25. aṣṭavidhaśastrakarmīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5

அதாதோऽஷ்டவிதஶஸ்த்ரகர்மீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| சேத்யா பகந்தரா க்ரந்திஃ ஶ்லைஷ்மிகஸ்திலகாலகஃ | வ்ரணவர்த்மார்புதாந்யர்ஶஶ்சர்மகீலோऽஸ்திமாஂஸகம் ||௩|| ஶல்யஂ ஜதுமணிர்மாஂஸஸங்காதோ கலஶுண்டிகா | ஸ்நாயுமாஂஸஸிராகோதோ வல்மீகஂ ஶதபோநகஃ ||௪|| அத்ருஷஶ்சோபதஂஶாஶ்ச மாஂஸகந்த்யதிமாஂஸகஃ |௫|

தத்ர பூர்வஂ சேத்யகர்மண ஏவ தர்ஶிதத்வாத்தத்பேதமேவ தர்ஶயந்நாஹ- சேத்யா பகந்தரா இத்யாதி| க்ரந்திஃ ஶ்லைஷ்மிக இதி ஆமோ ந து பக்வஃ| திலகாலக இதி க்ஷுத்ரரோகபரிபடிதஃ; ந து ஶூகதோஷோக்தஃ, தஸ்யாஸாத்யத்வாத்| வ்ரணவர்த்மேதி க்லிந்நோ வ்ரணௌஷ்டஃ| அர்புதாநி ஸர்வாணி| அர்ஶோ வாதிகஂ ஶ்லைஷ்மிகஂ ச| சர்மகீல இதி குதபார்ஶ்வவர்தீ மாஂஸாங்குரஃ| ஸ்நாய்வாதிபிஃ ஸஹ கோதஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே, கோதஃ பூதீபாவஃ| ஶதபோநக இதி ஶூகதோஷபடிதஃ; அந்யே து “பகந்தரக்ரஹணேநாப்யுபாத்தஸ்ய ஶதபோநகஸ்ய புநருபாதாநமத்யந்தச்சேதநார்தம், அநந்யப்ரதீகாரத்வாத்”||௧-௪||

Adhikarana 2 (5-8) · Śloka 8

பேத்யா வித்ரதயோऽந்யத்ர ஸர்வஜாத்க்ரந்தயஸ்த்ரயஃ ||௫|| ஆதிதோ யே விஸர்பாஶ்ச வத்தயஃ ஸவிதாரிகாஃ | ப்ரமேஹபிடகாஃ ஶோபஃ ஸ்தநரோகோऽவமந்தகாஃ ||௬|| கும்பீகாநுஶயீ நாட்யோ வந்தௌ புஷ்கரிகாऽலஜீ | ப்ராயஶஃ க்ஷுத்ரரோகாஶ்ச புப்புடௌ தாலுதந்தஜௌ ||௭|| துண்டிகேரீ கிலாயுஶ்ச பூர்வஂ யே ச ப்ரபாகிணஃ | பஸ்திஸ்ததாऽஶ்மரீஹேதோர்மேதோஜா யே ச கேசந ||௮||

பேத்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- பேத்யா இத்யாதி| க்ரந்தயஸ்த்ரய இதி வாதபித்தகபஜாஃ| ஆதிதோ யே விஸர்பாஶ்சேதி வாதபித்தஶ்லேஷ்மஜாஃ| விதாரிகா க்ஷுத்ரரோகேஷு| அவமந்தக இதி ஶூகதோஷேஷு| வந்தாவிதி ஏகவந்தோ வந்தஶ்ச கண்டகதரோகேஷு| புஷ்கரிகா ஶூகதோஷேஷு| புப்புடௌ தாலுதந்தஜாவிதி தாலுபுப்புடோ தந்தபுப்புடஶ்ச| பூர்வஂ யே ச ப்ரபாகிண இதி பகந்தராதயஃ| பஸ்திஸ்ததாऽஶ்மரீஹேதோரிதி அஶ்மரீநிமித்தமேவ பஸ்திர்பேத்யோ நாந்யஹேதோஃ, அபேதே த்ருவமரணாத்பேதே ச ஸஂஶயாத்||௫-௮||

Adhikarana 3 (9) · Śloka 10

லேக்யாஶ்சதஸ்ரோ ரோஹிண்யஃ கிலாஸமுபஜிஹ்விகா | மேதோஜோ தந்தவைதர்போ க்ரந்திர்வர்த்மாதிஜிஹ்விகா ||௯|| அர்ஶாஂஸி மண்டலஂ மாஂஸகந்தீ மாஂஸோந்நதிஸ்ததா |௧௦|

லேக்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- லேக்யாஶ்சதஸ்ர இத்யாதி| சதஸ்ரோ ரோஹிண்யஃ இதி வாதபித்தஶ்லேஷ்மஸந்நிபாதோத்தாஃ, ரக்தஜாஃ புநரேகாந்தாஸாத்யத்வாதிஹ நோக்தாஃ| வர்த்ம இதி வ்ரணவர்த்ம நேத்ரவர்த்ம சேத்யர்தஃ| மண்டலஂ கண்டூகுஷ்டாதீநாம்| மாஂஸகந்தீ ஸ்வல்பமாஂஸாங்குரஃ||௯||-

Adhikarana 4 (10) · Śloka 10

வேத்யாஃ ஸிரா பஹுவிதா மூத்ரவத்திர்தகோதரம் ||௧௦||

வேத்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- வேத்யா இத்யாதி||௧௦||

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

ஏஷ்யா நாட்யஃ ஸஶல்யாஶ்ச வ்ரணா உந்மார்கிணஶ்ச யே |௧௧|

ஏஷ்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஏஷ்யா இத்யாதி| ஏஷ்யா இதி லோஹாதிஶலாகயாऽந்தரந்வேஷணீயா இத்யர்தஃ, ஶல்யஸ்திதிஜ்ஞாநார்தஂ, ஸுகேநாபகர்ஷணாய ச| உந்மார்கீ திர்யக்கதிஃ|௧௧|-

Adhikarana 6 (11) · Śloka 12

ஆஹார்யாஃ ஶர்கராஸ்திஸ்ரோ தந்தகர்ணமலோऽஶ்மரீ ||௧௧|| ஶல்யாநி மூடகர்பாஶ்ச வர்சஶ்ச நிசிதஂ குதே |௧௨|

ஆஹார்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஆஹார்யா இத்யாதி| ஆஹார்யா ஆகர்ஷணீயாஃ| ஶர்கராஸ்திஸ்ர இதி மூத்ரஶர்கரா பாதஶர்கரா தந்தஶர்கரா சேதி||௧௧||-

Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 16

ஸ்ராவ்யா வித்ரதயஃ பஞ்ச பவேயுஃ ஸர்வஜாததே ||௧௨|| குஷ்டாநி வாயுஃ ஸருஜஃ ஶோபோ யஶ்சைகதேஶஜஃ | பால்யாமயாஃ ஶ்லீபதாநி விஷஜுஷ்டஂ ச ஶோணிதம் ||௧௩|| அர்புதாநி விஸர்பாஶ்ச க்ரந்தயஶ்சாதிதஶ்ச தே | த்ரயஸ்த்ரயஶ்சோபதஂஶாஃ ஸ்தநரோகா விதாரிகா ||௧௪|| ஸு(ஶு)ஷிரோ கலஶாலூகஂ கண்டகாஃ கமிதந்தகஃ | தந்தவேஷ்டஃ ஸோபகுஶஃ ஶீதாதோ தந்தபுப்புடஃ ||௧௫|| பித்தாஸக்கபஜாஶ்சௌஷ்ட்யாஃ க்ஷுத்ரரோகாஶ்ச பூயஶஃ |௧௬|

விஸ்ராவ்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்ராவ்யா இத்யாதி||௧௨-௧௫||-

Adhikarana 8 (16) · Śloka 17

ஸீவ்யா மேதஃஸமுத்தாஶ்ச பிந்நாஃ ஸுலிகிதா கதாஃ ||௧௬|| ஸத்யோவ்ரணாஶ்ச யே சைவ சலஸந்திவ்யபாஶ்ரிதாஃ |௧௭|

ஸீவ்யவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸீவ்யா இத்யாதி| மேதஃஸமுத்தா இதி யே கேசந மேதோபவவிகாராஃ| பிந்நா இதி விதீர்ணா இத்யர்தஃ| ஸுலிகிதா கதா இதி நிரவஶேஷலிகிதா இத்யர்தஃ| வ்யபாஶ்ரிதா இதி விஶேஷேணாஶ்ரிதா இத்யர்தஃ| ‘ஸாத்யாஃ’ இதி கேசித் படந்தி||௧௬||-

Adhikarana 9 (17) · Śloka 18

ந க்ஷாராக்நிவிஷைர்ஜுஷ்டா ந ச மாருதவாஹிநஃ ||௧௭|| நாந்தர்லோஹிதஶல்யாஶ்ச... |௧௮|

அத கே ந ஸீவ்யா இத்யாஹ- ந க்ஷாரேத்யாதி||௧௭||

Adhikarana 10 (18) · Śloka 18

... தேஷு ஸம்யக்விஶோதநம் |௧௮|

தேஷு கிஂ கர்தவ்யமித்யாஹ- தேஷ்வித்யாதி|௧௮|-

Adhikarana 11 (18-19) · Śloka 19

பாஂஶுரோமநகாதீநி சலமஸ்தி பவேச்ச யத் ||௧௮|| அஹதாநி யதோऽமூநி பாசயேயுர்பஶஂ வ்ரணம் | ருஜஶ்ச விவிதாஃ குர்யுஸ்தஸ்மாதேதாந் விஶோதயேத் ||௧௯||

காந் விஶோதயேதித்யாஹ- பாஂஶ்வித்யாதி| அந்யே ‘தணாதீநி’ இதி படந்தி| கஸ்மாதேதே விஶோத்யா இத்யாஹ- அஹதாநீத்யாதி||௧௮-௧௯||

Adhikarana 12 (20-26) · Śloka 26

ததோ வ்ரணஂ ஸமுந்நம்ய ஸ்தாபயித்வா யதாஸ்திதம் | ஸீவ்யேத் ஸூக்ஷ்மேண ஸூத்ரேண வல்கேநாஶ்மந்தகஸ்ய வா ||௨௦|| ஶணஜக்ஷௌமஸூத்ராப்யாஂ ஸ்நாய்வா பாலேந வா புநஃ | மூர்வாகுடூசீதாநைர்வா ஸீவ்யேத்வேல்லிதகஂ ஶநைஃ ||௨௧|| ஸீவ்யேத்கோபணிகாஂ வாऽபி ஸீவ்யேத்வா துந்நஸேவநீம் | ஜுக்ரந்திமதோ வாऽபி யதாயோகமதாபி வா ||௨௨|| தேஶேऽல்பமாஂஸே ஸந்தௌ ச ஸூசீ வத்தாऽங்குலத்வயம் | ஆயதா த்ர்யங்குலா த்ர்யஸ்ரா மாஂஸலே சாऽபி பூஜிதா ||௨௩|| தநுர்வக்ரா ஹிதா மர்மபலகோஶோதரோபரி | இத்யேதாஸ்த்ரிவிதாஃ ஸூசீஸ்தீக்ஷ்ணாக்ராஃ ஸுஸமாஹிதாஃ ||௨௪|| காரயேந்மாலதீபுஷ்பவந்தாக்ரபரிமண்டலாஃ | நாதிதூரே நிகஷ்டே வா ஸூசீஂ கர்மணி பாதயேத் ||௨௫|| தூராத்ருஜோ வ்ரணௌஷ்டஸ்ய ஸந்நிகஷ்டேऽவலுஞ்சநம் ||௨௬||

தத்ர ஸப்தாநாஂ சேத்யாதிகர்மணாமவசாரணஸ்யாந்யத்ர தர்ஶிதத்வாத் ஸீவ்யஸ்ய புநரத்ரைவ விஸ்தரேண நிர்திஶந்நாஹ- ததோ வ்ரணமித்யாதி| ஸமுந்நம்ய உந்நதஂ கத்வா| அஶ்மந்தகஃ அம்லலோடகஸதஶோ வக்ஷஃ| க்ஷௌமமிதி க்ஷுமா அதஸீ தஸ்யா இதஂ க்ஷௌமம்| ஸ்நாயுரிதி ஶணாகார உபதாதுவிஶேஷஃ, யேந தநூஂஷி நஹ்யந்தே| மூர்வா சௌரஸ்நாயுஃ, யயா பூர்வதேஶே குணாந் குர்வந்தி தநுஷாம்| அந்யே கோவிதாரஸதஶயுக்மபத்ராஂ லதாவிஶேஷாஂ மூர்வாமாசக்ஷதே| தாநைரிதி தந்துபிரித்யர்தஃ| வேல்லிதகஂ வக்ரம்| கோபணிகாஂ கோபணாகாராம்| துந்நஸேவநீமிதி யதா வஸ்த்ரஂ பாடிதஂ தந்துவாயகாஃ ஸந்தததி தத்வத்துந்நஸேவநீஂ ஸீவ்யேத்| ஜுக்ரந்திமிதி ஜுக்ரந்தேஃ ஸதஶோ பந்தோ யஸ்யாஂ ஸேவந்யாஂ ஸா ஜுக்ரந்திஃ| த்ர்யஸ்ரேதி த்ரிதாரேத்யர்தஃ| பலகோஷஃ அண்டகோஷஃ| ஸுஸமாஹிதாஃ இதி ஸுஹஸ்தா இத்யர்தஃ| பரிமண்டலா இதி வர்துலா இத்யர்தஃ| ஸந்நிகஷ்டே நிகட இத்யர்தஃ| அவலுச்சநமிதி த்ருடநமித்யர்தஃ||௨௦-௨௬||-

Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28

அத க்ஷௌமபிசுச்சந்நஂ ஸுஸ்யூதஂ ப்ரதிஸாரயேத் | ப்ரியங்க்வஞ்ஜநயஷ்ட்யாஹ்வரோத்ரசூர்ணைஃ ஸமந்ததஃ ||௨௭|| ஶல்லகீபலசூர்ணைர்வா க்ஷௌமத்யாமேந வா புநஃ | ததோ வ்ரணஂ யதாயோகஂ பத்த்வாऽऽசாரிகமாதிஶேத் ||௨௮||

ஸீவநஸ்ய பஶ்சாத்கர்ம தர்ஶயந்நாஹ- அத க்ஷௌமேத்யாதி| க்ஷௌமேண அதஸீவஸ்த்ரேண, பிசுநா கார்பாஸதூலேந, ஆப்யாஂ த்வாப்யாஂ சந்நமித்யர்தஃ| ஸுஸ்யூதமிதி ‘ஸம்யக்ஸீவிதம்’ இதி லோகே| ப்ரதிஸாரயேத் அவசூர்ணயேதித்யர்தஃ| அவசூர்ணநத்ரவ்யாண்யாஹ- ப்ரியங்க்வஞ்ஜநேத்யாதி| அஞ்ஜநஂ ஸௌவீராஞ்ஜநம்| ஸமந்தத இதி ஸர்வத்ரேத்யர்தஃ| க்ஷௌமத்யாமேநேதி அதஸீபவவஸ்த்ரபஸ்மநா| ஆசாரிகமாதிஶேதிதி வ்ரணிதோபாஸநீயோக்தமாசாரஂ கதயேதித்யர்தஃ| கேசிதிஹ சேத்யாதீநி கத்யேநைவ படந்தி யாவத் ‘பத்த்வாऽऽசாரிகமாதிஶேத்’ இதி||௨௭-௨௮||

Adhikarana 14 (29) · Śloka 29

ஏததஷ்டவிதஂ கர்ம ஸமாஸேந ப்ரகீர்திதம் | சிகித்ஸிதேஷு கார்த்ஸ்ந்யேந விஸ்தரஸ்தஸ்ய வக்ஷ்யதே ||௨௯||

ஸங்க்ஷேபோக்திரியஂ, விஸ்தரோऽஸ்ய வக்ஷ்யத இதி தர்ஶயந்நாஹ- ஏததித்யாதி| அஷ்டக்ரஹணஂ புநர்யதிஹ கதஂ தச்சரகோக்தஷட்ஸங்க்யாநிராகரணார்தம் ||௨௯||

Adhikarana 15 (30) · Śloka 30

ஹீநாதிரிக்தஂ திர்யக் ச காத்ரச்சேதநமாத்மநஃ | ஏதாஶ்சதஸ்ரோऽஷ்டவிதே கர்மணி வ்யாபதஃ ஸ்மதாஃ ||௩௦||

தத்ராஷ்டாநாமபி கர்மணாஂ வ்யாபதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஹீநாதிரிக்தமித்யாதி| காத்ரச்சேதநமாத்மநஃ இதி ஶஸ்த்ரகர்ம குர்வதஃ ஸ்வஶரீர சேதநமித்யர்தஃ| சதஸ்ரோ வ்யாபத இதி; அந்யே து ‘ஏதா ஹி திஸ்ர’ இதி படந்தி; ஸ து ப்ரமாதபாடஃ||௩௦||

Adhikarana 16 (31) · Śloka 31

அஜ்ஞாநலோபாஹிதவாக்யயோகபயப்ரமோஹைரபரைஶ்ச பாவைஃ | யதா ப்ரயுஞ்ஜீத பிஷக் குஶஸ்த்ரஂ ததா ஸ ஶேஷாந் குருதே விகாராந் ||௩௧||

வ்யாபதோ ஹேதூந் தர்ஶயந்நாஹ- அஜ்ஞாநேத்யாதி| அஹிதவாக்யயோகஃ ஶத்ருவசநப்ரயோகஃ| ப்ரமோஹே வைசித்த்யம் | அபரைஶ்ச பாவைரிதி ப்ரயோஜநவ்யக்ரத்வாதிபிரித்யர்தஃ| குஶஸ்த்ரமிதி ஈஷச்சஸ்த்ரம்| ஸ ஶேஷாநிதி ஸ இதி வைத்யஃ ஶேஷாந் அபராநித்யர்தஃ||௩௧||

Adhikarana 17 (32) · Śloka 32

தஂ க்ஷாரஶஸ்த்ராக்நிபிரௌஷதைஶ்ச பூயோऽபியுஞ்ஜாநமயுக்தியுக்தம் | ஜிஜீவிஷுர்தூரத ஏவ வைத்யஂ விவர்ஜயேதுக்ரவிஷாஹிதுல்யம் ||௩௨||

ப்ராகுக்தாஜ்ஞாநாதிதோஷதூஷிதஂ வைத்யஂ ப்ரத்யாதுரஃ கிஂ குர்யாதித்யாஹ- தஂ க்ஷாரஶஸ்த்ராக்நிபிரித்யாதி| தஂ ததாவிதஂ பிஷக்சத்மசரம்| அயுக்தியுக்தஂ யதா பவதீத்யர்தஃ| ஜிஜீவிஷுஃ ஜீவிதுமிச்சுஃ| தூரத ஏவ வைத்யஂ விவர்ஜயேதிதி தஸ்மை தர்ஶநமபி ந தத்யாத்||௩௨||

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

ததேவ யுக்தஂ த்வதி மர்மஸந்தீந் ஹிஂஸ்யாத் ஸிராஃ ஸ்நாயுமதாஸ்தி சைவ | மூர்கப்ரயுக்தஂ புருஷஂ க்ஷணேந ப்ராணைர்வியுஞ்ஜ்யாததவா கதாசித் ||௩௩||

ஹீநவ்யாபதமபிதாயாதிரிக்தஶஸ்த்ரவ்யாபதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ததேவேத்யாதி|- ததேவ ஶஸ்த்ரஂ, யுக்தஂ ப்ரயுக்தஂ, து புநரர்தே, அதீதி அதிஶயேந, ப்ராணைர்வியுஞ்ஜ்யாதிதி ப்ராணைஃ ஸஹ வியோகஂ காரயேதித்யர்தஃ||௩௩||

Adhikarana 19 (34-35) · Śloka 35

ப்ரமஃ ப்ரலாபஃ பதநஂ ப்ரமோஹோ விசேஷ்டநஂ ஸஂலயநோஷ்ணதே ச | ஸ்ரஸ்தாங்கதா மூர்ச்சநமூர்த்வவாதஸ்தீவ்ரா ருஜோ வாதகதாஶ்ச தாஸ்தாஃ ||௩௪|| மாஂஸோதகாபஂ ருதிரஂ ச கச்சேத் ஸர்வேந்த்ரியார்தோபரமஸ்ததைவ | தஶார்தஸங்க்யேஷ்வபி விக்ஷதேஷு ஸாமாந்யதோ மர்மஸு லிங்கமுக்தம் ||௩௫||

மர்மஸந்திஸிராஸ்நாய்வஸ்திபஞ்சாநாஂ சேதநாத் பஞ்சப்ரகாராமதிரிக்தஶஸ்த்ரவ்யாபதஂ தர்ஶயித்வேதாநீஂ தேஷ்வேவ மர்மாதிஷு வித்தேஷு யாநி லிங்காநி பவந்தி தாநி ஸாமாந்யேந தர்ஶயந்நாஹ- ப்ரம இத்யாதி|- ப்ரமஃ சக்ராரூடஸ்யேவ| ப்ரலாபஃ அஸம்பத்தபாஷணம்| பதநம் அநூர்த்வஸ்திதிஃ| ப்ரமோஹஃ நைவாத்யந்தஂ சித்தநாஶஃ| விசேஷ்டநஂ விகதகாயபரிஸ்பந்தநம்| ஸஂலயநஂ ஸுஷுப்தாவஸ்தஸ்யேவ சித்தஸ்யாகர்மண்யதா| உஷ்ணதா ஶரீரஸ்ய பரிதாபஃ| ஸ்ரஸ்தாங்கதா ஶரீரஶைதில்யம்| மூர்ச்சநஂ சேதநாச்யுதிஃ| ஊர்த்வவாத இதி ஶ்வாஸோऽத்ராபிப்ரேதோ ந ரோகவிஶேஷஃ| மாஂஸோதகாபஂ மாஂஸதாவநஜலஸதஶம்| உபரமோ நிவத்திஃ| தஶார்தஸங்க்யேஷ்விதி ‘ததேவ யுக்தஂ’ இத்யாதிஶ்லோகோக்தேஷு மர்மஸந்திஶிராஸ்நாய்வஸ்திஷு பஞ்சஸு க்ஷதேஷு வித்தேஷு||௩௪-௩௫||

Adhikarana 20 (36-39) · Śloka 39

ஸுரேந்த்ரகோபப்ரதிமஂ ப்ரபூதஂ ரக்தஂ ஸ்ரவேத்வை க்ஷததஶ்ச வாயுஃ | கரோதி ரோகாந் விவிதாந் யதோக்தாஂஶ்சிந்நாஸு பிந்நாஸ்வதவா ஸிராஸு ||௩௬|| கௌப்ஜ்யஂ ஶரீராவயவாவஸாதஃ க்ரியாஸ்வஶக்திஸ்துமுலா ருஜஶ்ச | சிராத்வ்ர்ரணோ ரோஹதி யஸ்ய சாபி தஂ ஸ்நாயுவித்தஂ மநுஜஂ வ்யவஸ்யேத் ||௩௭|| ஶோபாதிவத்திஸ்துமுலா ருஜஶ்ச பலக்ஷயஃ பர்வஸு பேதஶோபௌ | க்ஷதேஷு ஸந்திஷ்வசலாசலேஷு ஸ்யாத் ஸந்திகர்மோபரதிஶ்ச லிங்கம் ||௩௮|| கோரா ருஜோ யஸ்ய நிஶாதிநேஷு ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸு ந ஶாந்திரஸ்தி | தஷ்ணாங்கஸாதௌ ஶ்வயதுஶ்ச ருக் ச தமஸ்திவித்தஂ மநுஜஂ வ்யவஸ்யேத் ||௩௯||

அமர்மவித்தஸிராதிலிங்கஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸுரேந்தத்யாதி| ஸுரேந்த்ரகோபப்ரதிமமிதி இந்த்ரகோபகீடஸந்நிபமித்யர்தஃ| யதோக்தாநிதி ஶோணிதவர்ணநீயோக்தஶிரோரோகாதிமந்தாதீந்| கௌப்ஜ்யமித்யாதி கௌப்ஜ்யமிதி அந்தர்பஹிராயாமஜஂ த்விதா| அவயவாவஸாத இதி அவயவஸ்ய ஸ்வகர்மண்யஸாமர்த்யம்| க்ரியாஸ்வஶக்திரிதி ஸாமாந்யேந ஸர்வஶரீரஸ்ய, க்ரியாஶ்சாத்ரோத்க்ஷேபணாபக்ஷேபணப்ரஸாரணாகுஞ்சநலக்ஷணாஃ| துமுலா கஹநாஃ; அந்யே து “வாதபித்தஶ்லேஷ்மஜநிதா ஏகத்ர வ்யாகுலீபூதவேதநாஸ்துமுலா உச்யந்தே” இதி வதந்தி| வ்யவஸ்யேத் ஜாநீயாதித்யர்தஃ| ஶோபாதிவத்திரித்யாதி ஶோபஃ ப்ரஸித்தஃ| பர்வஸ்விதி ஸந்திஷு| பேதஃ ஸ்புடநமிவ| சலேஷ்விதி ஶாகாஹநுகரக்ரீவாஸு சலாஃ ஸந்தயஃ||௩௬-௩௯||

Adhikarana 21 (40) · Śloka 40

யதாஸ்வமேதாநி விபாவயேச்ச லிங்காநி மர்மஸ்வபிதாடிதேஷு |௪௦|

ஸிராதீநாஂ மர்மரஹிதாநாஂ வித்தலக்ஷணமபிதாய ஸிராதிமர்மவித்தலக்ஷணமதிதேஶேந தர்ஶயந்நாஹ- யதாஸ்வமித்யாதி| சகாரோऽயஂ பிந்நக்ரமே ஏதாநி சேத்யத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந ந கேவலஂ ப்ரமப்ரலாபாதீநி பூர்வோக்தாநி , கிந்து அவமர்மவித்தஸிராதிலிங்காந்யபி யதாஸ்வஂ போத்தவ்யாநீத்யர்தஃ|௪௦|-

Adhikarana 22 (40) · Śloka 40

ஸ்பர்ஶஂ ந ஜாநாதி விபாண்டுவர்ணோ யோ மாஂஸமர்மண்யபிதாடிதஃ ஸ்யாத் ||௪௦||

அநுக்தஸ்ய மாஂஸஸ்ய மர்மவித்தலக்ஷணஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்பர்ஶமித்யாதி| ஸிராதிவந்மாஂஸமபி பூர்வஂ குதோ ந நிர்திஷ்டமிதி சேத்? கேவலமாஂஸவித்தஸ்யாவ்யாபகத்வாத்| கேசிதாசார்யா ப்ரமப்ரலாபாதீநி லிங்காநி ஸத்யஃப்ராணஹராதீநாஂ மர்மணாஂ மந்யந்தே, அத ஏவ தேஷாஂ மதே தஶார்தஸங்க்யேஷ்வித்யத்ர ஸத்யஃப்ராணஹரகாலாந்தரப்ராணஹரவிஶல்யப்ராணஹரவைகல்யகரருஜாகராக்யேஷு பஞ்சஸு மர்மஸ்விதி வ்யாக்யாநஂ, ததா தேஷாஂ மதே யாநி ஸிராதீநாஂ ‘ஸுரேந்த்ரகோபப்ரதிமாஂ’ இத்யாதிலக்ஷணாந்யுக்தாநி தாந்யபி ஸிராதிமர்மவித்தேஷு ஜ்ஞாதவ்யாநி, ந புநர்மர்மரஹிதஸிராதிவித்தேஷு, அத ஏவ தேஷாஂ மதே ‘யதாஸ்வமேதாநி விபாவயேச்ச’ இத்யத்ர ந சகாரார்தஂ கதயந்தி, கிந்து ஸுரேந்த்ரகோபப்ரதிமமித்யாத்யுக்தலக்ஷணேஷ்வந்தர்பாவயந்தி யதாஸ்வமித்யாதிபாடம்||௪௦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

ஆத்மாநமேவாத ஜகந்யகாரீ ஶஸ்த்ரேண யோ ஹந்தி ஹி கர்ம குர்வந் | தமாத்மவாநாத்மஹநஂ குவைத்யஂ விவர்ஜயேதாயுரபீப்ஸமாநஃ ||௪௧||

அதிரிக்தஶஸ்த்ரவ்யாபதமபிதாய வைத்யஸ்யைவாத்மகாத்ரச்சேதநவ்யாபதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஆத்மாநமேவேத்யாதி| ஆத்மாநமேவேதி ஸ்வாங்கமேவேத்யர்தஃ; ஶஸ்த்ரக்ரஹணதாரணாவசாரணாநபிஜ்ஞத்வாத்திநஸ்தீத்யர்தஃ| ஜகந்யகாரீ அதிஹீநகர்மகாரீ| தஂ ததாவிதஂ குவைத்யம்| ஆத்மவாந் புத்திமாந், ‘ஆதுர’ இதி ஶேஷஃ| ஆத்மஹநம் ஆத்மச்சேதிநம், ஆத்மதுதம் இதி கேசித் படந்தி| ஆயுஃ ஜீவிதம்||௪௧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

திர்யக் ப்ரணிஹிதே ஶஸ்த்ரே தோஷாஃ பூர்வமுதாஹதாஃ | தஸ்மாத் பரிஹரந் தோஷாந் குர்யாச்சஸ்த்ரநிபாதநம் ||௪௨||

திர்யக்ஶஸ்த்ரப்ரணிதாநகர்மவ்யாபதஂ தர்ஶயந்நாஹ- திர்யக்ப்ரணிஹித இத்யாதி| தோஷாஃ பூர்வமுதாஹதா இதி அக்ரோபஹரணீயாத்யாயே ‘ஸிராஸ்நாயுச்சேதநம்’ (ஸூ. அ.௫) இத்யாதயோ தோஷாஃ| தோஷபரிஹாரஂ தர்ஶயந்நாஹ- தஸ்மாதித்யாதி||௪௨||

Adhikarana 25 (43) · Śloka 44

மாதரஂ பிதரஂ புத்ராந் பாந்தவாநபி சாதுரஃ | அப்யேதாநபிஶங்கேத வைத்யே விஶ்வாஸமேதி ச ||௪௩|| விஸஜத்யாத்மநாऽऽத்மாநஂ ந சைநஂ பரிஶங்கதே |௪௪|

இதாநீஂ வைத்யஂ ப்ரத்யாதுரேண கிஂ கர்தவ்யமித்யாஹ- மாதரமித்யாதி| அத்ர ஶ்லோகே ப்ரதமோऽபிஶப்தஃ ஸமுச்சயே, த்விதீயஸ்து ஸம்பாவநாயாம்| விஸஜதி ததாதி| ஆத்மநா ஸ்வயமேவ| ஆத்மாநஂ ஶரீரம்| ஏநஂ வைத்யம்||௪௩||-

Adhikarana 26 (44) · Śloka 44

தஸ்மாத் புத்ரவதேவைநஂ பாலயேதாதுரஂ பிஷக் ||௪௪||

வைத்யேநைவஂவிதே ஆதுரே விஶ்வஸ்தே யத் கர்தவ்யஂ ததாஹ- தஸ்மாதித்யாதி| ஏமாதுரமித்யத்ர ஸம்பந்தஃ| ஸாத்வேகபுத்ரவத் பாலயேதித்யர்தஃ||௪௪||

Adhikarana 27 (45) · Śloka 45

தர்மார்தௌ கீர்திமித்யர்தஂ ஸதாஂ க்ரஹணமுத்தமம் | ப்ராப்நுயாத் ஸ்வர்கவாஸஂ ச ஹிதமாரப்ய கர்மணா ||௪௫||

ஸம்யக்பாலநே மஹதேவ பலஂ பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- தர்மார்தாவித்யாதி| ஸதாஂ க்ரஹணமுத்தமமிதி ஶிஷ்டாநாஂ மத்யே க்ரஹணமுபாதாநமுத்தமஂ பவதீத்யர்தஃ||௪௫||

Adhikarana 28 (46) · Śloka 46

கர்மணா கஶ்சிதேகேந த்வாப்யாஂ கஶ்சித்த்ரிபிஸ்ததா | விகாரஃ ஸாத்யதே கஶ்சிச்சதுர்பிரபி கர்மபிஃ ||௪௬||

ஸாத்யோऽபி வ்யாதிரநேககர்மஸாத்யோ பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- கர்மணேத்யாதி| கர்மணேதி சேத்யாதிகேந ஸ்நேஹாதிகேந வா; அபிஶப்தாத் பஞ்சாதிபிரபி| கேசித் ‘தர்மார்தௌ’ இத்யாதிஶ்லோகமத்யாயாந்தே படந்தி||௪௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽஷ்டவிதஶஸ்த்ரகர்மீயோ நாம பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ ||௨௫||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஞ்சவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௫||