந்தீ)பல்லாதகச்சகலாந்த்ரீ- வக்ஷாதநீபஞ்ஜீஶால்மலீஶேலுவநஸ்பதிப்ரஸவஶணகர்புதாரகோவிதாரப்ரபதீநி ||௨௪௯||
चुच्चूयूथिकातरुणीजीवन्तीबिम्बीतिकानदी(न्दी)भल्लातकच्छगलान्त्री- वृक्षादनीफञ्जीशाल्मलीशेलुवनस्पतिप्रसवशणकर्बुदारकोविदारप्रभृतीनि ||२४९||
🔊 Audio coming soon
கஷாயமதுரஶாகமாஹ- சுச்ச்வித்யாதி| சுச்சூர்நாடிகாகாரபத்ரஃ, ‘சுசு’ இதி லோகே; யூதிகா வக்ஷவிஶேஷஃ, ஸா த்ரிதா ஈஷச்ச்வேதபுஷ்பா, அதிஶ்வேதபுஷ்பா, பீதபுஷ்பா ச; தருணீ ஸ்வநாமப்ரஸித்தா, அந்யே ‘வருண’ இதி படந்தி, வருணகஸ்திக்தஶாகோ ஜலகூலஜஃ; ஜீவந்தீ ஜீவா ‘தண்டுலீயகஸதஶீ’ இத்யந்யே, ‘டோடிகா’ இத்யபரே; பிம்பீதிகா குந்துரிகா தஸ்யாஃ பத்ராண்யத்ர கஹ்யந்தே; நதீபல்லாதகஃ லீ(லோ)ஜநகஃ, அந்யே ‘அநந்தாபல்லாதக’ இதி படந்தி, தத்ர அநந்தா லாங்கலிகா ‘கலிஹாரீ’ இதி லோகே, பல்லாதகவக்ஷஸ்ய பலாந்யாமாநி பல்லவாஶ்ச ஶாகத்வேநாபிப்ரேதாஃ; சகலாந்த்ரீ வத்ததாரகஃ, தஸ்ய பத்ராணி, புஹ்நேத்யபரே; வக்ஷாதநீ பந்தாகஃ, வக்ஷகலிம்புகேத்யந்யே; பஞ்ஜீஶாகோ ‘வாட’ இதி ப்ரஸித்தஃ, பார்கீமேகே மந்யந்தே; ஶால்மலீ ப்ரஸித்தஃ; ஶேலுஃ ஶ்லேஷ்மாதகஃ ‘லிஸாட’ இதி லோகே; வநஸ்பதிப்ரஸவாஃ வநஸ்பதிருதும்பராதிஃ; தஸ்ய ப்ரஸவாஃ பல்லவாஃ; ஶணஃ ப்ரஸித்தஃ; கர்புதாரஃ ஶ்லேஷ்மாதகபேதஃ; கோவிதாரஃ காஞ்சநாரஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயாந்யந்யாந்யபி ஶாகாநி||௨௪௯||
Adhikarana 182 (250) · Śloka 250
கஷாயஸ்வாதுதிக்தாநி ரக்தபித்தஹராணி ச | கபக்நாந்யநிலஂ குர்யுஃ ஸங்க்ராஹீணி லகூநி ச ||௨௫௦||
कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च | कफघ्नान्यनिलं कुर्युः सङ्ग्राहीणि लघूनि च ||२५०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி||௨௫௦||
Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253
லகுஃ பாகே ச ஜந்துக்நஃ பிச்சிலோ வ்ரணிநாஂ ஹிதஃ | கஷாயமதுரோ க்ராஹீ சுச்சூஸ்தேஷாஂ த்ரிதோஷஹா ||௨௫௧|| சக்ஷுஷ்யா ஸர்வதோஷக்நீ ஜீவந்தீ ஸமுதாஹதா | வக்ஷாதநீ வாதஹரா, பஞ்ஜீ த்வல்பபலா மதா ||௨௫௨|| க்ஷீரவக்ஷோத்பலாதீநாஂ கஷாயாஃ பல்லவாஃ ஸ்மதாஃ | ஶீதாஃ ஸங்க்ராஹிணஃ ஶஸ்தா ரக்தபித்தாதிஸாரிணாம் ||௨௫௩||
लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः | कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१|| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता | वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२|| क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः | शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கேஷாஞ்சித்குணவிஶேஷமாஹ- லகுரித்யாதி| க்ஷீரவக்ஷா அஶ்வத்தாதயஃ ; உத்பலாநி நீலோத்பலப்ரபதீநி, தேஷாஂ பல்லவாஃ||௨௫௧-௨௫௩||
Adhikarana 184 (254) · Śloka 255
புநர்நவாவருணதர்கார்யுருபூகவத்ஸாதநீபில்வஶாகப்ரபதீநி ||௨௫௪|| உஷ்ணாநி ஸ்வாதுதிக்தாநி வாதப்ரஶமநாநி ச |௨௫௫|
पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४|| उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|
🔊 Audio coming soon
புநர்நவேத்யாதி| புநர்நவா ஶ்வேதபுநர்நவா; வருணோ வக்ஷவிஶேஷஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; தர்காரீ அரணிகா; உருபூகஃ ஶுக்லைரண்டஃ; வத்ஸாதநீ வத்ஸபுத்ரகஃ ‘வத்ஸவதியா’ இதி லோகே, குடூசீத்யபரே; பில்வஶாகஂ பில்வஜஂ; ப்ரபதிக்ரஹணாதந்யாந்யபி| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- உஷ்ணாநீத்யாதி||௨௫௪||-
Adhikarana 185 (255) · Śloka 255
தேஷு பௌநர்நவஂ ஶாகஂ விஶேஷாச்சோபநாஶநம் ||௨௫௫||
तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||
🔊 Audio coming soon
விஶேஷகுணமாஹ- தேஷ்வித்யாதி||௨௫௫||
Adhikarana 186 (256) · Śloka 256
தண்டுலீயகோபோதகாऽஶ்வபலாசில்லீபாலங்க்யாவாஸ்தூகப்ரபதீநி ||௨௫௬||
तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||
🔊 Audio coming soon
தண்டுலீயகஃ ‘சுலாஇ’ இதி லோகே; உபோதிகா போஇ; அஶ்வபலா துருஷ்கதேஶே பஹத்பத்ரா மேதிகாபேத ஏவ ‘ஹிஸ்பித்த’ இதி லோகே, தந்த்ராந்தரே மேதிகாஹிஸ்பித்தயோஃ பதக்குணநிர்தேஶஃ கதஃ- “வாதபித்தஹரா திக்தா லக்வீ ஶ்லேஷ்மாவிரோதிநீ| மேதிகா தத்ஸமஂ கிஞ்சித்திஸ்பித்தஂ புஷ்டிதஂ குரு”- இதி| சில்லீ க்ஷேத்ரவாஸ்துகஃ, ‘கௌடவாஸ்துக’ இத்யந்யே, யவஶாகமாஹுரேகே, அந்யே து யவஶாகாந்தரமாஹுஃ; பாலங்க்யா ‘பாலக் ’ இதி லோகே; வாஸ்தூகஷ்டங்கவாஸ்தூகஃ ‘டங்கசுச்சூ’ இதி லோகே; ப்ரபதிக்ரஹணாதபராண்யபி||௨௫௬||
Adhikarana 187 (257) · Śloka 257
ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி ஸக்ஷாரமதுராணி ச | மந்தவாதகபாந்யாஹூ ரக்தபித்தஹராணி ச ||௨௫௭||
सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च | मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸஷ்டமூத்ரேத்யாதி||௨௫௭||
Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261
மதுரோ ரஸபாகாப்யாஂ ரக்தபித்தமதாபஹஃ | தேஷாஂ ஶீததமோ ரூக்ஷஸ்தண்டுலீயோ விஷாபஹஃ ||௨௫௮|| ஸ்வாதுபாகரஸா வஷ்யா வாதபித்தமதாபஹா | உபோதகா ஸரா ஸ்நிக்தா பல்யா ஶ்லேஷ்மகரீ ஹிமா ||௨௫௯|| கடுர்விபாகே கமிஹா மேதாக்நிபலவர்தநஃ | ஸக்ஷாரஃ ஸர்வதோஷக்நோ வாஸ்தூகோ ரோசநஃ ஸரஃ ||௨௬௦|| சில்லீ வாஸ்தூகவஜ்ஜ்ஞேயா பாலங்க்யா தண்டுலீயவத் | வாதகத்பத்தவிண்மூத்ரா ரூக்ஷா பித்தகபே ஹிதா | ஶாகமாஶ்வபலஂ ரூக்ஷஂ பத்தவிண்மூத்ரமாருதம் ||௨௬௧||
मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः | तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८|| स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा | उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९|| कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः | सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०|| चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् | वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता | शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ விஶேஷகுணமாஹ- மதுர இத்யாதி| மதாபஹ இதி மதோ விஷமத்யஶோணிதோத்தோ விகாரஃ||௨௫௮-௨௬௧||
Adhikarana 189 (262) · Śloka 262
மண்டூகபர்ணீஸப்தலாஸுநிஷண்ணகஸுவர்சலாபிப்பலீகுடூசீகோஜிஹ்வா- காகமாசீப்ரபுந்நாடாவல்குஜஸதீநபஹதீகண்டகாரிகாபல- படோலவார்தாககாரவேல்லககடுகிகாகேபு(ம்பு)கோருபூகபர்படககிராததிக்த- கர்கோடகாரிஷ்டகோஶாதகீவேத்ரகரீராடரூஷகார்கபுஷ்பீப்ரபதீநி ||௨௬௨||
मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा- काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल- पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककिराततिक्त- कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||
🔊 Audio coming soon
திக்தப்ராயாண்யாஹ- மண்டூகபர்ணீத்யாதி| மண்டூகபர்ணீ ப்ராஹ்மீ; ஸப்தலா ஸேஹுண்டஃ, ஜேஜ்ஜடஸ்து ஸப்தலாஂ யவதிக்தாபேதமாஹ; ஸுநிஷண்ணகஃ ‘ஸிரிபாலிகா’ இதி லோகே, ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவஸ்து சதுர்தலமாஹ, தல்லக்ஷணஂ கத்யதே- “சாங்கேரீஸதஶைஃ பத்ரைஃ ஸுநிஷண்ணஶ்சதுர்தலஃ| ஶாகோ ஜலாந்விதே தேஶே சதுஷ்பத்ரீதி கத்யதே”- இதி; ஸுவர்சலா ஸூர்யாவர்தஃ, கேசிந்மாரிஷஸதஶதண்டமார்தகலஸதஶபத்ரஂ லப்பஸமாஹுஃ; பிப்பலீகுடூச்யௌ ப்ரஸித்தே, பூர்வஂ பிப்பலீபலமுக்தம், அத்ர து பத்ரஂ; கோஜிஹ்வா தார்விபத்ரிகா கர்கஶா தீர்கபத்ரா ‘கோஜீபீ’ இதி லோகே; காகமாசீப்ரபுந்நாடௌ ப்ரஸித்தௌ; அவல்குஜஃ ‘பாகுசீ’ இதி லோகே; ஸதீநோ வர்துலகலாயஃ; பஹதீபலஂ ஸாமாந்யாத்பஹதீத்வயஸ்ய பலம், அந்யே து கண்டகாரிகாமபி படந்தி; படோலஸ்ய பலஂ பத்ரஂ ச; வார்தாகோ வந்தாகோ வர்துலபலஃ ‘பஂஇகண’ இதி லோகே; காரவேல்லகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; கடுகிகா அரண்யகாஸமர்திகா, அந்யே திக்தாரிகாமாஹுஃ, அபரே து கடுதிக்தபுஷ்பாமர்கபலாகாரபலாஂ ப்ரஸித்தாமாஹுஃ; கேபு(ம்பு)கோ க்ராம்யோ வந்யஶ்ச ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; உருபூகோ ரக்தைரண்டஃ, அந்யே தூருபூகஸ்ய பத்ரமத்ர கஹ்யதே; பர்படகஃ ப்ரஸித்தஃ; கிராததிக்தகோ பூநிம்பஃ; கர்கோடகஃ ப்ரஸித்தஃ; அரிஷ்டோ நிம்பஃ; கோஶாதகீ கோஷகஃ ‘தோரயி’ இதி லோகே; வேத்ரகரீரஂ வேத்ராக்ரஂ; ஆடரூஷகோ வாஸகஃ; அர்கபுஷ்பீ அர்கபத்ரஸதஶீ லதா, அந்யே அர்கபர்ணமாஹுஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாதந்யதிக்தஶாகாநி ஜ்ஞேயாநி||௨௬௨||
Adhikarana 190 (263) · Śloka 263
ரக்தபித்தஹராண்யாஹுர்ஹத்யாநி ஸுலகூநி ச | குஷ்டமேஹஜ்வரஶ்வாஸகாஸாருசிஹராணி ச ||௨௬௩||
रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च | कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ரக்தபித்தேத்யாதி||௨௬௩||
Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271
கஷாயா து ஹிதா பித்தே ஸ்வாதுபாகரஸா ஹிமா | லக்வீ மண்டூகபர்ணீ து தத்வத்கோஜிஹ்விகா மதா ||௨௬௪|| அவிதாஹீ த்ரிதோஷக்நஃ ஸங்க்ராஹீ ஸுநிஷண்ணகஃ | அவல்குஜஃ கடுஃ பாகே திக்தஃ பித்தகபாபஹஃ ||௨௬௫|| ஈஷத்திக்தஂ த்ரிதோஷக்நஂ ஶாகஂ கடு ஸதீநஜம் | நாத்யுஷ்ணஶீதஂ குஷ்டக்நஂ காகமாச்யாஸ்து தத்விதம் ||௨௬௬|| கண்டூகுஷ்டகமிக்நாநி கபவாதஹராணி ச | பலாநி பஹதீநாஂ து கடுதிக்தலகூநி ச ||௨௬௭|| கபபித்தஹரஂ வ்ரண்யமுஷ்ணஂ திக்தமவாதலம் | படோலஂ கடுகஂ பாகே வஷ்யஂ ரோசநதீபநம் ||௨௬௮|| கபவாதஹரஂ திக்தஂ ரோசநஂ கடுகஂ லகு | வார்தாகஂ தீபநஂ ப்ரோக்தஂ ஜீர்ணஂ ஸக்ஷாரபித்தலம் | தத்வத் கர்கோடகஂ வித்யாத் காரவேல்லகமேவ ச ||௨௬௯|| ஆடரூஷகவேத்ராக்ரகுடூசீநிம்பபர்படாஃ | கிராததிக்தஸஹிதாஸ்திக்தாஃ பித்தகபாபஹாஃ ||௨௭௦|| கபாபஹஂ ஶாகமுக்தஂ வருணப்ரபுநாட(ட)யோஃ | ரூக்ஷஂ லகு ச ஶீதஂ ச வாதபித்தப்ரகோபணம் ||௨௭௧||
कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा | लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४|| अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः | अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५|| ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् | नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६|| कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च | फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७|| कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् | पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८|| कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु | वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् | तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९|| आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः | किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०|| कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः | रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||
🔊 Audio coming soon
விஶேஷகுணமாஹ- கஷாயேத்யாதி| தத்விதமிதி த்ரிதோஷக்நம்| ஜீர்ணஂ பக்வம்| குடூசீஹ கபபித்தஹரா, சரகே ச ‘வாயுஂ வத்ஸாதநீ ஹந்யாத்’ (ச. ஸூ. அ. ௨௭) இதி ஸ்நிக்தோஷ்ணவீர்யத்வாத், தஸ்மாத்த்ரிதோஷக்நீ| பூர்வவர்கபடிதோऽபி வருணஃ ப்ரபுந்நாடஸாமாந்யகுணத்வாதத்ர படிதஃ| ஶீதஂ சேதி சகாராந்நாத்யுஷ்ணஶீதஂ, தேந ஸஂயுக்தவாதபித்தகர்தத்வஂ; யதி வா ஶீதமபி பித்தகத் ப்ரபாவாத்||௨௬௪-௨௭௧||
Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273
தீபநஂ காலஶாகஂ து கரதோஷஹரஂ கடு | கௌஸும்பஂ மதுரஂ ரூக்ஷமுஷ்ணஂ ஶ்லேஷ்மஹரஂ லகு ||௨௭௨|| வாதலஂ நாலிகாஶாகஂ பித்தக்நஂ மதுரஂ ச தத் | க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரக்நீ ஸாம்லா வாதகபே ஹிதா | உஷ்ணா கஷாயமதுரா சாங்கேரீ சாக்நிதீபநீ ||௨௭௩||
दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु | कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२|| वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता | उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||
🔊 Audio coming soon
ப்ரபதிஶப்தகஹீதாந்யாஹ- தீபநமித்யாதி| காலஶாகஂ காலியாஶாகஂ ஶ்ராத்தார்ஹம்| கௌஸும்பஂ ப்ரஸித்தம்| நாடிகா ‘நாலீ’ இதி லோகே| சாங்கேரீ ‘அம்லசாங்கேரீ’ இதி லோகே||௨௭௨-௨௭௩||
Adhikarana 193 (274) · Śloka 274
லோணிகாஜாதுகத்ரிபர்ணிகாபத்தூரஜீவகஸுவர்சலாடுடுரககுதும்பககுடிஞ்ஜரகுந்தலிகாகுரண்டிகாப்ரபதயஃ ||௨௭௪||
लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||
🔊 Audio coming soon
லோணிகேத்யாதி| லோணிகா லோணியா; ஜாதுகஂ ஶுக்லஶாலபர்ணீ; த்ரிபர்ணிகா துக்திகா, வநகார்பாஸீத்யபரே; பத்தூரஃ ஶிரபாலிகாபேதோ மஹாபத்ரஃ; ஜீவகோ ஜீவநாமா ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; ஸுவர்சலா ஸூர்யாவர்தபேதஃ, டுடுரகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; குதும்பகோ த்ரோணபுஷ்பஃ; குடிஞ்ஜரஃ குரஹஞ்ஜநகஃ ‘கோல்ஹஸுஆ’ இதி லோகே; குநாடிகேதி க்வசித், தத்ர குநாடிகா கோநாடீகஃ; குந்தலிகா சுச்சூஸதஶா தீர்கபத்ரா; குருண்டிகா அம்லாநஸதஶபத்ரகுஸுமா ஹரிதபுஷ்பா, அந்யே ‘குநாலிகாகுரண்டிகே உத்தராபதஜே’ இத்யாஹுஃ, கேசித்த்ரிபர்ண்யாதீநாஂ ஶ்லோகேந நிர்தேஶஂ குர்வந்தி||௨௭௪||
Adhikarana 194 (275) · Śloka 275
ஸ்வாதுபாகரஸாஃ ஶீதாஃ கபக்நா நாதிபித்தலாஃ | லவணாநுரஸா ரூக்ஷாஃ ஸக்ஷாரா வாதலாஃ ஸராஃ ||௨௭௫||
स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः | लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யஂ குணமாஹ- ஸ்வாதுபாகேத்யாதி||௨௭௫||
Adhikarana 195 (276) · Śloka 276
ஸ்வாதுதிக்தா குந்தலிகா கஷாயா ஸகுரண்டிகா |௨௭௬|
स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|
🔊 Audio coming soon
விஶேஷகுணமாஹ- ஸ்வாத்வித்யாதி|௨௭௬|
Adhikarana 196 (276) · Śloka 276
ஸங்க்ராஹி ஶீதலஂ சாபி லகு தோஷாபஹஂ ததா | ராஜக்ஷவகஶாகஂ து ஶடீஶாகஂ ச தத்விதம் ||௨௭௬||
सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा | राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||
🔊 Audio coming soon
ப்ரபதிகஹீதமாஹ- ஸங்க்ராஹீத்யாதி ‘தோஷாபஹஂ ததா’ இத்யத்ர ‘தோஷவிரோதி ச’ இதி கேசித் படந்தி, தந்நேச்சதி ஜேஜ்ஜடஃ| ராஜக்ஷவகஶாகஂ கஷ்ணராஜிகா, அந்யே து ‘ராஜக்ஷவகோ பஹத்பத்ரஃ க்ஷவதுகாகர’ இத்யாஹுஃ| ஶடீ ஸ்வநாமப்ரஸித்தா| தத்விதமிதி ராஜக்ஷவகஸதஶம்||௨௭௬||
Adhikarana 197 (277) · Śloka 277
ஸ்வாதுபாகரஸஂ ஶாகஂ துர்ஜரஂ ஹரிமந்தஜம் |௨௭௭|
स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|
🔊 Audio coming soon
ஸ்வாத்வித்யாதி| ஹரிமந்தஶ்சணகஃ|௨௭௭|
Adhikarana 198 (277) · Śloka 277
பேதநஂ மதுரஂ ரூக்ஷஂ காலாயமதிவாதலம் ||௨௭௭||
भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||
🔊 Audio coming soon
பேதநமித்யாதி| பூர்வஂ ஸதீநோ வர்துலகலாயஃ, இஹ து த்ரிபுடககலாயஃ||௨௭௭||
Adhikarana 199 (278) · Śloka 278
ஸ்ரஂஸநஂ கடுகஂ பாகே லகு வாதகபாபஹம் | ஶோபக்நமுஷ்ணவீர்யஂ ச பத்ரஂ பூதிகரஞ்ஜஜம் ||௨௭௮||
स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् | शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||
🔊 Audio coming soon
ஸ்ரஂஸநமித்யாதி| பூதிகரஞ்ஜஃ கண்டகிகரஞ்ஜஃ, அந்யே து பூதிகஶ்சிரபில்வஃ, கரஞ்ஜோ நக்தமாலஃ||௨௭௮||
Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280
தாம்பூலபத்ரஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ கடு பித்தப்ரகோபணம் | ஸுகந்தி விஶதஂ திக்தஂ ஸ்வர்யஂ வாதகபாபஹம் ||௨௭௯|| ஸ்ரஂஸநஂ கடுகஂ பாகே கஷாயஂ வஹ்நிதீபநம் | வக்த்ரகண்டூமலக்லேததௌர்கந்த்யாதிவிஶோதநம் ||௨௮௦||
ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् | सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९|| स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् | वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||
🔊 Audio coming soon
தாம்பூலேத்யாதி| தாம்பூலபத்ரஂ நாகவல்லீபத்ரஂ ‘பர்ணம்’ இதி லோகே| ஸ்ரஂஸநஂ கடுகஂ பாகே இத்யந்தஂ பர்ணமுக்த்வா கஷாயமித்யாதி பூகபலஂ, தஸ்ய பலவர்க ஏவ படிதத்வாந்ந படநீயமித்யேகே, அந்யே பலவர்கே பக்வமித்யுக்தஂ ஶாகேஷு த்வபக்வமார்த்ரஂ சேத்யாஹுஃ||௨௭௯-௨௮௦||
Adhikarana 201 (281) · Śloka 281
அத புஷ்பவர்கஃ | கோவிதாரஶணஶால்மலீபுஷ்பாணி மதுராணி மதுரவிபாகாநி ரக்தபித்தஹராணி ச; வஷாகஸ்த்யயோஃ புஷ்பாணி திக்தாநி கடுவிபாகாநி க்ஷயகாஸாபஹாநி ச ||௨௮௧||
अथ पुष्पवर्गः | कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||
🔊 Audio coming soon
அத புஷ்பஶாகாந்யாஹ- கோவிதாரேத்யாதி| கோவிதாரஃ காஞ்சநாரஸ்தத்பேதோ வா; ஶணோ பந்தநார்ஹத்வக் ப்ரஸித்தஃ| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- மதுராணீத்யாதி| வஷேத்யாதி| வஷோ வாஸகஃ, அகஸ்த்யஃ ‘அகதீயா’ இதி லோகே||௨௮௧||
Adhikarana 202 (282) · Śloka 282
ஆகஸ்த்யஂ நாதிஶீதோஷ்ணஂ நக்தாந்தாநாஂ ப்ரஶஸ்யதே ||௨௮௨||
आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||
🔊 Audio coming soon
தயோரகஸ்த்யபுஷ்பஸ்ய குணவிஶேஷமாஹ- ஆகஸ்த்யமித்யாதி||௨௮௨||
Adhikarana 203 (283) · Śloka 283
கரீரகுஸுமாநி கடுவிபாகாநி வாதஹராணி ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி ச ||௨௮௩||
करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||
🔊 Audio coming soon
கரீரேத்யாதி| அத்ராபி ரஸவீர்யவிபாகப்ரபாவிதஂ கார்யஂ யோஜநீயம்||௨௮௩||
Adhikarana 204 (284) · Śloka 284
ரக்தவக்ஷஸ்ய நிம்பஸ்ய முஷ்ககார்காஸநஸ்ய ச | கபபித்தஹரஂ புஷ்பஂ குஷ்டக்நஂ குடஜஸ்ய ச ||௨௮௪||
रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च | कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||
🔊 Audio coming soon
ரக்தவக்ஷஸ்யேத்யாதி| ரக்தவக்ஷஸ்ய ரக்தசந்தநஸ்ய| முஷ்ககஸ்ய க்ஷாரவக்ஷஸ்ய ‘மோக-உ’ இதி லோகே, அஸநோ பீஜகஃ| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௨௮௪||
Adhikarana 205 (285) · Śloka 285
ஸதிக்தஂ மதுரஂ ஶீதஂ பத்மஂ பித்தகபாபஹம் | மதுரஂ பிச்சிலஂ ஸ்நிக்தஂ குமுதஂ ஹ்லாதி ஶீதலம் | தஸ்மாதல்பாந்தரகுணே வித்யாத் குவலயோத்பலே ||௨௮௫||
सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् | मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् | तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||
🔊 Audio coming soon
ஸதிக்தமித்யாதி| பத்மஂ பத்மபுஷ்பஂ ஸூர்யோதயவிகாஸி| குமுதஂ சந்த்ரோதயவிகாஸி| குவலயஂ குமுதபேதஃ, உத்பலஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தம்||௨௮௫||
Adhikarana 206 (286) · Śloka 286
ஸிந்துவாரஂ விஜாநீயாத்திமஂ பித்தவிநாஶநம் |௨௮௬|
सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|
🔊 Audio coming soon
ஸிந்துவாரமித்யாதி| ஸிந்துவாரஂ நிர்குண்டீபுஷ்பம்|௨௮௬|
Adhikarana 207 (286) · Śloka 286
மாலதீமல்லிகே திக்தே ஸௌரப்யாத் பித்தநாஶநே ||௨௮௬||
मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||
🔊 Audio coming soon
மாலதீத்யாதி| மாலதீ ஜாதீ; மல்லிகா ப்ரஸித்தா| ஸௌரப்யாத் ஸௌகந்த்யாத்||௨௮௬||
Adhikarana 208 (287) · Śloka 287
ஸுகந்தி விஶதஂ ஹத்யஂ பாகுலஂ பாடலாநி ச | ஶ்லேஷ்மபித்தவிஷக்நஂ து நாகஂ தத்வச்ச குங்குமம் ||௨௮௭||
सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च | श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||
🔊 Audio coming soon
ஸுகந்தீத்யாதி| நாகஂ நாககேஶரம்| தத்வந்நாகவத்| குங்குமஂ ப்ரஸித்தம்||௨௮௭||
Adhikarana 209 (288) · Śloka 288
சம்பகஂ ரக்தபித்தக்நஂ ஶீதோஷ்ணஂ கபநாஶநம் | கிஂஶுகஂ கபபித்தக்நஂ தத்வதேவ குரண்டகம் ||௨௮௮||
चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् | किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||
🔊 Audio coming soon
கிஂஶுகஂ பலாஶபுஷ்பஂ, குரண்டகஂ ஸஹசரபுஷ்பம்||௨௮௮||
Adhikarana 210 (289) · Śloka 289
யதாவக்ஷஂ விஜாநீயாத் புஷ்பஂ வக்ஷோசிதஂ ததா |௨௮௯|
यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|
🔊 Audio coming soon
உபஸஂஹாரமாஹ- யதேந்யாதி| வக்ஷோசிதஂ வக்ஷாநுஸாரேணேத்யர்தஃ|௨௮௯|
Adhikarana 211 (289) · Śloka 289
மதுஶிக்ருகரீராணி கடூநி ஶ்லேஷ்மஹராணி ச ||௨௮௯||
मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||
🔊 Audio coming soon
மத்வித்யாதி| மதுஶிக்ரூ ரக்தஶோபாஞ்ஜநகஃ, தஸ்ய கரீராணி கோமலா நாலாஃ; அந்யே து ‘மதுஶிக்ரூகரீராணி’ இத்யத்ர ‘மதுஶிக்ருகரீரயோஃ புஷ்பாணி’ இதி வ்யாசக்ஷதே, தே து ‘கரீரகுஸுமாநி’ இதி பூர்வபாடஂ ந மந்யந்தே||௨௮௯||
Adhikarana 212 (290) · Śloka 290
க்ஷவககுலேவரவஂஶகரீரப்ரபதீநி கபகராணி ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி ச ||௨௯௦||
क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||
🔊 Audio coming soon
உத்பிதஶாகாந்யாஹ- க்ஷவகேத்யாதி| க்ஷவகஶ்சத்ரகஃ, குலேவரஂ குகுண்டகஃ , வஂஶகரீரோ வஂஶாங்குரஃ; அந்யே து க்ஷவகஂ த்ரோணபுஷ்பீஸதஶஂ விடபமாஹுஃ, தந்ந, தஸ்யாநுத்பிதத்வாத்| ப்ரபதிக்ரஹணாதந்யாந்யப்யுத்பிதாநி| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- கபஹராணீத்யாதி||௨௯௦||
Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292
க்ஷவகஂ கமிலஂ தேஷு ஸ்வாதுபாகஂ ஸபிச்சலம் | விஸ்யந்தி வாதலஂ நாதிபித்தஶ்லேஷ்மகரஂ ச தத் ||௨௯௧|| வேணோஃ கரீராஃ கபலா மதுரா ரஸபாகதஃ | விதாஹிநோ வாதகராஃ ஸகஷாயா விரூக்ஷணாஃ ||௨௯௨||
क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् | विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१|| वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः | विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கஸ்யசித்விஶேஷகுணமாஹ- க்ஷவகமித்யாதி| விஸ்யந்தி ஶ்லேஷ்மஸ்ராவி, ஏதேந ஶ்லேஷ்மணோ ஜநகப்ரவர்தகத்வமுக்தம்| வேணோஃ கரீரா இதி கேசிந்மதுரரஸபாகித்வவிதாஹித்வயோர்விரோதமாஹுஃ, தந்ந ப்ரபாவாத்||௨௯௧-௨௯௨||
Adhikarana 214 (293) · Śloka 293
உத்பிதாநி பலாலேக்ஷுகரீஷவேணுக்ஷிதிஜாநி | தத்ர பலாலஜாதஂ மதுரஂ மதுரவிபாகஂ ரூக்ஷஂ தோஷப்ரஶமநஂ ச | இக்ஷுஜஂ மதுரஂ கஷாயாநுரஸஂ கடுபாகஂ ஶீதலஂ ச | தத்வதேவோஷ்ணஂ காரீஷஂ கஷாயஂ வாதகோபநஂ ச, (வேணுஜாதஂ கஷாயஂ வாதகோபநஂ ச,) பூமிஜஂ குரு நாதிவாதலஂ பூமிதஶ்சாஸ்யாநுரஸஃ ||௨௯௩||
उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि | तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च | इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च | तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||
🔊 Audio coming soon
ஆதாரவிஶேஷேணாப்யுத்பிதாநாஂ குணவிஶேஷமாஹ- உத்பிதாநீத்யாதி| உத்பிதாநி சத்ரகாதீநி| தத்வதிதி இக்ஷுஜஸதஶம்| பூமிதஶ்சாஸ்யாநுரஸ இதி பூமிஸதஶகுணமித்யர்தஃ| யத்யபி வேணுஜஸ்ய குணா நோக்தாஃ, ததாऽபி ததாதாரஸதஶகுணமூஹ்யம்||௨௯௩||
Adhikarana 215 (294) · Śloka 294
பிண்யாகதிலகல்கஸ்தூணிகாஶுஷ்கஶாகாநி ஸர்வதோஷப்ரகோபணாநி ||௨௯௪||
पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்கஶாகவிஶேஷகுணமாஹ- பிண்யாகேத்யாதி| உமாஸர்ஷபாதீநாஂ யந்த்ராதிபீடிதாநாஂ நிஃஸ்நேஹகல்கஃ பிண்யாகஃ| திலகல்கஸ்திலபிண்யாகஃ, ஸோऽபி யந்த்ராதிபீடிதஃ| ஸ்தூணிகாஶுஷ்கஶாகாநி நாநாஶாகைஃ கதா வடகாஃ; ந து ஶுஷ்கஶாகமிதி பிந்நஂ, தஸ்யோக்தகுணத்வாத்; ஸ்தூணிகாரூபாணி ஶுஷ்கஶாகாநீதி வாऽர்தஃ, தத்ராபி ஸ்தூணிகா வடகாஃ; அந்யே து ‘பிண்யாகீதிலபத்ரஸ்தூணிகாஶுஷ்கஶாகாநி’ இதி படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச- பிண்யாகீஶாகஂ கச்சவிஷயே ப்ராயஶஃ , திலபத்ரஂ திலவிபடஶாகஂ, ஸ்தூணிகா அதருணஶுஷ்கஶாகஂ மூலகஶாகஂ விஹாயாந்யத் ஸர்வஂ, தந்நேச்சதி கயீ||௨௯௪||
Adhikarana 216 (295) · Śloka 295
விஷ்டம்பிநஃ ஸ்மதாஃ ஸர்வே வடகா வாதகோபநாஃ |௨௯௫|
विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|
🔊 Audio coming soon
ஸ்தூணிகாஶுஷ்கஶாகாநாஂ குணகர்மாஹ- விஷ்டம்பிந இத்யாதி| வடகாஃ பிஷ்டகாஸமர்தககூஷ்மாண்டகமூலகாதிகதா முத்காதிகதாஶ்ச| ஸவாததோதஶூலா மலாப்ரவத்திர்விஷ்டம்பஃ|௨௯௫|
Adhikarana 217 (295) · Śloka 295
ஸிண்டாகீ வாதலா ஸார்த்ரா ருசிஷ்யாऽநலதீபநீ ||௨௯௫||
सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்கஶாகப்ரகரணாச்சுஷ்கஶாகவிஶேஷஸ்ய குணமாஹ- ஸிண்டாகீத்யாதி| மூலகாதிஶாகமேவ கிஞ்சித் ஸ்விந்நஂ க்ஷுண்ணஂ ஸுகந்திகடுத்ரவ்யாந்விதஂ வடகீகதஂ ஸூதேஷு ‘ஸிண்டாகீ’ இத்யுச்யதே; ஸா த்விவிதா- ஆர்த்ரா, ஶுஷ்கா ச; ஶுஷ்கா வடகாந்தர்கதா, ஆர்த்ராயாஸ்த்வயமேவ குணநிர்தேஶஃ||௨௯௫||
Adhikarana 218 (296) · Śloka 296
விட்பேதி குரு ரூக்ஷஂ ச ப்ராயோ விஷ்டம்பி துர்ஜரம் | ஸகஷாயஂ ச ஸர்வஂ ஹி ஸ்வாது ஶாகமுதாஹதம் | புஷ்பஂ பத்ரஂ பலஂ நாலஂ கந்தாஶ்ச குரவஃ க்ரமாத் ||௨௯௬||
विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् | सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् | पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்வாதுஶாகவிஷயாஂ பரிபாஷாமாஹ- விட்பேதீத்யாதி| ஸ்வாது யச்சாகஂ தத்ஸர்வமேவைவங்குணமித்யர்தஃ| புஷ்பமித்யாதி க்வசித் பாடஃ||௨௯௬||
Adhikarana 219 (297) · Śloka 297
கர்கஶஂ பரிஜீர்ணஂ ச கமிஜுஷ்டமதேஶஜம் | வர்ஜயேத் பத்ரஶாகஂ தத்யதகாலவிரோஹி ச ||௨௯௭|| இதி ஶாகவர்கஃ |
कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् | वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७|| इति शाकवर्गः |
🔊 Audio coming soon
வர்ஜநீயபத்ரஶாகவிஷயாஂ பரிபாஷாமாஹ- கர்கஶமித்யாதி| கர்கஶஂ கரஸ்பர்ஶம்| பரிஜீர்ணஂ புராதநம், கமிஜுஷ்டஂ கமிபக்ஷிதம்| அதேஶஜமநுசிததேஶோத்பந்நம்| அகாலவிரோஹி அகாலஜம்||௨௯௭||
Adhikarana 220 (298) · Śloka 298
அத கந்தவர்கஃ | கந்தாநாத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ- விதாரீகந்தஶதாவரீபிஸமணாலஶங்காடககஶேருகபிண்டாலுகமத்வாலுக- ஹஸ்த்யாலுககாஷ்டாலுகஶங்காலுகரக்தாலுகேந்தீவரோத்பலகந்தப்ரபதீநி ||௨௯௮||
अथ कन्दवर्गः | कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक- हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||
🔊 Audio coming soon
கேசித் பலவதுபயுஜ்யமாநத்வாத் பலவர்காதநந்தரஂ கந்தாந் படந்தி, ஶாகவிஷயத்வாதந்யே ஶாகாநந்தரமிதி கந்தாநாஹ- கந்தாநத இத்யாதி| விதாரீ விதாரீகந்தஃ; ஶதாவரீ ஶதமூலீ ஸ்வாநாமப்ரஸித்தா; பிஸஂ பத்மமூலம், அந்யே ஸ்தூலபத்மநாலஂ பிஸமாஹுஃ; மணாலஂ பத்மமூலாத் ஸ்தூலப்ரரோஹஃ, அந்யே து ஸூக்ஷ்மஂ நாலமாஹுஃ; ஶங்காடகஂ ஜலமத்யே த்ரிகண்டகஂ ‘ஸிங்காடா’ இதி லோகே; கஶேருகபிண்டாலூப்ரஸித்தௌ; மத்வாலுகஂ ரோமஶஂ மதுராஸ்வாதமேவ; ஹஸ்த்யாலுகஂ மஹத்காஷ்டாலுகமித்யேகே; காஷ்டாலுகஶங்காலுகரக்தாலுகோத்பலகந்தாஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தாஃ| ப்ரபதிக்ரஹணாத் கேலூடமுஞ்ஜாதகாதயஃ||௨௯௮||
Adhikarana 221 (299) · Śloka 299
ரக்தபித்தஹராண்யாஹுஃ ஶீதாநி மதுராணி ச | குரூணி பஹுஶுக்ராணி ஸ்தந்யவத்திகராணி ச ||௨௯௯||
रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च | गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ரக்தபித்தேத்யாதி||௨௯௯||
Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302
மதுரோ பஂஹணோ வஷ்யஃ ஶீதஃ ஸ்வர்யோऽதிமூத்ரலஃ | விதாரீகந்தோ பல்யஶ்ச பித்தவாதஹரஶ்ச ஸஃ ||௩௦௦|| வாதபித்தஹரீ வஷ்யா ஸ்வாதுதிக்தா ஶதாவரீ | மஹதீ சைவ ஹத்யா ச மேதாக்நிபலவர்திநீ ||௩௦௧|| க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரக்நீ வஷ்யா ஶீதா ரஸாயநீ | கபபித்தஹராஸ்திக்தாஸ்தஸ்யா ஏவாங்குராஃ ஸ்மதாஃ ||௩௦௨||
मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः | विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००|| वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी | महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी | कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ விஶேஷகுணமாஹ- மதுர இத்யாதி| மஹதல்பபேதேந ஶதாவரீ த்விவிதா| தஸ்யா ஏவாங்குராஃ ஶதாவர்யங்குரா இத்யர்தஃ||௩௦௦-௩௦௨||
Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305
அவிதாஹி பிஸஂ ப்ரோக்தஂ ரக்தபித்தப்ரஸாதநம் | விஷ்டம்பி துர்ஜரஂ ரூக்ஷஂ விரஸஂ மாருதாவஹம் ||௩௦௩|| குரூ விஷ்டம்பிஶீதௌ ச ஶங்காடககஶேருகௌ | பிண்டாலுகஂ கபகரஂ குரு வாதப்ரகோபணம் ||௩௦௪|| ஸுரேந்த்ரகந்தஃ ஶ்லேஷ்மக்நோ விபாகே கடு பித்தகத் |௩௦௫|
अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३|| गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ | पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४|| सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|
🔊 Audio coming soon
ஸுரேந்த்ரகந்தோ வஜ்ரகந்தஃ||௩௦௩-௩௦௪||-
Adhikarana 224 (305) · Śloka 305
வேணோஃ கரீரா குரவஃ கபமாருதகோபநாஃ ||௩௦௫||
वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||
🔊 Audio coming soon
வேணோரித்யாதி| வேணோஃ கரீரா வஂஶமூலாங்குராஃ||௩௦௫||
Adhikarana 225 (306) · Śloka 306
ஸ்தூலஸூரணமாணகப்ரபதயஃ கந்தா ஈஷத்கஷாயாஃ கடுகா ரூக்ஷா விஷ்டம்பிநோ குரவஃ கபவாதலாஃ பித்தஹராஶ்ச ||௩௦௬||
स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||
🔊 Audio coming soon
அந்யாநபி கந்தாநேககுணாந் வர்கீகத்யாஹ- ஸ்தூலேத்யாதி| ஸ்தூலகந்தோ க்ராம்யகந்தஃ; கேசித் ‘ஸகலகந்த’ இதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; ஶூரணஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; மாணகஂ மஹாபத்ரஂ யதாபூர்வமதஃபத்ரபரித்யாகி| ப்ரபதிஶப்தாத் கேவதாதிகந்தாஃ| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஈஷத்கஷாயா இத்யாதி||௩௦௬||
Adhikarana 226 (307) · Śloka 307
மாந(ண)கஂ ஸ்வாது ஶீதஂ ச குரு சாபி ப்ரகீர்திதம் | ஸ்தூலகந்தஸ்து நாத்யுஷ்ணஃ ஸூரணோ குதகீலஹா ||௩௦௭||
मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् | स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||
🔊 Audio coming soon
விஶேஷணகுணமாஹ- மாநகமித்யாதி||௩௦௭||
Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309
குமுதோத்பலபத்மாநாஂ கந்தா மாருதகோபநாஃ | கஷாயாஃ பித்தஶமநா விபாகே மதுரா ஹிமாஃ ||௩௦௮|| வாராஹகந்தஃ ஶ்லேஷ்மக்நஃ கடுகோ ரஸபாகதஃ | மேஹகுஷ்டகமிஹரோ பல்யோ வஷ்யோ ரஸாயநஃ ||௩௦௯||
कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः | कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८|| वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः | मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||
🔊 Audio coming soon
ததந்யகந்தாநாஹ- குமுதேத்யாதி| குமுதஂ ஶ்வேதோத்பலம், உத்பலஂ நீலோத்பலம்| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- மாருதகோபநா இத்யாதி| வராஹகந்த இதி வராஹகந்தோ ‘பகாலுக’ இதி ப்ரஸித்தஃ, அந்யே து ‘வாராஹீ’ இதி படந்தி, வாராஹீ கஷ்டிகோச்யதே||௩௦௮-௩௦௯||
Adhikarana 228 (310) · Śloka 310
தாலநாரிகேலகர்ஜூரப்ரபதீநாஂ மஸ்தகமஜ்ஜாநஃ ||௩௧௦||
तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||
🔊 Audio coming soon
மூலப்ரஸங்கேநாக்ரகுணமபி கேஷாஞ்சிதாஹ- தாலேத்யாதி| தாலாதயஃ ப்ரஸித்தாஃ| மஸ்தகமஜ்ஜாநஸ்தாலாதிவக்ஷாக்ரமஜ்ஜாநஃ||௩௧௦||
Adhikarana 229 (311) · Śloka 311
ஸ்வாதுபாகரஸாநாஹூ ரக்தபித்தஹராஂஸ்ததா | ஶுக்ரலாநநிலக்நாஂஶ்ச கபவத்திகராநபி ||௩௧௧||
स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा | शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||
🔊 Audio coming soon
ஸாமாந்யகுணமாஹ- ஸ்வாதுபாகேத்யாதி||௩௧௧||
Adhikarana 230 (312) · Śloka 312
பாலஂ ஹ்யநார்தவஂ ஜீர்ணஂ வ்யாதிதஂ க்ரிமிபக்ஷிதம் | கந்தஂ விவர்ஜயேத் ஸர்வஂ யோ வா ஸம்யங்ந ரோஹதி ||௩௧௨||
बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् | कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||
🔊 Audio coming soon
ஹேயமாஹ- பாலமித்யாதி| இதி கந்தவர்கஃ||௩௧௨||
Adhikarana 231 (313) · Śloka 313
அத லவணவர்கஃ | அத லவணாநி- ஸைந்தவஸாமுத்ரவிடஸௌவர்சலரோமகௌத்பிதப்ரபதீநி யதோத்தரமுஷ்ணாநி வாதஹராணி கபபித்தகராணி கடுபாகீநி யதாபூர்வஂ ஸ்நிக்தாநி ஸ்வாதூநி ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷாணி சேதி ||௩௧௩||
अथ लवणवर्गः | अथ लवणानि- सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||
🔊 Audio coming soon
அதேத்யாதி| ஸைந்தவஂ ப்ரஸித்தஂ; தக்ஷிணஸமுத்ரஸமீபபவஂ ஸாமுத்ரஂ; விடஂ கத்ரிமஂ ஸ்வநாம்நா க்யாதஂ, தச்ச ப்ரஸாரணீகல்கபக்தலவணஸஂயோகாதக்நிதாஹேந நிர்வத்தஂ; ஸௌவர்சலஂ ப்ரஸித்தஂ; ததேவ நிர்கந்தஂ காலலவணமித்யுச்யதே; ரோமகஂ ஶாகம்பரீதேஶோத்தஂ, ‘ருமாஸரஃஸம்பவம்’ இத்யந்யே; பூமிமுத்பித்யோத்பந்நஸ்ய க்ஷாரோதகஸ்ய ஸூர்யரஶ்மிபிர்வஹ்நிநா வா க்வதநாத்யல்லவணமுத்பத்யதே ததௌத்பிதஂ; ப்ரபதிக்ரஹணாதூஷரப்ரஸவாதீநி| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- யதோத்தரமித்யாதி| ஜேஜ்ஜடஶ்சரகமதாநுஸாரேண ஸைந்தவாநந்தரஂ ஸௌவர்சலஂ படதி; ‘ததஸம்யக், ஸாமுத்ராத் ஸௌவர்சலஸ்யோஷ்ணத்வாத்; உத்தரோத்தரமுஷ்ணாநீதி வசநாத்’ இதி கயீ||௩௧௩||
Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320
சக்ஷுஷ்யஂ ஸைந்தவஂ ஹத்யஂ ருச்யஂ லக்வக்நிதீபநம் | ஸ்நிக்தஂ ஸமதுரஂ வஷ்யஂ ஶீதஂ தோஷக்நமுத்தமம் ||௩௧௪|| ஸாமுத்ரஂ மதுரஂ பாகே நாத்யுஷ்ணமவிதாஹி ச | பேதந ஸ்நிக்தமீஷச்ச ஶூலக்நஂ நாதிபித்தலம் ||௩௧௫|| ஸக்ஷாரஂ தீபநஂ ஸூக்ஷ்மஂ ஶூலஹத்ரோகநாஶநம் | ரோசநஂ தீக்ஷ்ணமுஷ்ணஂ ச விடஂ வாதாநுலோமநம் ||௩௧௬|| லகு ஸௌவர்சலஂ பாகே வீர்யோஷ்ணஂ விஶதஂ கடு | குல்மஶூலவிபந்தக்நஂ ஹத்யஂ ஸுரபி ரோசநம் ||௩௧௭|| ரோமகஂ தீக்ஷ்ணமத்யுஷ்ணஂ வ்யவாயி கடுபாகி ச | வாதக்நஂ லகு விஸ்யந்தி ஸூக்ஷ்மஂ விட்பேதி மூத்ரலம் ||௩௧௮|| லகு தீக்ஷ்ணோஷ்ணமுத்க்லேதி ஸூக்ஷ்மஂ வாதாநுலோமநம் | ஸதிக்தஂ கடு ஸக்ஷாரஂ வித்யால்லவணமௌத்பிதம் ||௩௧௯|| கபவாதக்ரிமிக்நஂ ச லேகநஂ பித்தகோபநம் | தீபநஂ பாசநஂ பேதி லவணஂ குடிகாஹ்வயம் ||௩௨௦||
चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४|| सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च | भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५|| सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् | रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६|| लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु | गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७|| रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च | वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८|| लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् | सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९|| कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् | दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ விஶேஷமாஹ- சக்ஷுஷ்யமித்யாதி| வஷ்யத்வஂ புநரஸ்ய ஜாத்யுத்கர்ஷாத், அந்யேஷாமவஷ்யத்வமாஹுஃ| ஸூக்ஷ்மஂ ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதோऽவகாஹநஶீலம்| வாதாநுலோமநஂ மார்காவதவாதஸ்ய ஸ்ரோதஃஶுத்திகரத்வேந ப்ரவர்தநஂ, தாதுக்ஷயகதஸ்ய து ஸூக்ஷ்மத்வஸாமாந்யாந்நாதிப்ரஶமநமித்யர்தஃ| வ்யவாயீதி அபக்வமேவ தேஹமகிலஂ வ்யாப்நோதி பஶ்சாத்தேஹஸ்தமேவ பாகமுபைதி| லக்வித்யாதி| உத்க்லேதி ஆர்த்ரீபாவகாரி, அந்யே ‘ப்ரகோபயதி ஶ்லேஷ்மபித்தாதீந்’ இத்யாஹுஃ| ப்ரபதிஶப்தோபகஹீதஂ கேசித்குடிகாலவணஂ படந்தி- தீபநமித்யாதி| பாகாபிநிர்வத்தத்வாத்குடிகாபூதமேவ குடிகாலவணஂ பவதி, தச்ச ‘வக்ஷலவணம்’ இதி க்யாதம்||௩௧௪-௩௨௦||
Adhikarana 233 (321) · Śloka 321
ஊஷஸூதஂ வாலுகைலஂ ஶைலமூலாகரோத்பவம் | லவணஂ கடுகஂ சேதி விஹிதஂ கடு சோச்யதே ||௩௨௧||
ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् | लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||
🔊 Audio coming soon
அபரமபி ப்ரபதிக்ரஹணோபகஹீதமாஹ- ஊஷஸூதமித்யாதி| ஊஷஸூதமூஷரப்ரஜாதம்| வாலுகைலமிதி வாலுகாஃ ஸிகதாஃ, தாபிர்யுக்தா இலா பத்வீ வாலுகைலா, தத்ர ஸம்பவஂ வாலுகைலம்| மூலாகரோத்பவமிதி மூலபூத ஆகரோ மூலாகரஃ, ப்ரஶஸ்யதரதுரங்கமோத்பத்திபூமிஃ, தத்ரோத்பவஂ மூலாகரோத்பவம்| கடு சோச்யத இதி கடுலவணமிதி ப்ரஸித்தமித்யர்தஃ||௩௨௧||
Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325
யவக்ஷாரஸ்வர்ஜிகாக்ஷாரோஷக்ஷாரபாகிமடங்கணக்ஷாரப்ரபதயஃ | குல்மார்ஶோக்ரஹணீதோஷஶர்கராஶ்மரிநாஶநாஃ | க்ஷாராஸ்து பாசநாஃ ஸர்வே ரக்தபித்தகராஃ ஸராஃ | ஜ்ஞேயௌ வஹ்நிஸமௌ க்ஷாரௌ ஸ்வர்ஜிகாயாவஶூகஜௌ | ஶுக்ரஶ்லேஷ்மவிபந்தார்ஶோகுல்மப்லீஹவிநாஶநௌ ||௩௨௩|| உஷ்ணோऽநிலக்நஃ ப்ரக்லேதீ சோஷக்ஷாரோ பலாபஹஃ | மேதோக்நஃ பாகிமஃ க்ஷாரஸ்தேஷாஂ பஸ்திவிஶோதநஃ ||௩௨௪|| விரூக்ஷணோऽநிலகரஃ ஶ்லேஷ்மக்நஃ பித்ததூஷணஃ | அக்நிதீப்திகரஸ்தீக்ஷ்ணஷ்டங்கணஃ க்ஷார உச்யதே ||௩௨௫||
यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः | गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः | क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः | ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ | शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३|| उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः | मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४|| विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः | अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||
🔊 Audio coming soon
லவணஸாரூப்யாதாஹ- யவக்ஷாரேத்யாதி| யவக்ஷாரோ யவஶூகோத்பவஃ ‘ஶீதலிகா’ ‘யவக்ஷார’ இதி ச லோகே; ஸ்வர்ஜிக்ஷாரஃ ‘ஸாஜீ’ இதி லோகே; பாகேந நிர்வத்தஃ பாகிமஃ க்ஷாரபாகவிதாநோக்தஃ ப்ரதிஸாரணீயஃ பாநீயஶ்ச, ‘பாகிமஂ தூஷரபாஂஶுகாபிநிர்வத்தம்’ இத்யந்யே, அபரே பாகிமாத்பிந்நமூஷரக்ஷாரமாஹுஃ; டங்கணக்ஷாரஃ ஸௌபாக்யாபரபர்யாயஃ ‘ஸுஹாகா’ இதி லோகே; ப்ரபதிக்ரஹணாதேவஞ்ஜாதீயாநாஂ க்ஷாராணாமவரோதஃ| தேஷாஂ ஸாமாந்யகுணமாஹ- குல்மேத்யாதி| விஶேஷகுணமாஹ- ஜ்ஞேயாவித்யாதி||௩௨௨-௩௨௫||
Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330
ஸுவர்ணஂ ஸ்வாது ஹத்யஂ ச பஂஹணீயஂ ரஸாயநம் | தோஷத்ரயாபஹஂ ஶீதஂ சக்ஷுஷ்யஂ விஷஸூதநம் ||௩௨௬|| ரூப்யமம்லஂ ஸரஂ ஶீதஂ ஸஸ்நேஹஂ பித்தவாதநுத் | தாம்ரஂ கஷாயஂ மதுரஂ லேகநஂ ஶீதலஂ ஸரம் ||௩௨௭|| ஸதிக்தஂ லேகநஂ காஂஸ்யஂ சக்ஷுஷ்யஂ கபவாதஜித் | வாதகச்சீதலஂ லோஹஂ தஷ்ணாபித்தகபாபஹம் ||௩௨௮|| கடு க்ரிமிக்நஂ லவணஂ த்ரபு ஸீஸஂ ச லேகநம் | முக்தாவித்ருமவஜ்ரேந்த்ரவைதூர்யஸ்படிகாதயஃ ||௩௨௯|| சக்ஷுஷ்யா மணயஃ ஶீதா லேகநா விஷஸூதநாஃ | பவித்ரா தாரணீயாஶ்ச பாப்மாலக்ஷ்மீமலாபஹாஃ ||௩௩௦|| இதி லவணாதிவர்கஃ |
सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् | दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६|| रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् | ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७|| सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् | वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८|| कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् | मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९|| चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः | पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०|| इति लवणादिवर्गः |
🔊 Audio coming soon
அத்ர கேசித் ஸுவர்ணாதீநாமபி குணமாஹுஃ- ஸுவர்ணமித்யாதி||௩௨௬-௩௩௦||
Adhikarana 236 (331) · Śloka 331
தாந்யேஷு மாஂஸேஷு பலேஷு சைவ ஶாகேஷு சாநுக்தமிஹாப்ரமேயாத் | ஆஸ்வாததோ பூதகுணைஶ்ச மத்வா ததாதிஶேத்த்ரவ்யமநல்பபுத்திஃ ||௩௩௧||
धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् | आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||
🔊 Audio coming soon
த்ரவ்யாநந்த்யாதநுக்தத்ரவ்யஜ்ஞாநோபாயமாஹ- தாந்யேஷ்வித்யாதி| சகாராத் கந்தலவணத்ரவகதாந்நாதீநாஂ ஸமுச்சயஃ| இஹேதி ஶாஸ்த்ரே| அப்ரமேயாத் ஆநந்த்யாதித்யர்தஃ| ‘அப்ரமோஹாத்’ இதி ‘அப்ரமாதாத்’ இதி ச க்வசித் பாடஃ; தத்ராப்ரமோஹோ ஜ்ஞாநமேவ| தேஷ்வநுக்தத்ரவ்யேஷு பரமௌபயௌகிகமுக்தஂ, ந ஸர்வஂ விஸ்தரபயாதித்யர்தஃ| தத்ராப்ரமாதஃ ஸாவதாநத்வமேவாஸ்மாகம்| ஆஸ்வாததோ ரஸாத்| பூதகுணைரிதி த்ரவ்யாரம்பகபூதகுணைர்வீர்யபாகாதிபிஶ்ச| அந்யே து படந்தி(?) தேஷாஂ ஜடத்வேந ப்ரமாதபாட ஏவாயம்||௩௩௧||
Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339
ஷஷ்டிகா யவகோதூமா லோஹிதா யே ச ஶாலயஃ | முத்காடகீமஸூராஶ்ச தாந்யேஷு ப்ரவராஃ ஸ்மதாஃ ||௩௩௨|| லாவதித்திரிஸாரங்ககுரங்கைணகபிஞ்ஜலாஃ | மயூரவர்மிகூர்மாஶ்ச ஶ்ரேஷ்டா மாஂஸகணேஷ்விஹ ||௩௩௩|| தாடிமாமலகஂ த்ராக்ஷா கர்ஜூரஂ ஸபரூஷகம் | ராஜாதநஂ மாதுலுங்கஂ பலவர்கே ப்ரஶஸ்யதே ||௩௩௪|| ஸதீநோ வாஸ்துகஶ்சுச்சூசில்லீமூலகபோதிகாஃ | மண்டூகபர்ணீ ஜீவந்தீ ஶாகவர்கே ப்ரஶஸ்யதே ||௩௩௫|| கவ்யஂ க்ஷீரஂ கதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ, ஸைந்தவஂ லவணேஷு ச | தாத்ரீதாடிமமம்லேஷு, பிப்பலீ நாகரஂ கடௌ ||௩௩௬|| திக்தே படோலவார்தாகஂ, மதுரே கதமுச்யதே | க்ஷௌத்ரஂ, பூகபலஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கஷாயே ஸபரூஷகம் ||௩௩௭|| ஶர்கரேக்ஷுவிகாரேஷு, பாநே மத்வாஸவௌ ததா | பரிஸஂவத்ஸரஂ தாந்யஂ, மாஂஸஂ வயஸி மத்யமே ||௩௩௮|| அபர்யுஷிதமந்நஂ து ஸஂஸ்கதஂ மாத்ரயா ஶுபம் | பலஂ பர்யாகதஂ, ஶாகமஶுஷ்கஂ தருணஂ நவம் ||௩௩௯||
षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः | मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२|| लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः | मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३|| दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् | राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४|| सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः | मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५|| गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च | धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६|| तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते | क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७|| शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा | परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८|| अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् | फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||
🔊 Audio coming soon
உக்தேஷு ப்ரதாநதமமாஹ- ஷஷ்டிகா இத்யாதி| ரக்தஶாலிஷஷ்டிகௌ ஶூகதாந்யேஷு, யவகோதூமௌ குதாந்யேஷு, முத்காடகீமஸூராஃ ஶமீதாந்யேஷு| லாவேத்யாதி- லாவதித்திரிகபிஞ்ஜலமயூரா விஷ்கிரேஷு பக்ஷிஷு; ஸாரங்ககுரங்கைணா ஜாங்கலமகேஷு, ஸாரங்கோऽத்ர கௌரஹரிணஃ, குரங்கஶ்சதுரங்கோ, பேதுலாபதிஃ , ஏணஃ கஷ்ணஹரிணஃ; வர்மீர்மத்ஸ்யேஷு, வர்மீ ரோஹிதக இத்யேகே, “ரோஹிதோ மத்ஸ்யாநாஂ” (ச. ஸூ. அ. ௨௫) இதி சரகவசநாத், அந்யே ஸர்பாகாரமத்ஸ்யமாஹுஃ, ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவஸ்து ‘வர்மீ மஹாஶகலோ ரோஹிதபேதோऽத்ர, ந புநஃ ஸர்பாகாரமத்ஸ்யஃ’ இத்யாஹ; கூர்மஃ கச்சபஃ, ஸ ச பாதிஷு| தாடிமேத்யாதி தாடிமாமலகமாதுலுங்காநி பலேஷ்வம்லேஷு; த்ராக்ஷாகர்ஜூரராஜாதநாநி மதுரபலேஷு, கர்ஜூரஂ பிண்டகர்ஜூரஂ, ராஜாதநஂ க்ஷீரிகா; பரூஷகஂ கஷாயேஷு, பருஷகஂ ‘பாலஸா’ இதி லோகே, ‘பரூஷகமாதுலுங்கே மதுராம்லேஷு’ இதி கேசித்| ஸதீந இதி ஸதீநாதயஃ ஶாகவர்கே, ஸதீநோ வர்துலகஃ, வாஸ்துகஷ்டங்கவாஸ்துகஃ, சூசூஃ ‘சூச்ச’ இதி லோகே, சில்லீ க்ஷேத்ரவாஸ்துகஃ, மூலகபோதிகா பாலமூலகஂ, மண்டூகபர்ணீ ப்ராஹ்மீ, ஜீவந்தீ ‘டோடீ’ இதி லோகே, ‘ஜீவந்தீ ஜீவா, தண்டூலீயகஸதஶீ’ இத்யந்யே| ‘ஶாகமாஂஸபலைர்யுக்தா’ இத்யாதௌ விஶேஷாநுக்தாவப்யேஷாமேவ ப்ராதாந்யாத்க்ரஹணம்| கோரஸேஷு கவ்யஂ க்ஷீரகதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ; ஸைந்தவமிதி லவணேஷு ஸைந்தவம்| தாத்ரீத்யாதி ‘ஈஷதம்லைரநம்லைர்வா’ இத்யாதாவம்லீகரணேऽநுக்தயோரபி தாத்ரீதாடிமயோரேவ ப்ரயோகஃ, ஏவஂ கடுகாதிஷ்வபி ஜ்ஞேயஂ; தாத்ரீதாடிமேத்யாதிரஸத்வாரேணேதி ந புநருக்தம்| பிப்பலீத்யாதி| கதஂ க்ஷௌத்ரஂ ச மதுரே, கஷாயே பூகபலஂ பரூஷகஂ ச| ஶர்கரேக்ஷுவிகாரேஷு அநுக்தவிஶேஷேஷு ஶர்கரா| பாநே இத்யாதி மதுஶப்தேந மார்த்வீகம், ஆஸவஶப்தேந த்ராக்ஷாஸவஃ| பரிஸஂவத்ஸரமிதி பரிஸஂவத்ஸரோஷிதஂ வர்ஷோஷிதஂ தாந்யமித்யர்தஃ| மாஂஸமித்யாதி மத்யமே வயஸ்யேணாதேர்மாஂஸஂ ப்ரதாநமித்யர்தஃ| அபர்யுஷிதமிதி அபர்யுஷிதமந்நஂ தத்திநஸித்தம்| மாத்ரயேதி மாத்ரயா ப்ரயுக்தமித்யர்தஃ| ஶுபஂ பத்யம்| பர்யாகதஂ பக்வமித்யர்தஃ| ஶாகமித்யாதி அஶுஷ்கமார்த்ரஂ, தருணஂ ப்ரத்யக்ரஂ, நவஂ தத்காலத்ரோடிதம்| ஸலிலதத்யாதிதைலமாக்ஷிகமூத்ராணாஂ ஸ்வவர்க ஏவ ப்ராதாந்யமிதி ந புநரிஹ கதநஂ கதம்||௩௩௨-௩௩௯||
Adhikarana 238 (340) · Śloka 341
அத கதாந்நவர்கஃ | அதஃ பரஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி கதாந்நகுணவிஸ்தரம் | லாஜமண்டோ விஶுத்தாநாஂ பத்யஃ பாசநதீபநஃ ||௩௪௦|| வாதாநுலோமநோ ஹத்யஃ பிப்பலீநாகராயுதஃ |௩௪௧|
अथ कृतान्नवर्गः | अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् | लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०|| वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|
🔊 Audio coming soon
ஸஂஸ்கதாநாஂ குணமாஹ- அத இத்யாதி| கதாந்நஂ ஸஂஸ்கதாந்நஂ ஸாதிதாந்நமித்யர்தஃ| லாஜேத்யாதி| கேசிதத்ர ‘அவிஶுத்தாநாஂ’ இதி ஈஷதர்தமகாரமுத்பாத்ய மந்தவிரேசநாதவிஶுத்தாநாமித்யர்தஂ வதந்தி; சரகாபிப்ராயேண து ‘விஶுத்தாநாஂ’ இத்யேவ பாடஃ, ந து ‘அவிஶுத்தாநாஂ’ இதி| பத்யோ ஹித இத்யர்தஃ| பாசந ஆமாதீநாஂ, தீபநோ ஜடராக்நேஃ| ஹதயாய ஹிதோ ஹத்யஃ| ஆயுத ஈஷத்யுக்தஃ||௩௪௦||-
Adhikarana 239 (341) · Śloka 342
ஸ்வேதாக்நிஜநநீ லக்வீ தீபநீ பஸ்திஶோதநீ ||௩௪௧|| க்ஷுத்தட்ஶ்ரமக்லாநிஹரீ பேயா வாதாநுலோமநீ |௩௪௨|
स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१|| क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|
🔊 Audio coming soon
பேயாமாஹ- ஸ்வேதாக்நிஜநநீத்யாதி|- உஷ்ணத்வாத் ஸ்வேதஜநநீ| க்ஷுத்தட்ஶ்ரமக்லாநிஹரீத்யத்ர ‘க்ஷுதஂ தஷஂ த்ரவத்வாத், ஶ்ரமக்லாநீ தப்திஜநகத்வாத், ஹரதி’ இத்யேகே வ்யாசக்ஷதே; வத்தவைத்யாஸ்து ‘க்ஷுத்தட்ஶ்ரமேப்ய உத்பந்நாஂ க்லாநிஂ ஹரதி’ இதி வ்யாக்யாநயந்தி| பேயா யவாகூஃ; ஸா விரலத்ரவா, ததுபரிதநோ பாகோ மண்டஃ; ஏதத்த்வயமபி பேயம்||௩௪௧||-
Adhikarana 240 (342) · Śloka 343
விலேபீ தர்பணீ ஹத்யா க்ராஹிணீ பலவர்தநீ ||௩௪௨|| பத்யா ஸ்யாதுரஸா லக்வீ தீபநீ க்ஷுத்தஷாபஹா |௩௪௩|
विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२|| पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|
🔊 Audio coming soon
யவாகூகுணகர்மாபிதாய விலேபீகுணகர்மாஹ- விலேபீத்யாதி| விலேபீ கநஸிக்தா, ஸா ச லேஹ்யா; தத்ர மண்டபேயாவிலேபீநாஂ தண்டுலஜலப்ரமாணாதிகஂ ஸூபகாரா ஏவ ஜாநந்தி, விஸ்தரபயாத் பரிபாஷாயா அப்யநவஸ்தாநாச்ச ந ப்ரமாணஂ லிகிதம்||௩௪௨||-
Adhikarana 241 (343) · Śloka 344
ஹத்யா ஸந்தர்பணீ வஷ்யா பஂஹணீ பலவர்தநீ ||௩௪௩|| ஶாகமாஂஸபலைர்யுக்தா விலேப்யம்லா ச துர்ஜரா |௩௪௪|
हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३|| शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|
🔊 Audio coming soon
தஸ்யா ஏவ விலேப்யா அந்யஸஂயோகே குணகர்மாஹ- ஹத்யேத்யாதி| ஹத்யா ஹதயாய ஹிதா| ஸந்தர்பணீ தப்திஜநநீ| வஷ்யா ஶுக்ரலா| பஂஹணீ ஶரீரவத்திகரீ| அம்லா அம்லாதிபிஃ கதஸஂஸ்காரா| ஜேஜ்ஜடஸ்து ஹத்யா ஸந்தர்பணீத்யாதிஶ்லோகார்தஂ விமுச்ய “ஶாகமாஂஸபலைர்யுக்தா யவாக்வோऽம்லாஶ்ச துர்ஜராஃ”- இத்யேவஂ படதி||௩௪௩||-
Adhikarana 242 (344) · Śloka 345
ஸிக்தைர்விரஹிதோ மண்டஃ பேயா ஸிக்தஸமந்விதா ||௩௪௪|| விலேபீ பஹுஸிக்தா ஸ்யாத்யவாகூர்விரலத்ரவா |௩௪௫|
सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४|| विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|
🔊 Audio coming soon
கஃ புநர்மண்டாதீநாஂ பேத இத்யாஹ- ஸிக்தைரித்யாதி| பேயா ஸிக்தஸமந்விதேதி அத்ர பேயா யவாகூருச்யதே, ஸா ச ஸிக்தஸமந்விதா பவதி| விலேபீ பஹுஸிக்தா ஸ்யாதிதி பஹுஸிக்தா கநஸிக்தா பதக்த்ரவரஹிதா, அத ஏவ லேஹ்யா| ப்ராகுக்தா யா பேயா யவாக்வபரபர்யாயா தஸ்யா விலேபீஸகாஶாத்பேதஜ்ஞாபநாயாஹ- யவாகூர்விரலத்ரவேதி| யவாகூஃ பேயேத்யர்தஃ| ஏதேநாஸிக்தோ மண்டஃ, பேயா யவாக்வபரபர்யாயா ஸிக்தஸமந்விதா விரலத்ரவா, விலேபீ கநஸிக்தா லேஹ்யா பதக்த்ரவரஹிதேதி பேதத்ரயஂ ஸிக்தைர்விரஹித இத்யாதிநா ஶ்லோகேநோக்தம்| கேசித் “அந்நஂ பஞ்சகுணே தோயே, யவாகூஂ ஷட்குணே பசேத்| சதுர்தஶகுணே மண்டஂ, விலேபீஂ து சதுர்குணே”- இதி பரிபாஷாதர்ஶநாத் பேயாயவாக்வோர்பேதமாஹுஃ||௩௪௪||-
Adhikarana 243 (345) · Śloka 345
விஷ்டம்பீ பாயஸோ பல்யோ மேதஃகபகரோ குருஃ ||௩௪௫||
विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||
🔊 Audio coming soon
விலேபீஸாதர்ம்யாத் பாயஸஸ்யாபி குணமாஹ- விஷ்டம்பீத்யாதி| பாயஸோ துக்ததண்டுலஸித்தஃ| விஷ்டம்பீ ப்ரபாவாத், ஸவாததோதஶூலா மலாப்ரவத்திர்விஷ்டம்பஃ||௩௪௫||
Adhikarana 244 (346) · Śloka 346
கபபித்தகரீ பல்யா கஶராऽநிலநாஶநீ |௩௪௬|
कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|
🔊 Audio coming soon
கஶராகுணமாஹ- கபேத்யாதி| கஶரா திலதண்டுலமாஷகதா யவாகூஃ|௩௪௬|
Adhikarana 245 (346) · Śloka 347
தௌதஸ்து விமலஃ ஶுத்தோ மநோஜ்ஞஃ ஸுரபிஃ ஸமஃ ||௩௪௬|| ஸ்விந்நஃ ஸுப்ரஸ்ருதஸ்தூஷ்ணோ விஶதஸ்த்வோதநோ லகுஃ |௩௪௭|
धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६|| स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|
🔊 Audio coming soon
பக்தகுணமாஹ- தௌதஸ்த்வித்யாதி| ஶுத்தஃ ஸ்வயமேவ தவலஃ, விகதமலஸ்து கண்டநாத்தௌதத்வேந சாபகதாவஶிஷ்டமலஃ| மநோஜ்ஞோ மநோரமஃ| ஸுரபிஃ ஸுகந்திஃ| ஸமஃ ஸ்விந்நஃ ஸர்வோऽபி ஸ்விந்ந இத்யர்தஃ| ஸுப்ரஸ்ருதஃ ஸுஷ்டுகாலிதஃ| உஷ்ணஃ ப்ரஸித்தஃ| விஶதஃ ஸுஸித்தஃ, ஸ ச ஸக்தத்வாதிதோஷரஹிதஃ| ஏவம்பூத ஓதநோ லகுஃ||௩௪௬||-
Adhikarana 246 (347) · Śloka 347
அதௌதோऽப்ரஸ்ருதோऽஸ்விந்நஃ ஶீதஶ்சாப்யோதநோ குருஃ ||௩௪௭||
अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||
🔊 Audio coming soon
பூர்வோக்தவிபரீதகுணமாஹ- அதௌத இத்யாதி| ஏவம்பூத ஓதநோ குருஃ||௩௪௭||
Adhikarana 247 (348) · Śloka 348
லகுஃ ஸுகந்திஃ கபஹா விஜ்ஞேயோ பஷ்டதண்டுலஃ |௩௪௮|
लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|
🔊 Audio coming soon
பஷ்டதண்டுலௌதநகுணமாஹ- லக்வித்யாதி| பஷ்டதண்டுலோ பஷ்டதண்டுலஸாதித ஓதந இத்யர்தஃ|௩௪௮|
Adhikarana 248 (348) · Śloka 349
ஸ்நேஹைர்மாஂஸைஃ பலைஃ கந்தைர்விதலாம்லைஶ்ச ஸஂயுதாஃ ||௩௪௮|| குரவோ பஂஹணா பல்யா யே ச க்ஷீரோபஸாதிதாஃ |௩௪௯|
स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८|| गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|
🔊 Audio coming soon
ஓதநவிஶேஷேண விஶிஷ்டத்ரவ்யஸஂயோகாநாஂ குணமாஹ- ஸ்நேஹைரித்யாதி| ஸ்நேஹைர்கதாதிபிஃ| மாஂஸபலகந்தாஃ ப்ரஸித்தாஃ| விதலஂ ஶமீதாந்யாவயவஃ, சகாராச்சாகாதீநாமப்யவரோதஃ| க்ஷீரோபஸாதிதா உதகாதிஸஂயுக்தாஃ பாயஸாதந்யே||௩௪௮||-
Adhikarana 249 (349) · Śloka 349
ஸுஸ்விந்நோ நிஸ்துஷோ பஷ்ட ஈஷத் ஸூபோ லகுர்ஹிதஃ ||௩௪௯||
सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||
🔊 Audio coming soon
ப்ரஹிதமாஹ- ஸுஸ்விந்ந இத்யாதி| ஈஷத் ஸூப இதி ஈஷத்பஷ்ட இதி ஸம்பந்தஃ| தத்ர, அபர்ஜிதாபேக்ஷயா பர்ஜிதமுத்காதிஸூபஸ்ய லாகவஂ; மாஷஸூபஸ்ய து பர்ஜிதாதிநா லாகவமித்யேகே, பர்ஜிதஸ்யாபி ந லாகவமித்யந்யே; அந்யே து ‘ஈஷத்ஸூப’ இதி ந படந்தி, கிந்து பாடாந்தரஂ படந்தி, தச்சாதஷ்டத்வாந்ந லிகிதம்||௩௪௯||
Adhikarana 250 (350) · Śloka 350
ஸ்விந்நஂ நிஷ்பீடிதஂ ஶாகஂ ஹிதஂ ஸ்யாத் ஸ்நேஹஸஂஸ்கதம் | அஸ்விந்நஂ ஸ்நேஹரஹிதமபீடிதமதோऽந்யதா ||௩௫௦||
स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् | अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||
🔊 Audio coming soon
ப்ரஹிதமபிதாயாபராண்யபி வ்யஞ்ஜநாந்யாஹ- ஸ்விந்நமித்யாதி| அதஃ பூர்வோக்தாத், அந்யதேதி அஹிதமித்யர்தஃ||௩௫௦||
Adhikarana 251 (351) · Śloka 352
மாஂஸஂ ஸ்வபாவதோ வஷ்யஂ ஸ்நேஹநஂ பலவர்தநம் | ஸ்நேஹகோரஸதாந்யாம்லபலாம்லகடுகைஃ ஸஹ ||௩௫௧|| ஸித்தஂ மாஂஸஂ ஹிதஂ பல்யஂ ரோசநஂ பஂஹணஂ குரு |௩௫௨|
मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् | स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१|| सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|
🔊 Audio coming soon
மாஂஸஸ்ய வ்யஞ்ஜநோத்தமஸ்ய ஸஂயோகஸஂஸ்காரஜஂ குணகர்ம நிர்திஶந்நாஹ- மாஂஸமித்யாதி| ஸ்நேஹோ கதாதிஃ, கோரஸோ தத்யாதிஃ, தாந்யாம்லஂ காஞ்ஜிகஂ, பலாம்லஂ தாடிமாதி, கடுகஂ மரிசாதி, ப்ரகத்யநுரூபஂ ஸஂஸ்காராநுரூபஂ ச பல்யத்வாதி ஜ்ஞேயம், அயஂ தலிதமாஂஸாநாஂ குண உக்தஃ||௩௫௧||-
Adhikarana 252 (352) · Śloka 353
ததேவ கோரஸாதாநஂ ஸுரபித்ரவ்யஸஂஸ்கதம் ||௩௫௨|| வித்யாத்பித்தகபோத்ரேகீ பலமாஂஸாக்நிவர்தநம் |௩௫௩|
तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२|| विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|
🔊 Audio coming soon
தஸ்யைவ மாஂஸஸ்ய ப்ரதிக்தத்வேந ஸித்தஸ்ய குணமாஹ- ததேவேத்யாதி| ததேவேதி மாஂஸம்| ஆதாநஂ கநத்ரவாவாபஃ| ஸுரபித்ரவ்யஸஂஸ்கதஂ ஹிங்குமரிசாஜாஜிப்ரபதிஸஂஸ்கதம், அயஂ ப்ரலேஹமாஂஸாநாஂ குண உக்தஃ||௩௫௨||-
Adhikarana 253 (353) · Śloka 354
பரிஶுஷ்கஂ ஸ்திரஂ ஸ்நிக்தஂ ஹர்ஷணஂ ப்ரீணநஂ குரு ||௩௫௩|| ரோசநஂ பலமேதாக்நிமாஂஸௌஜஃஶுக்ரவர்தநம் |௩௫௪|
परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३|| रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|
🔊 Audio coming soon
மாஂஸஸ்ய பரிஶுஷ்கத்வேந ஸித்தஸ்ய குணமாஹ- பரிஶுஷ்கமித்யாதி| பரிஶுஷ்கப்ரதிக்தயோரயஂ விஶேஷஃ- “பஷ்டஂ பஹுகதே ஸிக்தஂ முஹுருஷ்ணாம்புநா மது| ஜீரகாத்யைர்கநஂ மாஂஸஂ பரிஶுஷ்கஂ ததுச்யதே|| ததேவ கோரஸாதாநஂ ப்ரதிக்தமிதி விஶ்ருதம்”- இதி| ஸ்திரஂ கடிநம்| ஹர்ஷணஂ ஹர்ஷோத்பாதகம்| பலமுத்ஸாஹஃ, ஓஜோ ஹதி ஸ்திதஂ தாதுதாம| அயஂ ஶூல்யகுண உக்தஃ||௩௫௩||-
Adhikarana 254 (354) · Śloka 354
ததேவோல்லுப்தபிஷ்டத்வாதுல்லுப்தமிதி பாசகாஃ ||௩௫௪||
तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||
🔊 Audio coming soon
பரிஶுஷ்கஸ்ய ஶூல்யஸ்ய ப்ரஸங்கேந ஶூல்யவிஶேஷாணாமபி குணமாஹ- ததேவேத்யாதி| ததேவ பரிஶுஷ்கமேவ; ஊர்த்வஂ நிரந்தரஂ சேதநாதிஶயேநாணுஶஶ்சிந்நத்வாத் பிஷ்டமிவோல்லுப்தபிஷ்டம்; உல்லுப்தமிதி பாசகா இதி ‘வதந்தி’ இதி ஶேஷஃ; பாசகாஃ ஸூபகாராஃ||௩௫௪||
Adhikarana 255 (355) · Śloka 355
பரிஶுஷ்ககுணைர்யுக்தஂ வஹ்நௌ பக்வமதோ லகு |௩௫௫|
परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|
🔊 Audio coming soon
தஸ்யைவாங்காரபக்வஸ்ய பரிஶுஷ்கஸ்ய குணமாஹ- பரிஶுஷ்கேத்யாதி| வஹ்நாவிதி அங்காரதாபிதத்வாத், அதஃ பூர்வோக்தபரிஶுஷ்கால்லகு பவதி|௩௫௫|-
Adhikarana 256 (356) · Śloka 356
ததேவ ஶூலிகாப்ரோதமங்காரபரிபாசிதம் ||௩௫௫|| ஜ்ஞேயஂ குருதரஂ கிஞ்சித் ப்ரதிக்தஂ குருபாகதஃ |௩௫௬|
तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५|| ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|
🔊 Audio coming soon
உல்லுப்தபிஷ்டப்ரதிக்தகுணமாஹ- ததேவேத்யாதி| ஶூலிகாப்ரோதமிதி லோஹாதிஶலாகாரோபிதம்| ப்ரதிக்தமிதி ஸ்நேஹதாந்யாம்லதக்ராதிநா ப்ரதிக்தம்| பரிஶுஷ்காத்குருபாகாத் கிஞ்சித்குருதரஂ, ஸ்நேஹாதிப்ரதிக்தத்வாதேவ||௩௫௬||
Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358
உல்லுப்தஂ பர்ஜிதஂ பிஷ்டஂ ப்ரதப்தஂ கந்துபாசிதம் ||௩௫௬|| பரிஶுஷ்கஂ ப்ரதிக்தஂ ச ஶூல்யஂ யச்சாந்யதீதஶம் | மாஂஸஂ யத்தைலஸித்தஂ தத்வீர்யோஷ்ணஂ பித்தகத்குரு ||௩௫௭|| லக்வக்நிதீபநஂ ஹத்யஂ ருச்யஂ தஷ்டிப்ரஸாதநம் | அநுஷ்ணவீர்யஂ பித்தக்நஂ மநோஜ்ஞஂ கதஸாதிதம் ||௩௫௮||
उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६|| परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् | मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७|| लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् | अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||
🔊 Audio coming soon
உக்தாநுக்தஶூல்யாந்யாஹ- உல்லுப்தமித்யாதி| உல்லுப்தஂ பூர்வவத்| பர்ஜிதாதீநி வ்யாக்யாநயந்தி- “பர்ஜிதஂ ஸ்யாத்கதாதௌ து பிஷ்ட்வா யத் ஸாதிதஂ புநஃ| அபூபாதிகதஂ பிஷ்டஂ ததிதாடிமஸௌரபைஃ|| ஸித்தஂ ஸாஜ்யைஸ்ததாऽஜாஜீஸாமுத்ரமரிசைரபி| அங்காராதிஷு யத் பக்வஂ ப்ரதப்தஂ ததுதாஹதம்|| பிஶிதஂ ஸௌரபைர்லிப்தஂ கந்துபக்வஂ மதுப்ரபம்| ராஜிகாகல்கலிப்தஂ ச கந்துபாசிதமுச்யதே”- இதி| பரிஶுஷ்கப்ரதிக்தே பூர்வவத்| “ஹிங்கூதகே பரிக்ஷிப்தஂ ஶூலே நிஷ்பீடிதஂ ததஃ| ஸிக்த்வா ஸிக்த்வாऽம்புதாராபிர்விதூமேऽக்நௌ ப்ரதாபயேத்|| பலாம்லேநாபி யத் பக்வஂ ஶூல்யஂ தத் ஸௌரபாந்விதம்”- இதி| யச்சாந்யதீதஶமிதி யதேவஂவிதஂ மாஂஸஂ தைலஸாதிதஂ பவதி ததுஷ்ணாதிகுணகஂ ஜ்ஞேயம்| கதஸாதிதமாஹ- லக்வித்யாதி||௩௫௬-௩௫௮||
Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361
ப்ரீணநஃ ப்ராணஜநநஃ ஶ்வாஸகாஸக்ஷயாபஹஃ | வாதபித்தஶ்ரமஹரோ ஹத்யோ மாஂஸரஸஃ ஸ்மதஃ ||௩௫௯|| ஸ்மத்யோஜஃஸ்வரஹீநாநாஂ ஜ்வரக்ஷீணக்ஷதோரஸாம் | பக்நவிஶ்லிஷ்டஸந்தீநாஂ கஶாநாமல்பரேதஸாம் ||௩௬௦|| ஆப்யாயநஃ ஸஂஹநநஃ ஶுக்ரதோ பலவர்தநஃ |௩௬௧|
प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः | वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९|| स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् | भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०|| आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|
🔊 Audio coming soon
ஶூல்யஂ மாஂஸமுக்தஂ ப்ரதிக்தபரிஶுஷ்கபேதாப்யாஂ த்விபேதமேவ, ததபிதாய த்ரவமபிதாதுமாஹ- ப்ரீணந இத்யாதி| ஆப்யாயந இதி ஸ்மதிஸ்வரஹீநஜ்வரக்ஷீணகஶால்பரேதஸாஂ ஸ்வாஸ்த்யகரஃ, ஸஂஹநந இதி க்ஷதோரஸாஂ ததா பக்நவிஶ்லிஷ்டஸந்தீநாஂ ஸந்தாநகரஃ, ஶுக்ரத இதி அல்பரேதஸாஂ, பலவர்தந ஓஜோஹீநஸ்ய| ஏணாதிப்ரகத்யநுவிதாநேந ரஸஸ்யோத்கர்ஷாபகர்ஷாவூஹ்யௌ, அந்யதா ப்ரகதிகுணாபிதாநஂ வ்யர்தஂ ஸ்யாத்||௩௫௯-௩௬௦||-
Adhikarana 259 (361) · Śloka 361
ஸ தாடிமயுதோ வஷ்யஃ ஸஂஸ்கதோ தோஷநாஶநஃ ||௩௬௧||
स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||
🔊 Audio coming soon
தஸ்யைவ ரஸஸ்ய ஸஂயோகஜஂ குணமாஹ- ஸ தாடிமேத்யாதி| ஸ இதி மாஂஸரஸஃ| ஸஂஸ்கதஃ கடுகாதிநா| தோஷஶமநஸ்த்ரிதோஷஹரஃ||௩௬௧||
Adhikarana 260 (362) · Śloka 362
ப்ரீணநஃ ஸர்வபூதாநாஂ விஶேஷாந்முகஶோஷிணாம் | க்ஷுத்தஷ்ணாபஹரஃ ஶ்ரேஷ்டஃ ஸௌராவஃ ஸ்வாதுஶீதலஃ ||௩௬௨||
प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् | क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||
🔊 Audio coming soon
ஸௌராவகுணமாஹ- ப்ரீணந இத்யாதி| ஸௌராவோ ரஸஸ்யோபரிதநோऽச்சோ பாகஃ| ஶீதலஃ ஸுஶீதஃ||௩௬௨||
Adhikarana 260 (363) · Śloka 363
யந்மாஂஸமுத்ததரஸஂ ந தத் புஷ்டிபலாவஹம் | விஷ்டம்பி துர்ஜரஂ ரூக்ஷஂ விரஸஂ மாருதாவஹம் ||௩௬௩||
यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् | विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||
🔊 Audio coming soon
மாஂஸரஸப்ரஸங்கேநோத்ததரஸஸ்ய மாஂஸஸ்ய குணமாஹ- யதித்யாதி| யதஃ பிஷ்டக்வதிதகாலிதமாஂஸாத்ரஸோ கஹீதஃ ஸ நிஃஸாரத்வாதுக்தகுணஃ||௩௬௩||
Adhikarana 262 (364) · Śloka 364
தீப்தாக்நீநாஂ ஸதா பத்யஃ காநிஷ்கஸ்து பரஂ குருஃ |௩௬௪|
दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|
🔊 Audio coming soon
கேசிதத்ர காநிஷ்ககுணஂ படந்தி- தீப்தாக்நீநாமித்யாதி| தமந்யே பரிஶுஷ்கபேதஂ மந்யந்தே, அந்யே வேஸவாரபேதஂ காநிஷ்கமாஹுஃ|௩௬௪|
Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366
மாஂஸஂ நிரஸ்தி ஸுஸ்விந்நஂ புநர்தஷதி பேஷிதம் ||௩௬௪|| பிப்பலீஶுண்டிமரிசகுடஸர்பிஃஸமந்விதம் | ஐகத்யஂ பாசயேத் ஸம்யக்வேஸவார இதி ஸ்மதஃ ||௩௬௫|| வேஸவாரோ குருஃ ஸ்நிக்தோ பல்யோ வாதருஜாபஹஃ |௩௬௬|
मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४|| पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् | ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५|| वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|
🔊 Audio coming soon
வேஸவாரகுணமாஹ- மாஂஸமித்யாதி| அத்ர குடஂ விஹாய ‘ஹிங்குஸர்பிஃஸமந்விதம்’ இதி கேசித் படந்தி, தந்ந ஸர்வைராசார்யைர்நிஷித்தத்வாத்| வேஸவாரமப்யந்யே பரிஶுஷ்கஂ மந்யந்தே||௩௬௪-௩௬௫||-
Adhikarana 264 (366) · Śloka 367
கபக்நோ தீபநோ ஹத்யஃ ஶுத்தாநாஂ வ்ரணிநாமபி ||௩௬௬|| ஜ்ஞேயஃ பத்யதமஶ்சைவ முத்கயூஷஃ கதாகதஃ |௩௬௭|
कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६|| ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|
🔊 Audio coming soon
ரஸஸ்ய ப்ரஸங்கேந முத்கயூஷஸ்ய குணமாஹ- கபக்ந இத்யாதி| கதயூஷஸ்ய வ்யவஹாரார்தஂ ஸ்வயமேவ லக்ஷணஂ வக்ஷ்யதி, கபக்நஸ்தாநே கேசித் ‘ஜ்வரக்ந’ இதி படந்தி||௩௬௬||-
Adhikarana 265 (367) · Śloka 368
ஸ து தாடிமமத்வீகாயுக்தஃ ஸ்யாத்ராகஷாடவஃ ||௩௬௭|| ருசிஷ்யோ லகுபாகஶ்ச தோஷாணாஂ சாவிரோதகத் |௩௬௮|
स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७|| रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|
🔊 Audio coming soon
முத்கயூஷஸ்ய ஸஂயோகாந்தரேண நாமாந்தரஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ த்வித்யாதி| ஸ இதி முத்கயூஷஃ| தோஷாணாஂ சாவிரோதகதிதி வாதாதீநாமீஷத்விரோதகத்வாதாதீநாமீஷச்சமந இத்யர்தஃ||௩௬௭||-
Adhikarana 266 (368) · Śloka 369
மஸூரமுத்ககோதூமகுலத்தலவணைஃ கதஃ ||௩௬௮|| கபபித்தாவிரோதீ ஸ்யாத்வாதவ்யாதௌ ச ஶஸ்யதே |௩௬௯|
मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८|| कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|
🔊 Audio coming soon
மஸூராதிபஞ்சகயூஷமாஹ- மஸுரேத்யாதி| வாதவ்யாதௌ ச ஶஸ்யத இதி கதஂ முத்கமஸூரயோர்யூஷோ வாதே ஶஸ்தஃ, கதஂ குலத்தலவணயோர்யோகே பித்தாவிரோதீதி? உச்யதே- மஸூராதித்ரயாணாஂ ஶைத்யாத் குலத்தலவணயோரௌஷ்ண்யேऽபி பித்தாவிரோதித்வஂ; குலத்தலவணயோகாதேவ ச வாதே ஶஸ்தஃ; ஸஂயோகஶக்தேர்வாऽசிந்த்யத்வாத்||௩௬௮||-
Adhikarana 267 (369) · Śloka 370
மத்வீகாதாடிமைர்யுக்தஃ ஸ சாப்யுக்தோऽநிலார்திதே ||௩௬௯|| ரோசநோ தீபநோ ஹத்யோ லகுபாக்யுபதிஶ்யதே |௩௭௦|
मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९|| रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய பஞ்சகயூஷஸ்ய ஸஂயோகாந்தரேண குணாந்தரமாஹ- மத்வீகேத்யாதி| மஸூராதியூஷோ மத்வீகாதாடிமாப்யாஂ ஸஂயுக்தோऽதீவ வாதஹரஃ||௩௬௯||-
Adhikarana 268 (370) · Śloka 371
படோலநிம்பயூஷௌ து கபமேதோவிஶோஷிணௌ ||௩௭௦|| பித்தக்நௌ தீபநௌ ஹத்யௌ கமிகுஷ்டஜ்வராபஹௌ |௩௭௧|
पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०|| पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|
🔊 Audio coming soon
அந்யயூஷாநாஹ- படோலேத்யாதி| படோலாதிஷு ச யூஷஸ்ய ஸூபயோநித்வாந்முத்காதிகஂ த்ரிகுணமிச்சந்தி| இமௌ த்வாவபி யூஷௌ பிந்நௌ ஜ்ஞேயௌ, ந து த்வயோரப்யேகஃ||௩௭௦||-
Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373
ஶ்வாஸகாஸப்ரதிஶ்யாயப்ரஸேகாரோசகஜ்வராந் ||௩௭௧|| ஹந்தி மூலகயூஷஸ்து கபமேதோகலக்ரஹாந் | குலத்தயூஷோऽநிலஹா ஶ்வாஸபீநஸநாஶநஃ ||௩௭௨|| தூணீப்ரதூணீகாஸாஶ்மகுல்மமேதஃகபாவஹஃ |௩௭௩|
श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१|| हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् | कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२|| तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|
🔊 Audio coming soon
காஸேத்யாதி| மூலகயூஷோ பாலஶுஷ்கமூலகயூஷஃ, ஜேஜ்ஜடஸ்த ‘யத்யபி பாலமூலகஂ த்ரிதோஷக்நஂ ததாபி தஸ்ய ந யூஷகரணே ஶ்ருதிரஸ்தி” இத்யாஹ| அயமபி முத்காதிஸஹிதோ ஜ்ஞேயஃ||௩௭௧-௩௭௨||-
Adhikarana 270 (373) · Śloka 374
தாடிமாமலகைர்யூஷோ ஹத்யஃ ஸஂஶமநோ லகுஃ ||௩௭௩|| ப்ராணாக்நிஜநநோ மூர்ச்சாமேதோக்நோ வாதபித்தஜித் |௩௭௪|
दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३|| प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|
🔊 Audio coming soon
தாடிமேத்யாதி| அயமேக ஏவ ஸமுத்கஶ்ச| ந விரேகஂ கரோதி நாபி வமநஂ கிந்து தத்ஸ்தமேவ தோஷஂ ஶமயதீதி ஸஂஶமநஃ| ப்ராணோ பாரஹரணாதிஶக்திஃ||௩௭௩||-
Adhikarana 271 (374) · Śloka 374
முத்காமலகயூஷஸ்து க்ராஹீ பித்தகபே ஹிதஃ ||௩௭௪||
मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||
🔊 Audio coming soon
முத்கேத்யாதி| க்ராஹீ அதிஸாராதீநாஂ ஸங்க்ராஹீ| அயமப்யேகஃ||௩௭௪||
Adhikarana 272 (375) · Śloka 375
யவகோலகுலத்தாநாஂ யூஷஃ கண்ட்யோऽநிலாபஹஃ |௩௭௫|
यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|
🔊 Audio coming soon
யவகோலேத்யாதி| அயமப்யேகஃ|௩௭௫|-
Adhikarana 273 (375) · Śloka 375
ஸர்வதாந்யகதஸ்தத்வத்பஂஹணஃ ப்ராணவர்தநஃ ||௩௭௫||
सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வதாந்யேத்யாதி| ஸர்வதாந்யகத அயூஷயோநித்வாச்சூகதாந்யகுதாந்யே விஹாய முத்காதிஶமீதாந்யாநாமபத்யவர்ஜ்யஂ யூஷஃ| அயஂ தந்த்ராந்தரே நவமுஷ்டிநாம்நாऽபிஹிதஃ||௩௭௫||
Adhikarana 274 (376) · Śloka 376
கடகாம்பலிகௌ ஹத்யௌ ததா வாதகபே ஹிதௌ |௩௭௬|
खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|
🔊 Audio coming soon
கடேத்யாதி| கடகாம்பலிகௌ யூஷவிஶேஷௌ| தத்ர கடோ த்விவிதஃ- ஸதக்ரஶமீதாந்யஃ, ஸதக்ரஶாகஶ்ச| ததாஹி- “ஸதக்ராணி ஶமீதாந்யாநி ஸ்நிக்தாநி ஸங்க்ராஹகாணி கடாநி” இதி, ஸதக்ரஶாகஸ்து “கபித்ததக்ரசாங்கேரீமரிசாஜாஜீசித்ரகைஃ| ஸுபக்வஃ கடயூஷோऽயமத காம்பலிகோऽபரஃ|| தத்யம்லலவணஸ்நேஹதிலமாஷஸமந்விதஃ”- இதி| தக்ராம்லஸித்தஃ காம்பலிகஃ, அம்லாநாஂ பஹுத்வாத்| ஜேஜ்ஜடமதே து ததிதாடிமமாஷஶாகஸ்நேஹயுக்தஂ வ்யஞ்ஜநஂ கட இத்யுச்யதே நலமதே து “திலஂ ஸுலுஞ்சிதஂ கத்வா பிஷ்டஂ க்ஷீரே த்ர்யஹோஷிதம்| படே பூதஂ பசேத்தீமாநார்த்ரகாவாபிதே கதே| மரிசாஜாஜிஸாமுத்ரைர்யுக்தஸ்திலகடோ பவேத்”- இதி| காம்பலிகலக்ஷணஂ தத்ரைவோக்தஂ “ததிமஸ்த்வம்லஸித்தஸ்து யூஷஃ காம்பலிகஃ ஸ்மதஃ| புநஃ ஸௌவர்சலாஜாஜீபீஜபூரகஸௌரபைஃ|| ஸஂயோஜ்ய மதிதஃ ஸ்வச்ச ஏஷ காம்பலிகோ பவேத்”- இதி|௩௭௬|-
Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377
பல்யஃ கபாநிலௌ ஹந்தி தாடிமாம்லோऽக்நிதீபநஃ ||௩௭௬|| தத்யம்லஃ கபகத்பல்யஃ ஸ்நிக்தோ வாதஹரோ குருஃ | தக்ராம்லஃ பித்தகத் ப்ரோக்தோ விஷரக்தப்ரதூஷணஃ ||௩௭௭||
बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६|| दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः | तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||
🔊 Audio coming soon
யேந யேநாம்லேந ஸித்தோ யூஷோ யஂ யஂ குணஂ கரோதி தஂ தஂ குணஂ தர்ஶயந்நாஹ- பல்ய இத்யாதி| தாடிமேந க்ரியதே யோऽம்லோ யூஷஃ ஸ தாடிமாம்லஃ| தத்யம்ல இதி தத்நா க்ரியதே யோऽம்லோ யூஷஃ ஸ தத்யம்லஃ| தக்ராம்லோऽப்யேவம்| ப்ரதூஷணஃ ப்ரகோபணஃ| ‘தாடிமதாந்யாம்லததிதக்ரைரம்லத்வஂ காம்பலிகஸ்யைவ’ இத்யேகே||௩௭௬-௩௭௭||
Adhikarana 276 (378) · Śloka 378
கடாஃ கடயவாக்வஶ்ச ஷா(கா)டவாஃ பாநகாநி ச | ஏவமாதீநி சாந்யாநி க்ரியந்தே வைத்யவாக்யதஃ ||௩௭௮||
खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च | एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||
🔊 Audio coming soon
கடா இத்யாதி| கடாஃ பூர்வோக்தாஃ| கடயவாக்வ இதி கடைருக்தலக்ஷணைஃ ஸித்தா யவாக்வஃ கடயவாக்வஃ| ஷா(கா)டவலக்ஷணமுச்யதே- “ஸ்பஷ்டாம்லமதுரோऽஸ்பஷ்டகஷாயலவணோஷணஃ| அதிக்தஃ காடவஃ கோலகபித்தாத்யுபபஂஹிதஃ”- இதி; காடவா இதி பஹுவசநஂ காடவபூயஸ்த்வப்ராப்தயே, தச்ச விஸ்தரபயாந்ந லிகிதம்| பாநகாநி அம்லிகாத்ராக்ஷாதிகதாநி, ஏவமாதிக்ரஹணாத் ஸட்டகப்ரபதீநி||௩௭௮||
Adhikarana 277 (379) · Śloka 379
அஸ்நேஹலவணஂ ஸர்வமகதஂ கடுகைர்விநா | விஜ்ஞேயஂ லவணஸ்நேஹகடுகைஃ ஸஂயுதஂ கதம் ||௩௭௯||
अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना | विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||
🔊 Audio coming soon
வ்யவஹாரார்தஂ கதாகதயூஷயோஃ பரிபாஷாஂ தர்ஶயந்நாஹ- அஸ்நேஹலவணமித்யாதி| கடுகைஃ ஶுண்ட்யாதிபிஃ||௩௭௯||
Adhikarana 278 (380) · Śloka 380
அத கோரஸதாந்யாம்லபலாம்லைரம்லிதஂ ச யத் | யதோத்தரஂ லகு ஹிதஂ ஸஂஸ்கதாஸஂஸ்கதஂ ரஸம் ||௩௮௦||
अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् | यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||
🔊 Audio coming soon
தயோர்யூஷயோரம்லாந்தரஸஂயோகேந ஸஂஸ்கதாஸஂஸ்கதயோரபி குருலாகவஂ தர்ஶயந்நாஹ- அதேத்யாதி| நபுஂஸகநிர்தேஶாத்ரஸமிதி ஸாமாந்யேநாபீஷ்டஂ, தேந யூஷரஸயோருபயோரபி குருலாகவமுக்தஂ பவதி; ஸஂஸ்கதாதஸஂஸ்கதஂ லக்விதி ஸம்பத்யதே, ரஸோऽத்ர மாஂஸரஸஃ||௩௮௦||
Adhikarana 279 (381) · Śloka 381
ததிமஸ்த்வம்லஸித்தஸ்து யூஷஃ காம்பலிகஃ ஸ்மதஃ |௩௮௧|
दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|
🔊 Audio coming soon
யூஷகாம்பலிகயூஷலக்ஷணமுச்யதே- ததீத்யாதி|௩௮௧|-
Adhikarana 280 (381) · Śloka 382
திலபிண்யாகவிகதிஃ ஶுஷ்கஶாகஂ விரூடகம் ||௩௮௧|| ஸிண்டாகீ ச குரூணி ஸ்யுஃ கபபித்தகராணி ச |௩௮௨|
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१|| सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்கஶாகவிஶேஷாணாஂ கதாந்நாநாஂ குணஂ நிர்திஶந்நாஹ- திலேத்யாதி| திலவிகதிர்மோதகாதிஃ, பிண்யாகவிகதிஃ புட்டாடகாதிஃ| திலபிண்யாகஸ்ய ஶுஷ்கஶாகஸ்ய விரூடகஸ்ய ச வ்யஞ்ஜநாநி தேஶபுருஷவிஶேஷதோ ஜ்ஞேயாநி| விரூடமங்குரிதஂ விகதரோஹஂ வா, அந்யே ஶாகமேவாத்யந்தரூடஂ விரூடமாஹுஃ| ஸிண்டாகீ அநாஸுதா ஶுஷ்கார்த்ரா ஸுஹ்மேஷு, ‘அந்நாதிஷ்வாஸுதஸிண்டாகீ ஶுக்தகுணா நோக்தகுணா’ இத்யேகே, ‘அநாஸுதஸிண்டாகீ ஶாகவர்கே உக்தகுணேத்யாஸுதஸிண்டாக்யா ஏவாயஂ குணஃ’ இத்யேகே, மூலகாதிஶாகமேவ கிஞ்சித் ஸ்விந்நஂ க்ஷுண்ணஂ ஸுகந்திகடுகத்ரவ்யாந்விதஂ வடகீகதஂ ஸுஹ்மேஷு ‘ஸிண்டாகீ’ இத்யுச்யதே, அந்யே து ‘ஶாகஸிக்தமண்டாஸுதிஃ ஸிண்டாகீ’ இத்யாஹுஃ||௩௮௧||-
Adhikarana 281 (382) · Śloka 382
தத்வச்ச வடகாந்யாஹுர்விதாஹீநி குரூணி ச ||௩௮௨||
तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||
🔊 Audio coming soon
தத்வதித்யாதி வடகாநீதி ஸிண்டாகீவடகாநி||௩௮௨||
Adhikarana 282 (383) · Śloka 383
லகவோ பஂஹணா வஷ்யா ஹத்யா ரோசநதீபநாஃ | தஷ்ணாமூர்ச்சாப்ரமச்சர்திஶ்ரமக்நா ராகஷாடவாஃ ||௩௮௩||
लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः | तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||
🔊 Audio coming soon
ராகஷாடவகுணமாஹ- லகவ இத்யாதி| தத்ர ராகஃ- “ஸிதாருசகஸிந்தூத்தைஃ ஸவக்ஷாம்லபரூஷகைஃ| ஜம்பூபலரஸைர்யுக்தோ ராகோ ராஜிகயா கதஃ”- இதி| ஷாடவாஃ புநர்மதுராம்லலவணஸஂயோகஜா நாநாவிதாஃ||௩௮௩||
Adhikarana 282 (384) · Śloka 384
ரஸாலா பஂஹணீ பல்யா ஸ்நிக்தா வஷ்யா ச ரோசநீ |௩௮௪|
रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|
🔊 Audio coming soon
ரஸாலாகுணமாஹ- ரஸாலேத்யாதி| ரஸாலா ஶிகரிணீ|௩௮௪|-
Adhikarana 283 (384) · Śloka 384
ஸ்நேஹநஂ குடஸஂயுக்தஂ ஹத்யஂ தத்யநிலாபஹம் ||௩௮௪||
स्नेहनं गुडसंयुक्तं हृद्यं दध्यनिलापहम् ||३८४||
🔊 Audio coming soon
ஸகுடததிகுணமாஹ- ஸ்நேஹநமித்யாதி||௩௮௪||
Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388
ஸக்தவஃ ஸர்பிஷாऽப்யக்தாஃ ஶீதவாரிபரிப்லுதாஃ | நாதித்ரவா நாதிஸாந்த்ரா மந்த இத்யுபதிஶ்யதே ||௩௮௫|| மந்தஃ ஸத்யோபலகரஃ பிபாஸாஶ்ரமநாஶநஃ | ஸாம்லஸ்நேஹகுடோ மூத்ரகச்ச்ரோதாவர்தநாஶநஃ ||௩௮௬|| ஶர்கரேக்ஷுரஸத்ராக்ஷாயுக்தஃ பித்தவிகாரநுத் | த்ராக்ஷாமதூதகயுதஃ கபரோகநிபர்ஹணஃ ||௩௮௭|| வர்கத்ரயேணோபஹிதோ மலதோஷாநுலோமநஃ |௩௮௮|
सक्तवः सर्पिषाऽभ्यक्ताः शीतवारिपरिप्लुताः | नातिद्रवा नातिसान्द्रा मन्थ इत्युपदिश्यते ||३८५|| मन्थः सद्योबलकरः पिपासाश्रमनाशनः | साम्लस्नेहगुडो मूत्रकृच्छ्रोदावर्तनाशनः ||३८६|| शर्करेक्षुरसद्राक्षायुक्तः पित्तविकारनुत् | द्राक्षामधूदकयुतः कफरोगनिबर्हणः ||३८७|| वर्गत्रयेणोपहितो मलदोषानुलोमनः |३८८|
🔊 Audio coming soon
ஸக்துமந்தமாஹ- ஸக்தவ இத்யாதி| மந்தஃ ஸத்யோபலகர இதி ஸத்யோபலகரோऽயஂ நோத்தரகாலே(லஂ) பலகரோ, ரூக்ஷத்வாத்; அவிஶேஷோக்தாவபி யவாதிஶக்தவோ க்ராஹ்யாஃ| மந்தஸ்யைவ த்ரவ்யாந்தரஸஂயுக்தஸ்ய குணாந்தரமாஹ- ஸாம்லஸ்நேஹேத்யாதி| உதாவர்தநாஶநத்வேநாஸ்ய வாதஹரத்வமுக்தம்||௩௮௫-௩௮௭||-
Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391
கௌடமம்லமநம்லஂ வா பாநகஂ குரு மூத்ரலம் ||௩௮௮|| ததேவ கண்டமத்வீகாஶர்கராஸஹிதஂ புநஃ | ஸாம்லஂ ஸதீக்ஷ்ணஂ ஸஹிமஂ பாநகஂ ஸ்யாந்நிரத்யயம் ||௩௮௯|| மார்த்வீகஂ து ஶ்ரமஹரஂ மூர்ச்சாதாஹதஷாபஹம் | பரூஷகாணாஂ கோலாநாஂ ஹத்யஂ விஷ்டம்பி பாநகம் ||௩௯௦|| த்ரவ்யஸஂயோகஸஂஸ்காரஂ ஜ்ஞாத்வா மாத்ராஂ ச ஸர்வதஃ | பாநகாநாஂ யதாயோகஂ குருலாகவமாதிஶேத் ||௩௯௧|| இதி கதாந்நவர்கஃ |
गौडमम्लमनम्लं वा पानकं गुरु मूत्रलम् ||३८८|| तदेव खण्डमृद्वीकाशर्करासहितं पुनः | साम्लं सतीक्ष्णं सहिमं पानकं स्यान्निरत्ययम् ||३८९|| मार्द्वीकं तु श्रमहरं मूर्च्छादाहतृषापहम् | परूषकाणां कोलानां हृद्यं विष्टम्भि पानकम् ||३९०|| द्रव्यसंयोगसंस्कारं ज्ञात्वा मात्रां च सर्वतः | पानकानां यथायोगं गुरुलाघवमादिशेत् ||३९१|| इति कृतान्नवर्गः |
🔊 Audio coming soon
பாநககுணமாஹ- கௌடமித்யாதி| குடஶப்தோபலக்ஷணத்வாத் ஸர்வேக்ஷுவிகாரபாநககுண உக்தஃ| அநம்லம் ஈஷதம்லம்| பாநகஸ்ய நாநாத்ரவ்யபரிபாஷாமாஹ- ததேவேத்யாதி| ததேவ கௌடமேவ, ஸாம்லஂ ஸதிந்திடீகாதித்ரவ்யஂ, ஸதீக்ஷ்ணமிதி மரிசாதிதீக்ஷ்ணத்ரவ்யஸஹிதஂ, ஸஹிமஂ ஸகர்பூரஂ, பாநகஂ ஸ்யாத்பவேத், நிரத்யயஂ ஶ்ரேஷ்டம்; ஏவஂ கண்டமத்வீகாஶர்கராபாநகேஷ்வம்லாதித்ரவ்ய ஸஂஸ்காரோ ஜ்ஞேயஃ; மத்வீகாக்ரஹணஂ பாநகயோநிபலோபலக்ஷணம்| த்ராக்ஷாபாநககுணமாஹ- மார்த்வீகமித்யாதி| பரூஷககோலபாநகயோர்குணமாஹ- பரூஷகாணாமித்யாதி| பரூஷகஂ ‘பாலஸா’ இதி லோகே, கோலஂ பதரஃ| அநுக்தபாநககுணமாஹ- த்ரவ்யேத்யாதி| ஸர்வதஃ ஸர்வஸ்மிந் பாநகே| உக்தாநுக்தபாநககுணோऽயமித்யேகே| இதி கதாந்நவர்கஃ||௩௮௮-௩௯௧||
Adhikarana 286 (392) · Śloka 392
அத பக்ஷ்யவர்கஃ | வக்ஷ்யாம்யதஃ பரஂ பக்ஷ்யாந் ரஸவீர்யவிபாகதஃ |௩௯௨|
अथ भक्ष्यवर्गः | वक्ष्याम्यतः परं भक्ष्यान् रसवीर्यविपाकतः |३९२|
🔊 Audio coming soon
பக்ஷ்யாந்நிர்தேஷ்டுமாஹ- வக்ஷ்யாமீத்யாதி| பக்ஷ்யா லட்டுகாதயஃ| ரஸவீர்யவிபாகத இதி ரஸாதிபிஃ கத்வேத்யர்தஃ|௩௯௨|-
Adhikarana 287 (392) · Śloka 393
பக்ஷ்யாஃ க்ஷீரகதா பல்யா வஷ்யா ஹத்யாஃ ஸுகந்திநஃ ||௩௯௨|| அதாஹிநஃ புஷ்டிகரா தீபநாஃ பித்தநாஶநாஃ |௩௯௩|
भक्ष्याः क्षीरकृता बल्या वृष्या हृद्याः सुगन्धिनः ||३९२|| अदाहिनः पुष्टिकरा दीपनाः पित्तनाशनाः |३९३|
🔊 Audio coming soon
பக்ஷ்யாணாஂ யோநிவிஶேஷேண குணவிஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- பக்ஷ்யா இத்யாதி| கோதூமபிஷ்டவிகதிஂ க்ஷீரேணாலோட்ய யே க்ரியந்தே தே க்ஷீரகதா பக்ஷ்யாஃ| பல்யா இதி உத்ஸாஹகராஃ| அதாஹிந இதி ஈஷத்தாஹிநஃ| தீபநாஃ புநஃ ஸ்வவர்காபேக்ஷயா வாதோபஹதாக்நேஃ, ஸஂஸ்காரப்ரபாவாத்வா||௩௯௨||-
Adhikarana 288 (393) · Śloka 394
தேஷாஂ ப்ராணகரா ஹத்யா கதபூராஃ கபாவஹாஃ ||௩௯௩|| வாதபித்தஹரா வஷ்யா குரவோ ரக்தமாஂஸலாஃ |௩௯௪|
तेषां प्राणकरा हृद्या घृतपूराः कफावहाः ||३९३|| वातपित्तहरा वृष्या गुरवो रक्तमांसलाः |३९४|
🔊 Audio coming soon
க்ஷீரபக்ஷ்யவிஶேஷமாஹ- தேஷாமித்யாதி| “மர்திதாஃ ஸமிதாஃ க்ஷீரநாலிகேரஸிதாதிபிஃ| அவகாஹ்ய கதே பக்வோ கதபூரோऽயமுத்தமஃ” ‘கேவ(உ)ர’ இதி லோகே||௩௯௩||-
Adhikarana 289 (394) · Śloka 395
பஂஹணா கௌடிகா பக்ஷ்யா குரவோऽநிலநாஶநாஃ ||௩௯௪|| அதாஹிநஃ பித்தஹராஃ ஶுக்ரலாஃ கபவர்தநாஃ |௩௯௫|
बृंहणा गौडिका भक्ष्या गुरवोऽनिलनाशनाः ||३९४|| अदाहिनः पित्तहराः शुक्रलाः कफवर्धनाः |३९५|
🔊 Audio coming soon
குடகதாந் பக்ஷ்யாநாஹ- பஂஹணா இத்யாதி| ஸமிதாவேஷ்டிதா குடப்ரதாநோதரா ‘கௌடிகா’ இத்யுச்யந்தே||௩௯௪||-
Adhikarana 290 (395) · Śloka 396
மதுஶீர்ஷகஸஂயாவாஃ பூபா யே தே விஶேஷதஃ ||௩௯௫|| குரவோ பஂஹணாஶ்சைவ மோதகாஸ்து ஸுதுர்ஜராஃ |௩௯௬|
मधुशीर्षकसंयावाः पूपा ये ते विशेषतः ||३९५|| गुरवो बृंहणाश्चैव मोदकास्तु सुदुर्जराः |३९६|
🔊 Audio coming soon
மத்வித்யாதி| ஸமிதாவேஷ்டிதாஃ பாககநீபூதா மதுரா கதோதரா மதுமஸ்தகாஃ, த ஏவ ‘மதுஶீர்ஷகா’ உச்யந்தே; கேசிந்மதுமஸ்தகஶப்தேந கஜ்ஜகமாஹுஃ| ஸஂயாவாஃ புநஃ- “ஸமிதாஂ மது(கத)துக்தேந மோதயித்வா ஸுஶோபநாம்| பசேத்கதோத்தரே கண்டே க்ஷிபேத்பாண்டே நவே ததஃ|| ஸஂயாவோऽஸௌ யுதஶ்சூர்ணைஃ கண்டைலாமரிசார்த்ரகைஃ”- இதி| பூபாஃ ‘பூஆ’ இதி லோகே| மோதகா லட்டுகாஃ||௩௯௫||-
Adhikarana 291 (396) · Śloka 397
ரோசநோ தீபநஃ ஸ்வர்யஃ பித்தக்நஃ பவநாபஹஃ ||௩௯௬|| குருர்மஷ்டதரமஶ்சைவ ஸட்டகஃ ப்ராணவர்தநஃ |௩௯௭|
रोचनो दीपनः स्वर्यः पित्तघ्नः पवनापहः ||३९६|| गुरुर्मृष्टतरमश्चैव सट्टकः प्राणवर्धनः |३९७|
🔊 Audio coming soon
ஸட்டககுணமாஹ- தீபந இத்யாதி| மஷ்டதரஃ அதிஶயேந ஸ்வாதுஃ| ஸட்டகபேதா பஹவஃ; தத்ரைக ஏவ லிக்யதே- “லவங்கவ்யோஷகண்டைஸ்து ததி நிர்மத்ய காலிதம்| தாடிமீபீஜஸஂயுக்தஂ சந்த்ரசூர்ணாவசூர்ணிதம்|| ஸட்டகஂ ஸுப்ரமோதாக்யஂ நலாதிபிருதாஹதம்”- இதி| அபரே விஸ்தரபயாந்ந லிகிதாஃ||௩௯௬||-
Adhikarana 292 (397) · Śloka 398
ஹத்யஃ ஸுகந்திர்மதுரஃ ஸ்நிக்தஃ கபகரோ குருஃ ||௩௯௭|| வாதாபஹஸ்தப்திகரோ பல்யோ விஷ்யந்த உச்யதே |௩௯௮|
हृद्यः सुगन्धिर्मधुरः स्निग्धः कफकरो गुरुः ||३९७|| वातापहस्तृप्तिकरो बल्यो विष्यन्द उच्यते |३९८|
🔊 Audio coming soon
விஷ்யந்தகுணமாஹ- ஹத்ய இத்யாதி| “ஆமகோதூமசூர்ணஂ ச ஸர்பிஃக்ஷீரகுடாந்விதம்| நாதிஸாந்த்ரோ நாதிகநோ விஷ்யந்தோ நாம நாமதஃ”- அந்யே து கதப்ரஷ்டதண்டுலாந் விஷ்யந்தஶப்தேநாஹுஃ, தந்நேச்சதி கயீ||௩௯௭||-
Adhikarana 293 (398) · Śloka 399
பஂஹணா வாதபித்தக்நா பக்ஷ்யா பல்யாஸ்து ஸாமிதாஃ ||௩௯௮|| ஹத்யாஃ பத்யதமாஸ்தேஷாஂ லகவஃ பேநகாதயஃ |௩௯௯|
बृंहणा वातपित्तघ्ना भक्ष्या बल्यास्तु सामिताः ||३९८|| हृद्याः पथ्यतमास्तेषां लघवः फेनकादयः |३९९|
🔊 Audio coming soon
ஸமிதாகதஂ ஸாமாந்யஂ குணஂ கேஷுசித் கிஞ்சிந்நிராகுர்வந்நாஹ- பஂஹணா இத்யாதி| ஸாமிதா இதி பேநகாதிவிஶேஷணஂ, ஸமிதா கோதூமசூர்ணஂ, தயா கதாஃ ஸாமிதாஃ; அந்யே ‘பஂஹணா இத்யாதயஃ ஸமிதாகதபக்ஷ்யாணாஂ ஸாமாந்யகுணாஃ, ஹத்யா இத்யாதயஸ்து ஸமிதாகதபக்ஷ்யவிஶேஷபேநகாதிகுணாஃ’ இத்யாஹுஃ| தத்ர பேநகாஃ “விமர்த்ய விமலாஂ ஶுக்லாஂ ஸமிதாஂ நாதிஶர்கராம்| ஸஂவேஷ்டநாய கர்பார்தஂ கரபாகஂ கதே பசேத்|| பேநகஂ பேநஸங்காஶஂ ஸம்பூர்ணஶஶிஸந்நிபம்”- இதி||௩௯௮||-
Adhikarana 294 (399) · Śloka 400
முத்காதிவேஸவாராணாஂ பூர்ணா விஷ்டம்பிநோ மதாஃ ||௩௯௯|| வேஸவாரைஃ ஸபிஶிதைஃ ஸம்பூர்ணா குருபஂஹணாஃ |௪௦௦|
मुद्गादिवेसवाराणां पूर्णा विष्टम्भिनो मताः ||३९९|| वेसवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः |४००|
🔊 Audio coming soon
த ஏவ ஸாமிதாதயோ முத்காதிந்யஸ்தகர்பா பவந்தி, ததா தத்குணஂ நிர்திஶந்நாஹ- முத்காதீத்யாதி| ஸ்விந்நபிஷ்டமுத்காதிகல்கோ வேஸவாரஃ, பூர்ணா பரிதாஃ| பிஶிதவேஶவாரபரிதகுணமாஹ- வேஸவாரைரித்யாதி| ஸபிஶிதைரிதி பிஶிதவேஸவாரைரித்யர்தஃ; அபரே வேஸவாரஂ ஶுண்ட்யாதிகதமாஹுஃ| ஸம்பூர்ணா பரிதாஃ| இமேऽபி ஸாமிதாஃ||௩௯௯||-
Adhikarana 295 (400) · Śloka 400
பாலலாஃ ஶ்லேஷ்மஜநநாஃ, ஶஷ்குல்யஃ கபபித்தலாஃ ||௪௦௦||
पाललाः श्लेष्मजननाः, शष्कुल्यः कफपित्तलाः ||४००||
🔊 Audio coming soon
பலலஂ திலபிஷ்டஂ குடாத்யுபேதஂ, தேந கதாஃ பாலலாஃ; இமேऽபி ஸாமிதாஃ| ஶஷ்குல்ய இதி ஶஷ்குல்யஃ ‘ஶாங்குலீ’ இதி லோகே||௪௦௦||
Adhikarana 296 (401) · Śloka 401
வீர்யோஷ்ணாஃ பைஷ்டிகா பக்ஷ்யாஃ கபபித்தப்ரகோபணாஃ | விதாஹிநோ நாதிபலா குரவஶ்ச விஶேஷதஃ ||௪௦௧||
वीर्योष्णाः पैष्टिका भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः | विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ||४०१||
🔊 Audio coming soon
ஸாமிதாந் பக்ஷ்யாநபிதாய பிஷ்டபக்ஷ்யாந்நிர்திஶந்நாஹ- வீர்யோஷ்ணா இத்யாதி| பைஷ்டிகாஃ தண்டுலபிஷ்டகதாஃ||௪௦௧||
Adhikarana 297 (402) · Śloka 403
வைதலா லகவோ பக்ஷ்யாஃ கஷாயாஃ ஸஷ்டமாருதாஃ | விஷ்டம்பிநஃ பித்தஸமாஃ ஶ்லேஷ்மக்நா பிந்நவர்சஸஃ ||௪௦௨|| பல்யா வஷ்யாஸ்து குரவோ விஜ்ஞேயா மாஷஸாதிதாஃ |௪௦௩|
वैदला लघवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः | विष्टम्भिनः पित्तसमाः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ||४०२|| बल्या वृष्यास्तु गुरवो विज्ञेया माषसाधिताः |४०३|
🔊 Audio coming soon
வைதலா இத்யாதி| வைதலா முத்காதிகதாஃ||௪௦௨||
Adhikarana 298 (403) · Śloka 403
கூர்சிகாவிகதா பக்ஷ்யா குரவோ நாதிபித்தலாஃ ||௪௦௩||
कूर्चिकाविकृता भक्ष्या गुरवो नातिपित्तलाः ||४०३||
🔊 Audio coming soon
விக்ரதிதஂ க்ஷீரஂ கநத்வமாபந்நஂ கூர்சிகா, தயா விவிதப்ரகாராஃ கதாஃ கூர்சிகாவிகதாஃ||௪௦௩||
Adhikarana 299 (404) · Śloka 404
விரூடககதா பக்ஷ்யா குரவோऽநிலபித்தலாஃ | விதாஹோத்க்லேஶஜநநா ரூக்ஷா தஷ்டிப்ரதூஷணாஃ ||௪௦௪||
विरूढककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः | विदाहोत्क्लेशजनना रूक्षा दृष्टिप्रदूषणाः ||४०४||
🔊 Audio coming soon
விரூடககதா இத்யாதி| விரூடககதா அங்குரிதமுத்காதிகதாஃ||௪௦௪||
Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406
ஹத்யாஃ ஸுகந்திநோ பக்ஷ்யா லகவோ கதபாசிதாஃ | வாதபித்தஹரா பல்யா வர்ணதஷ்டிப்ரஸாதநாஃ ||௪௦௫|| விதாஹிநஸ்தைலகதா குரவஃ கடுபாகிநஃ | உஷ்ணா மாருததஷ்டிக்நாஃ பித்தலாஸ்த்வக்ப்ரதூஷணாஃ ||௪௦௬||
हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः | वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ||४०५|| विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः | उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदूषणाः ||४०६||
🔊 Audio coming soon
கததைலபக்வபக்ஷ்யஸ்ய குணவிஶேஷமாஹ- ஹத்யா இத்யாதி||௪௦௫-௪௦௬||
Adhikarana 301 (407) · Śloka 407
பலமாஂஸேக்ஷுவிகதிதிலமாஷோபஸஂஸ்கதாஃ | பக்ஷ்யா பல்யாஶ்ச குரவோ பஂஹணா ஹதயப்ரியாஃ ||௪௦௭||
फलमांसेक्षुविकृतितिलमाषोपसंस्कृताः | भक्ष्या बल्याश्च गुरवो बृंहणा हृदयप्रियाः ||४०७||
🔊 Audio coming soon
யோநிவிஶேஷேண பக்ஷ்யாணாஂ குணாகுணவிஶேஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- பலேத்யாதி| பலாநி தாலாதீநி||௪௦௭||
Adhikarana 302 (408) · Śloka 408
கபாலாங்காரபக்வாஸ்து லகவோ வாதகோபநாஃ | ஸுபக்வாஸ்தநவஶ்சைவ பூயிஷ்டஂ லகவோ மதாஃ ||௪௦௮||
कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः | सुपक्वास्तनवश्चैव भूयिष्ठं लघवो मताः ||४०८||
🔊 Audio coming soon
கபாலாங்காரபக்வாநாஂ ஸ்நேஹஸித்தேப்யோ லகுத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- கபாலாங்காரபக்வா இத்யாதி| கபாலஂ கர்பரஃ, தத்ர பக்வா மண்டகாதயஃ; அங்காரபக்வா அங்காரகர்கடீப்ரபதயஃ||௪௦௮||
Adhikarana 303 (409) · Śloka 409
ஸகிலாடாதயோ பக்ஷ்யா குரவஃ கபவர்தநாஃ |௪௦௯|
सकिलाटादयो भक्ष्या गुरवः कफवर्धनाः |४०९|
🔊 Audio coming soon
ஸகிலாடாதய இத்யாதி| கிலாடஃ க்ஷீரகூர்சிகாபிண்டஃ, ஆதிஶப்தாத்தக்ரபிண்டகாதயஃ|௪௦௯|-
Adhikarana 304 (409) · Śloka 409
குல்மாஷா வாதலா ரூக்ஷா குரவோ பிந்நவர்சஸஃ ||௪௦௯||
कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ||४०९||
🔊 Audio coming soon
குல்மாஷா இத்யாதி| யவபிஷ்டமுஷ்ணோதகே ஸிக்தமீஷத்ஸ்விந்நமதிதஂ ஶங்காடாதிப்ரகாரஂ குல்மாஷமாஹுஃ, ‘யவாதயஃ ஸ்விந்நா’ இத்யேகே| பிந்நவர்சஸோ த்ரவமலாஃ||௪௦௯||
Adhikarana 305 (410) · Śloka 410
உதாவர்தஹரோ வாட்யஃ காஸபீநஸமேஹநுத் |௪௧௦|
उदावर्तहरो वाट्यः कासपीनसमेहनुत् |४१०|
🔊 Audio coming soon
உதாவர்தேத்யாதி| வாட்யோ யவகோதூமாதிபிர்தலிதைஃ கதஃ, அந்யே து பஷ்டயவகதோ பக்ஷ்ய இத்யாஹுஃ|௪௧௦|-
Adhikarana 306 (410) · Śloka 410
தாநோலும்பாஸ்து லகவஃ கபமேதோவிஶோஷணாஃ ||௪௧௦||
धानोलुम्बास्तु लघवः कफमेदोविशोषणाः ||४१०||
🔊 Audio coming soon
தாநேத்யாதி| தாநா பஷ்டயவாஃ; உலும்பா ஹோலகாஃ, அத்ர முத்ககலாயாதிஶிம்பா அக்நிபக்வா ‘ஹோலகா’ இத்யுச்யந்தே||௪௧௦||
Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412
ஶக்தவோ பஂஹணா வஷ்யாஸ்தஷ்ணாபித்தகபாபஹாஃ | பீதாஃ ஸத்யோபலகரா பேதிநஃ பவநாபஹாஃ ||௪௧௧|| குர்வீ பிண்டீ கராऽத்யர்தஂ லக்வீ ஸைவ விபர்யயாத் | ஶக்தூநாமாஶு ஜீர்யேத மதுத்வாதவலேஹிகா ||௪௧௨||
शक्तवो बृंहणा वृष्यास्तृष्णापित्तकफापहाः | पीताः सद्योबलकरा भेदिनः पवनापहाः ||४११|| गुर्वी पिण्डी खराऽत्यर्थं लघ्वी सैव विपर्ययात् | शक्तूनामाशु जीर्येत मृदुत्वादवलेहिका ||४१२||
🔊 Audio coming soon
வாட்யதாநாப்ரஸங்கேந யவஶக்தூநாஹ- ஶக்தவ இத்யாதி| ஶக்தவோ யவஶக்தவஃ| பஂஹணா ந லேகநா மாஂஸகரா இத்யர்தஃ| ‘தஷ்ணாபித்தகபாபஹாஃ’ இத்யத்ர ‘தஷ்ணாபித்தமலாபஹாஃ’ இதி க்வசித், தத்ர மலாபஹத்வமல்பமலகர்தத்வாத்| ஸத்யோபலகரத்வஂ ரௌக்ஷ்யாந்நோத்தரகாலம்| கரமார்தவபேதேந குருலாகவமாஹ- குர்வீத்யாதி| கரா கடிநேத்யர்தஃ| விபர்யயாதிதி மத்வீத்யர்தஃ| பிண்டீமபிதாயாவலேஹிகாமாஹ- ஶக்தூநாமித்யாதி| ஶக்தூநாமவலேஹிகேதி ஸம்பந்தஃ||௪௧௧-௪௧௨||
Adhikarana 308 (413) · Śloka 413
லாஜாஶ்சர்த்யதிஸாரக்நா தீபநாஃ கபநாஶநாஃ | பல்யாஃ கஷாயமதுரா லகவஸ்தண்மலாபஹாஃ ||௪௧௩||
लाजाश्छर्द्यतिसारघ्ना दीपनाः कफनाशनाः | बल्याः कषायमधुरा लघवस्तृण्मलापहाः ||४१३||
🔊 Audio coming soon
அதுநா லாஜகுணமாஹ- லாஜா இத்யாதி| மலாபஹத்வமல்பகர்தத்வாத்||௪௧௩||
Adhikarana 309 (414) · Śloka 414
தட்சர்திதாஹகர்மார்திநுதஸ்தத்ஸக்தவோ மதாஃ | ரக்தபித்தஹராஶ்சைவ தாஹஜ்வரவிநாஶநாஃ ||௪௧௪||
तृट्छर्दिदाहघर्मार्तिनुदस्तत्सक्तवो मताः | रक्तपित्तहराश्चैव दाहज्वरविनाशनाः ||४१४||
🔊 Audio coming soon
லாஜஶக்துகுணமாஹ- தடித்யாதி| தத்ஸக்தவோ லாஜஶக்தவஃ||௪௧௪||
Adhikarana 310 (415) · Śloka 415
பதுகா குரவஃ ஸ்நிக்தா பஂஹணாஃ கபவர்தநாஃ | பல்யாஃ ஸக்ஷீரபாவாத்து வாதக்நா பிந்நவர்சஸஃ ||௪௧௫||
पृथुका गुरवः स्निग्धा बृंहणाः कफवर्धनाः | बल्याः सक्षीरभावात्तु वातघ्ना भिन्नवर्चसः ||४१५||
🔊 Audio coming soon
பதுககுணமாஹ- பதுகா இத்யாதி| ஆர்த்ரஶாலிதாந்யஂ மதுபஷ்டஂ முஸலாகாதசிப்படீபூதாவயவஂ ‘பதுகா’ இத்யுச்யதே||௪௧௫||
Adhikarana 311 (416) · Śloka 416
ஸந்தாநகத்பிஷ்டமாமஂ தண்டுலஂ கமிமேஹநுத் |௪௧௬|
सन्धानकृत्पिष्टमामं तण्डुलं कृमिमेहनुत् |४१६|
🔊 Audio coming soon
தாந்யபிஷ்டகுணமாஹ- ஸந்தாநகதித்யாதி| ஸந்தாநஂ பக்நஸ்ய, ஆமமபக்வமித்யர்தஃ|௪௧௬|-
Adhikarana 312 (416) · Śloka 417
ஸுதுர்ஜரஃ ஸ்வாதுரஸோ பஂஹணஸ்தண்டுலோ நவஃ ||௪௧௬|| ஸந்தாநகந்மேஹஹரஃ புராணஸ்தண்டுலஃ ஸ்மதஃ |௪௧௭|
सुदुर्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ||४१६|| सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः |४१७|
🔊 Audio coming soon
நவாநவதண்டுலகுணமாஹ - ஸுதுர்ஜர இத்யாதி||௪௧௬||-
Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418
த்ரவ்யஸஂயோகஸஂஸ்காரவிகாராந் ஸமவேக்ஷ்ய ச ||௪௧௭|| யதாகாரணமாஸாத்ய போக்தணாஂ சந்ததோऽபி வா | அநேகத்ரவ்யயோநித்வாச்சாஸ்த்ரதஸ்தாந் விநிர்திஶேத் ||௪௧௮|| இதி பக்ஷ்யவர்கஃ |
द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य च ||४१७|| यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा | अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्दिशेत् ||४१८|| इति भक्ष्यवर्गः |
🔊 Audio coming soon
கிம்பஹுநா ஆநந்த்யாதந்நஸஂயோகஸஂஸ்காராணாஂ ந ஶக்யதே ஸர்வோபஸங்க்ரஹஃ கர்துஂ, தஸ்மாதுக்தாநுக்தஸங்க்ரஹாயாஹ- த்ரவ்யேத்யாதி| விகாராந் பக்ஷ்யவிஶேஷாந்| காரணமாஸாத்யேதி தோஷாதிப்ரகோபஂ ப்ராப்யேத்யர்தஃ| போக்தணாஂ சந்ததோऽபி வேதி புருஷாபிலாஷத இத்யர்தஃ| இதி பக்ஷ்யவர்கஃ||௪௧௭-௪௧௮||
Adhikarana 314 (419) · Śloka 419
அதஃ ஸர்வாநுபாநாந்யுபதேக்ஷ்யாமஃ | - அம்லேந கேசித்விஹதா மநுஷ்யா மாதுர்யயோகே ப்ரணயீபவந்தி | ததாம்லயோகே மதுரேண தப்தாஸ்தேஷாஂ யதேஷ்டஂ ப்ரவதந்தி பத்யம் ||௪௧௯||
अतः सर्वानुपानान्युपदेक्ष्यामः | - अम्लेन केचिद्विहता मनुष्या माधुर्ययोगे प्रणयीभवन्ति | तथाम्लयोगे मधुरेण तृप्तास्तेषां यथेष्टं प्रवदन्ति पथ्यम् ||४१९||
🔊 Audio coming soon
அநுபாநஂ நிர்தேஷ்டுமாஹ- அநுபாநாநீத்யாதி| அந்நாதநு பஶ்சாத் பீயத இத்யநுபாநம்| அநுபாநஂ குத்ர ஹிதாவஹமித்யாஹ- அம்லேநேத்யாதி| விஹதா உத்வேஜிதாஃ| மாதுர்யயோக இதி மாதுர்யோபயோகே இத்யர்தஃ| ப்ரணயீபவந்தி ஸுகீபவந்தீதி, ததாऽம்லயோக இத்யத்ராபி ப்ரணயீபவந்தீதி ஸம்பந்தநீயம்| தேஷாமுபயேஷாமபி அம்லதப்தாநாஂ மதுரதப்தாநாஂ சேத்யர்தஃ| யதேஷ்டஂ யதாபிலஷிதம்; அம்லதப்தஸ்ய மதுரஂ பத்யஂ, மதுரதப்தஸ்ய சாம்லமித்யர்தஃ; தஸ்மாத்ரஸஷட்கேऽபி பரஸ்பரவிருத்தமநுபாநஂ ஜ்ஞேயஂ, ரஸத்வயஸ்யோபலக்ஷணத்வாத்; அதவா ஶேஷரஸாநாஂ தப்த்யா போக்துமஶக்யத்வாச்சேஷரஸாநாமநுக்திஃ||௪௧௯||
Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422
ஶீதோஷ்ணதோயாஸவமத்யயூஷபலாம்லதாந்யாம்லபயோரஸாநாம் | யஸ்யாநுபாநஂ து ஹிதஂ பவேத்யத்தஸ்மை ப்ரதேயஂ த்விஹ மாத்ரயா தத் ||௪௨௦|| வ்யாதிஂ ச காலஂ ச விபாவ்ய தீரைர்த்ரவ்யாணி போஜ்யாநி ச தாநி தாநி | ஸர்வாநுபாநேஷு வரஂ வதந்தி மைத்யஂ யதம்பஃ ஶுசிபாஜநஸ்தம் ||௪௨௧|| லோகஸ்ய ஜந்மப்ரபதி ப்ரஶஸ்தஂ தோயாத்மகாஃ ஸர்வரஸாஶ்ச தஷ்டாஃ | ஸங்க்ஷேப ஏஷோऽபிஹிதோऽநுபாநே... |௪௨௨|
शीतोष्णतोयासवमद्ययूषफलाम्लधान्याम्लपयोरसानाम् | यस्यानुपानं तु हितं भवेद्यत्तस्मै प्रदेयं त्विह मात्रया तत् ||४२०|| व्याधिं च कालं च विभाव्य धीरैर्द्रव्याणि भोज्यानि च तानि तानि | सर्वानुपानेषु वरं वदन्ति मैध्यं यदम्भः शुचिभाजनस्थम् ||४२१|| लोकस्य जन्मप्रभृति प्रशस्तं तोयात्मकाः सर्वरसाश्च दृष्टाः | सङ्क्षेप एषोऽभिहितोऽनुपाने... |४२२|
🔊 Audio coming soon
அநுபாநத்ரவ்யாணி ஸங்கலய்யாஹ- ஶீதோஷ்ணேத்யாதி| த்ரவப்ரதாந ஆஸவஃ, த்ரவப்ரதாநஂ த்ரவ்யப்ரதாநஂ ச மத்யமுச்யதே, யூஷோ முத்காதீநாஂ, பலாம்லாநி பீஜபூராதீநி, தாந்யாம்லஂ காஞ்ஜிகஂ, பயோ துக்தஂ, ரஸோ மாஂஸரஸஃ| யஸ்ய புருஷஸ்ய, வ்யாதிஂ வ்ரணஜ்வராதிகஂ, காலமாவஸ்திகமார்தவஂ ச, விபாவ்ய விஶேஷேண ஜ்ஞாத்வா, த்ரவ்யாணி தைலாதீநி, போஜ்யாநி ரக்தஶால்யாதீநி, ஏதத்ஸர்வமூஹாபோஹவிதா ஜ்ஞாத்வா அநுபாநஂ விதேயமிதி| (கிம்பஹுநா ஸர்வாநுபாநேஷ்வபி ) மேத்யம் ஆந்தரிக்ஷஂ ஜலம்||௪௨௦-௪௨௧||-
Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431
... ஷ்வதஃ பரஂ விஸ்தரதோऽபிதாஸ்யே ||௪௨௨|| உஷ்ணோதகாநுபாநஂ து ஸ்நேஹாநாமத ஶஸ்யதே | தே பல்லாதகஸ்நேஹாத் ஸ்நேஹாத்தௌவரகாத்ததா ||௪௨௩|| அநுபாநஂ வதந்த்யேகே தைலே யூஷாம்லகாஞ்ஜிகம் | ஶீதோதகஂ மாக்ஷிகஸ்ய பிஷ்டாந்நஸ்ய ச ஸர்வஶஃ ||௪௨௪|| ததிபாயஸமத்யார்திவிஷஜுஷ்டே ததைவ ச | கேசித் பிஷ்டமயஸ்யாஹுரநுபாநஂ ஸுகோதகம் ||௪௨௫|| பயோ மாஂஸரஸோ வாऽபி ஶாலிமுத்காதிபோஜிநாம் | யுத்தாத்வாதபஸந்தாபவிஷமத்யருஜாஸு ச ||௪௨௬|| மாஷாதேரநுபாநஂ து தாந்யாம்லஂ ததிமஸ்து வா | மத்யஂ மத்யோசிதாநாஂ து ஸர்வமாஂஸேஷு பூஜிதம் ||௪௨௭|| அமத்யபாநாமுதகஂ பலாம்லஂ வா ப்ரஶஸ்யதே | க்ஷீரஂ கர்மாத்வபாஷ்யஸ்த்ரீக்லாந்தாநாமமதோபமம் ||௪௨௮|| ஸுரா கஶாநாஂ ஸ்தூலாநாமநுபாநஂ மதூதகம் | நிராமயாநாஂ சித்ரஂ து புக்தமத்யே ப்ரகீர்திதம் ||௪௨௯|| ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ மாருதே பத்யஂ, கபே ரூக்ஷோஷ்ணமிஷ்யதே | அநுபாநஂ ஹிதஂ சாபி பித்தே மதுரஶீதலம் ||௪௩௦|| ஹிதஂ ஶோணிதபித்திப்யஃ க்ஷீரமிக்ஷுரஸஸ்ததா | அர்கஶேலுஶிரீஷாணாமாஸவாஸ்து விஷார்திஷு ||௪௩௧||
... ष्वतः परं विस्तरतोऽभिधास्ये ||४२२|| उष्णोदकानुपानं तु स्नेहानामथ शस्यते | ऋते भल्लातकस्नेहात् स्नेहात्तौवरकात्तथा ||४२३|| अनुपानं वदन्त्येके तैले यूषाम्लकाञ्जिकम् | शीतोदकं माक्षिकस्य पिष्टान्नस्य च सर्वशः ||४२४|| दधिपायसमद्यार्तिविषजुष्टे तथैव च | केचित् पिष्टमयस्याहुरनुपानं सुखोदकम् ||४२५|| पयो मांसरसो वाऽपि शालिमुद्गादिभोजिनाम् | युद्धाध्वातपसन्तापविषमद्यरुजासु च ||४२६|| माषादेरनुपानं तु धान्याम्लं दधिमस्तु वा | मद्यं मद्योचितानां तु सर्वमांसेषु पूजितम् ||४२७|| अमद्यपानामुदकं फलाम्लं वा प्रशस्यते | क्षीरं घर्माध्वभाष्यस्त्रीक्लान्तानाममृतोपमम् ||४२८|| सुरा कृशानां स्थूलानामनुपानं मधूदकम् | निरामयानां चित्रं तु भुक्तमध्ये प्रकीर्तितम् ||४२९|| स्निग्धोष्णं मारुते पथ्यं, कफे रूक्षोष्णमिष्यते | अनुपानं हितं चापि पित्ते मधुरशीतलम् ||४३०|| हितं शोणितपित्तिभ्यः क्षीरमिक्षुरसस्तथा | अर्कशेलुशिरीषाणामासवास्तु विषार्तिषु ||४३१||
🔊 Audio coming soon
ஸங்க்ஷேபமபிதாய விஸ்தரமாஹ- அதஃ பரமித்யாதி| தே விநேத்யர்தஃ| பல்லாதகஸ்யாத்யந்தோஷ்ணத்வாச்சீதஜலம்| தௌவரகாதிதி “பத்ரைஸ்து கேஶராகாரைஃ கலாயஸதஶைஃ பலைஃ| வக்ஷாஸ்துவரநாமாநஃ பஶ்சிமார்ணவதீரஜாஃ” இதி, தத்பவஸ்தௌவரகஃ| ஸ்நேஹப்ரஸங்கேநைகீயமதஂ தைலாநுபாநே நிர்திஶந்நாஹ- அநுபாநமித்யாதி| உஷ்ணகாலே யூஷஂ, ஶீதகாலே காஞ்ஜிகம்| மாக்ஷிகஸ்யேதி மாக்ஷிகஸ்ய மதுநஃ| பிஷ்டாந்நஸ்ய தண்டுலபிஷ்டஸ்ய| ததி ப்ரஸித்தஂ; பாயஸஂ க்ஷீரஸித்தாஸ்தண்டுலாஃ, பாயஸஸ்ய குருத்வேந விதாஹஸம்பவாச்சீதோதகஂ பேயஂ; மத்யார்திர்மத்யவிதாஹஃ; விஷஜுஷ்டே விஷவ்யாப்தே | ததைவ சேதி ஶீதோதகமேவ| கேசிதித்யாதி| ஸுகோதகம் ஈஷதுஷ்ணமுதகம்| பய இத்யாதி| யுத்தஂ ஸங்க்ராமஃ, ஆதபோ கர்மஃ, ஸந்தாபோऽக்ந்யாதீநாஂ, விஷமத்யருஜாஸ்விதி விஷரோகேஷு மதாத்யயே சேத்யர்தஃ| ஶாலிஷு பயோऽநுபாநஂ ஸமாநமப்யசிந்த்யத்வாத் ஸஂயோகஶக்தீநாஂ; ஜேஜ்ஜடஸ்து பயஃஸ்தாநே மஸ்த்விச்சதி, ‘பயோக்ரஹணஸ்ய கோரஸோபலக்ஷணத்வாத்ததபி லப்யத ஏவ’ இத்யந்யே| மாஷாதேரித்யாதி தாந்யாம்லஂ காஞ்ஜிகம்| மத்யோசிதாநாஂ மத்யயோக்யாநாம்| பூஜிதஂ ப்ரஶஸ்தம்| அமத்யேத்யாதி| பலாம்லஂ தாடிமாதி| க்ஷீரமித்யாதி| கர்மாதிக்லாந்தாநாம் ஆதபாதிபீடிதநாம்| கஶாநாஂ துர்பலாநாஂ, ஸுராऽநுஶஸ்தேதி ஸம்பந்தஃ| மதூதகஂ மதுமிஶ்ரஂ ஜலம்| நிராமயாநாஂ ஸ்வஸ்தாநாம்| சித்ரஂ நாநாப்ரகாரம்| ஸ்நிக்தோஷ்ணமிதி அநுபாநமிதி ஸம்பந்தஃ| ஶோணிதபித்திப்யோ ரக்தபித்திப்ய இத்யர்தஃ| அத்ராபி ‘அநுபாநம்’ இத்யநுவர்ததே| அர்கஶேல்வித்யாதி| விஷார்திஷு விஷபீடாஸு, அர்காதீநாமாஸவா அநுபாநாநி| ஶேலுஃ ஶ்லேஷ்மாந்தகஃ||௪௨௨-௪௩௧||
Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433
அதஃ பரஂ து வர்காணாமநுபாநஂ பதக் பதக் | ப்ரவக்ஷ்யாம்யநுபூர்வேண ஸர்வேஷாமேவ மே ஶணு ||௪௩௨|| தத்ர பூர்வஶஸ்யஜாதாநாஂ பதராம்லஂ, வைதலாநாஂ தாந்யாம்லஂ, ஜங்காலாநாஂ தந்வஜாநாஂ ச பிப்பல்யாஸவஃ, விஷ்கிராணாஂ கோலபதராஸவஃ, ப்ரதுதாநாஂ க்ஷீரவக்ஷாஸவஃ, குஹாஶயாநாஂ கர்ஜூரநாலிகேராஸவஃ, ப்ரஸஹாநாமஶ்வகந்தாஸவஃ, பர்ணமகாணாஂ கஷ்ணகந்தாஸவஃ, பிலேஶயாநாஂ பலாஸவஃ , ஏகஶபாநாஂ த்ரிபலாஸவஃ, அநேகஶபாநாஂ கதிராஸவஃ, கூலசராணாஂ ஶங்காடககஶேருகாஸவஃ, கோஶவாஸிநாஂ பாதிநாஂ ச ஸ ஏவ, ப்லவாநாமிக்ஷுரஸாஸவஃ, நாதேயாநாஂ மத்ஸ்யாநாஂ மணாலாஸவஃ, ஸாமுத்ராணாஂ மாதுலுங்காஸவஃ, அம்லாநாஂ பலாநாஂ பத்மோத்பலகந்தாஸவஃ, கஷாயாணாஂ தாடிமவேத்ராஸவஃ, மதுராணாஂ த்ரிகடுகயுக்தஃ கண்டாஸவஃ, தாலபலாதீநாஂ தாந்யாம்லஂ, கடுகாநாஂ தூர்வாநலவேத்ராஸவஃ, பிப்பல்யாதீநாஂ ஶ்வதஂஷ்ட்ராவஸுகாஸவஃ, கூஷ்மாண்டாதீநாஂ தார்வீகரீராஸவஃ, சுச்சுப்ரபதீநாஂ லோத்ராஸவஃ, ஜீவந்த்யாதீநாஂ த்ரிபலாஸவஃ, குஸும்பஶாகஸ்ய ஸ ஏவ, மண்டூகபர்ண்யாதீநாஂ மஹாபஞ்சமூலாஸவஃ, தாலமஸ்தகாதீநாமம்லபலாஸவஃ, ஸைந்தவாதீநாஂ ஸுராஸவ ஆரநாலஂ ச, தோயஂ வா ஸர்வத்ரேதி ||௪௩௩||
अतः परं तु वर्गाणामनुपानं पृथक् पृथक् | प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण सर्वेषामेव मे शृणु ||४३२|| तत्र पूर्वशस्यजातानां बदराम्लं, वैदलानां धान्याम्लं, जङ्घालानां धन्वजानां च पिप्पल्यासवः, विष्किराणां कोलबदरासवः, प्रतुदानां क्षीरवृक्षासवः, गुहाशयानां खर्जूरनालिकेरासवः, प्रसहानामश्वगन्धासवः, पर्णमृगाणां कृष्णगन्धासवः, बिलेशयानां फलासवः , एकशफानां त्रिफलासवः, अनेकशफानां खदिरासवः, कूलचराणां शृङ्गाटककशेरुकासवः, कोशवासिनां पादिनां च स एव, प्लवानामिक्षुरसासवः, नादेयानां मत्स्यानां मृणालासवः, सामुद्राणां मातुलुङ्गासवः, अम्लानां फलानां पद्मोत्पलकन्दासवः, कषायाणां दाडिमवेत्रासवः, मधुराणां त्रिकटुकयुक्तः खण्डासवः, तालफलादीनां धान्याम्लं, कटुकानां दूर्वानलवेत्रासवः, पिप्पल्यादीनां श्वदंष्ट्रावसुकासवः, कूष्माण्डादीनां दार्वीकरीरासवः, चुच्चुप्रभृतीनां लोध्रासवः, जीवन्त्यादीनां त्रिफलासवः, कुसुम्भशाकस्य स एव, मण्डूकपर्ण्यादीनां महापञ्चमूलासवः, तालमस्तकादीनामम्लफलासवः, सैन्धवादीनां सुरासव आरनालं च, तोयं वा सर्वत्रेति ||४३३||
🔊 Audio coming soon
அத இத்யாதி| அநுபூர்வேண யதாக்ரமேண| ஸர்வேஷாமேவ ஶால்யாதிவர்காணாமித்யர்தஃ| மே மத்ஸகாஶாத் | தத்ரேத்யாதி| பூர்வஶஸ்யஜாதாநாஂ ப்ராகுக்தாந்நஸமூஹாநாஂ, தாநி ச ஶூகதாந்யகுதாந்யஶமீதாந்யாநி| ஜங்காலாநாம் ஏணாதீநாம்| தந்வஜாநாஂ வர்தகாதீநாஂ பக்ஷிணாம்| விஷ்கிராணாஂ தேஷாமேவ வர்தகாதீநாம், ஏதேந விஷ்கிராணாஂ பிப்பலீகோலபதராஸவௌ த்வாவப்யநுபாநஂ, கோலபதரஂ மத்யமப்ரமாணஂ பதரம்| கஷ்ணகந்தஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ| ஏகஶபாநாம் அஶ்வாதீநாம்| அநேகஶபாநாமிதி அநேகஶபாஶ்சாகாதயஃ| ஏவமயஂ மாஂஸவர்கோ ஜங்காலாதிபேதேநாஷ்டவிதோऽநுபாநேநோக்தஃ| அநூபவர்கஸ்ய பஞ்சவிதஸ்யாநுபாநஂ நிர்திஶந்நாஹ- கூலசராணாமித்யாதி| ஸ ஏவேதி ஶங்காடககஶேருகாஸவோऽநுபாநமித்யர்தஃ| அநூபவர்கமபி பஞ்சவிதமபிதாய பலாநாமநுபாநஂ நிர்திஶந்நாஹ- அம்லாநாமித்யாதி| அம்லபலாநாஂ தாடிமாதீநாம்| கஷாயாணாஂ க்ஷீரவக்ஷாதிபலாநாம்| மதுராணாஂ த்ராக்ஷாதீநாஂ, வாதாமாபிஷுகாதீநாஂ ச| கடுகாநாஂ பலாநாமித்யர்தஃ| ஶ்வதஂஷ்ட்ரா கோக்ஷுரகஃ; வஸுகோ புகஃ, கேதாரகிரௌ ‘பகஹுல’ இதி ப்ரஸித்தஃ| ஶாகாநாமநுபாநஂ நிர்திஶந்நாஹ- கூஷ்மாண்டாதீநாமித்யாதி| ஜீவந்தீ டோடீ| ஸ ஏவ த்ரிபலாஸவஃ| மண்டூகபர்ணீ ப்ராஹ்மீ| தாலமஸ்தகாதீநாமநுபாநமாஹ- தாலமஸ்தகாதீநாமித்யாதி| தாலமஸ்தகாதீநாஂ தாலமஸ்தகமஜ்ஜாதீநாம்| ஸர்வத்ர ஸர்வவர்கேஷு||௪௩௨-௪௩௩||
Adhikarana 318 (434) · Śloka 434
பவந்தி சாத்ர- ஸர்வேஷாமநுபாநாநாஂ மாஹேந்த்ரஂ தோயமுத்தமம் |௪௩௪|
भवन्ति चात्र- सर्वेषामनुपानानां माहेन्द्रं तोयमुत्तमम् |४३४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வேஷ்வேவாநுபாநேஷு தோயஸ்ய ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸர்வேஷாமித்யாதி| மாஹேந்த்ரதோயம் ஆந்தரிக்ஷமுதகம்|௪௩௪|-
Adhikarana 319 (434) · Śloka 434
ஸாத்ம்யஂ வா யஸ்ய யத்தோயஂ தத்தஸ்மை ஹிதமுச்யதே ||௪௩௪||
सात्म्यं वा यस्य यत्तोयं तत्तस्मै हितमुच्यते ||४३४||
🔊 Audio coming soon
ஶேஷமபி பௌமமுதகஂ நியமயந்நாஹ- ஸாத்ம்யஂ வேத்யாதி| யத்தோயமிதி நதீநதஸரஸ்தடாகாத்யுதகமித்யர்தஃ||௪௩௪||
Adhikarana 320 (435) · Śloka 435
உஷ்ணஂ வாதே கபே தோயஂ பித்தே ரக்தே ச ஶீதலம் |௪௩௫|
उष्णं वाते कफे तोयं पित्ते रक्ते च शीतलम् |४३५|
🔊 Audio coming soon
உஷ்ணஶீதபேதேநாநுபாநமாஹ- உஷ்ணமித்யாதி|௪௩௫|-
Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438
தோஷவத்குரு வா புக்தமதிமாத்ரமதாபி வா ||௪௩௫|| யதோக்தேநாநுபாநேந ஸுகமந்நஂ ப்ரஜீர்யதி | ரோசநஂ பஂஹணஂ வஷ்யஂ தோஷஸங்காதபேதநம் ||௪௩௬|| தர்பணஂ மார்தவகரஂ ஶ்ரமக்லமஹரஂ ஸுகம் | தீபநஂ தோஷஶமநஂ பிபாஸாச்சேதநஂ பரம் ||௪௩௭|| பல்யஂ வர்ணகரஂ ஸம்யகநுபாநஂ ஸதோச்யதே |௪௩௮|
दोषवद्गुरु वा भुक्तमतिमात्रमथापि वा ||४३५|| यथोक्तेनानुपानेन सुखमन्नं प्रजीर्यति | रोचनं बृंहणं वृष्यं दोषसङ्घातभेदनम् ||४३६|| तर्पणं मार्दवकरं श्रमक्लमहरं सुखम् | दीपनं दोषशमनं पिपासाच्छेदनं परम् ||४३७|| बल्यं वर्णकरं सम्यगनुपानं सदोच्यते |४३८|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வேஷாமேவாநுபாநாநாமுக்தாநாஂ குணஂ நிர்திஶந்நாஹ- தோஷவதித்யாதி| தோஷவதிதி வாதாதிதோஷகரம்| ஸுகமிதி அதோஷமித்யர்தஃ| தோஷஸங்காதபேதநஂ தோஷஸமூஹபதக்கரணம்| தர்பணஂ தப்திஜநகம்| மார்தவகரஂ ஶரீரகோமலதோத்பாதகம்| ஸுகஂ ஸ்வாஸ்த்யோத்யாதகம்| தோஷஶமநஂ வாதாதிஶமநம்| பிபாஸாச்சேதநஂ பிபாஸாவிநாஶகம்| பரமதிஶயேந ஸதோச்யத இதி ஏவஂவிதமநுபாநஂ ஸர்வதா கத்யதே| அந்யே ‘தோஷவதித்யாத்யநுபாநஸ்ய பலஂ, ரோசநமித்யாதயஸ்து ஸாமாந்யாநுபாநகுணாஃ’ இத்யாஹுஃ||௪௩௫-௪௩௭||-
Adhikarana 322 (438) · Śloka 439
ததாதௌ கர்ஶயேத்பீதஂ ஸ்தாபயேந்மத்யஸேவிதம் ||௪௩௮|| பஶ்சாத்பீதஂ பஂஹயதி தஸ்மாத்வீக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேத் |௪௩௯|
तदादौ कर्शयेत्पीतं स्थापयेन्मध्यसेवितम् ||४३८|| पश्चात्पीतं बृंहयति तस्माद्वीक्ष्य प्रयोजयेत् |४३९|
🔊 Audio coming soon
ததநுபாநஂ போஜநாதிமத்யாந்தவிபாகேந குணவிஶேஷஂ கரோதீதி தர்ஶயந்நாஹ- ததாதாவித்யாதி| தத் அநுபாநம்| ஆதௌ போஜநஸ்ய| கர்ஶயேததிஶயேந ஶரீரஸ்ய கஶத்வமாபாதயேத்| ஸ்தாபயேத் ந கர்ஶயதி நாபி ஸ்தூலயத்யபி து மத்யஂ கரோதீத்யர்தஃ| பஶ்சாத் பீதஂ பஂஹயதி புஷ்டிமாபாதயதி| தஸ்மாத்வீக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேதிதி கார்ஶ்யமிச்சந்நாதௌ, மத்யவபுரிச்சந் மத்ய ஏவ, புஷ்டிமிச்சந்நந்த இதி| அநுபாநமிதி அநுஶப்தஂ லக்ஷணார்தமாஹுஃ, ஆஹாரஂ லக்ஷீகத்ய பாநமிதி, ஆஹாரமாஶ்ரித்ய யத் பீயத இத்யர்தஃ; தேந மத்யாத்யயோரப்யநுபாநஶப்தஃ ப்ரயுக்தோ பவதி||௪௩௮||-
Adhikarana 323 (439) · Śloka 440
ஸ்திரதாஂ கதமல்கிந்நமந்நமத்ரவபாயிநாம் ||௪௩௯|| பவத்யாபாதஜநநமநுபாநமதஃ பிபேத் |௪௪௦|
स्थिरतां गतमल्किन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ||४३९|| भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् |४४०|
🔊 Audio coming soon
அநுபாநவ்யதிரேகே தோஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்திரதாமித்யாதி| ஸ்திரதாம் அசலதாம்| அக்லிந்நஂ ஶுஷ்கமித்யர்தஃ| அத்ரவபாயிநாம் அநுபாநமபிபதாம்| ஆபாதஜநநஂ பீடாகரம்||௪௩௯||-
Adhikarana 324 (440) · Śloka 441
ந பிபேச்ச்வாஸகாஸார்தோ ரோகே சாப்யூர்த்வஜத்ருகே ||௪௪௦|| க்ஷதோரஸ்கஃ ப்ரஸேகீ ச யஸ்ய சோபஹதஃ ஸ்வரஃ |௪௪௧|
न पिबेच्छ्वासकासार्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ||४४०|| क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः |४४१|
🔊 Audio coming soon
கஸ்யசித் புருஷவிஶேஷஸ்யாநுபாநநிஷேதமாஹ- ந பிபேதித்யாதி| ஆர்தஃ பீடிதஃ| ஊர்த்வஜத்ருகே இதி ஜத்ரு க்ரீவாமூலஂ, தஸ்யோர்த்வகே| க்ஷதோரஸ்க இதி உரஃக்ஷதரோகவாநித்யர்தஃ| ப்ரஸேகீ லாலாஸ்ராவீ| உபஹத இதி வாதாதிபிரித்யர்தஃ||௪௪௦||
Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442
பீத்வாऽத்வபாஷ்யாத்யயநகேயஸ்வப்நாந்ந ஶீலயேத் ||௪௪௧|| ப்ரதூஷ்யாமாஶயஂ தத்தி தஸ்ய கண்டோரஸி ஸ்திதம் | ஸ்யந்தாக்நிஸாதச்சர்த்யாதீநாமயாஞ்ஜநயேத்பஹூந் ||௪௪௨||
पीत्वाऽध्वभाष्याध्ययनगेयस्वप्नान्न शीलयेत् ||४४१|| प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कण्ठोरसि स्थितम् | स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयाञ्जनयेद्बहून् ||४४२||
🔊 Audio coming soon
அநுபாநே பீதே ஸதி யத்வர்ஜநீயஂ ததாஹ- பீத்வேத்யாதி| அத்வா மார்கஃ, பாஷ்யஂ பஹுபாஷணம், அத்யயநஂ படநஂ, கேயஂ கீதம்| ந ஶீலயேதிதி ந ஸேவேதேத்யர்தஃ| கஸ்மாதேதாந்ந ஶீலயேதித்யாஹ- ப்ரதூஷ்யேத்யாதி| ப்ரதூஷ்ய வாதாதீநாஂ ப்ரகோபஂ கத்வா| தத்தீதி ததநுபாநஂ, ஹி யஸ்மாதர்தே| தஸ்ய புருஷஸ்ய| ஸ்யந்தஂ ஶ்லேஷ்மஸ்ரவணம்||௪௪௧-௪௪௨||
Adhikarana 326 (443) · Śloka 443
குருலாகவசிந்தேயஂ ஸ்வபாவஂ நாதிவர்ததே | ததா ஸஂஸ்காரமாத்ராந்நகாலாஂஶ்சாப்யுத்தரோத்தரம் ||௪௪௩||
गुरुलाघवचिन्तेयं स्वभावं नातिवर्तते | तथा संस्कारमात्रान्नकालांश्चाप्युत्तरोत्तरम् ||४४३||
🔊 Audio coming soon
குருலாகவஸ்ய த்ரவ்யரஸவீர்யவிபாகாஶ்ரயஸ்ய சரஶரீராதிபேதேநோக்தஸ்ய யதாஸ்வாதிஶயேந வ்யவஸ்தாஂ குர்வந்நாஹ- குர்வித்யாதி| நாதிவர்ததே ந த்யஜதி| ‘ஜங்காலா ஜாங்கலசாரிணஃ குதோ லகவஃ?’ இத்யுக்தேऽவஶ்யமேவ ஸ்வபாவோ வாச்யஃ, ஏவஂ ஶரீரதாத்வவயவாதிஷ்வபி வாச்யஂ; ததா ஸஂஸ்காரஂ நாதிவர்ததே, யதா- ஸ்வபாவாத்குரோரபி வ்ரீஹேர்லாஜா லகவஃ, லகோரபி ஶாலேஃ ஸஂஸ்காராத் பிஷ்டமேவ குரு; ததா மாத்ராஂ நாதிவர்ததே, யதா- “குரூணாமர்தஸௌஹித்யஂ லகூநாஂ தப்திரிஷ்யதே”- இதி; அந்நஂ ச நாதிவர்ததே, தத்யதா- மண்டபேயாவிலேபீபக்தாபூபாதி யதோத்தரஂ குரு, யதாபூர்வஂ லக்விதி; காலஂ ச நாதிவர்ததே, யதா|- “நவஂ தாந்யமபிஷ்யந்தி லகு ஸஂவத்ஸரோஷிதம்”-இதி| உத்தரோத்தரமிதி ஸ்வபாவாத் ஸஂஸ்காரஂ, ஸஂஸ்காராந்மாத்ராஂ, மாத்ராதோऽந்நஂ, அந்நாத் காலஂ, குருலாகவசிந்தா நாதிவர்தத இத்யர்தஃ; சகாராதிஹாபி சராதயஶ்சாநுக்தா அபி ஸமுச்சீயந்தே||௪௪௩||
Adhikarana 327 (444) · Śloka 444
மந்தகர்மாநலாரோக்யாஃ ஸுகுமாராஃ ஸுகோசிதாஃ | ஜந்தவோ யே து தேஷாஂ ஹி சிந்தேயஂ பரிகீர்த்யதே ||௪௪௪||
मन्दकर्मानलारोग्याः सुकुमाराः सुखोचिताः | जन्तवो ये तु तेषां हि चिन्तेयं परिकीर्त्यते ||४४४||
🔊 Audio coming soon
இயஂ குருலாகவசிந்தா விஶிஷ்டபுருஷாஶ்ரயேதி ஜ்ஞாபநாயாஹ- மந்தகர்மேத்யாதி| மந்தகர்மாணஃ அலஸாஃ, மந்தாநலா மந்தாக்நயஃ, மந்தாரோக்யாஃ ரோகிணஃ| ஸுகுமாரா மதுதேஹாஃ| ஸுகோசிதாஃ ஸுகிநஃ| ஜந்தவஃ ப்ராணிநஃ| சிந்தேயமிதி குருலாகவலக்ஷணா| பரிகீர்த்யதே கத்யத இத்யர்தஃ||௪௪௪||
Adhikarana 328 (445) · Śloka 445
பலிநஃ கரபக்ஷ்யா யே யே ச தீப்தாக்நயோ நராஃ | கர்மநித்யாஶ்ச யே தேஷாஂ நாவஶ்யஂ பரிகீர்த்யதே ||௪௪௫|| இத்யநுபாநவர்கஃ |
बलिनः खरभक्ष्या ये ये च दीप्ताग्नयो नराः | कर्मनित्याश्च ये तेषां नावश्यं परिकीर्त्यते ||४४५|| इत्यनुपानवर्गः |
🔊 Audio coming soon
யாந் ப்ரதி நேயஂ சிந்தா தாநபி தர்ஶயந்நாஹ- பலிந இத்யாதி| பலிநஃ ஶக்த்யுபசயயுக்தாஃ, ஏதேநைவாரோக்யத்வமுக்தம்| கரபக்ஷ்யா அமதுபோஜநாஃ| கர்மநித்யாஃ ஸதா கர்மகாரிணஃ| பரிகீர்த்யதே இதி ‘குருலாகவசிந்தேயம்’ இதி ஶேஷஃ| இத்யநுபாநவர்கஃ||௪௪௫||
Adhikarana 329 (446) · Śloka 446
அதாஹாரவிதிஂ வத்ஸ! விஸ்தரேணாகிலஂ ஶணு |௪௪௬|
अथाहारविधिं वत्स! विस्तरेणाखिलं शृणु |४४६|
🔊 Audio coming soon
அதாஹாரவிதிமாஹ- அதேத்யாதி| அகிலஂ ஸமஸ்தம்| ஶணு ஆகர்ணய|௪௪௬|
Adhikarana 330 (446) · Śloka 446
ஆப்தாஸ்திதமஸங்கீர்ணஂ ஶுசி கார்யஂ மஹாநஸம் ||௪௪௬||
आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्यं महानसम् ||४४६||
🔊 Audio coming soon
பாகஸ்தாநஂ கீதக்கார்யமித்யாஹ- ஆப்தாந்விதமித்யாதி| ஆப்தா அவ்யபிசாரிணஃ, தைராஸ்திதமாஶ்ரிதம்| அஸங்கீர்ணஂ அஸங்கடம்| மஹாநஸமிதி பாகஸ்தாநஂ, ‘ரஸவதீ’ இதி லோகே||௪௪௬||
Adhikarana 331 (447) · Śloka 447
தத்ராப்தைர்குணஸம்பந்நஂ பக்ஷ்யமந்நஂ ஸுஸஂஸ்கதம் | ஶுசௌ தேஶே ஸுஸங்குப்தஂ ஸமுபஸ்தாபயேத்பிஷக் ||௪௪௭||
तत्राप्तैर्गुणसम्पन्नं भक्ष्यमन्नं सुसंस्कृतम् | शुचौ देशे सुसङ्गुप्तं समुपस्थापयेद्भिषक् ||४४७||
🔊 Audio coming soon
ஸுஸஂஸ்கதஸ்யாந்நஸ்ய ஸ்தாபநமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஆப்தைஃ ஸுஸஂஸ்கதமிதி ஸம்பந்தஃ| குணஸம்பந்நமிதி இஷ்டரஸகந்தஸ்பர்ஶவர்ணோபேதம்| பக்ஷ்யமந்நமப்யவஹரணீயம்| ஸுஸங்குப்தம்| அதிஶயேநாதஶ்யம் ஸமுபஸ்தாபயேத் நிவேஶயேத்| ஶுசௌ ப்ரதேஶ இதி ஸம்பந்தஃ| பிஷக் வைத்யஃ||௪௪௭||
Adhikarana 332 (448) · Śloka 448
விஷக்நைரகதைஃ ஸ்பஷ்டஂ ப்ரோக்ஷிதஂ வ்யஜநோதகைஃ | ஸித்தைர்மந்த்ரைர்ஹதவிஷஂ ஸித்தமந்நஂ நிவேதயேத் ||௪௪௮||
विषघ्नैरगदैः स्पृष्टं प्रोक्षितं व्यजनोदकैः | सिद्धैर्मन्त्रैर्हतविषं सिद्धमन्नं निवेदयेत् ||४४८||
🔊 Audio coming soon
தஸ்யாஹாரஸ்யைவங்குணஸ்ய தூஷணகரவிஷநாஶநஂ நிர்திஶந்நாஹ- விஷக்நைரித்யாதி| விஷக்நைர்விஷஹாரிபிஃ, அகதைரௌஷதைஃ, ஸ்பஷ்டஂ சுப்தம்| ப்ரோக்ஷிதஂ வ்யஜநோதகைரிதி அதர்வமந்த்ரைரபிமந்த்ரிதம்; அந்யே து வ்யஜநோதகைரித்யகதஸ்யைவ விஶேஷணஂ கதயந்தி, தேஷாஂ மதே அகதோதகக்ஷாலிதவ்யஜநைர்வீஜிதமவிஷீபவத்யந்நம்| தந்த்ரமபிதாய மந்த்ரமபி நிர்திஶந்நாஹ- ஸித்தைரித்யாதி| ஸித்தைரவ்யபிசாரிபிஃ, குருகுல்லாபேரண்டப்ரபதிபிர்ஹதவிஷமந்நமிதி ஸம்பந்தஃ| நிவேதயேத் ‘நபதயே’ இதி ஶேஷஃ||௪௪௮||
Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457
வக்ஷ்யாம்யதஃ பரஂ கத்ஸ்நாமாஹாரஸ்யோபகல்பநாம் | கதஂ கார்ஷ்ணாயஸே தேயஂ, பேயா தேயா து ராஜதே ||௪௪௯|| பலாநி ஸர்வபக்ஷ்யாஂஶ்ச ப்ரதத்யாத்வை தலேஷு து | பரிஶுஷ்கப்ரதிக்தாநி ஸௌவர்ணேஷு ப்ரகல்பயேத் ||௪௫௦|| ப்ரத்ரவாணி ரஸாஂஶ்சைவஂ ராஜதேஷூபஹாரயேத் | கட்வராணி கடாஂஶ்சைவ ஸர்வாஞ்சைலேஷு தாபயேத் ||௪௫௧|| தத்யாத்தாம்ரமயே பாத்ரே ஸுஶீதஂ ஸுஶதஂ பயஃ | பாநீயஂ, பாநகஂ மத்யஂ மந்மயேஷு ப்ரதாபயேத் ||௪௫௨|| காசஸ்படிகபாத்ரேஷு ஶீதலேஷு ஶுபேஷு ச | தத்யாத்வைதூர்யசித்ரேஷு ராகஷாடவஸட்டகாந் ||௪௫௩|| புரஸ்தாத்விமலே பாத்ரே ஸுவிஸ்தீர்ணே மநோரமே | ஸூதஃ ஸூபௌதநஂ தத்யாத் ப்ரதேஹாஂஶ்ச ஸுஸஂஸ்கதாந் ||௪௫௪|| பலாநி ஸர்வபக்ஷ்யாஂஶ்ச பரிஶுஷ்காணி யாநி ச | தாநி தக்ஷிணபார்ஶ்வே து புஞ்ஜாநஸ்யோபகல்பயேத் ||௪௫௫|| ப்ரத்ரவாணி ரஸாஂஶ்சைவ பாநீயஂ பாநகஂ பயஃ | கடாந் யூஷாஂஶ்ச பேயாஂஶ்ச ஸவ்யே பார்ஶ்வே ப்ரதாபயேத் ||௪௫௬|| ஸர்வாந் குடவிகாராஂஶ்ச ராகஷாடவஸட்டகாந் | புரஸ்தாத் ஸ்தாபயேத் ப்ராஜ்ஞோ த்வயோரபி ச மத்யதஃ ||௪௫௭||
वक्ष्याम्यतः परं कृत्स्नामाहारस्योपकल्पनाम् | घृतं कार्ष्णायसे देयं, पेया देया तु राजते ||४४९|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्वै दलेषु तु | परिशुष्कप्रदिग्धानि सौवर्णेषु प्रकल्पयेत् ||४५०|| प्रद्रवाणि रसांश्चैवं राजतेषूपहारयेत् | कट्वराणि खडांश्चैव सर्वाञ्छैलेषु दापयेत् ||४५१|| दद्यात्ताम्रमये पात्रे सुशीतं सुशृतं पयः | पानीयं, पानकं मद्यं मृन्मयेषु प्रदापयेत् ||४५२|| काचस्फटिकपात्रेषु शीतलेषु शुभेषु च | दद्याद्वैदूर्यचित्रेषु रागषाडवसट्टकान् ||४५३|| पुरस्ताद्विमले पात्रे सुविस्तीर्णे मनोरमे | सूदः सूपौदनं दद्यात् प्रदेहांश्च सुसंस्कृतान् ||४५४|| फलानि सर्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च | तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ||४५५|| प्रद्रवाणि रसांश्चैव पानीयं पानकं पयः | खडान् यूषांश्च पेयांश्च सव्ये पार्श्वे प्रदापयेत् ||४५६|| सर्वान् गुडविकारांश्च रागषाडवसट्टकान् | पुरस्तात् स्थापयेत् प्राज्ञो द्वयोरपि च मध्यतः ||४५७||
🔊 Audio coming soon
வக்ஷ்யாமீத்யாதி| கத்ஸ்நாஂ ஸமஸ்தாம்| உபகல்பநாஂ ஸமீபடௌகநாம்| ஆதாராபேக்ஷணீயமேவ ப்ரதமஂ கல்பநஂ நிர்திஶந்நாஹ- கதமித்யாதி| கார்ஷ்ணாயஸே கஷ்ணலோஹபாத்ரே, ‘காந்தலோஹபாத்ரே’ இத்யந்யே| ராஜதே ரௌப்யமயே| பக்ஷ்யா லட்டுகாதயஃ| வைஶப்தஃ பாதபூரணே, தலேஷு பத்ரேஷு; அந்யே து ‘வைதலேஷு வேத்ரவஂஶாதித்வக்க்ரதிதேஷு பர்ணமயேஷு’ இதி மந்யந்தே| பரிஶுஷ்கேத்யாதி| “ஸிக்த்வா பஹுகதே பஷ்டஂ முஹுருஷ்ணாம்புநா மது| ஜீரகாத்யைர்கநஂ மாஂஸஂ பரிஶுஷ்கஂ ததுச்யதே|| ததேவ கோரஸாதாநஂ ப்ரதிக்தமிதி விஶ்ருதம்”- | ப்ரத்ரவாணி ப்ரகஷ்டத்ரவாணி மண்டாதீநி, ரஸோ மாஂஸரஸஃ, உபஹாரயேத் தத்யாத்| கட்வரஂ தக்ரம், அந்யே து- “ஸௌவீராம்லமதாத்யம்லஂ காஞ்ஜிகஂ கட்வரஂ விதுஃ| அந்யே து தததோபாகஂ தக்ரஂ வாऽத்யம்லதாஂ கதம்|| ஸஸ்நேஹஂ ததிஜஂ தக்ரமாஹுரந்யே து கட்வரம்”- இதி கடோ யூஷவிஶேஷஃ; ஸ ச ஸதக்ரஶமீதாந்யஃ, ஸதக்ரஶாகஶ்ச| ஶைலேஷு பாஷாணமயேஷு| தத்யாதித்யாதி| பயோ ஜலம் | மந்மயேஷு மத்திகாமயேஷு ஶராவாதிஷு| ஶுபேஷு பவ்யேஷு| வைதூர்யஂ ரத்நவிஶேஷஃ, சித்ரேஷு விசித்ரேஷு| தத்ர ராகஃ “ஸிதாருசகஸிந்தூத்தைஃ ஸவக்ஷாம்லபரூஷகைஃ| ஜம்பூபலரஸைர்யுங்க்தோ ராகோ ராஜிகயா கதஃ”- இதி| ஷாடவாஃ புநர்மதுராம்லலவணஸஂயோகஜா நாநாவிதாஃ, விஶேஷதஃ ஸூதேப்யோ ஜ்ஞேயாஃ| ஸட்டகஸ்து “லவங்கவ்யோஷகண்டைஸ்து ததி நிர்மத்ய காலிதம்| தாடிமோபீஜஸஂயுக்தஂ சந்த்ரசூர்ணாவசூர்ணிதம்|| ஸட்டகஂ து ப்ரமோதாக்யஂ நலாதிபிருதாஹதம்” - இதி| ‘தத்யாத்வைதூர்யசித்ரேஷு’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘வஜ்ரவைதூர்யசித்ரேஷு’ இதி கேசித் படந்தி; தத்ர வஜ்ரஂ ஷட்கோடிகஂ ரத்நஂ ஹீரக இத்யர்தஃ| ஏஷ்வாதாரேஷு தீயமாநாநாமேஷாஂ ஹிதகாரித்வம்| ஆதாரவிஶேஷமபிதாய தேஶவிஶேஷேணாஹாரவிஶேஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- புரஸ்தாதித்யாதி| புரஸ்தாதக்ரதஃ, புரௌதநஂ ஹி க்ரஹணஸௌகர்யார்தம்| பாத்ர ஸ்தால்யாதிகே| ஸுவிஸ்தீர்ணே பஹுலே | மநோரமே ருசிஜநகே| ஸூதஃ ஸூபகாரஃ| ஸூபப்ரஹிதமோதநஂ பக்தம்| ப்ரதேஹாந் ப்ரலேஹாந்| பரிஶுஷ்காணி பூர்வவத்| தக்ஷிணபார்ஶ்வே தக்ஷிணபாகே, புஞ்ஜாநஸ்ய போஜநஂ குர்வதஃ, உபகல்பயேத் ஸமீபஂ டௌகயேத்| ப்ரத்ரவாணீதி ப்ரத்ரவாதயஃ பூர்வவத்| ஸவ்யே பார்ஶ்வே வாமபாகே| ராகஷாடவஸட்டகாஃ பூர்வவத், புரஸ்தாதக்ரத இத்யர்தஃ; ந கேவலஂ புரஸ்தாத், த்வயோரபி ச மத்யதஃ த்வயோஃ பக்ஷயோர்மத்யே ஏகஸ்மிந் பக்ஷே தத்யாத்; ஏதேந ஸர்வத்ர தாதவ்யமித்யுக்தஂ பவதி||௪௪௯-௪௫௭||
Adhikarana 334 (458) · Śloka 459
ஏவஂ விஜ்ஞாய மதிமாந் போஜநஸ்யோபகல்பநாம் | போக்தாரஂ விஜநே ரம்யே நிஃஸம்பாதே ஶுபே ஶுசௌ ||௪௫௮|| ஸுகந்தபுஷ்பரசிதே ஸமே தேஶே ச போஜயேத் |௪௫௯|
एवं विज्ञाय मतिमान् भोजनस्योपकल्पनाम् | भोक्तारं विजने रम्ये निःसम्पाते शुभे शुचौ ||४५८|| सुगन्धपुष्परचिते समे देशे च भोजयेत् |४५९|
🔊 Audio coming soon
ஏவமித்யாதி| ஏவமுக்தப்ரகாரேண போஜநஸ்யோபகல்பநாஂ விஜ்ஞாய, போக்தாரஂ ச விஜ்ஞாயேதி ஸம்பந்தஃ| விஜநே ஏகாந்தே, விஜநே ஹி புஞ்ஜாநஸ்ய துஷ்டதஷ்டிநிபாதாதிதோஷோ ந பவதி| ரம்யே மநோஹரே| நிஃஸம்பாதே உல்லோசஸஹிதே, நிஃஸம்பாதே புஞ்ஜாநஸ்ய பாஂஶுப்ரக்ஷேபாதிதோஷோ ந பவதி| ஶுபே வாஸ்துதோஷரஹிதே| ஶுசௌ பவித்ரே, தத்ர ந பூதாத்யாவேஶஃ| ஸமே நிம்நோந்நதத்வரஹிதே||௪௫௮||-
Adhikarana 335 (459) · Śloka 460
விஶிஷ்டமிஷ்டஸஂஸ்காரைஃ பத்யைரிஷ்டை ரஸாதிபிஃ ||௪௫௯|| மநோஜ்ஞஂ ஶுசி நாத்யுஷ்ணஂ ப்ரத்யக்ரமஶநஂ ஹிதம் |௪௬௦|
विशिष्टमिष्टसंस्कारैः पथ्यैरिष्टै रसादिभिः ||४५९|| मनोज्ञं शुचि नात्युष्णं प्रत्यग्रमशनं हितम् |४६०|
🔊 Audio coming soon
கீதகஶநஂ ஹிதமித்யாஹ- விஶிஷ்டமித்யாதி| விஶிஷ்டஂ ஶ்ரேஷ்டஂ, கைஃ கத்வா? இஷ்டஸஂஸ்காரைஃ| பத்யைரிஷ்டை ரஸாதிபிரிதி பத்யைர்ஹிதைஃ, இஷ்டைஃ ப்ரியைஃ, ஆதிஶப்தாத்கந்தவர்ணஸ்பர்ஶா கஹ்யந்தே| ப்ரத்யக்ரம் அபிநவம்| அஶநஂ போஜநம்||௪௫௯||-
Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464
பூர்வஂ மதுரமஶ்நீயாந்மத்யேऽம்லலவணௌ ரஸௌ ||௪௬௦|| பஶ்சாச்சேஷாந் ரஸாந் வைத்யோ போஜநேஷ்வவசாரயேத் | ஆதௌ பலாநி புஞ்ஜீத தாடிமாதீநி புத்திமாந் ||௪௬௧|| ததஃ பேயாஂஸ்ததோ போஜ்யாந் பக்ஷ்யாஂஶ்சித்ராஂஸ்ததஃ பரம் | கநஂ பூர்வஂ ஸமஶ்நீயாத், கேசிதாஹுர்விபர்யயம் ||௪௬௨|| ஆதாவந்தே ச மத்யே ச போஜநஸ்ய து ஶஸ்யதே | நிரத்யயஂ தோஷஹரஂ பலேஷ்வாமலகஂ நணாம் ||௪௬௩|| மணாலபிஸஶாலூககந்தேக்ஷுப்ரபதீநி ச | பூர்வஂ யோஜ்யாநி பிஷஜா ந து புக்தே கதாசந ||௪௬௪||
पूर्वं मधुरमश्नीयान्मध्येऽम्ललवणौ रसौ ||४६०|| पश्चाच्छेषान् रसान् वैद्यो भोजनेष्ववचारयेत् | आदौ फलानि भुञ्जीत दाडिमादीनि बुद्धिमान् ||४६१|| ततः पेयांस्ततो भोज्यान् भक्ष्यांश्चित्रांस्ततः परम् | घनं पूर्वं समश्नीयात्, केचिदाहुर्विपर्ययम् ||४६२|| आदावन्ते च मध्ये च भोजनस्य तु शस्यते | निरत्ययं दोषहरं फलेष्वामलकं नृणाम् ||४६३|| मृणालबिसशालूककन्देक्षुप्रभृतीनि च | पूर्वं योज्यानि भिषजा न तु भुक्ते कदाचन ||४६४||
🔊 Audio coming soon
காலபேதேநாப்யாஹாரவிதிஂ நிர்திஶந்நாஹ- பூர்வமித்யாதி| புபுக்ஷிதே புருஷே வாதபித்தப்ரஶமநாய ப்ரதமஂ மதுரோ ரஸஃ பக்வாஶயகதஂ வாயுஂ ஜயதி, அம்லலவணௌ மத்யபோஜநஸ்தௌ பித்தாஶயேऽக்நிதீப்திஂ குருதஃ, அந்தே கபஜயாய கட்வாதயஃ| ஆதௌ பலாநி புஞ்ஜீத, வாதஜயார்தஂ தாடிமாத்யம்லோபயோகஃ; ‘ஆதாவிதி மதாந்தரே’ இத்யந்யே| ததஃ பேயாந் பாதவ்யாந் தாடிமாதிகடிநாஹாரமதுகரணார்தஂ வயஃஸ்தாபநார்தஂ ச, ததோ போஜ்யஂ ரக்தஶால்யாதி, சித்ராந் நாநாப்ரகாராந்| கநஂ போஜ்யஂ பக்ஷ்யாதி கடிநம்| விபர்யயமுக்தவிபர்யயஂ, பூர்வஂ த்ரவஂ பஶ்சாத் கடிநமிதி| ‘கதஂ பூர்வஂ ஸமஶ்நீயாத்’ இதி கேசித் படந்தி| அம்லபலஸ்யாதாவேவ நியதஸ்ய கஸ்யசிதேவ பலஸ்யாதிமத்யாந்தேஷு ப்ரயோகஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஆதாவித்யாதி| நிரத்யயம் அபாதம்| மணாலஂ பத்மநாலஂ, பிஸஂ பிஸண்டகஂ, ஶாலூகஂ ப்ரஸித்தம்||௪௬௦-௪௬௪||
Adhikarana 337 (465) · Śloka 466
ஸுகமுச்சைஃ ஸமாஸீநஃ ஸமதேஹோऽந்நதத்பரஃ | காலே ஸாத்ம்யஂ லகு ஸ்நிக்தமுஷ்ணஂ க்ஷிப்ரஂ த்ரவோத்தரம் ||௪௬௫|| புபுக்ஷிதோऽந்நமஶ்நீயாந்மாத்ராவத்விதிதாகமஃ |௪௬௬|
सुखमुच्चैः समासीनः समदेहोऽन्नतत्परः | काले सात्म्यं लघु स्निग्धमुष्णं क्षिप्रं द्रवोत्तरम् ||४६५|| बुभुक्षितोऽन्नमश्नीयान्मात्रावद्विदितागमः |४६६|
🔊 Audio coming soon
புஞ்ஜாநஃ கதஂ புஞ்ஜீதேத்யாஹ- ஸுகமுச்சைரித்யாதி| ஸமாஸீந இதி ஸம்யகாஸீந உபவிஷ்டஃ| அந்நதத்பர இதி ந காமாதிவ்யக்ரமநா| புஞ்ஜாநஃ கிம்பூதஃ கதா கீதஶஂ புஞ்ஜீதேத்யாஹ- காலே ஸாத்ம்யமித்யாதி| காலோ த்விவிதோ நித்யக ஆவஸ்திகஶ்ச; தத்ர நித்யக ஆர்தவஃ, ஸ புநஃ ‘அதீவாயதயாமா’ இத்யாதிநா நியமிதஃ; ஆவஸ்திகஃ புநர்ஜீர்ணலக்ஷணாபேக்ஷஃ, ஆமே த்வந்நேऽகாலஃ| ஸாத்ம்யஂ தேஶாமயாதிபேதேநாநேகவிதம், அஸாத்ம்யஂ புநர்தோஷகாரி| க்ஷிப்ரஂ நாதித்ருதஂ நாதிவிலம்பிதம், அதித்ருதாதிவிலம்பிதயோர்தோஷகாரித்வாத்| த்ரவோத்தரஂ த்ரவப்ரதாநம்| புபுக்ஷிதக்ரஹணமகாலபுபுக்ஷாநிஷேதாய, வக்ஷ்யதி ச- “பவத்யகாலேऽபிஂ ததா புபுக்ஷா யா மந்தபுத்திஂ விஷவந்நிஹந்தி”- இதி| மாத்ராலக்ஷணமாஹ- “அபீடநஂ பவேத் குக்ஷேஃ பார்ஶ்வயோரவிபாடநம்| அந்நேந ஹதயாபா(ரோ)தோ ஜடரஸ்ய த்வகௌரவம்|| ப்ரீணநஂ சக்ஷுராதீநாஂ ஶமநஂ க்ஷுத்பிபாஸயோஃ| உச்ச்வாஸஶ்வாஸஹாஸ்யாதிகதாஸு ஸுகவர்தநம்|| ஸுகேந பரிணாமஃ ஸ்யாதந்நே புக்தே திவாநிஶி”- இதி| விதிதாகம இதி ஹேயோபாதேயவிவேகார்தஂ விதிதஂ ஹிதாஹிதஂ யேந ஸ விதிதாகமஃ||௪௬௫||-
Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468
காலே ப்ரீணயதே புக்தஂ ஸாத்ம்யமந்நஂ ந பாததே ||௪௬௬|| லகு ஶீக்ரஂ வ்ரஜேத் பாகஂ ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ பலவஹ்நிதம் | க்ஷிப்ரஂ புக்தஂ ஸமஂ பாகஂ யாத்யதோஷஂ த்ரவோத்தரம் ||௪௬௭|| ஸுகஂ ஜீர்யதி மாத்ராவத்தாதுஸாம்யஂ கரோதி ச |௪௬௮|
काले प्रीणयते भुक्तं सात्म्यमन्नं न बाधते ||४६६|| लघु शीघ्रं व्रजेत् पाकं स्निग्धोष्णं बलवह्निदम् | क्षिप्रं भुक्तं समं पाकं यात्यदोषं द्रवोत्तरम् ||४६७|| सुखं जीर्यति मात्रावद्धातुसाम्यं करोति च |४६८|
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ காலாதிபோஜநாநாஂ பலாநுஶஂஸாஂ தர்ஶயந்நாஹ- காலே இத்யாதி| ப்ரீணயதே தப்திஂ ஜநயதி| ஸாத்ம்யமந்நஂ புக்தஂ ந பாததே ந பீடாஂ ஜநயதி| லக்வித்யாதி| லக்வந்நஂ புக்தமிதி ஸம்பந்தஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ பலவஹ்நிதமிதி ஸ்நிக்தஂ பலப்ரதம், உஷ்ணஂ வஹ்நிப்ரதமித்யர்தஃ| க்ஷிப்ரமித்யாதி| ஸமம் ஏககாலம்| அதோஷஂ த்ரவோத்தரமிதி த்ரவோத்தரமந்நஂ புக்தஂ ஸததோஷஂ தோஷரஹிதஂ பாகஂ யாதி| ஸுகமித்யாதி மாத்ராவதந்நஂ புக்தஂ ஸுகேந பாகஂ கச்சதி தாதுஸாம்யஂ ச கரோதி; தாதுஶப்தோऽயஂ தோஷதாதுமலேஷு வர்ததே||௪௬௬-௪௬௭||-
Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471
அதீவாயதயாமாஸ்து க்ஷபா யேஷ்வதுஷு ஸ்மதாஃ ||௪௬௮|| தேஷு தத்ப்ரத்யநீகாட்யஂ புஞ்ஜீத ப்ராதரேவ து | யேஷு சாபி பவேயுஶ்ச திவஸா பஶமாயதாஃ ||௪௬௯|| தேஷு தத்காலவிஹிதமபராஹ்ணே ப்ரஶஸ்யதே | ரஜந்யோ திவஸாஶ்சைவ யேஷு சாபி ஸமாஃ ஸ்மதாஃ ||௪௭௦|| கத்வா ஸமமஹோராத்ரஂ தேஷு புஞ்ஜீத போஜநம் |௪௭௧|
अतीवायतयामास्तु क्षपा येष्वृतुषु स्मृताः ||४६८|| तेषु तत्प्रत्यनीकाढ्यं भुञ्जीत प्रातरेव तु | येषु चापि भवेयुश्च दिवसा भृशमायताः ||४६९|| तेषु तत्कालविहितमपराह्णे प्रशस्यते | रजन्यो दिवसाश्चैव येषु चापि समाः स्मृताः ||४७०|| कृत्वा सममहोरात्रं तेषु भुञ्जीत भोजनम् |४७१|
🔊 Audio coming soon
ஆர்தவலக்ஷணஂ காலமாஹ- அதீவாயதயாமா இத்யாதி| அதீவாயதயாமா அதீவ தீர்கப்ரஹராஃ| க்ஷபாஃ ரஜந்யஃ| யேஷ்வதுஷ்விதி ஹேமந்தே ஶிஶிரே ச| தத்ப்ரத்யநீகாட்யமிதி காலபலப்ரவத்ததோஷகுணாநாஂ பாதகபூதஂ விரோதித்ரவ்யகுணபஹுலமித்யர்தஃ| ப்ராதரிதி ஸபாதே யாமே, யேஷ்வதுஷு க்ரீஷ்மப்ராவஷோஃ| பஶமாயதா தீர்கதராஃ| தத்காலவிஹிதஂ த்ரவஸ்நிக்தமதுரப்ராயம்| அபராஹ்ண இதி அர்தததீயயாமோபரி| ரஜந்ய இத்யாதி| யேஷ்வதுஷு ஶரதி வஸந்தே ச, ஸமமஹோராத்ரமிதி மத்யாஹ்ந இத்யர்தஃ| ‘அயமேகாஶநஸ்ய புருஷஸ்ய விதிஃ; த்விரஶ்நதஃ புநஃ ப்ராதர்போஜநமாத்ரயோரர்தமாத்ரஂ த்ரிபாகஂ வா லகு மஷ்டஂ ச; தச்ச ப்ராதர்போஜநஂ ஸபாதே ப்ரஹரே, த்விதீயஂ போஜநஂ த்வர்தசதுர்தப்ரஹரோபரி’ இதி பஞ்ஜிகாகாரஃ; ஜேஜ்ஜடஸ்து ‘ஸத்ரிபாகே ப்ரஹரே திவஸஸ்ய ராத்ரேஶ்ச ஸத்ரிபாகப்ரஹரே புஞ்ஜாநஸ்ய ரஜநீதிவஸயோஃ ஸமத்வஂ பவதி’ இத்யாஹ| அயமார்தவகால உக்தஃ| ஆவஸ்திகஂ புநஃ ஸ்வாஸ்த்யவத்திகேऽத்யாயே தஶௌஷதகாலாநபிதாய வக்ஷ்யதி||௪௬௮-௪௭௦||-
Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474
நாப்ராப்தாதீதகாலஂ வா ஹீநாதிகமதாபி வா ||௪௭௧|| அப்ராப்தகாலஂ புஞ்ஜாநஃ ஶரீரே ஹ்யலகௌ நரஃ | தாஂஸ்தாந் வ்யாதீநவாப்நோதி மரணஂ வா நியச்சதி ||௪௭௨|| அதீதகாலஂ புஞ்ஜாநோ வாயுநோபஹதேऽநலே | கச்ச்ராத்விபச்யதே புக்தஂ த்விதீயஂ ச ந காங்க்ஷதி ||௪௭௩|| ஹீநமாத்ரமஸந்தோஷஂ கரோதி ச பலக்ஷயம் | ஆலஸ்யகௌரவாடோபஸாதாஂஶ்ச குருதேऽதிகம் ||௪௭௪||
नाप्राप्तातीतकालं वा हीनाधिकमथापि वा ||४७१|| अप्राप्तकालं भुञ्जानः शरीरे ह्यलघौ नरः | तांस्तान् व्याधीनवाप्नोति मरणं वा नियच्छति ||४७२|| अतीतकालं भुञ्जानो वायुनोपहतेऽनले | कृच्छ्राद्विपच्यते भुक्तं द्वितीयं च न काङ्क्षति ||४७३|| हीनमात्रमसन्तोषं करोति च बलक्षयम् | आलस्यगौरवाटोपसादांश्च कुरुतेऽधिकम् ||४७४||
🔊 Audio coming soon
காலமாத்ராவதோ விபர்யயமகாலமாத்ராவத்த்வஂ நிர்திஶந்நாஹ- நாப்ராப்தேத்யாதி| அப்ராப்தகாலமதீதகாலஂ வா ந புஞ்ஜீதேத்யர்தஃ| ஹீநாதிகமிதி ஹீநமாத்ரமதிகமாத்ரஂ வா ந புஞ்ஜீத| தயோரப்ராப்தாதீதகாலயோரதிகந்யூநயோஶ்ச தோஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- அப்ராப்தகாலமித்யாதி| அப்ராப்தகாலஂ புஞ்ஜாநோ நரஃ ஶரீரேऽலகௌ ஸதி தாஂஸ்தாஞ்சிரோருஜாதீந் வ்யாதீந் நியச்சதி ப்ராப்நோதி| அஸந்தோஷம் அஸந்தப்திம்| ஆடோப உதரஸ்யாத்மாநஂ, ஸாதோऽங்கக்லாநிஃ| அதிகமிதி அதிகமந்நஂ புக்தமித்யர்தஃ||௪௭௧-௪௭௪||
Adhikarana 341 (475) · Śloka 476
தஸ்மாத் ஸுஸஂஸ்கதஂ யுக்த்யா தோஷைரேதைர்விவர்ஜிதம் | யதோக்தகுணஸம்பந்நமுபஸேவேத போஜநம் ||௪௭௫|| விபஜ்ய தோஷகாலாதீந் காலயோருபயோரபி |௪௭௬|
तस्मात् सुसंस्कृतं युक्त्या दोषैरेतैर्विवर्जितम् | यथोक्तगुणसम्पन्नमुपसेवेत भोजनम् ||४७५|| विभज्य दोषकालादीन् कालयोरुभयोरपि |४७६|
🔊 Audio coming soon
கீதக் புநரந்நஂ ஸேவிதவ்யமித்யாஹ- தஸ்மாதித்யாதி| யுக்த்யா மாத்ரயா| காலயோருபயோரபி ப்ராதஃ ஸாயஂ ச||௪௭௫||-
Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478
அசோக்ஷஂ துஷ்டமுத்ஸஷ்டஂ பாஷாணதணலோஷ்டவத் ||௪௭௬|| த்விஷ்டஂ வ்யுஷிதமஸ்வாது பூதி சாந்நஂ விவர்ஜயேத் | சிரஸித்தஂ ஸ்திரஂ ஶீதமந்நமுஷ்ணீகதஂ புநஃ ||௪௭௭|| அஶாந்தமுபதக்தஂ ச ததா ஸ்வாது ந லக்ஷ்யதே |௪௭௮|
अचोक्षं दुष्टमुत्सृष्टं पाषाणतृणलोष्टवत् ||४७६|| द्विष्टं व्युषितमस्वादु पूति चान्नं विवर्जयेत् | चिरसिद्धं स्थिरं शीतमन्नमुष्णीकृतं पुनः ||४७७|| अशान्तमुपदग्धं च तथा स्वादु न लक्ष्यते |४७८|
🔊 Audio coming soon
ஸாத்ம்யாத்யுபாதேயஂ ப்ரதர்ஶ்ய ஹேயஂ ப்ரதர்ஶயந்நாஹ- அசோக்ஷமித்யாதி| அசோக்ஷம் அபவித்ரஂ, மலிநமித்யந்யே| துஷ்டஂ விஷாதிபிஃ, தோஷகரத்வாத்| உத்ஸஷ்டஂ புக்தோத்ஸஷ்டம்| பாஷாணதணலோஷ்டவதிதி பாஷாணாதியுக்தமித்யர்தஃ| த்விஷ்டஂ மநஃப்ரதிகாதி| வ்யுஷிதஂ விஶேஷேணோஷிதம்| பூதி ஶடிதஂ; பூதி சாந்நமிதி சகாராதத்ர ஸத்ரஶத்ருகணகணிகாதீநாமப்யந்நஂ பாஹ்யதூஷணாந்விதஂ வர்ஜநீயமிதி ஸமுச்சீயதே| அஸ்வாத்வந்நஂ பூர்வஂ வர்ஜநீயமுக்தமிதி தத்பேதாநாஹ- சிரஸித்தமித்யாதி| ஸ்திரஂ கடிநம்| அஶாந்தஂ கிஞ்சிதவஶிஷ்டவிஸ்ராவணம்| உபதக்தமிதி அதிபாகித்வேந ஜ்வலிதம்| சகாரேண துஃஸித்தமபி ஸமுச்சீயதே| ததா ஸ்வாது ந லக்ஷ்யத இதி யஸ்யாந்நஸ்ய ஸ்வாதோ ந லக்ஷ்யதே ததபி வர்ஜயேதிதி ஸம்பந்தஃ||௪௭௬-௪௭௭||-
Adhikarana 343 (478) · Śloka 478
யத்யத் ஸ்வாதுதரஂ தத்தத்விதத்யாதுத்தரோத்தரம் ||௪௭௮||
यद्यत् स्वादुतरं तत्तद्विदध्यादुत्तरोत्तरम् ||४७८||
🔊 Audio coming soon
அந்நேஷு ஸ்வாதுஷு ஸத்ஸு விதாநஂ தர்ஶயந்நாஹ- யதித்யாதி| ஸ்வாதுஶப்தஃ ஸஂஸ்கதே ரஸே வர்ததே, ந து மதுர ஏவ| விதத்யாத் தத்யாத்| கதம்? உத்தரோத்தரமேகஸ்மிந் ஸ்வாதுநி தத்தே ஸதி தஸ்மாததிகதரஸ்வாது தத்யாத், தஸ்மிந்நபி தத்தே தஸ்மாததிகதரஸ்வாது தத்யாதித்யர்தஃ||௪௭௮||
Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480
ப்ரக்ஷாலயேதத்பிராஸ்யஂ புஞ்ஜாநஸ்ய முஹுர்முஹுஃ | விஶுத்தே ரஸநே தஸ்ய ரோசதேऽந்நமபூர்வவத் ||௪௭௯|| ஸ்வாதுநா தஸ்ய ரஸநஂ ப்ரதமேநாதிதர்பிதம் | ந ததா ஸ்வாதயேதந்யத்தஸ்மாத் ப்ரக்ஷால்யமந்தரா ||௪௮௦||
प्रक्षालयेदद्भिरास्यं भुञ्जानस्य मुहुर्मुहुः | विशुद्धे रसने तस्य रोचतेऽन्नमपूर्ववत् ||४७९|| स्वादुना तस्य रसनं प्रथमेनातितर्पितम् | न तथा स्वादयेदन्यत्तस्मात् प्रक्षाल्यमन्तरा ||४८०||
🔊 Audio coming soon
ப்ரக்ஷாலயேதத்பிராஸ்யஂ கண்டூஷஂ காரயேதித்யர்தஃ| கண்டூஷகரணஸ்ய பலமாஹ- விஶுத்தே இத்யாதி| ஸ்வாதுநா மிஷ்டேந| தஸ்ய புஞ்ஜாநஸ்ய| அந்யதபரமதஃ ஸ்வாதோரஸ்வாதோர்வா||௪௭௯-௪௮௦||
Adhikarana 345 (481) · Śloka 481
ஸௌமநஸ்யஂ பலஂ புஷ்டிமுத்ஸாஹஂ ஹர்ஷணஂ ஸுகம் | ஸ்வாது ஸஞ்ஜநயத்யந்நமஸ்வாது ச விபர்யயம் ||௪௮௧||
सौमनस्यं बलं पुष्टिमुत्साहं हर्षणं सुखम् | स्वादु सञ्जनयत्यन्नमस्वादु च विपर्ययम् ||४८१||
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய குணமாஹ- ஸௌமநஸ்யமித்யாதி| ஸௌமநஸ்யஂ ஸுமநஸ்கதா| பலஂ ஸர்வதாதுஸ்நேஹஃ| புஷ்டிஃ ஶரீரோபசயஃ| உத்ஸாஹஃ ப்ரஸித்தஃ| ஹர்ஷணஂ துஷ்டிஃ| ஸுகஂ நீரோகதா| ஸ்வாது ஸஞ்ஜநயத்யந்நஂ ஸ்வாத்வந்நஂ ஸௌமநஸ்யாதீந் ஸம்யக் ஜநயதீதி ஸம்பந்தஃ| அஸ்வாத்வித்யாதி அஸ்வாத்வந்நஂ ஸௌமநஸ்யாதீநாஂ விபர்யயஂ விபரீததாஂ ஜநயதீத்யர்தஃ||௪௮௧||
Adhikarana 346 (482) · Śloka 482
புக்த்வாऽபி யத் ப்ரார்தயதே பூயஸ்தத் ஸ்வாது போஜநம் |௪௮௨|
भुक्त्वाऽपि यत् प्रार्थयते भूयस्तत् स्वादु भोजनम् |४८२|
🔊 Audio coming soon
ஸ்வாதோரேவாந்நஸ்ய லக்ஷணஂ நிர்திஶந்நாஹ- புக்த்வேத்யாதி| புக்தவாந் ஹி அவஶ்யஂ மஷ்டமேவ காமயதேऽந்நஂ, நாமஷ்டம் | அந்யே து ‘தத் ஸாது போஜநம்’ இதி படந்தி, மாத்ராவத்புஞ்ஜீதேதி தஸ்யைவ லக்ஷணமிதி ச வதந்தி; தந்நேச்சதி கயீ|௪௮௨|
Adhikarana 347 (482) · Śloka 482
அஶிதஶ்சோதகஂ யுக்த்யா புஞ்ஜாநஶ்சாந்தரா பிபேத் ||௪௮௨||
अशितश्चोदकं युक्त्या भुञ्जानश्चान्तरा पिबेत् ||४८२||
🔊 Audio coming soon
அஶித இத்யாதி| அஶிதஃ கதபோஜநஃ, உதகஂ ஜலஂ யுக்த்யா பிபேதிதி ஸம்பந்தஃ| யுக்த்யா மாத்ரயா; புஞ்ஜாநஶ்சாந்தரா பிபேத் போஜநமத்யே இத்யர்தஃ||௪௮௨||
Adhikarana 348 (483) · Śloka 483
தந்தாந்தரகதஂ சாந்நஂ ஶோதநேநாஹரேச்சநைஃ | குர்யாதநிர்ஹதஂ தத்தி முகஸ்யாநிஷ்டகந்ததாம் ||௪௮௩||
दन्तान्तरगतं चान्नं शोधनेनाहरेच्छनैः | कुर्यादनिर्हृतं तद्धि मुखस्यानिष्टगन्धताम् ||४८३||
🔊 Audio coming soon
அந்யதபி புக்தே கார்யாந்தரஂ தர்ஶயந்நாஹ- தந்தேத்யாதி| ஶோதநேந தணாதிநா||௪௮௩||
Adhikarana 349 (484) · Śloka 484
ஜீர்ணேऽந்நே வர்ததே வாயுர்விதக்தே பித்தமேவ து | புக்தமாத்ரே கபஶ்சாபி,... |௪௮௪|
जीर्णेऽन्ने वर्धते वायुर्विदग्धे पित्तमेव तु | भुक्तमात्रे कफश्चापि,... |४८४|
🔊 Audio coming soon
போஜநோத்தரகாலக்ரியாப்ரஸங்கேந ஜரணஜீர்ணகாலயோரபி தோஷப்ரகோபஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஜீர்ணே இத்யாதி| ஜீர்ணே பரிணாமங்கதே, விதக்தே கிஞ்சித்பக்வே|௪௮௪|-
Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486
... தஸ்மாத்புக்தேரிதஂ கபம் ||௪௮௪|| தூமேநாபோஹ்ய ஹத்யைர்வா கஷாயகடுதிக்தகைஃ | பூககங்கோலகர்பூரலவங்கஸுமநஃபலைஃ ||௪௮௫|| பலைஃ கடுகஷாயைர்வா முகவைஶத்யகாரகைஃ | தாம்பூலபத்ரஸஹிதைஃ ஸுகந்தைர்வா விசக்ஷணஃ ||௪௮௬||
... तस्माद्भुक्तेरितं कफम् ||४८४|| धूमेनापोह्य हृद्यैर्वा कषायकटुतिक्तकैः | पूगकङ्कोलकर्पूरलवङ्गसुमनःफलैः ||४८५|| फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारकैः | ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ||४८६||
🔊 Audio coming soon
புக்தே ஸதி குபிதஶ்லேஷ்மணஃ ப்ரதீகாரமாஹ- தஸ்மாதித்யாதி| புக்தேரிதஂ போஜநேந ப்ரேரிதம்| அபோஹ்ய ஸ்போடயித்வா| கஷாயகடுதிக்தகைரிதி அபலைர்த்ரவ்யைரிதி விஜ்ஞேயஂ, பலைஃ கடுகஷாயைர்வேதி வக்ஷ்யமாணத்வாத்| ஸுமநஃபலைஃ ஜாதீபலைஃ||௪௮௪-௪௮௬||
Adhikarana 351 (487) · Śloka 487
புக்த்வா ராஜவதாஸீத யாவதந்நக்லமோ கதஃ | ததஃ பாதஶதஂ கத்வா வாமபார்ஶ்வேந ஸஂவிஶேத் ||௪௮௭||
भुक्त्वा राजवदासीत यावदन्नक्लमो गतः | ततः पादशतं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत् ||४८७||
🔊 Audio coming soon
ததநந்தரஂ கிஂ குர்யாதித்யாஹ- தத இத்யாதி| ஸஂவிஶேத் ஶய்யாயாஂ ஶயீத||௪௮௭||
Adhikarana 352 (488) · Śloka 488
ஶப்தாந்ரூபாந்ரஸாந் கந்தாந் ஸ்பர்ஶாஂஶ்ச மநஸஃ ப்ரியாந் | புக்தவாநுபஸேவேத தேநாந்நஂ ஸாது திஷ்டதி ||௪௮௮||
शब्दान्रूपान्रसान् गन्धान् स्पर्शांश्च मनसः प्रियान् | भुक्तवानुपसेवेत तेनान्नं साधु तिष्ठति ||४८८||
🔊 Audio coming soon
அந்நஸ்ய ஸஂஸ்தாபநஹேதூந் ஶப்தாதிவிஷயாநாஹ- ஶப்தேத்யாதி| ஸாது திஷ்டதி பவ்யேந ஸ்திதிஂ கரோதி, ‘ஶப்தாதீந் விஷயாஂஶ்ச’ இத்யந்யே படந்தி||௪௮௮||
Adhikarana 353 (489) · Śloka 489
ஶப்தரூபரஸா கந்தாஃ ஸ்பர்ஶாஶ்சாபி ஜுகுப்ஸிதாஃ | அஶுச்யந்நஂ ததா புக்தமதிஹாஸ்யஂ ச வாமயேத் ||௪௮௯||
शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||
🔊 Audio coming soon
குதஃ புநரேதே அப்ரியா இத்யாஹ- ஶப்தேத்யாதி| ஜுகுப்ஸிதாஃ நிந்திதாஃ| அஶுசி அபவித்ரம்||௪௮௯||
Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491
ஶயநஂ சாஸநஂ வாऽபி நேச்சேத்வாऽபி த்ரவோத்தரம் | நாக்ந்யாதபௌ ந ப்லவநஂ ந யாநஂ நாபி வாஹநம் ||௪௯௦|| ந சைகரஸஸேவாயாஂ ப்ரஸஜ்யேத கதாசந | ஶாகாவராந்நபூயிஷ்டமம்லஂ ச ந ஸமாசரேத் ||௪௯௧||
शयनं चासनं वाऽपि नेच्छेद्वाऽपि द्रवोत्तरम् | नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ||४९०|| न चैकरससेवायां प्रसज्येत कदाचन | शाकावरान्नभूयिष्ठमम्लं च न समाचरेत् ||४९१||
🔊 Audio coming soon
அந்யதபி ஸர்வஂ வர்ஜநீயமாஹ- ஶயநமித்யாதி| ஶயநமாஸநஂ வா நேச்சேத், சிரகாலமித்யர்தஃ| த்ரவோத்தரஂ த்ரவாட்யஂ போஜநம்| நாக்ந்யாதபாவித்யாதி| அக்ந்யாதபாதீந்நேச்சேதிதி ஸம்பந்தஃ| ப்லவநஂ ஸ்நாநஂ ஜலப்ரதரணஂ வா| யாநஂ கமநமேவ| வாஹநஂ ரதாஶ்வாதி| ந ப்ரஸஜ்யேத நாப்யஸேத் ந புநஃ புநஃ ஶீலயேதித்யர்தஃ| ஶாகஂ ப்ரஸித்தம், அவராந்நஂ வைதலாந்நம், ஏதத்பூயிஷ்டஂ தத்பஹுலஂ; ந ஸமாசரேத் ந பக்ஷயேத், ததாऽம்லஂ ச||௪௯௦-௪௯௧||
Adhikarana 355 (492) · Śloka 492
ஏகைகஶஃ ஸமஸ்தாந் வா நாத்யஶ்நீயாத்ரஸாந் ஸதா |௪௯௨|
एकैकशः समस्तान् वा नाध्यश्नीयाद्रसान् सदा |४९२|
🔊 Audio coming soon
ரஸாநாமதிமாத்ராஶநதோஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஏகைகஶ இத்யாதி| ஏகைகஶ ஏகைகஂ ரஸஂ, ஸமஸ்தாந் வா ரஸாந் நாத்யஶ்நீயாத் நாதிகஂ பக்ஷயேதித்யர்தஃ| தோஷரோகாபேக்ஷயேகைகரஸவிதிஃ, ஸ்வஸ்தாபேக்ஷயா து ஸமஸ்தரஸவிதிஃ| ‘நாத்யஶ்நீயாத் இத்யந்யே, அபரே து ‘ஏகஶோऽத ஸமஸ்தாந் வா ந புஞ்ஜீத ரஸாந் ஸதா’- இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஏகீகத்ய ந ஸர்வமஶ்நீயாத்; யதாக்ரமமேவ ஷட்ரஸஂ ஸ்வஸ்தேந போக்தவ்யஂ, வாஶப்தஃ ஸமுச்சயே|௪௯௨|-
Adhikarana 356 (492) · Śloka 493
ப்ராக்புக்தே த்வவிவிக்தேऽக்நௌ த்விரந்நஂ ந ஸமாசரேத் ||௪௯௨|| பூர்வபுக்தே விதக்தேऽந்நே புஞ்ஜாநோ ஹந்தி பாவகம் |௪௯௩|
प्राग्भुक्ते त्वविविक्तेऽग्नौ द्विरन्नं न समाचरेत् ||४९२|| पूर्वभुक्ते विदग्धेऽन्ने भुञ्जानो हन्ति पावकम् |४९३|
🔊 Audio coming soon
அக்நௌ மந்தே த்விரந்நஸமாசாரநிஷேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ப்ராகித்யாதி| ப்ராக்புக்தே ப்ராதர்போஜநே கதே, அவிவிக்தேऽக்நௌ த்விரந்நஂ ந ஸமாசரேதிதி த்விதீயஂ வாரஂ ந புஞ்ஜீதேத்யர்தஃ| குத இத்யாஹ- பூர்வபுக்தே இத்யாதி| விதக்தே ஜடராநலேந கிஞ்சித்பக்வே கிஞ்சிச்சாமே| புஞ்ஜாநோ த்விர்புஞ்ஜாந இத்யர்தஃ| பாவகஂ ஜடராநலம்||௪௯௨||-
Adhikarana 357 (493) · Śloka 493
மாத்ராகுருஂ பரிஹரேதாஹாரஂ த்ரவ்யதஶ்ச யஃ ||௪௯௩||
मात्रागुरुं परिहरेदाहारं द्रव्यतश्च यः ||४९३||
🔊 Audio coming soon
மந்தாக்நேரேவாஹாரவிஶேஷபரிஹாரஂ நிர்திஶந்நாஹ- மாத்ரேத்யாதி| முத்காதீநாஂ லகூநாமபி மாத்ரயா குருமாஹாரஂ பரிஹரேத், த்ரவ்யதோ குருஂ மாஷமஹிஷவராஹபிஶிதாதிகம்||௪௯௩||
Adhikarana 358 (494) · Śloka 494
பிஷ்டாந்நஂ நைவ புஞ்ஜீத மாத்ரயா வா புபுக்ஷிதஃ | த்விகுணஂ ச பிபேத்தோயஂ ஸுகஂ ஸம்யக் ப்ரஜீர்யதி |௪௯௪|
पिष्टान्नं नैव भुञ्जीत मात्रया वा बुभुक्षितः | द्विगुणं च पिबेत्तोयं सुखं सम्यक् प्रजीर्यति |४९४|
🔊 Audio coming soon
ஸஂஸ்காரகுரோர்த்ரவ்யவிஶேஷஸ்ய நிஷேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- பிஷ்டாந்நமித்யாதி| அத கதஞ்சித் பிஷ்டாந்நஸேவா ததா க்ஷுதிதஸ்ய மாத்ரயைவ நாந்யதேதி, தத்ர மாத்ராஶப்தோऽல்பதாவாசகஃ; பிஷ்டாந்நபோஜநே த்விகுணஂ வா பிபேத்தோயம்|௪௯௪|-
Adhikarana 359 (494) · Śloka 494
பேயலேஹ்யாத்யபக்ஷ்யாணாஂ குரு வித்யாத்யதோத்தரம் ||௪௯௪||
पेयलेह्याद्यभक्ष्याणां गुरु विद्याद्यथोत्तरम् ||४९४||
🔊 Audio coming soon
குருத்வப்ரஸங்கேந சதுர்ணாஂ பேயலேஹ்யாதீநாஂ குருலாகவஂ நிர்திஶந்நாஹ- பேயேத்யாதி| பேயஂ பாநீயாதி, லேஹ்யஂ மத்வாதி, அத்யஂ பக்தாதி, பக்ஷ்யஂ மோதகாதி||௪௯௪||
Adhikarana 360 (495) · Śloka 495
குரூணாமர்தஸௌஹித்யஂ லகூநாஂ தப்திரிஷ்யதே | த்ரவோத்தரோ த்ரவஶ்சாபி ந மாத்ராகுருரிஷ்யதே ||௪௯௫||
गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां तृप्तिरिष्यते | द्रवोत्तरो द्रवश्चापि न मात्रागुरुरिष्यते ||४९५||
🔊 Audio coming soon
தத்ரோக்தாநாஂ பேயாதீநாஂ லகூநாஂ குரூணாஂ ச கா மாத்ரா யாமபேக்ஷ்ய மாத்ராகுருரித்யுபதிஶ்யத இத்யாஹ- குரூணாமித்யாதி| குரூணாஂ ஸஂஸ்காரஸ்வபாவகதாநாஂ மோதகமாஷாதீநாஂ ஸஂஸ்காரஸ்வபாவாப்யாமேவ குருதராணாஂ பிஷ்டமயவராஹபிஶிதாதீநாஂ த்ரிபாகஸௌஹித்யமேவ, அயஂ சார்தோऽர்தஶப்தாதவயவவசநால்லப்யதே| லகூநாஂ தப்திரிஷ்யத இதி லகுதராணாமேவ தப்திஃ, லகூநாஂ புநரீஷத்தப்திஃ| ந ச த்ரவத்ரவோத்தரயோஃ பேயத்வால்லகுலகுதரயோஃ கதாசித்கிஞ்சிந்மாத்ராகௌரவேண தௌ பஜேதேத்யாஹ- த்ரவோத்தர இத்யாதி| த்ரவோத்தரஸ்தக்ராத்யதிகஃ, த்ரவஃ பேயாதிஃ||௪௯௫||
Adhikarana 361 (496) · Śloka 496
த்ரவாட்யமபி ஶுஷ்கஂ து ஸம்யகேவோபபத்யதே |௪௯௬|
द्रवाढ्यमपि शुष्कं तु सम्यगेवोपपद्यते |४९६|
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்கஸ்யாபி ஸ்ரோதோऽவரோதகாரணஸ்ய ஸஂயோகாந்தரேணாதோஷஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- த்ரவாட்யமித்யாதி| ஶுஷ்கமபி த்ரவாட்யஂ ஸம்யகேவோபபத்யதே அதோஷகரஂ ஸம்யக்பவதீத்யர்தஃ|௪௯௬|-
Adhikarana 362 (496) · Śloka 497
விஶுஷ்கமந்நமப்யஸ்தஂ ந பாகஂ ஸாது கச்சதி ||௪௯௬|| பிண்டீகதமஸங்க்லிந்நஂ விதாஹமுபகச்சதி |௪௯௭|
विशुष्कमन्नमभ्यस्तं न पाकं साधु गच्छति ||४९६|| पिण्डीकृतमसङ्क्लिन्नं विदाहमुपगच्छति |४९७|
🔊 Audio coming soon
கேவலவிஶுஷ்கஸ்ய புநராஹரணே தோஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- விஶுஷ்கமித்யாதி| அப்யஸ்தஂ ஸேவிதம், ஸாது பவ்யேந| கதஂ தர்ஹி பாகஂ கச்சதீத்யாஹ- பிண்டீகதமித்யாதி| அஸங்க்லிந்நம் அஸம்யகார்த்ரீபாவமாபந்நம்| விதாஹமுபகச்சதி விதக்ததாமுபயாதி||௪௯௬||-
Adhikarana 363 (497) · Śloka 498
ஸ்ரோதஸ்யந்நவஹே பித்தஂ பக்தௌ வா யஸ்ய திஷ்டதி ||௪௯௭|| விதாஹி புக்தமந்யத்வா தஸ்யாப்யந்நஂ விதஹ்யதே |௪௯௮|
स्रोतस्यन्नवहे पित्तं पक्तौ वा यस्य तिष्ठति ||४९७|| विदाहि भुक्तमन्यद्वा तस्याप्यन्नं विदह्यते |४९८|
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்காந்நஸ்ய விப்ரகஷ்டவிதாஹப்ரஸங்கேந ஸந்நிகஷ்டஹேதுஜமபி விதாஹஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்ரோதஸீத்யாதி| ஸ்ரோதஸ்யந்நவஹே ஆமாஶயே| பக்தௌ அக்நிஸ்தாநே| விதாஹி புக்தமிதி அந்நம், அந்யத்வேதி அவிதாஹ்யந்நம்| விதஹ்யதே விதக்ததாமுபயாதி||௪௯௭||-
Adhikarana 364 (498) · Śloka 498
ஶுஷ்கஂ விருத்தஂ விஷ்டம்பி வஹ்நிவ்யாபதமாவஹேத் ||௪௯௮||
शुष्कं विरुद्धं विष्टम्भि वह्निव्यापदमावहेत् ||४९८||
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்காந்நப்ரஸங்கேந ஶுஷ்கஸ்யேதரஸ்ய ச வஹ்நிமாந்த்யகரத்வமாஹ- ஶுஷ்கமித்யாதி| ஶுஷ்கஂ பிஷ்டாந்நாதி| விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதிகம்| விஷ்டம்பி சணகமஸூராதி| வஹ்நிவ்யாபதம் அக்நிமாந்த்யம்| ஆவஹேத் குர்யாத்||௪௯௮||
Adhikarana 365 (499) · Śloka 499
ஆமஂ விதக்தஂ விஷ்டப்தஂ கபபித்தாநிலைஸ்த்ரிபிஃ | அஜீர்ணஂ கேசிதிச்சந்தி சதுர்தஂ ரஸஶேஷதஃ ||௪௯௯||
आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||४९९||
🔊 Audio coming soon
தாமேவ வஹ்நிவ்யாபதஂ விப்ரகஷ்டகாரணோபஜநிதாமபிதாய ஸந்நிகஷ்டவாதாதிகதாஜீர்ணலக்ஷணாஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஆமமித்யாதி| ஆஹாரஸ்யைவ பக்வஸ்யோர்வரிதோ ரஸோ ரஸஶேஷஃ; தஸ்மாதல்பதோஷதூஷிதத்வாந்ந தஸ்ய தோஷவ்யபதேஶோ பவதி||௪௯௯||
Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501
அத்யம்புபாநாத்விஷமாஶநாத்வா ஸந்தாரணாத் ஸ்வப்நவிபர்யயாச்ச | காலேऽபி ஸாத்ம்யஂ லகு சாபி புக்தமந்நஂ ந பாகஂ பஜதே நரஸ்ய ||௫௦௦|| ஈர்ஷ்யாபயக்ரோதபரிக்ஷதேந லுப்தேந ஶுக்தைந்யநிபீடிதேந | ப்ரத்வேஷயுக்தேந ச ஸேவ்யமாநமந்நஂ ந ஸம்யக் பரிணாமமேதி ||௫௦௧||
अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाद्वा सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||५००|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिक्षतेन लुब्धेन शुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक् परिणाममेति ||५०१||
🔊 Audio coming soon
கஸ்மாதஜீர்ணஂ பவதீத்யாஹ- அத்யம்புபாநாதித்யாதி| ராத்ரௌ ஜாகரணஂ திவஸே ச ஸ்வப்நஃ ஸ்வப்நவிபர்யயஃ| காயிககாரணமபிதாய மாநஸரஜஸ்தமோதோஷகதமஜீர்ணமாஹ- ஈர்ஷ்யேத்யாதி| ஈர்ஷ்யா பரஸம்பத்தாவஸஹிஷ்ணுதா, பயஂ பரஸ்மாத்த்ராஸஃ, க்ரோதஃ பராபித்ரோஹலக்ஷணஃ, பரிக்ஷதேந ஈர்ஷ்யாதிபிஃ பரிபூதேந| லுப்தேந லோபஸஹிதேந| ஶுக்தைந்யநிபீடிதேந ஶோகதைந்யவ்யாப்தேந, தைந்யஂ நிர்கதித்வம்| ப்ரத்வேஷோ மாத்ஸர்யம்||௫௦௦-௫௦௧||
Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503
மாதுர்யமந்நஂ கதமாமஸஞ்ஜ்ஞஂ விதக்தஸஞ்ஜ்ஞஂ கதமம்லபாவம் | கிஞ்சித்விபக்வஂ, பஶதோதஶூலஂ விஷ்டப்தமாநத்தவிருத்தவாதம் ||௫௦௨|| உத்காரஶுத்தாவபி பக்தகாங்க்ஷா ந ஜாயதே ஹத்குருதா ச யஸ்ய | ரஸாவஶேஷேண து ஸப்ரஸேகஂ சதுர்தமேதத் ப்ரவதந்த்யஜீர்ணம் ||௫௦௩||
माधुर्यमन्नं गतमामसञ्ज्ञं विदग्धसञ्ज्ञं गतमम्लभावम् | किञ्चिद्विपक्वं, भृशतोदशूलं विष्टब्धमानद्धविरुद्धवातम् ||५०२|| उद्गारशुद्धावपि भक्तकाङ्क्षा न जायते हृद्गुरुता च यस्य | रसावशेषेण तु सप्रसेकं चतुर्थमेतत् प्रवदन्त्यजीर्णम् ||५०३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமேவாஜீர்ணாநாஂ லக்ஷணஂ தர்ஶயந்நாஹ- மாதுர்யமித்யாதி| ஶ்லேஷ்மதூஷணப்ரபாவோபஜநிதமாதுர்யஂ கதமாமஂ, ததேவ கபதூஷிதஂ வா தத்ஸ்வபாவகத்வமாபந்ந ; கபகார்யாணி து தத்ர கௌரவஸ்நேஹகண்டூப்ரபதீநி ச த்ரஷ்டவ்யாநி| விதக்தஸஞ்ஜ்ஞமிதி கிஞ்சித்விபக்வமம்லபாவஂ கதமந்நஂ விதக்தஸஞ்ஜ்ஞஂ கத்யதே| தத் கதம்பூதஂ? கிஞ்சித்விபக்வம்| அத்ராபி ஶுக்ததிக்தாம்லோத்காராதீநி பித்தகார்யாணி த்ரஷ்டவ்யாநி| ஆநத்தவிருத்தவாதஂ விஷ்டப்தஂ கத்யதே| தத் கதம்பூதஂ? பஶதோதஶூலம்| ஆநத்தோऽப்ரவத்தோ விருத்தோ விஶேஷேண ருத்தோ வாதோ யஸ்மிந் தத்ததா| அத்ராபி வாதகார்யாணி ஜம்பாங்கமர்தஶிரோருஜாதீநி த்ரஷ்டவ்யாநி| பஶதோதஶூலம் அத்யர்ததோதஶூலம்| உத்காரஶுத்தாவித்யாதி| பக்தகாங்க்ஷா ந ஜாயதே நோத்பத்யதே| ஹத்குருதா ஹதயகௌரவஂ பவதி| யஸ்யாஜீர்ணஸ்ய| ரஸாவஶேஷேண கத்வா| ஸப்ரஸேகஂ லாலாஸ்ராவஸஹிதம்| ஏதாநி ஸங்க்ஷேபேணாஜீர்ணலக்ஷணாந்யுக்தாநி||௫௦௨-௫௦௩||
Adhikarana 368 (504) · Śloka 504
மூர்ச்சா ப்ரலாபோ வமதுஃ ப்ரஸேகஃ ஸதநஂ ப்ரமஃ | உபத்ரவா பவந்த்யேதே மரணஂ சாப்யஜீர்ணதஃ ||௫௦௪||
मूर्च्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||५०४||
🔊 Audio coming soon
அஜீர்ணதோஷலிங்கஂ ப்ரதர்ஶ்ய வ்யாதிஸாமாந்யலக்ஷணபூதப்ரபாவோபஜநிதகார்யாணி நிர்திஶந்நாஹ- மூர்ச்சேத்யாதி| மூர்ச்சா சேதநாச்யுதிஃ ப்ரலாபஃ அஸம்பத்தபாஷணம்| வமதுஃ சர்திஃ| ஸதநம் அங்கக்லாநிஃ, அந்யே து ‘ஸ்புடநமிவாங்காநாம்’ இதி வதந்தி| ப்ரமஃ சக்ராரூடஸ்யேவ||௫௦௪||
Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507
தத்ராமே லங்கநஂ கார்யஂ, விதக்தே வமநஂ ஹிதம் | விஷ்டப்தே ஸ்வேதநஂ பத்யஂ, ரஸஶேஷே ஶயீத ச ||௫௦௫|| வாமயேதாஶு தஂ தஸ்மாதுஷ்ணேந லவணாம்புநா | கார்யஂ வாऽநஶநஂ தாவத்யாவந்ந ப்ரகதிஂ பஜேத் ||௫௦௬|| லகுகாயமதஶ்சைநஂ லங்கநைஃ ஸமுபாசரேத் | யாவந்ந ப்ரகதிஸ்தஃ ஸ்யாத்தோஷதஃ ப்ராணதஸ்ததா ||௫௦௭||
तत्रामे लङ्घनं कार्यं, विदग्धे वमनं हितम् | विष्टब्धे स्वेदनं पथ्यं, रसशेषे शयीत च ||५०५|| वामयेदाशु तं तस्मादुष्णेन लवणाम्बुना | कार्यं वाऽनशनं तावद्यावन्न प्रकृतिं भजेत् ||५०६|| लघुकायमतश्चैनं लङ्घनैः समुपाचरेत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||५०७||
🔊 Audio coming soon
அஜீர்ணாநாஂ சிகித்ஸாமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஆமே லங்கநஂ கார்யாமிதி உத்க்லேதே தத்ராபி வமநமாவஸ்திகம்| விதக்தே வமநஂ ஹிதமிதி ரஸஸ்யாம்லஸ்ய வ்யாபந்நஸ்யாநுத்தரணே குஷ்டாபாதபயாத்| தத்ர கேசித், ‘ஆமே து வமநஂ கார்யஂ விதக்தே லங்கநஂ ஹிதம்’ இதி படந்தி, தந்நேச்சதி கயீ| விஷ்டப்தே ஸ்வேதநமிதி ஸ்வேதநஸ்யாமவாதாவஜயகாரிபாசநத்வாத்| ரஸஶேஷே ஶயீத சேதி சகாரேண ஸ்வேதோऽபி ரஸஶேஷே, ததா பாசநமபி; தச்ச பாசநமந்நகாலேऽந்நஸஹிதஂ தேயமிதி ஸமுச்சீயதே| தத்ர விதக்தே வமநஂ கர்தவ்யஂ தத் கேநேத்யாஹ- வாமயேதித்யாதி| ஆமே லங்கநமிதி தத்கியந்தஂ காலமித்யவதிஂ தர்ஶயந்நாஹ- கார்யமித்யாதி| வாஶப்தஃ ஸமுச்சயே| ப்ரகதிரத்ராஜீர்ணநிவத்திஃ| லக்வித்யாதி| அதஃ பூர்வோக்தவிதாநாதநந்தரம்| ஏநம் அஜீர்ணிநம்| ப்ராணோ பலம்||௫௦௫-௫௦௭||
Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509
ஹிதாஹிதோபஸஂயுக்தமந்நஂ ஸமஶநஂ ஸ்மதம் | பஹு ஸ்தோகமகாலே வா தஜ்ஜ்ஞேயஂ விஷமாஶநம் ||௫௦௮|| அஜீர்ணே புஜ்யதே யத்து ததத்யஶநமுச்யதே | த்ரயமேதந்நிஹந்த்யாஶு பஹூந்வ்யாதீந்கரோதி வா ||௫௦௯||
हिताहितोपसंयुक्तमन्नं समशनं स्मृतम् | बहु स्तोकमकाले वा तज्ज्ञेयं विषमाशनम् ||५०८|| अजीर्णे भुज्यते यत्तु तदध्यशनमुच्यते | त्रयमेतन्निहन्त्याशु बहून्व्याधीन्करोति वा ||५०९||
🔊 Audio coming soon
தத்ராஜீர்ணப்ரஸங்கேந தஸ்யாஜீர்ணே புஜ்யமாநஸ்யாந்நஸ்யாத்யஶநஸஞ்ஜ்ஞகஸ்யாநர்தாவஹத்வாத்தத்துல்யாநாஂ ஸமஶநாதீநாமபி லக்ஷணஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஹிதாஹிதேத்யாதி| ஹிதாஹிதோபஸஂயுக்தமிதி ஹிதமஹிதஂ சாந்நமைகத்யமுபயுக்தம்| யதா- “தாந்யஂ நவஂ புராணஂ யச்சாகஂ ஜீர்ணஂ ச கோமலம்| ஐகத்யஂ தத்விருத்தஂ ஸ்யாச்சீதோஷ்ணஂ ச ஸ்வஜாதிதஃ”- இதி|| அந்யே து ஹிதமேவாஹிதஂ யேந ஸம்பத்யதே தத் ஹிதாஹிதோபஸஂயுக்தஂ; யதா- கோக்ஷீரஂ மத்ஸ்யேந ஸஹிதமஹிதஂ ஸம்பத்யதே| விஷமாஶநஂ நிர்திஶந்நாஹ- பஹ்வித்யாதி| பஹு ப்ரசுரஂ, ஸ்தோகமல்பம், அகால இதி அகாலோऽப்ராப்தோऽதீதோ வா காலஸ்தத்ர புக்தம்| அத்யஶநஂ நிர்திஶந்நாஹ- அஜீர்ணே இத்யாதி| த்ரயாணாமபி ஸமஶநாதீநாஂ பலமாஹ- த்ரயமித்யாதி||௫௦௮-௫௦௯||
Adhikarana 371 (510) · Śloka 510
அந்நஂ விதக்தஂ ஹி நரஸ்ய ஶீக்ரஂ ஶீதாம்புநா வை பரிபாகமேதி | தத்த்யஸ்ய ஶைத்யேந நிஹந்தி பித்தமாக்லேதிபாவாச்ச நயத்யதஸ்தாத் ||௫௧௦||
अन्नं विदग्धं हि नरस्य शीघ्रं शीताम्बुना वै परिपाकमेति | तद्ध्यस्य शैत्येन निहन्ति पित्तमाक्लेदिभावाच्च नयत्यधस्तात् ||५१०||
🔊 Audio coming soon
புநரபி விதக்தாஜீர்ணஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ- அந்நமித்யாதி| தத் ஶீதாம்பு ஹிஶப்தோ யஸ்மாதர்தே, அஸ்ய நரஸ்ய, ஆக்லேதிபாவாத் பித்தஂ நிஹந்தி| கேசித் ‘அந்நஂ விதக்தஂ ஹீ’ இத்யாரப்ய ‘யா மந்தபுத்திஂ விஷவந்நிஹந்தி’ இதி யாவத் ஸகலமபி பாடமநார்ஷஂ வர்ணயந்தி; தந்ந, கயதாஸேநாங்கீகதத்வாத்||௫௧௦||
Adhikarana 372 (511) · Śloka 511
விதஹ்யதே யஸ்ய து புக்தமாத்ரே தஹ்யேத ஹத்கோஷ்டகலஂ ச யஸ்ய | த்ராக்ஷாபயாஂ மாக்ஷிகஸம்ப்ரயுக்தாஂ லீட்வாऽபயாஂ வா ஸ ஸுகஂ லபேத ||௫௧௧||
विदह्यते यस्य तु भुक्तमात्रे दह्येत हृत्कोष्ठगलं च यस्य | द्राक्षाभयां माक्षिकसम्प्रयुक्तां लीढ्वाऽभयां वा स सुखं लभेत ||५११||
🔊 Audio coming soon
ஆமாஶயகதாந்நவிதாஹஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ- விதஹ்யதே இத்யாதி| யஸ்ய புருஷஸ்ய, புக்தமாத்ரே ஸதி ஆமாஶயோ விதஹ்யதே விஶேஷேண தாஹவாந் பவதி| ஹத் ஹதயஂ கமலமுகுலாகாரமதோமுகஂ, கோஷ்டமுதரம்| த்ராக்ஷாயுக்தாமபயாஂ லீட்வேதி ஸம்பந்தஃ, அயமேகோ யோகஃ; மாக்ஷிகஸம்ப்ரயுக்தாஂ லீட்வாऽபயாஂ வேதி த்விதீயோ யோகஃ| அந்யே து ‘புக்தமாத்ரஂ’ இதி படந்தி, புக்தமாத்ரமேவ ப்ராப்யாமாஶயோ விதஹ்யத இத்யர்தஃ||௫௧௧||
Adhikarana 373 (512) · Śloka 512
பவேதஜீர்ணஂ ப்ரதி யஸ்ய ஶங்கா ஸ்நிக்தஸ்ய ஜந்தோர்பலிநோऽந்நகாலே | ப்ராதஃ ஸஶுண்டீமபயாமஶங்கோ புஞ்ஜீத ஸம்ப்ராஶ்ய ஹிதஂ ஹிதார்தீ ||௫௧௨||
भवेदजीर्णं प्रति यस्य शङ्का स्निग्धस्य जन्तोर्बलिनोऽन्नकाले | प्रातः सशुण्ठीमभयामशङ्को भुञ्जीत सम्प्राश्य हितं हितार्थी ||५१२||
🔊 Audio coming soon
ரஸாவஶேஷாஜீர்ணவிஷயஂ ஸஂஶமநமாஹ- பவேதித்யாதி| ப்ராதர்யஸ்யாஜீர்ணஶங்கா பவதி ஸ புருஷஃ ஶுண்டீமபயாஸமேதாமந்நகாலே ஸம்ப்ராஶ்ய பக்ஷயித்வா, அஶங்கோ நிஃஶங்கஃ ஸந் ஹிதமந்நஂ புஞ்ஜீத||௫௧௨||
Adhikarana 374 (513) · Śloka 513
ஸ்வல்பஂ யதா தோஷவிபத்தமாமஂ லீநஂ ந தேஜஃபதமாவணோதி | பவத்யஜீர்ணேऽபி ததா புபுக்ஷா யா மந்தபுத்திஂ விஷவந்நிஹந்தி ||௫௧௩||
स्वल्पं यदा दोषविबद्धमामं लीनं न तेजःपथमावृणोति | भवत्यजीर्णेऽपि तदा बुभुक्षा या मन्दबुद्धिं विषवन्निहन्ति ||५१३||
🔊 Audio coming soon
அஜீர்ணேऽபி புபுக்ஷாஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்வல்பமித்யாதி| ஸ்வல்பமித்யாமவிஶேஷணம், அந்யே து ஸ்வல்பமபி தேஜஃபதமாவணோதீதி தேஜஃபதஸ்யேதஂ விஶேஷணமாஹுஃ| லீநஂ தத்கதேந வாயுநைகபார்ஶ்வே லீநமித்யாமவிஶேஷணம்| தேஜஃபதஂ ஜடராநலமார்கம்| யா புபுக்ஷா மந்தபுத்திஂ ப்ராணிநஂ விஷவந்நிஹந்தீதி ஸம்பந்தஃ| அத்ர கேசித் படந்தி- “அந்நேந குக்ஷேர்த்வாவஂஶௌ பாநேநைகஂ ச பூரயேத்| ஆஶ்ரயஂ பவநாதீநாஂ சதுர்தமவஶேஷயேத்- இதி|” ஸர்வநிபந்தகாரைரபடிதத்வாந்ந படநீயம்||௫௧௩||
Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525
அத உர்த்வஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி குணாநாஂ கர்மவிஸ்தரம் | கர்மபிஸ்த்வநுமீயந்தே நாநாத்ரவ்யாஶ்ரயா குணாஃ ||௫௧௪|| ஹ்லாதநஃ ஸ்தம்பநஃ ஶீதோ மூர்ச்சாதட்ஸ்வேததாஹஜித் | உஷ்ணஸ்தத்விபரீதஃ ஸ்யாத்பாசநஶ்ச விஶேஷதஃ ||௫௧௫|| ஸ்நேஹமார்தவகத் ஸ்நிக்தோ பலவர்ணகரஸ்ததா | ரூக்ஷஸ்தத்விபரீதஃ ஸ்யாத்விஶேஷாத் ஸ்தம்பநஃ கரஃ ||௫௧௬|| பிச்சிலோ ஜீவநோ பல்யஃ ஸந்தாநஃ ஶ்லேஷ்மலோ குருஃ | விஶதோ விபரீதோऽஸ்மாத் க்லேதாசூஷணரோபணஃ ||௫௧௭|| தாஹபாககரஸ்தீக்ஷ்ணஃ ஸ்ராவணோ, மதுரந்யதா | ஸாதோபலேபபலகத்குருஸ்தர்பணபஂஹணஃ ||௫௧௮|| லகுஸ்தத்விபரீதஃ ஸ்யால்லேகநோ ரோபணஸ்ததா | தஶாத்யாஃ கர்மதஃ ப்ரோக்தாஸ்தேஷாஂ கர்மவிஶேஷணைஃ ||௫௧௯|| தஶைவாந்யாந் ப்ரவக்ஷ்யாமி த்ரவாதீஂஸ்தாந்நிபோத மே | த்ரவஃ ப்ரக்லேதநஃ, ஸாந்த்ரஃ ஸ்தூலஃ ஸ்யாத்பந்தகாரகஃ ||௫௨௦|| ஶ்லக்ஷ்ணஃ பிச்சிலவஜ்ஜ்ஞேயஃ கர்கஶோ விஶதோ யதா | ஸுகாநுபந்தீ ஸூக்ஷ்மஶ்ச ஸுகந்தோ ரோசநோ மதுஃ ||௫௨௧|| துர்கந்தோ விபரீதோऽஸ்மாத்தல்லாஸாருசிகாரகஃ | ஸரோऽநுலோமநஃ ப்ரோக்தோ, மந்தோ யாத்ராகரஃ ஸ்மதஃ ||௫௨௨|| வ்யவாயீ சாகிலஂ தேஹஂ வ்யாப்ய பாகாய கல்பதே | விகாஸீ விகஸந்நேவஂ தாதுபந்தாந் விமோக்ஷயேத் ||௫௨௩|| ஆஶுகாரீ ததாऽऽஶுத்வாத்தாவத்யம்பஸி தைலவத் | ஸூக்ஷ்மஸ்து ஸௌக்ஷ்ம்யாத் ஸூக்ஷ்மேஷு ஸ்ரோதஃஸ்வநுஸரஃ ஸ்மதஃ ||௫௨௪|| குணா விஂஶதிரித்யேவஂ யதாவத்பரிகீர்திதாஃ |௫௨௫|
अत उर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गुणानां कर्मविस्तरम् | कर्मभिस्त्वनुमीयन्ते नानाद्रव्याश्रया गुणाः ||५१४|| ह्लादनः स्तम्भनः शीतो मूर्च्छातृट्स्वेददाहजित् | उष्णस्तद्विपरीतः स्यात्पाचनश्च विशेषतः ||५१५|| स्नेहमार्दवकृत् स्निग्धो बलवर्णकरस्तथा | रूक्षस्तद्विपरीतः स्याद्विशेषात् स्तम्भनः खरः ||५१६|| पिच्छिलो जीवनो बल्यः सन्धानः श्लेष्मलो गुरुः | विशदो विपरीतोऽस्मात् क्लेदाचूषणरोपणः ||५१७|| दाहपाककरस्तीक्ष्णः स्रावणो, मृदुरन्यथा | सादोपलेपबलकृद्गुरुस्तर्पणबृंहणः ||५१८|| लघुस्तद्विपरीतः स्याल्लेखनो रोपणस्तथा | दशाद्याः कर्मतः प्रोक्तास्तेषां कर्मविशेषणैः ||५१९|| दशैवान्यान् प्रवक्ष्यामि द्रवादींस्तान्निबोध मे | द्रवः प्रक्लेदनः, सान्द्रः स्थूलः स्याद्बन्धकारकः ||५२०|| श्लक्ष्णः पिच्छिलवज्ज्ञेयः कर्कशो विशदो यथा | सुखानुबन्धी सूक्ष्मश्च सुगन्धो रोचनो मृदुः ||५२१|| दुर्गन्धो विपरीतोऽस्माद्धृल्लासारुचिकारकः | सरोऽनुलोमनः प्रोक्तो, मन्दो यात्राकरः स्मृतः ||५२२|| व्यवायी चाखिलं देहं व्याप्य पाकाय कल्पते | विकासी विकसन्नेवं धातुबन्धान् विमोक्षयेत् ||५२३|| आशुकारी तथाऽऽशुत्वाद्धावत्यम्भसि तैलवत् | सूक्ष्मस्तु सौक्ष्म्यात् सूक्ष्मेषु स्रोतःस्वनुसरः स्मृतः ||५२४|| गुणा विंशतिरित्येवं यथावत्परिकीर्तिताः |५२५|
🔊 Audio coming soon
பூர்வஂ ஹி ஸம்பாதிதஂ ‘ததஸ்ய ஶைத்யேந நிஹந்தி பித்தஂ’ இதி, தத்ர ந ஜ்ஞாயந்தே கே புநஸ்தே ஶீதாதய இதி தாந் நிர்திஶந் லக்ஷணமாஹ- அத இத்யாதி| அத ஶீதகுணஃ கதஂ ஜ்ஞாயத இத்யாஹ- ஹ்லாதந இத்யாதி| ஹ்லாதநஃ ஸுககாரீத்யர்தஃ; தட்ஸ்வேதமூர்ச்சாதாஹஜிதித்யர்தஃ| பாசநோ வ்ரணாதீநாம்| ஸ்நேஹேத்யாதி ஸ்நிக்தோ குணஃ ஸ்நேஹாதிகாரண இத்யர்தஃ| ரூக்ஷோ குணஸ்தத்விபரீதோ ரௌக்ஷ்யகாடிந்யகர இத்யர்தஃ| விஶேஷாத் விஶேஷதஃ| ஸ்தம்பநஃ அதீஸாராதீநாம்| கரஃ கர்கஶஃ| பிச்சிலோ குணஃ| ஜீவநஃ ப்ராணதாரணஃ| ஸந்தாநோ பக்நஸ்ய| விஶதோ குணஃ| விபரீதோऽஸ்மாதிதி அஸந்தாநோऽஜீவநோऽஶ்லேஷீ ச| க்லேதாசூஷண ஆர்த்ரீபாவவிநாஶகர இத்யர்தஃ| தாஹேத்யாதி அந்யதேதி அதாஹபாககரோऽஸ்ராவண இத்யர்தஃ| ஸாதேத்யாதி ஸாதோऽங்கக்லாநிஃ, உபலேபோ மலவத்திஃ, பலஂ ஶ்லேஷ்மா| குருர்குணஃ| தர்பணஃ தப்திஜநகஃ| பஂஹணோ தேஹவத்திகரஃ| லகுரித்யாதி| லகுஸ்தத்விபரீத இதி அஸாதாநுபலேபாதிகத் கபஹரஶ்சேத்யர்தஃ| லேகநஃ பத்தலீகரணஃ| தஶாத்யா இதி தஶஸங்க்யோபேதா ஆத்யாஃ ஶீதாதயோ குணாஃ| கர்மதஃ ப்ரோக்தாஃ கர்மபிஃ ஸஹ ப்ரோக்தா இத்யர்தஃ| தேஷாமிதி தேஷாஂ மத்யே, கர்மவிஶேஷணைஃ கத்வா| த்ரவோ குணஃ| ப்ரக்லேதந ஆர்த்ரபாவகரஃ| ஸாந்த்ரோ குணஃ| பந்தகாரக உபசயகாரக இத்யர்தஃ| ‘த்ரவஃ ப்ரக்லேதநோ வ்யாபீ ஶுஷ்கஃ ஸ்யாத்பந்தகாரகஃ’ இதி கேசித் படந்தி| ஶுஷ்கோ குணஃ பந்தகாரகஃ ஶுஷ்கஸ்ய ஶோஷணத்வேநாவயவாபதக்த்வமித்யர்தஃ| ஶ்லக்ஷ்ண இத்யாதி| ஶ்லக்ஷ்ணோ குணஃ பிச்சிலவஜ்ஜ்ஞேயஃ| ஜீவநஃ ஶ்லேஷ்மஸந்தாநகதித்யர்தஃ| கர்கஶோ குணஃ| விஶதோ யதேதி அஜீவநோऽஶ்லேஷ்மீ ச, ததாऽஸந்தாநகார்ஶ்யகச்ச| ஸுகாநுபந்தீ ஸுகோத்பாதக இத்யர்தஃ| ஸூக்ஷ்மோऽவகாஹகஃ| ஸுகந்தோ குணஃ| ஹல்லாஸாருசிகாரக இதி புநரருசிக்ரஹணஂ த்விவிதாருசிப்ராபணார்தஂ, தேநாஹாரஂ ந காங்க்ஷதி க்ரியமாணாச்ச விரஸீபவதி, ஹல்லாஸஃ தூத்கரணஂ, சர்திரித்யந்யே| ஸரோ குணஃ| அநுலோமநோ வாதமலப்ரவர்தநஃ| மந்தோ குணஃ| யாத்ராகர இதி ஶரீரஸ்தாயித்வாத்தேஹஸ்ய யாத்ராஂ வர்தநஂ கரோதி| வ்யவாயீ குணஃ| அகிலமித்யாதி அபக்வ ஏவாகிலஂ தேஹஂ வ்யாப்நோதி பஶ்சாந்மத்யவிஷவத் பாகஂ யாதி; அந்யே ‘பாவாய கல்பதே’ இதி படந்தி, தத்ராபி ஸ்திதயே கல்பதே நோர்த்வமதோ வா ப்ரவர்தத இதி ஸ ஏவார்தஃ, அபரே து புநர்பாவஶப்தமபிப்ராயார்தமிச்சந்தி, தத்ர நியதத்ரவப்ரபாவேணாத்மஶக்த்யநுரூபஂ தத்தத்த்ரவ்யஂ மத்யவிஷவத்விஶிஷ்டாபிப்ராயாய கல்பத இத்யர்தஃ|| வ்யவாயிநஃ ஸகாஶாத்விகாஸித்ரவ்யஸ்ய கிஞ்சித்பேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- விகாஸித்யாதி| விகாஸீ குணஃ| விகஸந் ப்ரஸர்பந்| ஏவமிதி அபக்வ ஏவ ஸகலஂ தேஹஂ வ்யாப்ய| தாதுபந்தாந் விமோக்ஷயேத் தாதுஶைதில்யஂ கரோதீத்யர்தஃ| அந்யே து ‘ஸரவிஶேஷோ வ்யவாயீ, தீக்ஷ்ணவிஶேஷோ விகாஸி’ இதி ப்ருவதே, தந்நேச்சதி கயீ| ஆஶுகாரீ குணஃ, ஆஶுத்வாத்| ஸூக்ஷ்மோ குணஃ, அத்ர ஸ்தூலகுணமபி கேசித் படந்தி, ஸ ச பாடோऽபாவாந்ந லிகிதஃ| குணா இதி நந்வத்ர ஸ்தூலகுணேந ஸஹ த்ரயோவிஂஶதிர்குணா பவந்தி, கதஂ விஂஶதிஃ கத்யந்தே? உச்யதே, கேசிதத்ர ஸங்க்யாபங்கபயாத்வ்யவாயிவிகாஸ்யாஶுகாரிணாமபாடமேவ மந்யந்தே; அந்யே புநராஹுஃ- அதிகாயாமபி குணாவிஂஶதாவுக்தாயாஂ குணா விஂஶதிருக்தாஃ, ந சாத்ர நியமோ விஂஶதிரேவேதி; வ்யவாயிவிகாஸ்யாஶுகாரிணாஂ து ஸ்வதந்த்ரே பரதந்த்ரே ச தர்ஶநாத் பாடோ ந்யாய்ய ஏவ; அபரே புநஃ ப்ராகேவ ‘தஶைவாந்யாந்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘தஶ சாந்யாந்’ இதி சகாரஂ படந்தி; தேந வ்யவாயிவிகாஸ்யாஶுகாரிணோऽபி ஸமுச்சீயந்தே||௫௧௪-௫௨௪||-
Adhikarana 376 (525) · Śloka 525
ஸம்ப்ரவக்ஷ்யாம்யதஶ்சோர்த்வமாஹாரகதிநிஶ்சயம் ||௫௨௫||
सम्प्रवक्ष्याम्यतश्चोर्ध्वमाहारगतिनिश्चयम् ||५२५||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரவக்ஷ்யாமீத்யாதி| ஆஹாரஸ்ய கதிநிஶ்சயோ யத்யதாத்மகமந்நமப்யவஹதஂ பக்வஂ யத்த்ரவ்யகுணஂ யாதி கதமபி யத்யத் புஷ்ணாதி தஸ்ய நிர்ணய இத்யர்தஃ||௫௨௫||
Adhikarana 377 (526) · Śloka 526
பஞ்சபூதாத்மகே தேஹே ஹ்யாஹாரஃ பாஞ்சபௌதிகஃ | விபக்வஃ பஞ்சதா ஸம்யக்குணாந் ஸ்வாநபிவர்தயேத் ||௫௨௬||
पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः | विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ||५२६||
🔊 Audio coming soon
தமேவாஹாரகுணஂ நிர்திஶந்நாஹ- பஞ்சேத்யாதி| பஞ்சபூதாத்மகே இதி பதிவ்யாதிபஞ்சபூதஹேதுகே| ஆஹாரஃ பாஞ்சபௌதிக இதி ஆஹாரோऽபி பஞ்சமஹாபூதஸ்வபாவஃ| விபக்வஃ பஞ்சதா ஸம்யகிதி பஞ்சபிர்மஹாபூதாக்நிபிஃ| குணாநிதி குணஶப்தேநாத்ர குணிநஃ பதிவ்யாதய உச்யந்தே| தேந பார்திவாஃ பார்திவாநபிவர்தயந்தி, ஏவஂ ஶேஷேஷ்வபி| அந்யே து குணாநிதி கந்தாதீந், ஸ்வாநிதி பஞ்ச குணிநோ த்ரவ்யாணி பார்திவாதீநி; ஏதேந கந்தாதீநாத்மநஶ்ச பார்திவாதீநி த்ரவ்யாண்யபிவர்தயேதித்யர்தஃ||௫௨௬||
Adhikarana 378 (527) · Śloka 527
அவிதக்தஃ கபஂ, பித்தஂ விதக்தஃ, பவநஂ புநஃ | ஸம்யக்விபக்வோ நிஃஸார ஆஹாரஃ பரிபஂஹயேத் ||௫௨௭||
अविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः | सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ||५२७||
🔊 Audio coming soon
தோஷாணாமாஹாராவஸ்தாபாகாத் ப்ரகோபவர்தநலக்ஷணஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- அவிதக்த இத்யாதி| அவிதக்தோ மதுராஹாரஃ, கபஂ பரிபஂஹயேத் அதிஶயேந வர்தயேதித்யர்தஃ| பித்தஂ விதக்தோऽம்லீபூத ஆஹாரஃ பரிபஂஹயேத், பவநஂ புநஃ ஸம்யக்விபக்வ ஆஹாரஃ, நிஃஸாரோ நிர்கதஸாரஃ, ரௌக்ஷ்யேண பரிபஂஹயேதித்யர்தஃ||௫௨௭||
Adhikarana 379 (528) · Śloka 528
விண்மூத்ரமாஹாரமலஃ ஸாரஃ ப்ராகீரிதோ ரஸஃ |௫௨௮|
विण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः |५२८|
🔊 Audio coming soon
ஏவஂ தோஷாணாமவஸ்தாபாகாத்வர்தநஂ ப்ரதிபாத்ய பர்யந்தபாகாத்விண்மூத்ரயோர்மலயோ ரஸஸ்ய தாதுஸ்வபாவஸ்ய சோத்பத்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- விண்மூத்ரமித்யாதி| ப்ராகீரிதஃ பூர்வஂ கதிதஃ ஶோணிதவர்ணநீயே|௫௨௮|-
Adhikarana 380 (528) · Śloka 528
ஸ து வ்யாநேந விக்ஷிப்தஃ ஸர்வாந் தாதூந் ப்ரதர்பயேத் ||௫௨௮||
स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ||५२८||
🔊 Audio coming soon
தஸ்மாதேவ ரஸாதந்யேஷாமபி தாதூநாமுத்பாத்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ த்வித்யாதி| ஸ ரஸஃ| வ்யாநேந வாதவிஶேஷேண| விக்ஷிப்தஃ ப்ரேரிதஃ| ப்ரதர்பயேத் அதிஶயேந வர்தயேத்| வ்யாநஸ்ய ஸர்வாங்கவ்யாபித்வேந தோஷதாதுமலவ்யாபித்வாத்; ஸ ச குல்யாகேதாரந்யாயேந ஸர்வாந் தாதூந் ப்ரதர்பயதி||௫௨௮||
Adhikarana 381 (529) · Śloka 529
கபஃ பித்தஂ மலஃ கேஷு ஸ்வேதஃ ஸ்யாந்நகரோம ச | நேத்ரவிட் த்வக்ஷு ச ஸ்நேஹோ தாதூநாஂ க்ரமஶோ மலாஃ ||௫௨௯||
कफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च | नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ||५२९||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமேவ தோஷமலாநாஂ யதோ யதோ யஸ்யோத்பத்திஸ்தாஂ தர்ஶயந்நாஹ- கப இத்யாதி| தத்ராஹாரஸ்ய மலௌ விண்மூத்ரே ப்ராகுக்தே| கபோ ரஸஸ்ய மலஃ| பித்தஂ ரக்தஸ்ய| மலஃ| கேஷ்விதி கேஷு கர்ணஶ்ரோத்ரமுகாதிஷு ஸ்ரோதஃஸு மாஂஸஸ்ய| ஸ்வேதஃ ப்ரஸ்வேதஃ, ஸ மேதஸோ மலஃ| நகரோம புநரஸ்த்நோ மலஃ| நேத்ரவிட் த்வக்ஷு ச ஸ்நேஹ இதி நேத்ரவிட் அக்ஷிபுரீஷஂ, த்வக்ஷு ச ஸ்நேஹஸ்த்வாசாஂ ச யஃ ஸ்நேஹஃ ஸ மஜ்ஜ்ஞோ மலஃ| தாதூநாமித்யாதி ரஸாதிமஜ்ஜாந்தாநாஂ யதாக்ரமஂ மலா இத்யர்தஃ| ஶுக்ரஂ புநரமலஂ ஸஹஸ்ரதா த்மாதாக்ஷயஸுவர்ணவதிதி; ஆகஷ்டாண்டகோஷஸ்ய புஂஸஃ ஶ்மஶ்ருபாதாத் ஶ்மஶ்ரு ஏவ ஶுக்ரமல இத்யேகே, தந்நேச்சதி கயீ||௫௨௯||
Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531
திவா விபுத்தே ஹதயே ஜாக்ரதஃ புண்டரீகவத் | அந்நமக்லிந்நதாதுத்வாதஜீர்ணேऽபி ஹிதஂ நிஶி ||௫௩௦|| ஹதி ஸம்மீலிதே ராத்ரௌ ப்ரஸுப்தஸ்ய விஶேஷதஃ | க்லிந்நவிஸ்ரஸ்ததாதுத்வாதஜீர்ணே ந ஹிதஂ திவா ||௫௩௧||
दिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् | अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ||५३०|| हृदि सम्मीलिते रात्रौ प्रसुप्तस्य विशेषतः | क्लिन्नविस्रस्तधातुत्वादजीर्णे न हितं दिवा ||५३१||
🔊 Audio coming soon
நநு, யதந்நமஜீர்ணே புஜ்யதே ததத்யஶநமுச்யதே, ப்ராதர்புக்தே யத்திநாந்தே புஜ்யதே தத் கதமத்யஶநஂ பவதீத்யாஹ- திவேத்யாதி| திவா திவஸே| புண்டரீகவத் பத்மவத்| விபுத்தே விகஸிதே ஹதயே| ஜாக்ரதஃ புருஷஸ்ய| அக்லிந்நதாதுத்வாத் அநார்த்ரதாதுத்வாத்| அஜீர்ணேऽப்யந்நஂ ஹிதமிதி ஸம்பந்தஃ| யதா- அஜாதே பயஸி அந்யதாஹதஂ பயஃ| திவா விபுத்தே ஹதயே இத்யுக்தேऽபி யஜ்ஜாக்ரத இதி கதஂ ததேதததிகஂ போதயதி- அஜாக்ரதோऽபி ஸ்வபாவாதேவ விபுத்தஂ ஹதயஂ பவதி| ஸாயஂ புக்தேऽஜீர்ணே ப்ராதர்போஜநஂ ந ஹிதமித்யர்தமாஹ- ஹதீத்யாதி| ராத்ரௌ ஹதி ஹதயே ஸம்மீலிதே ஸங்குசிதே, ப்ரஸுப்தஸ்ய விஶேஷதஃ ஸம்மீலித இதி ஸம்பந்தஃ| க்லிந்நவிஸ்ரஸ்ததாதுத்வாத் ஆர்த்ரஶிதிலதாதுத்வாத்| அஜீர்ணே ‘ஸாயஂ புக்தே’ இதி ஶேஷஃ| ந ஹிதஂ திவேதி திவா அந்நஂ ஹிதஂ ந பவதீத்யர்தஃ||௫௩௦-௫௩௧||
Adhikarana 383 (532) · Śloka 532
இமஂ விதிஂ யோऽநுமதஂ மஹாமுநேர்நபர்ஷிமுக்யஸ்ய படேத்தி யத்நதஃ | ஸ பூமிபாலாய விதாதுமௌஷதஂ மஹாத்மநாஂ சார்ஹதி ஸூரிஸத்தமஃ ||௫௩௨||
इमं विधिं योऽनुमतं महामुनेर्नृपर्षिमुख्यस्य पठेद्धि यत्नतः | स भूमिपालाय विधातुमौषधं महात्मनां चार्हति सूरिसत्तमः ||५३२||
🔊 Audio coming soon
உக்தஸூத்ரபாடாநுஶஂஸாஂ தர்ஶயந்நாஹ- இமமித்யாதி| இமஂ விதிஂ ஸூத்ரஸ்தாநோதிதமாஹாரவிதிஂ வா; யஃ படேத் ப்ரயத்நத இதி ஸம்பந்தஃ| அநுமதஂ மஹாமுநேர்தந்வந்தரேஃ| கிம்பூதஸ்ய மஹாமுநேஃ? நபர்ஷிமுக்யஸ்ய ராஜர்ஷிப்ரதாநஸ்ய| ஸ ஸூரிஸத்தமஃ பண்டிதப்ரதாநஃ| விதாதுஂ கர்தும்| மஹாத்மநாஂ ராஜஸதஶாநாம்| அர்ஹதி யோக்யோ பவதி||௫௩௨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஷட்சத்வாரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௪௬|| இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ப்ரதமஂ ஸூத்ரஸ்தாநஂ ஸமாப்தம் |
इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां प्रथमं सूत्रस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸமஸ்தநிபந்தார்தஜ்ஞாபிகாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாஂ ஷட்சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ||௪௬||