25. aṣṭavidhaśastrakarmīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5

ਅਥਾਤੋਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਛੇਦ੍ਯਾ ਭਗਨ੍ਦਰਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਤਿਲਕਾਲਕਃ | ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾਰ੍ਬੁਦਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕੀਲੋਸ੍ਥਿਮਾਂਸਗਮ੍ ||੩|| ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਤੁਮਣਿਰ੍ਮਾਂਸਸਙ੍ਘਾਤੋ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ | ਸ੍ਨਾਯੁਮਾਂਸਸਿਰਾਕੋਥੋ ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ ||੪|| ਅਧ੍ਰੁਸਸ਼੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦ੍ਯਧਿਮਾਂਸਕਃ |੫|

ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਛੇਦ੍ਯਕਰ੍ਮਣ ਏਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਭੇਦਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਛੇਦ੍ਯਾ ਭਗਨ੍ਦਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕ ਇਤਿ ਆਮੋ ਨ ਤੁ ਪਕ੍ਵਃ| ਤਿਲਕਾਲਕ ਇਤਿ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਪਰਿਪਠਿਤਃ; ਨ ਤੁ ਸ਼ੂਕਦੋਸੋਕ੍ਤਃ, ਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤਿ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੌਸ੍ਠਃ| ਅਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ| ਅਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾਤਿਕਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਚ| ਚਰ੍ਮਕੀਲ ਇਤਿ ਗੁਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਰ੍ਤੀ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਃ| ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਕੋਥਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਕੋਥਃ ਪੂਤੀਭਾਵਃ| ਸ਼ਤਪੋਨਕ ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਦੋਸਪਠਿਤਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਭਗਨ੍ਦਰਗ੍ਰਹਣੇਨਾਪ੍ਯੁਪਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਤਪੋਨਕਸ੍ਯ ਪੁਨਰੁਪਾਦਾਨਮਤ੍ਯਨ੍ਤਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਨਨ੍ਯਪ੍ਰਤੀਕਾਰਤ੍ਵਾਤ੍”||੧-੪||

Adhikarana 2 (5-8) · Śloka 8

ਭੇਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਜਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ||੫|| ਆਦਿਤੋ ਯੇ ਵਿਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਯਃ ਸਵਿਦਾਰਿਕਾਃ | ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗੋਵਮਨ੍ਥਕਾਃ ||੬|| ਕੁਮ੍ਭੀਕਾਨੁਸ਼ਯੀ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦੌ ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਲਜੀ | ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪੁਪ੍ਪੁਟੌ ਤਾਲੁਦਨ੍ਤਜੌ ||੭|| ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਗਿਲਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਪਾਕਿਣਃ | ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਮਰੀਹੇਤੋਰ੍ਮੇਦੋਜਾ ਯੇ ਚ ਕੇਚਨ ||੮||

ਭੇਦ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭੇਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ੍ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾਃ| ਆਦਿਤੋ ਯੇ ਵਿਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਃ| ਵਿਦਾਰਿਕਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇਸੁ| ਅਵਮਨ੍ਥਕ ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ| ਵਨ੍ਦਾਵਿਤਿ ਏਕਵਨ੍ਦੋ ਵਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਠਗਤਰੋਗੇਸੁ| ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾ ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ| ਪੁਪ੍ਪੁਟੌ ਤਾਲੁਦਨ੍ਤਜਾਵਿਤਿ ਤਾਲੁਪੁਪ੍ਪੁਟੋ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਸ਼੍ਚ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਪਾਕਿਣ ਇਤਿ ਭਗਨ੍ਦਰਾਦਯਃ| ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਮਰੀਹੇਤੋਰਿਤਿ ਅਸ਼੍ਮਰੀਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਭੇਦ੍ਯੋ ਨਾਨ੍ਯਹੇਤੋਃ, ਅਭੇਦੇ ਧ੍ਰੁਵਮਰਣਾਦ੍ਭੇਦੇ ਚ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍||੫-੮||

Adhikarana 3 (9) · Śloka 10

ਲੇਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਕਿਲਾਸਮੁਪਜਿਹ੍ਵਿਕਾ | ਮੇਦੋਜੋ ਦਨ੍ਤਵੈਦਰ੍ਭੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ||੯|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਮਣ੍ਡਲਂ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦੀ ਮਾਂਸੋਨ੍ਨਤਿਸ੍ਤਥਾ |੧੦|

ਲੇਖ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਲੇਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤਸ੍ਰੋ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥਾਃ, ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਪੁਨਰੇਕਾਨ੍ਤਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਹ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਇਤਿ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਮ੍| ਮਾਂਸਕਨ੍ਦੀ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਃ||੯||-

Adhikarana 4 (10) · Śloka 10

ਵੇਧ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾ ਬਹੁਵਿਧਾ ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਕੋਦਰਮ੍ ||੧੦||

ਵੇਧ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੇਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੦||

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

ਏਸ੍ਯਾ ਨਾਡ੍ਯਃ ਸਸ਼ਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣਸ਼੍ਚ ਯੇ |੧੧|

ਏਸ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਲੋਹਾਦਿਸ਼ਲਾਕਯਾਨ੍ਤਰਨ੍ਵੇਸਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਥਿਤਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ, ਸੁਖੇਨਾਪਕਰ੍ਸਣਾਯ ਚ| ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਿਃ|੧੧|-

Adhikarana 6 (11) · Śloka 12

ਆਹਾਰ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦਨ੍ਤਕਰ੍ਣਮਲੋਸ਼੍ਮਰੀ ||੧੧|| ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਚਸ਼੍ਚ ਨਿਚਿਤਂ ਗੁਦੇ |੧੨|

ਆਹਾਰ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਹਾਰ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਾਰ੍ਯਾ ਆਕਰ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪਾਦਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਦਨ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੇਤਿ||੧੧||-

Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 16

ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯਃ ਪਞ੍ਚ ਭਵੇਯੁਃ ਸਰ੍ਵਜਾਦਤੇ ||੧੨|| ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਵਾਯੁਃ ਸਰੁਜਃ ਸ਼ੋਫੋ ਯਸ਼੍ਚੈਕਦੇਸ਼ਜਃ | ਪਾਲ੍ਯਾਮਯਾਃ ਸ਼੍ਲੀਪਦਾਨਿ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਂ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੧੩|| ਅਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਵਿਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ਼੍ਚਾਦਿਤਸ਼੍ਚ ਤੇ | ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾ ਵਿਦਾਰਿਕਾ ||੧੪|| ਸੁ(ਸ਼ੁ)ਸਿਰੋ ਗਲਸ਼ਾਲੂਕਂ ਕਣ੍ਟਕਾਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਃ | ਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਃ ਸੋਪਕੁਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਾਦੋ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਃ ||੧੫|| ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਫਜਾਸ਼੍ਚੌਸ੍ਠ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਭੂਯਸ਼ਃ |੧੬|

ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੨-੧੫||-

Adhikarana 8 (16) · Śloka 17

ਸੀਵ੍ਯਾ ਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸੁਲਿਖਿਤਾ ਗਦਾਃ ||੧੬|| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚੈਵ ਚਲਸਨ੍ਧਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ |੧੭|

ਸੀਵ੍ਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੀਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥਾ ਇਤਿ ਯੇ ਕੇਚਨ ਮੇਦੋਭਵਵਿਕਾਰਾਃ| ਭਿਨ੍ਨਾ ਇਤਿ ਵਿਦੀਰ੍ਣਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਲਿਖਿਤਾ ਗਦਾ ਇਤਿ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਲਿਖਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸਾਧ੍ਯਾਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੬||-

Adhikarana 9 (17) · Śloka 18

ਨ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਵਿਸੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾ ਨ ਚ ਮਾਰੁਤਵਾਹਿਨਃ ||੧੭|| ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਸ਼ਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ... |੧੮|

ਅਥ ਕੇ ਨ ਸੀਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਕ੍ਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭||

Adhikarana 10 (18) · Śloka 18

... ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ |੧੮|

ਤੇਸੁ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|੧੮|-

Adhikarana 11 (18-19) · Śloka 19

ਪਾਂਸ਼ੁਰੋਮਨਖਾਦੀਨਿ ਚਲਮਸ੍ਥਿ ਭਵੇਚ੍ਚ ਯਤ੍ ||੧੮|| ਅਹਤਾਨਿ ਯਤੋਮੂਨਿ ਪਾਚਯੇਯੁਰ੍ਭਸ਼ਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ | ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੧੯||

ਕਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪਾਂਸ਼੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਤਣਾਦੀਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਹਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ||੧੮-੧੯||

Adhikarana 12 (20-26) · Śloka 26

ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਂ ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਲ੍ਕੇਨਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਵਾ ||੨੦|| ਸ਼ਣਜਕ੍ਸੌਮਸੂਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾ ਬਾਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ | ਮੂਰ੍ਵਾਗੁਡੂਚੀਤਾਨੈਰ੍ਵਾ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਂ ਸ਼ਨੈਃ ||੨੧|| ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਗੋਫਣਿਕਾਂ ਵਾਪਿ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਾ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਮ੍ | ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਥੋ ਵਾਪਿ ਯਥਾਯੋਗਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੨੨|| ਦੇਸ਼ੇਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਸਨ੍ਧੌ ਚ ਸੂਚੀ ਵਤ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਮ੍ | ਆਯਤਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾ ਮਾਂਸਲੇ ਚਾਪਿ ਪੂਜਿਤਾ ||੨੩|| ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਰਾ ਹਿਤਾ ਮਰ੍ਮਫਲਕੋਸ਼ੋਦਰੋਪਰਿ | ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਸੂਚੀਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ||੨੪|| ਕਾਰਯੇਨ੍ਮਾਲਤੀਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਃ | ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਨਿਕਸ੍ਟੇ ਵਾ ਸੂਚੀਂ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪਾਤਯੇਤ੍ ||੨੫|| ਦੂਰਾਦ੍ਰੁਜੋ ਵ੍ਰਣੌਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟੇਵਲੁਞ੍ਚਨਮ੍ ||੨੬||

ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਣਾਮਵਚਾਰਣਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੀਵ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਰਤ੍ਰੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਃ ਅਮ੍ਲਲੋਟਕਸਦਸ਼ੋ ਵਕ੍ਸਃ| ਕ੍ਸੌਮਮਿਤਿ ਕ੍ਸੁਮਾ ਅਤਸੀ ਤਸ੍ਯਾ ਇਦਂ ਕ੍ਸੌਮਮ੍| ਸ੍ਨਾਯੁਰਿਤਿ ਸ਼ਣਾਕਾਰ ਉਪਧਾਤੁਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਯੇਨ ਧਨੂਂਸਿ ਨਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੌਰਸ੍ਨਾਯੁਃ, ਯਯਾ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਗੁਣਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਧਨੁਸਾਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਕੋਵਿਦਾਰਸਦਸ਼ਯੁਗ੍ਮਪਤ੍ਰਾਂ ਲਤਾਵਿਸ਼ੇਸਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਤਾਨੈਰਿਤਿ ਤਨ੍ਤੁਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਂ ਵਕ੍ਰਮ੍| ਗੋਫਣਿਕਾਂ ਗੋਫਣਾਕਾਰਾਮ੍| ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਮਿਤਿ ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਾਟਿਤਂ ਤਨ੍ਤੁਵਾਯਕਾਃ ਸਨ੍ਦਧਤਿ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਿਤਿ ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥੇਃ ਸਦਸ਼ੋ ਬਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸੇਵਨ੍ਯਾਂ ਸਾ ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰੇਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਫਲਕੋਸਃ ਅਣ੍ਡਕੋਸਃ| ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ਇਤਿ ਸੁਹਸ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟੇ ਨਿਕਟ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਲੁਚ੍ਚਨਮਿਤਿ ਤ੍ਰੁਟਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੦-੨੬||-

Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28

ਅਥ ਕ੍ਸੌਮਪਿਚੁਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਸੁਸ੍ਯੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ | ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਞ੍ਜਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੨੭|| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਫਲਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੌਮਧ੍ਯਾਮੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ | ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਚਾਰਿਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੮||

ਸੀਵਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥ ਕ੍ਸੌਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੌਮੇਣ ਅਤਸੀਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਪਿਚੁਨਾ ਕਾਰ੍ਪਾਸਤੂਲੇਨ, ਆਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਛਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ੍ਯੂਤਮਿਤਿ ‘ਸਮ੍ਯਕ੍ਸੀਵਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ਅਵਚੂਰ੍ਣਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਚੂਰ੍ਣਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਞ੍ਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਞ੍ਜਨਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸਮਨ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੌਮਧ੍ਯਾਮੇਨੇਤਿ ਅਤਸੀਭਵਵਸ੍ਤ੍ਰਭਸ੍ਮਨਾ| ਆਚਾਰਿਕਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਂ ਕਥਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਿਹ ਛੇਦ੍ਯਾਦੀਨਿ ਗਦ੍ਯੇਨੈਵ ਪਠਨ੍ਤਿ ਯਾਵਤ੍ ‘ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਚਾਰਿਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍’ ਇਤਿ||੨੭-੨੮||

Adhikarana 14 (29) · Śloka 29

ਏਤਦਸ੍ਟਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੯||

ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੋਕ੍ਤਿਰਿਯਂ, ਵਿਸ੍ਤਰੋਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਟਗ੍ਰਹਣਂ ਪੁਨਰ੍ਯਦਿਹ ਕਤਂ ਤਚ੍ਚਰਕੋਕ੍ਤਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਰਾਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ ||੨੯||

Adhikarana 15 (30) · Śloka 30

ਹੀਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਗਾਤ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਮਾਤ੍ਮਨਃ | ਏਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੦||

ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਟਾਨਾਮਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਹੀਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਾਤ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਮਾਤ੍ਮਨਃ ਇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰ ਛੇਦਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਤਸ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਪਦ ਇਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਏਤਾ ਹਿ ਤਿਸ੍ਰ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਪਾਠਃ||੩੦||

Adhikarana 16 (31) · Śloka 31

ਅਜ੍ਞਾਨਲੋਭਾਹਿਤਵਾਕ੍ਯਯੋਗਭਯਪ੍ਰਮੋਹੈਰਪਰੈਸ਼੍ਚ ਭਾਵੈਃ | ਯਦਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਸ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੩੧||

ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਹੇਤੂਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਜ੍ਞਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹਿਤਵਾਕ੍ਯਯੋਗਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਚਨਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਪ੍ਰਮੋਹੇ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮ੍ | ਅਪਰੈਸ਼੍ਚ ਭਾਵੈਰਿਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਵ੍ਯਗ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਈਸਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਸ ਸ਼ੇਸਾਨਿਤਿ ਸ ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਅਪਰਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧||

Adhikarana 17 (32) · Śloka 32

ਤਂ ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਭਿਰੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋਭਿਯੁਞ੍ਜਾਨਮਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਜਿਜੀਵਿਸੁਰ੍ਦੂਰਤ ਏਵ ਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦੁਗ੍ਰਵਿਸਾਹਿਤੁਲ੍ਯਮ੍ ||੩੨||

ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਦੋਸਦੂਸਿਤਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤੁਰਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਂ ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਭਿਸਕ੍ਛਦ੍ਮਚਰਮ੍| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਿਜੀਵਿਸੁਃ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਦੂਰਤ ਏਵ ਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪਿ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍||੩੨||

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

ਤਦੇਵ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਤਿ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁਮਥਾਸ੍ਥਿ ਚੈਵ | ਮੂਰ੍ਖਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਕ੍ਸਣੇਨ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਥਵਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ||੩੩||

ਹੀਨਵ੍ਯਾਪਦਮਭਿਧਾਯਾਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਦੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ, ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ, ਤੁ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ, ਅਤੀਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਸਹ ਵਿਯੋਗਂ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੩||

Adhikarana 19 (34-35) · Śloka 35

ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਪਤਨਂ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਵਿਚੇਸ੍ਟਨਂ ਸਂਲਯਨੋਸ੍ਣਤੇ ਚ | ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜੋ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ||੩੪|| ਮਾਂਸੋਦਕਾਭਂ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੋਪਰਮਸ੍ਤਥੈਵ | ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਸੁ ਲਿਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੩੫||

ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛੇਦਨਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਾਮਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵੇਦਾਨੀਂ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਮਰ੍ਮਾਦਿਸੁ ਵਿਦ੍ਧੇਸੁ ਯਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਭ੍ਰਮਃ ਚਕ੍ਰਾਰੂਢਸ੍ਯੇਵ| ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਸਣਮ੍| ਪਤਨਮ੍ ਅਨੂਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਪ੍ਰਮੋਹਃ ਨੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਃ| ਵਿਚੇਸ੍ਟਨਂ ਵਿਗਤਕਾਯਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮ੍| ਸਂਲਯਨਂ ਸੁਸੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਾ| ਉਸ੍ਣਤਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪਰਿਤਾਪਃ| ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਂ ਚੇਤਨਾਚ੍ਯੁਤਿਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸੋਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰੇਤੋ ਨ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮਾਂਸੋਦਕਾਭਂ ਮਾਂਸਧਾਵਨਜਲਸਦਸ਼ਮ੍| ਉਪਰਮੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤਿ ‘ਤਦੇਵ ਯੁਕ੍ਤਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕੋਕ੍ਤੇਸੁ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਵਿਦ੍ਧੇਸੁ||੩੪-੩੫||

Adhikarana 20 (36-39) · Śloka 39

ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਵੈ ਕ੍ਸਤਤਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ | ਕਰੋਤਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਸੁ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਥਵਾ ਸਿਰਾਸੁ ||੩੬|| ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਵਸਾਦਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ | ਚਿਰਾਦ੍ਵ੍ਰ੍ਰਣੋ ਰੋਹਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਤਂ ਸ੍ਨਾਯੁਵਿਦ੍ਧਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੩੭|| ਸ਼ੋਫਾਤਿਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਪਰ੍ਵਸੁ ਭੇਦਸ਼ੋਫੌ | ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਚਲਾਚਲੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਿਕਰ੍ਮੋਪਰਤਿਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੩੮|| ਘੋਰਾ ਰੁਜੋ ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ | ਤਸ੍ਣਾਙ੍ਗਸਾਦੌ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਤਮਸ੍ਥਿਵਿਦ੍ਧਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੩੯||

ਅਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸਿਰਾਦਿਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਰੇਨ੍ਦਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਮਿਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕੀਟਸਨ੍ਨਿਭਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਵਰ੍ਣਨੀਯੋਕ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਧਿਮਨ੍ਥਾਦੀਨ੍| ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਮਿਤਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰਾਯਾਮਜਂ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਅਵਯਵਾਵਸਾਦ ਇਤਿ ਅਵਯਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣਾਪਕ੍ਸੇਪਣਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਤੁਮੁਲਾ ਗਹਨਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਿਤਾ ਏਕਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਕੁਲੀਭੂਤਵੇਦਨਾਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ” ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਫਾਤਿਵਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੋਫਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਪਰ੍ਵਸ੍ਵਿਤਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਭੇਦਃ ਸ੍ਫੁਟਨਮਿਵ| ਚਲੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ਾਖਾਹਨੁਕਰਗ੍ਰੀਵਾਸੁ ਚਲਾਃ ਸਨ੍ਧਯਃ||੩੬-੩੯||

Adhikarana 21 (40) · Śloka 40

ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਭਿਤਾਡਿਤੇਸੁ |੪੦|

ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਮਰ੍ਮਰਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯ ਸਿਰਾਦਿਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰੋਯਂ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ ਏਤਾਨਿ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਨ ਕੇਵਲਂ ਭ੍ਰਮਪ੍ਰਲਾਪਾਦੀਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ , ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਵਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸਿਰਾਦਿਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਪਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੪੦|-

Adhikarana 22 (40) · Śloka 40

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਵਿਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣੋ ਯੋ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਤਾਡਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੪੦||

ਅਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਰਾਦਿਵਨ੍ਮਾਂਸਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੁਤੋ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਚੇਤ੍? ਕੇਵਲਮਾਂਸਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਪ੍ਰਲਾਪਾਦੀਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਾਦੀਨਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਤ ਏਵ ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਕਾਲਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਹਰਵਿਸ਼ਲ੍ਯਪ੍ਰਾਣਹਰਵੈਕਲ੍ਯਕਰਰੁਜਾਕਰਾਖ੍ਯੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ, ਤਥਾ ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਯਾਨਿ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ‘ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਾਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸਿਰਾਦਿਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧੇਸੁ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਨਿ, ਨ ਪੁਨਰ੍ਮਰ੍ਮਰਹਿਤਸਿਰਾਦਿਵਿਦ੍ਧੇਸੁ, ਅਤ ਏਵ ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ‘ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਚ੍ਚ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਚਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇਸ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਮ੍||੪੦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵਾਥ ਜਘਨ੍ਯਕਾਰੀ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ | ਤਮਾਤ੍ਮਵਾਨਾਤ੍ਮਹਨਂ ਕੁਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਾਯੁਰਭੀਪ੍ਸਮਾਨਃ ||੪੧||

ਅਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਦਮਭਿਧਾਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਤ੍ਮਗਾਤ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਵ੍ਯਾਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵੇਤਿ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਧਾਰਣਾਵਚਾਰਣਾਨਭਿਜ੍ਞਤ੍ਵਾਦ੍ਧਿਨਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਘਨ੍ਯਕਾਰੀ ਅਤਿਹੀਨਕਰ੍ਮਕਾਰੀ| ਤਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਕੁਵੈਦ੍ਯਮ੍| ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍, ‘ਆਤੁਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਆਤ੍ਮਹਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਚ੍ਛੇਦਿਨਮ੍, ਆਤ੍ਮਤੁਦਮ੍ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਆਯੁਃ ਜੀਵਿਤਮ੍||੪੧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦੋਸਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦਾਹਤਾਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤਨਮ੍ ||੪੨||

ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਕਰ੍ਮਵ੍ਯਾਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਹਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦਾਹਤਾ ਇਤਿ ਅਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ ‘ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਚ੍ਛੇਦਨਮ੍’ (ਸੂ. ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਦੋਸਾਃ| ਦੋਸਪਰਿਹਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪੨||

Adhikarana 25 (43) · Śloka 44

ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਪਿ ਚਾਤੁਰਃ | ਅਪ੍ਯੇਤਾਨਭਿਸ਼ਙ੍ਕੇਤ ਵੈਦ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਮੇਤਿ ਚ ||੪੩|| ਵਿਸਜਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਤੇ |੪੪|

ਇਦਾਨੀਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤੁਰੇਣ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਮਾਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਥਮੋਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਯਾਮ੍| ਵਿਸਜਤਿ ਦਦਾਤਿ| ਆਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ| ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਏਨਂ ਵੈਦ੍ਯਮ੍||੪੩||-

Adhikarana 26 (44) · Śloka 44

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਵਦੇਵੈਨਂ ਪਾਲਯੇਦਾਤੁਰਂ ਭਿਸਕ੍ ||੪੪||

ਵੈਦ੍ਯੇਨੈਵਂਵਿਧੇ ਆਤੁਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਮਾਤੁਰਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਾਧ੍ਵੇਕਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ ਪਾਲਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੪||

Adhikarana 27 (45) · Śloka 45

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਕੀਰ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਤਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਂ ਚ ਹਿਤਮਾਰਭ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ ||੪੫||

ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਲਨੇ ਮਹਦੇਵ ਫਲਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ ਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਹਣਮੁਪਾਦਾਨਮੁਤ੍ਤਮਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੫||

Adhikarana 28 (46) · Śloka 46

ਕਰ੍ਮਣਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਕਾਰਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਪਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ||੪੬||

ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਰਨੇਕਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਰ੍ਮਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮਣੇਤਿ ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਕੇਨ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕੇਨ ਵਾ; ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਾਦਿਭਿਰਪਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਮਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੫||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||