Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5
ਅਥਾਤੋਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਛੇਦ੍ਯਾ ਭਗਨ੍ਦਰਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਤਿਲਕਾਲਕਃ |
ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾਰ੍ਬੁਦਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕੀਲੋਸ੍ਥਿਮਾਂਸਗਮ੍ ||੩||
ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਤੁਮਣਿਰ੍ਮਾਂਸਸਙ੍ਘਾਤੋ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ |
ਸ੍ਨਾਯੁਮਾਂਸਸਿਰਾਕੋਥੋ ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ ||੪||
ਅਧ੍ਰੁਸਸ਼੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦ੍ਯਧਿਮਾਂਸਕਃ |੫|
View original
अथातोऽष्टविधशस्त्रकर्मीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
छेद्या भगन्दरा ग्रन्थिः श्लैष्मिकस्तिलकालकः |
व्रणवर्त्मार्बुदान्यर्शश्चर्मकीलोऽस्थिमांसगम् ||३||
शल्यं जतुमणिर्मांससङ्घातो गलशुण्डिका |
स्नायुमांससिराकोथो वल्मीकं शतपोनकः ||४||
अध्रुषश्चोपदंशाश्च मांसकन्द्यधिमांसकः |५|
Adhikarana 2 (5-8) · Śloka 8
ਭੇਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਜਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ||੫||
ਆਦਿਤੋ ਯੇ ਵਿਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਯਃ ਸਵਿਦਾਰਿਕਾਃ |
ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗੋਵਮਨ੍ਥਕਾਃ ||੬||
ਕੁਮ੍ਭੀਕਾਨੁਸ਼ਯੀ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦੌ ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਲਜੀ |
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪੁਪ੍ਪੁਟੌ ਤਾਲੁਦਨ੍ਤਜੌ ||੭||
ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਗਿਲਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਪਾਕਿਣਃ |
ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਮਰੀਹੇਤੋਰ੍ਮੇਦੋਜਾ ਯੇ ਚ ਕੇਚਨ ||੮||
View original
भेद्या विद्रधयोऽन्यत्र सर्वजाद्ग्रन्थयस्त्रयः ||५||
आदितो ये विसर्पाश्च वृद्धयः सविदारिकाः |
प्रमेहपिडकाः शोफः स्तनरोगोऽवमन्थकाः ||६||
कुम्भीकानुशयी नाड्यो वृन्दौ पुष्करिकाऽलजी |
प्रायशः क्षुद्ररोगाश्च पुप्पुटौ तालुदन्तजौ ||७||
तुण्डिकेरी गिलायुश्च पूर्वं ये च प्रपाकिणः |
बस्तिस्तथाऽश्मरीहेतोर्मेदोजा ये च केचन ||८||
Adhikarana 3 (9) · Śloka 10
ਲੇਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਕਿਲਾਸਮੁਪਜਿਹ੍ਵਿਕਾ |
ਮੇਦੋਜੋ ਦਨ੍ਤਵੈਦਰ੍ਭੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ||੯||
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਮਣ੍ਡਲਂ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦੀ ਮਾਂਸੋਨ੍ਨਤਿਸ੍ਤਥਾ |੧੦|
View original
लेख्याश्चतस्रो रोहिण्यः किलासमुपजिह्विका |
मेदोजो दन्तवैदर्भो ग्रन्थिर्वर्त्माधिजिह्विका ||९||
अर्शांसि मण्डलं मांसकन्दी मांसोन्नतिस्तथा |१०|
Adhikarana 4 (10) · Śloka 10
ਵੇਧ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾ ਬਹੁਵਿਧਾ ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਕੋਦਰਮ੍ ||੧੦||
View original
वेध्याः सिरा बहुविधा मूत्रवृद्धिर्दकोदरम् ||१०||
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
ਏਸ੍ਯਾ ਨਾਡ੍ਯਃ ਸਸ਼ਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣਸ਼੍ਚ ਯੇ |੧੧|
View original
एष्या नाड्यः सशल्याश्च व्रणा उन्मार्गिणश्च ये |११|
Adhikarana 6 (11) · Śloka 12
ਆਹਾਰ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦਨ੍ਤਕਰ੍ਣਮਲੋਸ਼੍ਮਰੀ ||੧੧||
ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਚਸ਼੍ਚ ਨਿਚਿਤਂ ਗੁਦੇ |੧੨|
View original
आहार्याः शर्करास्तिस्रो दन्तकर्णमलोऽश्मरी ||११||
शल्यानि मूढगर्भाश्च वर्चश्च निचितं गुदे |१२|
Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 16
ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯਃ ਪਞ੍ਚ ਭਵੇਯੁਃ ਸਰ੍ਵਜਾਦਤੇ ||੧੨||
ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਵਾਯੁਃ ਸਰੁਜਃ ਸ਼ੋਫੋ ਯਸ਼੍ਚੈਕਦੇਸ਼ਜਃ |
ਪਾਲ੍ਯਾਮਯਾਃ ਸ਼੍ਲੀਪਦਾਨਿ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਂ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੧੩||
ਅਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਵਿਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ਼੍ਚਾਦਿਤਸ਼੍ਚ ਤੇ |
ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾ ਵਿਦਾਰਿਕਾ ||੧੪||
ਸੁ(ਸ਼ੁ)ਸਿਰੋ ਗਲਸ਼ਾਲੂਕਂ ਕਣ੍ਟਕਾਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਃ |
ਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਃ ਸੋਪਕੁਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਾਦੋ ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਃ ||੧੫||
ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕਫਜਾਸ਼੍ਚੌਸ੍ਠ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਭੂਯਸ਼ਃ |੧੬|
View original
स्राव्या विद्रधयः पञ्च भवेयुः सर्वजादृते ||१२||
कुष्ठानि वायुः सरुजः शोफो यश्चैकदेशजः |
पाल्यामयाः श्लीपदानि विषजुष्टं च शोणितम् ||१३||
अर्बुदानि विसर्पाश्च ग्रन्थयश्चादितश्च ते |
त्रयस्त्रयश्चोपदंशाः स्तनरोगा विदारिका ||१४||
सु(शु)षिरो गलशालूकं कण्टकाः कृमिदन्तकः |
दन्तवेष्टः सोपकुशः शीतादो दन्तपुप्पुटः ||१५||
पित्तासृक्कफजाश्चौष्ठ्याः क्षुद्ररोगाश्च भूयशः |१६|
Adhikarana 8 (16) · Śloka 17
ਸੀਵ੍ਯਾ ਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸੁਲਿਖਿਤਾ ਗਦਾਃ ||੧੬||
ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚੈਵ ਚਲਸਨ੍ਧਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ |੧੭|
View original
सीव्या मेदःसमुत्थाश्च भिन्नाः सुलिखिता गदाः ||१६||
सद्योव्रणाश्च ये चैव चलसन्धिव्यपाश्रिताः |१७|
Adhikarana 9 (17) · Śloka 18
ਨ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਵਿਸੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾ ਨ ਚ ਮਾਰੁਤਵਾਹਿਨਃ ||੧੭||
ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਸ਼ਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ... |੧੮|
View original
न क्षाराग्निविषैर्जुष्टा न च मारुतवाहिनः ||१७||
नान्तर्लोहितशल्याश्च... |१८|
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
... ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ |੧੮|
View original
... तेषु सम्यग्विशोधनम् |१८|
Adhikarana 11 (18-19) · Śloka 19
ਪਾਂਸ਼ੁਰੋਮਨਖਾਦੀਨਿ ਚਲਮਸ੍ਥਿ ਭਵੇਚ੍ਚ ਯਤ੍ ||੧੮||
ਅਹਤਾਨਿ ਯਤੋਮੂਨਿ ਪਾਚਯੇਯੁਰ੍ਭਸ਼ਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ |
ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੧੯||
View original
पांशुरोमनखादीनि चलमस्थि भवेच्च यत् ||१८||
अहृतानि यतोऽमूनि पाचयेयुर्भृशं व्रणम् |
रुजश्च विविधाः कुर्युस्तस्मादेतान् विशोधयेत् ||१९||
Adhikarana 12 (20-26) · Śloka 26
ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਂ ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ |
ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਲ੍ਕੇਨਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਵਾ ||੨੦||
ਸ਼ਣਜਕ੍ਸੌਮਸੂਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾ ਬਾਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ |
ਮੂਰ੍ਵਾਗੁਡੂਚੀਤਾਨੈਰ੍ਵਾ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਂ ਸ਼ਨੈਃ ||੨੧||
ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਗੋਫਣਿਕਾਂ ਵਾਪਿ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਾ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਮ੍ |
ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਥੋ ਵਾਪਿ ਯਥਾਯੋਗਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੨੨||
ਦੇਸ਼ੇਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਸਨ੍ਧੌ ਚ ਸੂਚੀ ਵਤ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਮ੍ |
ਆਯਤਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾ ਮਾਂਸਲੇ ਚਾਪਿ ਪੂਜਿਤਾ ||੨੩||
ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਰਾ ਹਿਤਾ ਮਰ੍ਮਫਲਕੋਸ਼ੋਦਰੋਪਰਿ |
ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਸੂਚੀਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ||੨੪||
ਕਾਰਯੇਨ੍ਮਾਲਤੀਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਃ |
ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਨਿਕਸ੍ਟੇ ਵਾ ਸੂਚੀਂ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪਾਤਯੇਤ੍ ||੨੫||
ਦੂਰਾਦ੍ਰੁਜੋ ਵ੍ਰਣੌਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟੇਵਲੁਞ੍ਚਨਮ੍ ||੨੬||
View original
ततो व्रणं समुन्नम्य स्थापयित्वा यथास्थितम् |
सीव्येत् सूक्ष्मेण सूत्रेण वल्केनाश्मन्तकस्य वा ||२०||
शणजक्षौमसूत्राभ्यां स्नाय्वा बालेन वा पुनः |
मूर्वागुडूचीतानैर्वा सीव्येद्वेल्लितकं शनैः ||२१||
सीव्येद्गोफणिकां वाऽपि सीव्येद्वा तुन्नसेवनीम् |
ऋजुग्रन्थिमथो वाऽपि यथायोगमथापि वा ||२२||
देशेऽल्पमांसे सन्धौ च सूची वृत्ताऽङ्गुलद्वयम् |
आयता त्र्यङ्गुला त्र्यस्रा मांसले चाऽपि पूजिता ||२३||
धनुर्वक्रा हिता मर्मफलकोशोदरोपरि |
इत्येतास्त्रिविधाः सूचीस्तीक्ष्णाग्राः सुसमाहिताः ||२४||
कारयेन्मालतीपुष्पवृन्ताग्रपरिमण्डलाः |
नातिदूरे निकृष्टे वा सूचीं कर्मणि पातयेत् ||२५||
दूराद्रुजो व्रणौष्ठस्य सन्निकृष्टेऽवलुञ्चनम् ||२६||
Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28
ਅਥ ਕ੍ਸੌਮਪਿਚੁਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਸੁਸ੍ਯੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ |
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਞ੍ਜਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੨੭||
ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਫਲਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੌਮਧ੍ਯਾਮੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ |
ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਚਾਰਿਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੮||
View original
अथ क्षौमपिचुच्छन्नं सुस्यूतं प्रतिसारयेत् |
प्रियङ्ग्वञ्जनयष्ट्याह्वरोध्रचूर्णैः समन्ततः ||२७||
शल्लकीफलचूर्णैर्वा क्षौमध्यामेन वा पुनः |
ततो व्रणं यथायोगं बद्ध्वाऽऽचारिकमादिशेत् ||२८||
Adhikarana 14 (29) · Śloka 29
ਏਤਦਸ੍ਟਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ |
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੯||
View original
एतदष्टविधं कर्म समासेन प्रकीर्तितम् |
चिकित्सितेषु कार्त्स्न्येन विस्तरस्तस्य वक्ष्यते ||२९||
Adhikarana 15 (30) · Śloka 30
ਹੀਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਗਾਤ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਮਾਤ੍ਮਨਃ |
ਏਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੦||
View original
हीनातिरिक्तं तिर्यक् च गात्रच्छेदनमात्मनः |
एताश्चतस्रोऽष्टविधे कर्मणि व्यापदः स्मृताः ||३०||
Adhikarana 16 (31) · Śloka 31
ਅਜ੍ਞਾਨਲੋਭਾਹਿਤਵਾਕ੍ਯਯੋਗਭਯਪ੍ਰਮੋਹੈਰਪਰੈਸ਼੍ਚ ਭਾਵੈਃ |
ਯਦਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਸ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੩੧||
View original
अज्ञानलोभाहितवाक्ययोगभयप्रमोहैरपरैश्च भावैः |
यदा प्रयुञ्जीत भिषक् कुशस्त्रं तदा स शेषान् कुरुते विकारान् ||३१||
Adhikarana 17 (32) · Śloka 32
ਤਂ ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਭਿਰੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋਭਿਯੁਞ੍ਜਾਨਮਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ |
ਜਿਜੀਵਿਸੁਰ੍ਦੂਰਤ ਏਵ ਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦੁਗ੍ਰਵਿਸਾਹਿਤੁਲ੍ਯਮ੍ ||੩੨||
View original
तं क्षारशस्त्राग्निभिरौषधैश्च भूयोऽभियुञ्जानमयुक्तियुक्तम् |
जिजीविषुर्दूरत एव वैद्यं विवर्जयेदुग्रविषाहितुल्यम् ||३२||
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
ਤਦੇਵ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਤਿ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁਮਥਾਸ੍ਥਿ ਚੈਵ |
ਮੂਰ੍ਖਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਕ੍ਸਣੇਨ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਥਵਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ||੩੩||
View original
तदेव युक्तं त्वति मर्मसन्धीन् हिंस्यात् सिराः स्नायुमथास्थि चैव |
मूर्खप्रयुक्तं पुरुषं क्षणेन प्राणैर्वियुञ्ज्यादथवा कदाचित् ||३३||
Adhikarana 19 (34-35) · Śloka 35
ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਪਤਨਂ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਵਿਚੇਸ੍ਟਨਂ ਸਂਲਯਨੋਸ੍ਣਤੇ ਚ |
ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜੋ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ||੩੪||
ਮਾਂਸੋਦਕਾਭਂ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੋਪਰਮਸ੍ਤਥੈਵ |
ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਸੁ ਲਿਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੩੫||
View original
भ्रमः प्रलापः पतनं प्रमोहो विचेष्टनं संलयनोष्णते च |
स्रस्ताङ्गता मूर्च्छनमूर्ध्ववातस्तीव्रा रुजो वातकृताश्च तास्ताः ||३४||
मांसोदकाभं रुधिरं च गच्छेत् सर्वेन्द्रियार्थोपरमस्तथैव |
दशार्धसङ्ख्येष्वपि विक्षतेषु सामान्यतो मर्मसु लिङ्गमुक्तम् ||३५||
Adhikarana 20 (36-39) · Śloka 39
ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਵੈ ਕ੍ਸਤਤਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ |
ਕਰੋਤਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਸੁ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਥਵਾ ਸਿਰਾਸੁ ||੩੬||
ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਵਸਾਦਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ |
ਚਿਰਾਦ੍ਵ੍ਰ੍ਰਣੋ ਰੋਹਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਤਂ ਸ੍ਨਾਯੁਵਿਦ੍ਧਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੩੭||
ਸ਼ੋਫਾਤਿਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਪਰ੍ਵਸੁ ਭੇਦਸ਼ੋਫੌ |
ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਚਲਾਚਲੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਿਕਰ੍ਮੋਪਰਤਿਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੩੮||
ਘੋਰਾ ਰੁਜੋ ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ |
ਤਸ੍ਣਾਙ੍ਗਸਾਦੌ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਤਮਸ੍ਥਿਵਿਦ੍ਧਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੩੯||
View original
सुरेन्द्रगोपप्रतिमं प्रभूतं रक्तं स्रवेद्वै क्षततश्च वायुः |
करोति रोगान् विविधान् यथोक्तांश्छिन्नासु भिन्नास्वथवा सिरासु ||३६||
कौब्ज्यं शरीरावयवावसादः क्रियास्वशक्तिस्तुमुला रुजश्च |
चिराद्व्र्रणो रोहति यस्य चापि तं स्नायुविद्धं मनुजं व्यवस्येत् ||३७||
शोफातिवृद्धिस्तुमुला रुजश्च बलक्षयः पर्वसु भेदशोफौ |
क्षतेषु सन्धिष्वचलाचलेषु स्यात् सन्धिकर्मोपरतिश्च लिङ्गम् ||३८||
घोरा रुजो यस्य निशादिनेषु सर्वास्ववस्थासु न शान्तिरस्ति |
तृष्णाङ्गसादौ श्वयथुश्च रुक् च तमस्थिविद्धं मनुजं व्यवस्येत् ||३९||
Adhikarana 21 (40) · Śloka 40
ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਭਿਤਾਡਿਤੇਸੁ |੪੦|
View original
यथास्वमेतानि विभावयेच्च लिङ्गानि मर्मस्वभिताडितेषु |४०|
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਵਿਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣੋ ਯੋ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਤਾਡਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੪੦||
View original
स्पर्शं न जानाति विपाण्डुवर्णो यो मांसमर्मण्यभिताडितः स्यात् ||४०||
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵਾਥ ਜਘਨ੍ਯਕਾਰੀ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ |
ਤਮਾਤ੍ਮਵਾਨਾਤ੍ਮਹਨਂ ਕੁਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਾਯੁਰਭੀਪ੍ਸਮਾਨਃ ||੪੧||
View original
आत्मानमेवाथ जघन्यकारी शस्त्रेण यो हन्ति हि कर्म कुर्वन् |
तमात्मवानात्महनं कुवैद्यं विवर्जयेदायुरभीप्समानः ||४१||
Adhikarana 24 (42) · Śloka 42
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦੋਸਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦਾਹਤਾਃ |
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤਨਮ੍ ||੪੨||
View original
तिर्यक् प्रणिहिते शस्त्रे दोषाः पूर्वमुदाहृताः |
तस्मात् परिहरन् दोषान् कुर्याच्छस्त्रनिपातनम् ||४२||
Adhikarana 25 (43) · Śloka 44
ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਪਿ ਚਾਤੁਰਃ |
ਅਪ੍ਯੇਤਾਨਭਿਸ਼ਙ੍ਕੇਤ ਵੈਦ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਮੇਤਿ ਚ ||੪੩||
ਵਿਸਜਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਤੇ |੪੪|
View original
मातरं पितरं पुत्रान् बान्धवानपि चातुरः |
अप्येतानभिशङ्केत वैद्ये विश्वासमेति च ||४३||
विसृजत्यात्मनाऽऽत्मानं न चैनं परिशङ्कते |४४|
Adhikarana 26 (44) · Śloka 44
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਵਦੇਵੈਨਂ ਪਾਲਯੇਦਾਤੁਰਂ ਭਿਸਕ੍ ||੪੪||
View original
तस्मात् पुत्रवदेवैनं पालयेदातुरं भिषक् ||४४||
Adhikarana 27 (45) · Śloka 45
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਕੀਰ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਤਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ |
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਂ ਚ ਹਿਤਮਾਰਭ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ ||੪੫||
View original
धर्मार्थौ कीर्तिमित्यर्थं सतां ग्रहणमुत्तमम् |
प्राप्नुयात् स्वर्गवासं च हितमारभ्य कर्मणा ||४५||
Adhikarana 28 (46) · Śloka 46
ਕਰ੍ਮਣਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾ |
ਵਿਕਾਰਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਪਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ||੪੬||
View original
कर्मणा कश्चिदेकेन द्वाभ्यां कश्चित्त्रिभिस्तथा |
विकारः साध्यते कश्चिच्चतुर्भिरपि कर्मभिः ||४६||
Adhikarana puShpikA · Śloka 25
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽष्टविधशस्त्रकर्मीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ||२५||