25. aṣṭavidhaśastrakarmīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5

ಅಥಾತೋಽಷ್ಟವಿಧಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಛೇದ್ಯಾ ಭಗನ್ದರಾ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಸ್ತಿಲಕಾಲಕಃ | ವ್ರಣವರ್ತ್ಮಾರ್ಬುದಾನ್ಯರ್ಶಶ್ಚರ್ಮಕೀಲೋಽಸ್ಥಿಮಾಂಸಗಮ್ ||೩|| ಶಲ್ಯಂ ಜತುಮಣಿರ್ಮಾಂಸಸಙ್ಘಾತೋ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ | ಸ್ನಾಯುಮಾಂಸಸಿರಾಕೋಥೋ ವಲ್ಮೀಕಂ ಶತಪೋನಕಃ ||೪|| ಅಧ್ರುಷಶ್ಚೋಪದಂಶಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಕನ್ದ್ಯಧಿಮಾಂಸಕಃ |೫|

ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ಛೇದ್ಯಕರ್ಮಣ ಏವ ದರ್ಶಿತತ್ವಾತ್ತದ್ಭೇದಮೇವ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಛೇದ್ಯಾ ಭಗನ್ದರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕ ಇತಿ ಆಮೋ ನ ತು ಪಕ್ವಃ| ತಿಲಕಾಲಕ ಇತಿ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪರಿಪಠಿತಃ; ನ ತು ಶೂಕದೋಷೋಕ್ತಃ, ತಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್| ವ್ರಣವರ್ತ್ಮೇತಿ ಕ್ಲಿನ್ನೋ ವ್ರಣೌಷ್ಠಃ| ಅರ್ಬುದಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ| ಅರ್ಶೋ ವಾತಿಕಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಚ| ಚರ್ಮಕೀಲ ಇತಿ ಗುದಪಾರ್ಶ್ವವರ್ತೀ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ| ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಕೋಥಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಕೋಥಃ ಪೂತೀಭಾವಃ| ಶತಪೋನಕ ಇತಿ ಶೂಕದೋಷಪಠಿತಃ; ಅನ್ಯೇ ತು “ಭಗನ್ದರಗ್ರಹಣೇನಾಪ್ಯುಪಾತ್ತಸ್ಯ ಶತಪೋನಕಸ್ಯ ಪುನರುಪಾದಾನಮತ್ಯನ್ತಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮ್, ಅನನ್ಯಪ್ರತೀಕಾರತ್ವಾತ್”||೧-೪||

Adhikarana 2 (5-8) · Śloka 8

ಭೇದ್ಯಾ ವಿದ್ರಧಯೋಽನ್ಯತ್ರ ಸರ್ವಜಾದ್ಗ್ರನ್ಥಯಸ್ತ್ರಯಃ ||೫|| ಆದಿತೋ ಯೇ ವಿಸರ್ಪಾಶ್ಚ ವೃದ್ಧಯಃ ಸವಿದಾರಿಕಾಃ | ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಃ ಶೋಫಃ ಸ್ತನರೋಗೋಽವಮನ್ಥಕಾಃ ||೬|| ಕುಮ್ಭೀಕಾನುಶಯೀ ನಾಡ್ಯೋ ವೃನ್ದೌ ಪುಷ್ಕರಿಕಾಽಲಜೀ | ಪ್ರಾಯಶಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಶ್ಚ ಪುಪ್ಪುಟೌ ತಾಲುದನ್ತಜೌ ||೭|| ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ ಗಿಲಾಯುಶ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಯೇ ಚ ಪ್ರಪಾಕಿಣಃ | ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಶ್ಮರೀಹೇತೋರ್ಮೇದೋಜಾ ಯೇ ಚ ಕೇಚನ ||೮||

ಭೇದ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭೇದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರನ್ಥಯಸ್ತ್ರಯ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಜಾಃ| ಆದಿತೋ ಯೇ ವಿಸರ್ಪಾಶ್ಚೇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಃ| ವಿದಾರಿಕಾ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇಷು| ಅವಮನ್ಥಕ ಇತಿ ಶೂಕದೋಷೇಷು| ವೃನ್ದಾವಿತಿ ಏಕವೃನ್ದೋ ವೃನ್ದಶ್ಚ ಕಣ್ಠಗತರೋಗೇಷು| ಪುಷ್ಕರಿಕಾ ಶೂಕದೋಷೇಷು| ಪುಪ್ಪುಟೌ ತಾಲುದನ್ತಜಾವಿತಿ ತಾಲುಪುಪ್ಪುಟೋ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಶ್ಚ| ಪೂರ್ವಂ ಯೇ ಚ ಪ್ರಪಾಕಿಣ ಇತಿ ಭಗನ್ದರಾದಯಃ| ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಶ್ಮರೀಹೇತೋರಿತಿ ಅಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಬಸ್ತಿರ್ಭೇದ್ಯೋ ನಾನ್ಯಹೇತೋಃ, ಅಭೇದೇ ಧ್ರುವಮರಣಾದ್ಭೇದೇ ಚ ಸಂಶಯಾತ್||೫-೮||

Adhikarana 3 (9) · Śloka 10

ಲೇಖ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಕಿಲಾಸಮುಪಜಿಹ್ವಿಕಾ | ಮೇದೋಜೋ ದನ್ತವೈದರ್ಭೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವರ್ತ್ಮಾಧಿಜಿಹ್ವಿಕಾ ||೯|| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಮಣ್ಡಲಂ ಮಾಂಸಕನ್ದೀ ಮಾಂಸೋನ್ನತಿಸ್ತಥಾ |೧೦|

ಲೇಖ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಲೇಖ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚತಸ್ರೋ ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಾಃ, ರಕ್ತಜಾಃ ಪುನರೇಕಾನ್ತಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿಹ ನೋಕ್ತಾಃ| ವರ್ತ್ಮ ಇತಿ ವ್ರಣವರ್ತ್ಮ ನೇತ್ರವರ್ತ್ಮ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಣ್ಡಲಂ ಕಣ್ಡೂಕುಷ್ಠಾದೀನಾಮ್| ಮಾಂಸಕನ್ದೀ ಸ್ವಲ್ಪಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ||೯||-

Adhikarana 4 (10) · Śloka 10

ವೇಧ್ಯಾಃ ಸಿರಾ ಬಹುವಿಧಾ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿರ್ದಕೋದರಮ್ ||೧೦||

ವೇಧ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವೇಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೦||

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

ಏಷ್ಯಾ ನಾಡ್ಯಃ ಸಶಲ್ಯಾಶ್ಚ ವ್ರಣಾ ಉನ್ಮಾರ್ಗಿಣಶ್ಚ ಯೇ |೧೧|

ಏಷ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏಷ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಷ್ಯಾ ಇತಿ ಲೋಹಾದಿಶಲಾಕಯಾಽನ್ತರನ್ವೇಷಣೀಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಶಲ್ಯಸ್ಥಿತಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ, ಸುಖೇನಾಪಕರ್ಷಣಾಯ ಚ| ಉನ್ಮಾರ್ಗೀ ತಿರ್ಯಗ್ಗತಿಃ|೧೧|-

Adhikarana 6 (11) · Śloka 12

ಆಹಾರ್ಯಾಃ ಶರ್ಕರಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದನ್ತಕರ್ಣಮಲೋಽಶ್ಮರೀ ||೧೧|| ಶಲ್ಯಾನಿ ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಚ ವರ್ಚಶ್ಚ ನಿಚಿತಂ ಗುದೇ |೧೨|

ಆಹಾರ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆಹಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಹಾರ್ಯಾ ಆಕರ್ಷಣೀಯಾಃ| ಶರ್ಕರಾಸ್ತಿಸ್ರ ಇತಿ ಮೂತ್ರಶರ್ಕರಾ ಪಾದಶರ್ಕರಾ ದನ್ತಶರ್ಕರಾ ಚೇತಿ||೧೧||-

Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 16

ಸ್ರಾವ್ಯಾ ವಿದ್ರಧಯಃ ಪಞ್ಚ ಭವೇಯುಃ ಸರ್ವಜಾದೃತೇ ||೧೨|| ಕುಷ್ಠಾನಿ ವಾಯುಃ ಸರುಜಃ ಶೋಫೋ ಯಶ್ಚೈಕದೇಶಜಃ | ಪಾಲ್ಯಾಮಯಾಃ ಶ್ಲೀಪದಾನಿ ವಿಷಜುಷ್ಟಂ ಚ ಶೋಣಿತಮ್ ||೧೩|| ಅರ್ಬುದಾನಿ ವಿಸರ್ಪಾಶ್ಚ ಗ್ರನ್ಥಯಶ್ಚಾದಿತಶ್ಚ ತೇ | ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಶ್ಚೋಪದಂಶಾಃ ಸ್ತನರೋಗಾ ವಿದಾರಿಕಾ ||೧೪|| ಸು(ಶು)ಷಿರೋ ಗಲಶಾಲೂಕಂ ಕಣ್ಟಕಾಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ | ದನ್ತವೇಷ್ಟಃ ಸೋಪಕುಶಃ ಶೀತಾದೋ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಃ ||೧೫|| ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಫಜಾಶ್ಚೌಷ್ಠ್ಯಾಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಶ್ಚ ಭೂಯಶಃ |೧೬|

ವಿಸ್ರಾವ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ರಾವ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೨-೧೫||-

Adhikarana 8 (16) · Śloka 17

ಸೀವ್ಯಾ ಮೇದಃಸಮುತ್ಥಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾಃ ಸುಲಿಖಿತಾ ಗದಾಃ ||೧೬|| ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾಶ್ಚ ಯೇ ಚೈವ ಚಲಸನ್ಧಿವ್ಯಪಾಶ್ರಿತಾಃ |೧೭|

ಸೀವ್ಯವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸೀವ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೇದಃಸಮುತ್ಥಾ ಇತಿ ಯೇ ಕೇಚನ ಮೇದೋಭವವಿಕಾರಾಃ| ಭಿನ್ನಾ ಇತಿ ವಿದೀರ್ಣಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಲಿಖಿತಾ ಗದಾ ಇತಿ ನಿರವಶೇಷಲಿಖಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಪಾಶ್ರಿತಾ ಇತಿ ವಿಶೇಷೇಣಾಶ್ರಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಸಾಧ್ಯಾಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೧೬||-

Adhikarana 9 (17) · Śloka 18

ನ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿವಿಷೈರ್ಜುಷ್ಟಾ ನ ಚ ಮಾರುತವಾಹಿನಃ ||೧೭|| ನಾನ್ತರ್ಲೋಹಿತಶಲ್ಯಾಶ್ಚ... |೧೮|

ಅಥ ಕೇ ನ ಸೀವ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ನ ಕ್ಷಾರೇತ್ಯಾದಿ||೧೭||

Adhikarana 10 (18) · Śloka 18

... ತೇಷು ಸಮ್ಯಗ್ವಿಶೋಧನಮ್ |೧೮|

ತೇಷು ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ|೧೮|-

Adhikarana 11 (18-19) · Śloka 19

ಪಾಂಶುರೋಮನಖಾದೀನಿ ಚಲಮಸ್ಥಿ ಭವೇಚ್ಚ ಯತ್ ||೧೮|| ಅಹೃತಾನಿ ಯತೋಽಮೂನಿ ಪಾಚಯೇಯುರ್ಭೃಶಂ ವ್ರಣಮ್ | ರುಜಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಕುರ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್ ||೧೯||

ಕಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ಪಾಂಶ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ‘ತೃಣಾದೀನಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಕಸ್ಮಾದೇತೇ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಹೃತಾನೀತ್ಯಾದಿ||೧೮-೧೯||

Adhikarana 12 (20-26) · Śloka 26

ತತೋ ವ್ರಣಂ ಸಮುನ್ನಮ್ಯ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ಥಿತಮ್ | ಸೀವ್ಯೇತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ಸೂತ್ರೇಣ ವಲ್ಕೇನಾಶ್ಮನ್ತಕಸ್ಯ ವಾ ||೨೦|| ಶಣಜಕ್ಷೌಮಸೂತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನಾಯ್ವಾ ಬಾಲೇನ ವಾ ಪುನಃ | ಮೂರ್ವಾಗುಡೂಚೀತಾನೈರ್ವಾ ಸೀವ್ಯೇದ್ವೇಲ್ಲಿತಕಂ ಶನೈಃ ||೨೧|| ಸೀವ್ಯೇದ್ಗೋಫಣಿಕಾಂ ವಾಽಪಿ ಸೀವ್ಯೇದ್ವಾ ತುನ್ನಸೇವನೀಮ್ | ಋಜುಗ್ರನ್ಥಿಮಥೋ ವಾಽಪಿ ಯಥಾಯೋಗಮಥಾಪಿ ವಾ ||೨೨|| ದೇಶೇಽಲ್ಪಮಾಂಸೇ ಸನ್ಧೌ ಚ ಸೂಚೀ ವೃತ್ತಾಽಙ್ಗುಲದ್ವಯಮ್ | ಆಯತಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾ ತ್ರ್ಯಸ್ರಾ ಮಾಂಸಲೇ ಚಾಽಪಿ ಪೂಜಿತಾ ||೨೩|| ಧನುರ್ವಕ್ರಾ ಹಿತಾ ಮರ್ಮಫಲಕೋಶೋದರೋಪರಿ | ಇತ್ಯೇತಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಃ ಸೂಚೀಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಃ ಸುಸಮಾಹಿತಾಃ ||೨೪|| ಕಾರಯೇನ್ಮಾಲತೀಪುಷ್ಪವೃನ್ತಾಗ್ರಪರಿಮಣ್ಡಲಾಃ | ನಾತಿದೂರೇ ನಿಕೃಷ್ಟೇ ವಾ ಸೂಚೀಂ ಕರ್ಮಣಿ ಪಾತಯೇತ್ ||೨೫|| ದೂರಾದ್ರುಜೋ ವ್ರಣೌಷ್ಠಸ್ಯ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೇಽವಲುಞ್ಚನಮ್ ||೨೬||

ತತ್ರ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಛೇದ್ಯಾದಿಕರ್ಮಣಾಮವಚಾರಣಸ್ಯಾನ್ಯತ್ರ ದರ್ಶಿತತ್ವಾತ್ ಸೀವ್ಯಸ್ಯ ಪುನರತ್ರೈವ ವಿಸ್ತರೇಣ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತೋ ವ್ರಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮುನ್ನಮ್ಯ ಉನ್ನತಂ ಕೃತ್ವಾ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಃ ಅಮ್ಲಲೋಟಕಸದೃಶೋ ವೃಕ್ಷಃ| ಕ್ಷೌಮಮಿತಿ ಕ್ಷುಮಾ ಅತಸೀ ತಸ್ಯಾ ಇದಂ ಕ್ಷೌಮಮ್| ಸ್ನಾಯುರಿತಿ ಶಣಾಕಾರ ಉಪಧಾತುವಿಶೇಷಃ, ಯೇನ ಧನೂಂಷಿ ನಹ್ಯನ್ತೇ| ಮೂರ್ವಾ ಚೌರಸ್ನಾಯುಃ, ಯಯಾ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಗುಣಾನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಧನುಷಾಮ್| ಅನ್ಯೇ ಕೋವಿದಾರಸದೃಶಯುಗ್ಮಪತ್ರಾಂ ಲತಾವಿಶೇಷಾಂ ಮೂರ್ವಾಮಾಚಕ್ಷತೇ| ತಾನೈರಿತಿ ತನ್ತುಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೇಲ್ಲಿತಕಂ ವಕ್ರಮ್| ಗೋಫಣಿಕಾಂ ಗೋಫಣಾಕಾರಾಮ್| ತುನ್ನಸೇವನೀಮಿತಿ ಯಥಾ ವಸ್ತ್ರಂ ಪಾಟಿತಂ ತನ್ತುವಾಯಕಾಃ ಸನ್ದಧತಿ ತದ್ವತ್ತುನ್ನಸೇವನೀಂ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಋಜುಗ್ರನ್ಥಿಮಿತಿ ಋಜುಗ್ರನ್ಥೇಃ ಸದೃಶೋ ಬನ್ಧೋ ಯಸ್ಯಾಂ ಸೇವನ್ಯಾಂ ಸಾ ಋಜುಗ್ರನ್ಥಿಃ| ತ್ರ್ಯಸ್ರೇತಿ ತ್ರಿಧಾರೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಫಲಕೋಷಃ ಅಣ್ಡಕೋಷಃ| ಸುಸಮಾಹಿತಾಃ ಇತಿ ಸುಹಸ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಇತಿ ವರ್ತುಲಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೇ ನಿಕಟ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಲುಚ್ಚನಮಿತಿ ತ್ರುಟನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦-೨೬||-

Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28

ಅಥ ಕ್ಷೌಮಪಿಚುಚ್ಛನ್ನಂ ಸುಸ್ಯೂತಂ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ | ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಞ್ಜನಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರೋಧ್ರಚೂರ್ಣೈಃ ಸಮನ್ತತಃ ||೨೭|| ಶಲ್ಲಕೀಫಲಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ಕ್ಷೌಮಧ್ಯಾಮೇನ ವಾ ಪುನಃ | ತತೋ ವ್ರಣಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಬದ್ಧ್ವಾಽಽಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೮||

ಸೀವನಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥ ಕ್ಷೌಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೌಮೇಣ ಅತಸೀವಸ್ತ್ರೇಣ, ಪಿಚುನಾ ಕಾರ್ಪಾಸತೂಲೇನ, ಆಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಛನ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಸ್ಯೂತಮಿತಿ ‘ಸಮ್ಯಕ್ಸೀವಿತಮ್’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ ಅವಚೂರ್ಣಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಚೂರ್ಣನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಞ್ಜನಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಮ್| ಸಮನ್ತತ ಇತಿ ಸರ್ವತ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷೌಮಧ್ಯಾಮೇನೇತಿ ಅತಸೀಭವವಸ್ತ್ರಭಸ್ಮನಾ| ಆಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇದಿತಿ ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯೋಕ್ತಮಾಚಾರಂ ಕಥಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದಿಹ ಛೇದ್ಯಾದೀನಿ ಗದ್ಯೇನೈವ ಪಠನ್ತಿ ಯಾವತ್ ‘ಬದ್ಧ್ವಾಽಽಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್’ ಇತಿ||೨೭-೨೮||

Adhikarana 14 (29) · Śloka 29

ಏತದಷ್ಟವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಸೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೨೯||

ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೋಕ್ತಿರಿಯಂ, ವಿಸ್ತರೋಽಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏತದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಷ್ಟಗ್ರಹಣಂ ಪುನರ್ಯದಿಹ ಕೃತಂ ತಚ್ಚರಕೋಕ್ತಷಟ್ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿರಾಕರಣಾರ್ಥಮ್ ||೨೯||

Adhikarana 15 (30) · Śloka 30

ಹೀನಾತಿರಿಕ್ತಂ ತಿರ್ಯಕ್ ಚ ಗಾತ್ರಚ್ಛೇದನಮಾತ್ಮನಃ | ಏತಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽಷ್ಟವಿಧೇ ಕರ್ಮಣಿ ವ್ಯಾಪದಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೦||

ತತ್ರಾಷ್ಟಾನಾಮಪಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ವ್ಯಾಪದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಹೀನಾತಿರಿಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗಾತ್ರಚ್ಛೇದನಮಾತ್ಮನಃ ಇತಿ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಕುರ್ವತಃ ಸ್ವಶರೀರ ಛೇದನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚತಸ್ರೋ ವ್ಯಾಪದ ಇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಏತಾ ಹಿ ತಿಸ್ರ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ತು ಪ್ರಮಾದಪಾಠಃ||೩೦||

Adhikarana 16 (31) · Śloka 31

ಅಜ್ಞಾನಲೋಭಾಹಿತವಾಕ್ಯಯೋಗಭಯಪ್ರಮೋಹೈರಪರೈಶ್ಚ ಭಾವೈಃ | ಯದಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭಿಷಕ್ ಕುಶಸ್ತ್ರಂ ತದಾ ಸ ಶೇಷಾನ್ ಕುರುತೇ ವಿಕಾರಾನ್ ||೩೧||

ವ್ಯಾಪದೋ ಹೇತೂನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಜ್ಞಾನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಹಿತವಾಕ್ಯಯೋಗಃ ಶತ್ರುವಚನಪ್ರಯೋಗಃ| ಪ್ರಮೋಹೇ ವೈಚಿತ್ತ್ಯಮ್ | ಅಪರೈಶ್ಚ ಭಾವೈರಿತಿ ಪ್ರಯೋಜನವ್ಯಗ್ರತ್ವಾದಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುಶಸ್ತ್ರಮಿತಿ ಈಷಚ್ಛಸ್ತ್ರಮ್| ಸ ಶೇಷಾನಿತಿ ಸ ಇತಿ ವೈದ್ಯಃ ಶೇಷಾನ್ ಅಪರಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೧||

Adhikarana 17 (32) · Śloka 32

ತಂ ಕ್ಷಾರಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಭಿರೌಷಧೈಶ್ಚ ಭೂಯೋಽಭಿಯುಞ್ಜಾನಮಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮ್ | ಜಿಜೀವಿಷುರ್ದೂರತ ಏವ ವೈದ್ಯಂ ವಿವರ್ಜಯೇದುಗ್ರವಿಷಾಹಿತುಲ್ಯಮ್ ||೩೨||

ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಜ್ಞಾನಾದಿದೋಷದೂಷಿತಂ ವೈದ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಾತುರಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ತಂ ಕ್ಷಾರಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ತಂ ತಥಾವಿಧಂ ಭಿಷಕ್ಛದ್ಮಚರಮ್| ಅಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ಯಥಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಜಿಜೀವಿಷುಃ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛುಃ| ದೂರತ ಏವ ವೈದ್ಯಂ ವಿವರ್ಜಯೇದಿತಿ ತಸ್ಮೈ ದರ್ಶನಮಪಿ ನ ದದ್ಯಾತ್||೩೨||

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

ತದೇವ ಯುಕ್ತಂ ತ್ವತಿ ಮರ್ಮಸನ್ಧೀನ್ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯುಮಥಾಸ್ಥಿ ಚೈವ | ಮೂರ್ಖಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಪುರುಷಂ ಕ್ಷಣೇನ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯುಞ್ಜ್ಯಾದಥವಾ ಕದಾಚಿತ್ ||೩೩||

ಹೀನವ್ಯಾಪದಮಭಿಧಾಯಾತಿರಿಕ್ತಶಸ್ತ್ರವ್ಯಾಪದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ|- ತದೇವ ಶಸ್ತ್ರಂ, ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ, ತು ಪುನರರ್ಥೇ, ಅತೀತಿ ಅತಿಶಯೇನ, ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತಿ ಪ್ರಾಣೈಃ ಸಹ ವಿಯೋಗಂ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೩||

Adhikarana 19 (34-35) · Śloka 35

ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪಃ ಪತನಂ ಪ್ರಮೋಹೋ ವಿಚೇಷ್ಟನಂ ಸಂಲಯನೋಷ್ಣತೇ ಚ | ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನಮೂರ್ಧ್ವವಾತಸ್ತೀವ್ರಾ ರುಜೋ ವಾತಕೃತಾಶ್ಚ ತಾಸ್ತಾಃ ||೩೪|| ಮಾಂಸೋದಕಾಭಂ ರುಧಿರಂ ಚ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೋಪರಮಸ್ತಥೈವ | ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೇಷ್ವಪಿ ವಿಕ್ಷತೇಷು ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ಮರ್ಮಸು ಲಿಙ್ಗಮುಕ್ತಮ್ ||೩೫||

ಮರ್ಮಸನ್ಧಿಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಪಞ್ಚಾನಾಂ ಛೇದನಾತ್ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾಮತಿರಿಕ್ತಶಸ್ತ್ರವ್ಯಾಪದಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವೇದಾನೀಂ ತೇಷ್ವೇವ ಮರ್ಮಾದಿಷು ವಿದ್ಧೇಷು ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿ|- ಭ್ರಮಃ ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ| ಪ್ರಲಾಪಃ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾಷಣಮ್| ಪತನಮ್ ಅನೂರ್ಧ್ವಸ್ಥಿತಿಃ| ಪ್ರಮೋಹಃ ನೈವಾತ್ಯನ್ತಂ ಚಿತ್ತನಾಶಃ| ವಿಚೇಷ್ಟನಂ ವಿಗತಕಾಯಪರಿಸ್ಪನ್ದನಮ್| ಸಂಲಯನಂ ಸುಷುಪ್ತಾವಸ್ಥಸ್ಯೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಯಾಕರ್ಮಣ್ಯತಾ| ಉಷ್ಣತಾ ಶರೀರಸ್ಯ ಪರಿತಾಪಃ| ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗತಾ ಶರೀರಶೈಥಿಲ್ಯಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛನಂ ಚೇತನಾಚ್ಯುತಿಃ| ಊರ್ಧ್ವವಾತ ಇತಿ ಶ್ವಾಸೋಽತ್ರಾಭಿಪ್ರೇತೋ ನ ರೋಗವಿಶೇಷಃ| ಮಾಂಸೋದಕಾಭಂ ಮಾಂಸಧಾವನಜಲಸದೃಶಮ್| ಉಪರಮೋ ನಿವೃತ್ತಿಃ| ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೇಷ್ವಿತಿ ‘ತದೇವ ಯುಕ್ತಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕೋಕ್ತೇಷು ಮರ್ಮಸನ್ಧಿಶಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಷು ಪಞ್ಚಸು ಕ್ಷತೇಷು ವಿದ್ಧೇಷು||೩೪-೩೫||

Adhikarana 20 (36-39) · Śloka 39

ಸುರೇನ್ದ್ರಗೋಪಪ್ರತಿಮಂ ಪ್ರಭೂತಂ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವೇದ್ವೈ ಕ್ಷತತಶ್ಚ ವಾಯುಃ | ಕರೋತಿ ರೋಗಾನ್ ವಿವಿಧಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾಂಶ್ಛಿನ್ನಾಸು ಭಿನ್ನಾಸ್ವಥವಾ ಸಿರಾಸು ||೩೬|| ಕೌಬ್ಜ್ಯಂ ಶರೀರಾವಯವಾವಸಾದಃ ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಶಕ್ತಿಸ್ತುಮುಲಾ ರುಜಶ್ಚ | ಚಿರಾದ್ವ್ರ್ರಣೋ ರೋಹತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಪಿ ತಂ ಸ್ನಾಯುವಿದ್ಧಂ ಮನುಜಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೩೭|| ಶೋಫಾತಿವೃದ್ಧಿಸ್ತುಮುಲಾ ರುಜಶ್ಚ ಬಲಕ್ಷಯಃ ಪರ್ವಸು ಭೇದಶೋಫೌ | ಕ್ಷತೇಷು ಸನ್ಧಿಷ್ವಚಲಾಚಲೇಷು ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ಧಿಕರ್ಮೋಪರತಿಶ್ಚ ಲಿಙ್ಗಮ್ ||೩೮|| ಘೋರಾ ರುಜೋ ಯಸ್ಯ ನಿಶಾದಿನೇಷು ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ನ ಶಾನ್ತಿರಸ್ತಿ | ತೃಷ್ಣಾಙ್ಗಸಾದೌ ಶ್ವಯಥುಶ್ಚ ರುಕ್ ಚ ತಮಸ್ಥಿವಿದ್ಧಂ ಮನುಜಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೩೯||

ಅಮರ್ಮವಿದ್ಧಸಿರಾದಿಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸುರೇನ್ದತ್ಯಾದಿ| ಸುರೇನ್ದ್ರಗೋಪಪ್ರತಿಮಮಿತಿ ಇನ್ದ್ರಗೋಪಕೀಟಸನ್ನಿಭಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥೋಕ್ತಾನಿತಿ ಶೋಣಿತವರ್ಣನೀಯೋಕ್ತಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಾದೀನ್| ಕೌಬ್ಜ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ ಕೌಬ್ಜ್ಯಮಿತಿ ಅನ್ತರ್ಬಹಿರಾಯಾಮಜಂ ದ್ವಿಧಾ| ಅವಯವಾವಸಾದ ಇತಿ ಅವಯವಸ್ಯ ಸ್ವಕರ್ಮಣ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಶಕ್ತಿರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸರ್ವಶರೀರಸ್ಯ, ಕ್ರಿಯಾಶ್ಚಾತ್ರೋತ್ಕ್ಷೇಪಣಾಪಕ್ಷೇಪಣಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಲಕ್ಷಣಾಃ| ತುಮುಲಾ ಗಹನಾಃ; ಅನ್ಯೇ ತು “ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜನಿತಾ ಏಕತ್ರ ವ್ಯಾಕುಲೀಭೂತವೇದನಾಸ್ತುಮುಲಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ” ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೋಫಾತಿವೃದ್ಧಿರಿತ್ಯಾದಿ ಶೋಫಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಪರ್ವಸ್ವಿತಿ ಸನ್ಧಿಷು| ಭೇದಃ ಸ್ಫುಟನಮಿವ| ಚಲೇಷ್ವಿತಿ ಶಾಖಾಹನುಕರಗ್ರೀವಾಸು ಚಲಾಃ ಸನ್ಧಯಃ||೩೬-೩೯||

Adhikarana 21 (40) · Śloka 40

ಯಥಾಸ್ವಮೇತಾನಿ ವಿಭಾವಯೇಚ್ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮರ್ಮಸ್ವಭಿತಾಡಿತೇಷು |೪೦|

ಸಿರಾದೀನಾಂ ಮರ್ಮರಹಿತಾನಾಂ ವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯ ಸಿರಾದಿಮರ್ಮವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಮತಿದೇಶೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರೋಽಯಂ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ ಏತಾನಿ ಚೇತ್ಯತ್ರ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಭ್ರಮಪ್ರಲಾಪಾದೀನಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ , ಕಿನ್ತು ಅವಮರ್ಮವಿದ್ಧಸಿರಾದಿಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಪಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ|೪೦|-

Adhikarana 22 (40) · Śloka 40

ಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಜಾನಾತಿ ವಿಪಾಣ್ಡುವರ್ಣೋ ಯೋ ಮಾಂಸಮರ್ಮಣ್ಯಭಿತಾಡಿತಃ ಸ್ಯಾತ್ ||೪೦||

ಅನುಕ್ತಸ್ಯ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಪರ್ಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿರಾದಿವನ್ಮಾಂಸಮಪಿ ಪೂರ್ವಂ ಕುತೋ ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿತಿ ಚೇತ್? ಕೇವಲಮಾಂಸವಿದ್ಧಸ್ಯಾವ್ಯಾಪಕತ್ವಾತ್| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಭ್ರಮಪ್ರಲಾಪಾದೀನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾದೀನಾಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಅತ ಏವ ತೇಷಾಂ ಮತೇ ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೇಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರವೈಕಲ್ಯಕರರುಜಾಕರಾಖ್ಯೇಷು ಪಞ್ಚಸು ಮರ್ಮಸ್ವಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ, ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಯಾನಿ ಸಿರಾದೀನಾಂ ‘ಸುರೇನ್ದ್ರಗೋಪಪ್ರತಿಮಾಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತಾನ್ಯಪಿ ಸಿರಾದಿಮರ್ಮವಿದ್ಧೇಷು ಜ್ಞಾತವ್ಯಾನಿ, ನ ಪುನರ್ಮರ್ಮರಹಿತಸಿರಾದಿವಿದ್ಧೇಷು, ಅತ ಏವ ತೇಷಾಂ ಮತೇ ‘ಯಥಾಸ್ವಮೇತಾನಿ ವಿಭಾವಯೇಚ್ಚ’ ಇತ್ಯತ್ರ ನ ಚಕಾರಾರ್ಥಂ ಕಥಯನ್ತಿ, ಕಿನ್ತು ಸುರೇನ್ದ್ರಗೋಪಪ್ರತಿಮಮಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಲಕ್ಷಣೇಷ್ವನ್ತರ್ಭಾವಯನ್ತಿ ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿಪಾಠಮ್||೪೦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

ಆತ್ಮಾನಮೇವಾಥ ಜಘನ್ಯಕಾರೀ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋ ಹನ್ತಿ ಹಿ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ | ತಮಾತ್ಮವಾನಾತ್ಮಹನಂ ಕುವೈದ್ಯಂ ವಿವರ್ಜಯೇದಾಯುರಭೀಪ್ಸಮಾನಃ ||೪೧||

ಅತಿರಿಕ್ತಶಸ್ತ್ರವ್ಯಾಪದಮಭಿಧಾಯ ವೈದ್ಯಸ್ಯೈವಾತ್ಮಗಾತ್ರಚ್ಛೇದನವ್ಯಾಪದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆತ್ಮಾನಮೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಆತ್ಮಾನಮೇವೇತಿ ಸ್ವಾಙ್ಗಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಶಸ್ತ್ರಗ್ರಹಣಧಾರಣಾವಚಾರಣಾನಭಿಜ್ಞತ್ವಾದ್ಧಿನಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಜಘನ್ಯಕಾರೀ ಅತಿಹೀನಕರ್ಮಕಾರೀ| ತಂ ತಥಾವಿಧಂ ಕುವೈದ್ಯಮ್| ಆತ್ಮವಾನ್ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್, ‘ಆತುರ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಆತ್ಮಹನಮ್ ಆತ್ಮಚ್ಛೇದಿನಮ್, ಆತ್ಮತುದಮ್ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಆಯುಃ ಜೀವಿತಮ್||೪೧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

ತಿರ್ಯಕ್ ಪ್ರಣಿಹಿತೇ ಶಸ್ತ್ರೇ ದೋಷಾಃ ಪೂರ್ವಮುದಾಹೃತಾಃ | ತಸ್ಮಾತ್ ಪರಿಹರನ್ ದೋಷಾನ್ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಸ್ತ್ರನಿಪಾತನಮ್ ||೪೨||

ತಿರ್ಯಕ್ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಕರ್ಮವ್ಯಾಪದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಹಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾಃ ಪೂರ್ವಮುದಾಹೃತಾ ಇತಿ ಅಗ್ರೋಪಹರಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ ‘ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಚ್ಛೇದನಮ್’ (ಸೂ. ಅ.೫) ಇತ್ಯಾದಯೋ ದೋಷಾಃ| ದೋಷಪರಿಹಾರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ||೪೨||

Adhikarana 25 (43) · Śloka 44

ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಪುತ್ರಾನ್ ಬಾನ್ಧವಾನಪಿ ಚಾತುರಃ | ಅಪ್ಯೇತಾನಭಿಶಙ್ಕೇತ ವೈದ್ಯೇ ವಿಶ್ವಾಸಮೇತಿ ಚ ||೪೩|| ವಿಸೃಜತ್ಯಾತ್ಮನಾಽಽತ್ಮಾನಂ ನ ಚೈನಂ ಪರಿಶಙ್ಕತೇ |೪೪|

ಇದಾನೀಂ ವೈದ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಾತುರೇಣ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಮಾತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಶ್ಲೋಕೇ ಪ್ರಥಮೋಽಪಿಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಮ್| ವಿಸೃಜತಿ ದದಾತಿ| ಆತ್ಮನಾ ಸ್ವಯಮೇವ| ಆತ್ಮಾನಂ ಶರೀರಮ್| ಏನಂ ವೈದ್ಯಮ್||೪೩||-

Adhikarana 26 (44) · Śloka 44

ತಸ್ಮಾತ್ ಪುತ್ರವದೇವೈನಂ ಪಾಲಯೇದಾತುರಂ ಭಿಷಕ್ ||೪೪||

ವೈದ್ಯೇನೈವಂವಿಧೇ ಆತುರೇ ವಿಶ್ವಸ್ತೇ ಯತ್ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತದಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಏಮಾತುರಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಾಧ್ವೇಕಪುತ್ರವತ್ ಪಾಲಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೪||

Adhikarana 27 (45) · Śloka 45

ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ ಕೀರ್ತಿಮಿತ್ಯರ್ಥಂ ಸತಾಂ ಗ್ರಹಣಮುತ್ತಮಮ್ | ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಂ ಚ ಹಿತಮಾರಭ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ ||೪೫||

ಸಮ್ಯಕ್ಪಾಲನೇ ಮಹದೇವ ಫಲಂ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಸತಾಂ ಗ್ರಹಣಮುತ್ತಮಮಿತಿ ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಗ್ರಹಣಮುಪಾದಾನಮುತ್ತಮಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||

Adhikarana 28 (46) · Śloka 46

ಕರ್ಮಣಾ ಕಶ್ಚಿದೇಕೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕಶ್ಚಿತ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತಥಾ | ವಿಕಾರಃ ಸಾಧ್ಯತೇ ಕಶ್ಚಿಚ್ಚತುರ್ಭಿರಪಿ ಕರ್ಮಭಿಃ ||೪೬||

ಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿರನೇಕಕರ್ಮಸಾಧ್ಯೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕರ್ಮಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಮಣೇತಿ ಛೇದ್ಯಾದಿಕೇನ ಸ್ನೇಹಾದಿಕೇನ ವಾ; ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಪಞ್ಚಾದಿಭಿರಪಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ’ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಮಧ್ಯಾಯಾನ್ತೇ ಪಠನ್ತಿ||೪೬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟವಿಧಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೫||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||