33. avāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતોઽવારણીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

અવારણીયમિતિ વારણં ચિકિત્સા, ન વિદ્યતે વારણં યેષાં તે અવારણા વ્યાધયઃ, તાનધિકૃત્ય કૃતોઽધ્યાયોઽવારણીયઃ; એતેનાસાધ્યવ્યાધીનધિકૃત્ય કૃતોઽધ્યાયોઽવારણીય ઇત્યર્થઃ||૧-૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ઉપદ્રવૈસ્તુ યે જુષ્ટા વ્યાધયો યાન્ત્યવાર્યતામ્ | રસાયનાદ્વિના વત્સ! તાન્ શૃણ્વેકમના મમ ||૩||

ઉપદ્રવૈરિતિ યઃ પૂર્વોત્પન્નં વ્યાધિં જઘન્યકાલજાતો વ્યાધિરુપસૃજતિ સ તન્મૂલ એવોપદ્રવસઞ્જ્ઞઃ; જઘન્યકાલજાત ઇતિ પશ્ચાત્કાલજાત ઇત્યર્થઃ| ઉપદ્રવૈસ્ત્વિતિ તુશબ્દોઽત્રાવધારણાર્થઃ, તેનેદમવધારયતિ- પૂર્વાધ્યાયેઽરિષ્ટૈર્મરણમભિહિતમ્, અત્ર તૂપદ્રવૈરિતિ| કેચિત્ ‘ઉપદ્રવૈશ્ચ’ ઇતિ તુશબ્દસ્થાને ચકારં પઠન્તિ, ચકારસ્તુ લક્ષણેઽર્થે, તેનોપદ્રવૈર્લક્ષણૈર્જુષ્ટા ઇત્યર્થઃ; જુષ્ટાઃ સહિતાઃ| રસાયનાદ્વિનેતિ રસાયનેન હ્યસાધ્યો વ્યાધિરપિ પ્રાયઃ સાધ્યતે| એકમનાઃ સાવધાનઃ| મમેતિ મમ પાર્શ્વાત્| ‘વ્યાધયો યાન્ત્યસાધ્યતામ્’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

વાતવ્યાધિઃ પ્રમેહશ્ચ કુષ્ઠમર્શો ભગન્દરમ્ | અશ્મરી મૂઢગર્ભશ્ચ તથૈવોદરમષ્ટમમ્ ||૪|| અષ્ટાવેતે પ્રકૃત્યૈવ દુશ્ચિકિત્સ્યા મહાગદાઃ |૫|

પ્રથમં મૂલવ્યાધયો ભવન્તિ પશ્ચાદુપદ્રવા ઇતિ મૂલવ્યાધીન્ દર્શયતિ- વાતવ્યાધિરિત્યાદિ|- વાતવ્યાધિરત્ર મહાવાતવ્યાધિરભિપ્રેતો મહચ્છબ્દલોપાત્| અષ્ટાવેત ઇત્યત્ર દ્વિતીયં પુનરષ્ટગ્રહણં સર્વેષાં તુલ્યત્વખ્યાપનાર્થમ્; અન્યે ત્વન્યથા સમાદધતિ, તત્તુ વિસ્તરભયાન્ન લિખિતમ્| પ્રકૃત્યૈવ સ્વભાવેનૈવ| મહાગદા ઇતિ મારણાત્મકત્વાદસાધ્યત્વાચ્ચ મહત્ત્વમેષામિતિ| ‘અષ્ટાવેતે મહાન્તસ્તુ વ્યાધયો દુસ્તરાઃ સદા’- ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ||૪||-

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

પ્રાણમાંસક્ષયઃ શોષસ્તૃષ્ણા ચ્છર્દિર્જ્વરસ્તથા ||૫|| અતીસારશ્ચ મૂર્ચ્છા ચ હિક્કા શ્વાસસ્તથૈવ ચ | એતૈરુપદ્રવૈર્જુષ્ટાન્ સર્વાનેવ વિવર્જયેત્ ||૬||

યૈરુપદ્રવૈર્જુષ્ટા અસાધ્યા ભવન્તિ વાતવ્યાધ્યાદયો રોગાસ્તાનુપદ્રવાનાહ- પ્રાણમાંસક્ષય ઇત્યાદિ|- ઉત્સાહોપચયક્ષય ઇત્યર્થઃ| ચકારત્રયં વક્ષ્યમાણશોફત્વક્સ્વાપાદીનાં સમુચ્ચયાર્થમ્| એતૈરુપદ્રવૈર્જુષ્ટા ઇત્યત્ર બહુવચનં ત્રિભિર્વા જુષ્ટા ઇતિ ખ્યાપનાર્થમ્| અન્યે ‘પ્રાણમાંસક્ષયશ્વાસતૃષ્ણાશોષવમીજ્વરૈઃ| મૂર્ચ્છાતિસારહિક્કાભિઃ પુનશ્ચૈતૈરુપદ્રવૈઃ|| વર્જનીયા વિશેષેણ ભિષજા સિદ્ધિમિચ્છતા’- ઇતિ પઠન્તિ||૫-૬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

શૂનં સુપ્તત્વચં ભગ્નં કમ્પાધ્માનનિપીડિતમ્ | નરં રુજાર્તમન્તશ્ચ વાતવ્યાધિર્વિનાશયેત્ ||૭||

પ્રતિવ્યાધિનિયતં વિશિષ્ટમરિષ્ટં દર્શયન્નાહ- શૂનમિત્યાદિ| શૂનાદ્યુપદ્રવસહિતં પુરુષં વાતવ્યાધિર્વિનાશયેદિતિ સમ્બન્ધઃ| સુપ્તત્વચં બધિરત્વચમ્, ભગ્નં વાતેન ત્રુટિતમ્| રુજાર્તમન્તશ્ચેતિ અન્તર્મધ્યે રુજાર્તં ગમ્ભીરવેદનાપીડિતં; કેચિત્ ‘નરં રુજાર્તિમન્તં ચ’ ઇતિ પઠન્તિ; તત્ર રુજા તોદાદિલક્ષણા, અર્તિઃ શૂલઃ||૭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

યથોક્તોપદ્રવાવિષ્ટમતિપ્રસ્રુતમેવ વા | પિડકાપીડિતં ગાઢં પ્રમેહો હન્તિ માનવમ્ ||૮||

યથોક્તોપદ્રવાવિષ્ટમિતિ મક્ષિકોપસર્પણાદયઃ શ્લૈષ્મિકાણાં, વૃષણાવદરણાદયઃ પૈત્તિકાનાં, હૃદ્ગ્રહાદયો વાતિકાનાં, તૈરાવિષ્ટં સંયુક્તં માનવં પ્રમેહો હન્તિ| અતિપ્રસ્રુતમિતિ સુષ્ઠુ સ્રવન્મૂત્રમ્| પિડકાપીડિતમિતિ પિડકાઃ શરાવિકાકચ્છપિકાદયઃ| ગાઢમ્ અતિશયેન||૮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

પ્રભિન્નપ્રસ્રુતાઙ્ગં ચ રક્તનેત્રં હતસ્વરમ્ | પઞ્ચકર્મગુણાતીતં કુષ્ઠં હન્તીહ કુષ્ઠિનમ્ ||૯||

પ્રભિન્નમિત્યાદિ|- પ્રભિન્નપ્રસ્રુતાભ્યાં સહાઙ્ગશબ્દઃ પ્રત્યેકં સમ્બધ્યતે| હતસ્વરમિતિ નષ્ટસ્વરમ્| પઞ્ચકર્મગુણાતીતમિતિ અત્ર વમનાદીનાં પઞ્ચકર્મણામપ્રાપ્તફલમિત્યેકે; તત્તુ ન સમ્યક્, યતઃ પઞ્ચશબ્દેન પઞ્ચમધાત્વવસ્થિતં કુષ્ઠમુક્તં; તત્ર કર્માણિ સંશોધનસંશમનાભ્યઙ્ગગુગ્ગુલુશિલાજતુપ્રભૃતીનિ, તેષાં ગુણાઃ ફલાનિ, તેભ્યોઽતીતમ્; એતદુક્તં ભવતિ- અસ્થિગતકુષ્ઠં સંશોધનાદિભિરપ્યપ્રાપ્તવિશેષં કુષ્ઠિનં હન્તિ| અન્યે તુ ‘પૂર્વરૂપક્રિયયા સહ રસાદિધાતૂનાં ચતુર્ણાં ક્રિયાસમૂહઃ પઞ્ચકર્માણિ’ ઇતિ મન્યન્તે| તદ્યથા- પૂર્વરૂપેષુ સંશોધનમુભયતઃ સેવેત; ત્વક્પ્રાપ્તે શોધનાલેપનાનિ, અત્ર ત્વક્શબ્દેન રસોઽભિધીયતે; એવં શોણિતમાંસમેદસામપિ ચિકિત્સિતં નિર્દિષ્ટં દર્શનીયમિતિ| ઇહેતિ અસ્મિન્ શાસ્ત્રે||૯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

તૃષ્ણારોચકશૂલાર્તમતિપ્રસ્રુતશોણિતમ્ | શોફાતીસારસંયુક્તમર્શોવ્યાધિર્વિનાશયેત્ ||૧૦||

તૃષ્ણેત્યાદિ| તૃષ્ણારોચકાદ્યુપદ્રવસહિતં પુરુષમર્શોવ્યાધિર્વિનાશયેદિતિ સમ્બન્ધઃ||૧૦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

વાતમૂત્રપુરીષાણિ ક્રિમયઃ શુક્રમેવ ચ | ભગન્દરાત્ પ્રસ્રવન્તિ યસ્ય તં પરિવર્જયેત્ ||૧૧||

વાતેત્યાદિ||૧૧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

પ્રશૂનનાભિવૃષણં રુદ્ધમૂત્રં રુગન્વિતમ્ | અશ્મરી ક્ષપયત્યાશુ સિકતા શર્કરાન્વિતા ||૧૨||

પ્રશૂનનાભીત્યાદ્યુપદ્રવસહિતં પુરુષમશ્મરી ક્ષપયતિ વિનાશયતિ| આશુ શીઘ્રમ્| સિકતાશર્કરાન્વિતેતિ સિકતા વાલુકા, તત્સદૃશા યા શર્કરા તયા સહિતાઽશ્મરીત્યર્થઃ||૧૨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ગર્ભકોષપરાસઙ્ગો મક્કલ્લો યોનિસંવૃતિઃ | હન્યાત્ સ્ત્રિયં મૂઢગર્ભે યથોક્તાશ્ચાપ્યુપદ્રવાઃ ||૧૩||

ગર્ભેત્યાદિ| ગર્ભકોષપરાસઙ્ગપ્રભૃત્યુપદ્રવાઃ સ્ત્રિયં હન્યુર્વિનાશયેયુઃ, કસ્મિન્ સતિ? મૂઢગર્ભે; ગર્ભકોષપરાસઙ્ગ ઇતિ ગર્ભાશયસ્ય પરઃ શ્રેષ્ઠ આસઙ્ગોઽતિશયેન નિરોધ ઇત્યર્થઃ; અન્યે તુ સ્વસ્થાનાત્ પરસ્થાનં ગત્વા ગર્ભસ્ય સઙ્ગો નિરોધ ઉત્પદ્યતે, અનેન પ્રકારેણ ‘પરાસઙ્ગ’ ઇતિ કથયન્તિ | મક્કલ્લ ઇતિ ગર્ભિણીવ્યાકરણોક્તો જ્ઞેયઃ; તત્રાપ્રજાતાયાશ્ચેતિ ચકારાન્ન કેવલં પ્રજાતાયાઃ, અપ્રજાતાયા અપિ મક્કલ્લો ભવતિ, તથા ગર્ભાશયાચ્ચ્યુતગર્ભાયા યોનિદ્વારસક્તગર્ભાશયાશ્ચ રક્તં સ્રુતમન્તઃસ્થિતં પચ્યમાનં મક્કલ્લસઞ્જ્ઞં ભવતીતિ જ્ઞેયમ્| યોનિસંવૃતિઃ યોનિસઙ્કોચનમ્| યથોક્તાશ્ચાપ્યુપદ્રવા ઇતિ આક્ષેપકકાસશ્વાસભ્રમાદયો મૂઢગર્ભનિદાને પઠિતાઃ| ‘હન્યુઃ સ્ત્રિયં મૂઢગર્ભાં’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ| મૂઢગર્ભાં મૂઢગર્ભસહિતામ્||૧૩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

પાર્શ્વભઙ્ગાન્નવિદ્વેષશોફાતીસારપીડિતમ્ | વિરિક્તં પૂર્યમાણં ચ વર્જયેદુદરાર્દિતમ્ ||૧૪||

પાર્શ્વેત્યાદિ| પાર્શ્વો ભજ્યતેઽનેનેતિ પાર્શ્વભઙ્ગો વેદનાવિશેષઃ| વિરિક્તં પૂર્યમાણં ચેતિ વિરેચનદ્રવ્યૈર્બહુશો વિરિક્તં પુનઃ પૂર્યમાણમુદરાર્દિતં વર્જયેદિતિ||૧૪||

Adhikarana 13 (15-18) · Śloka 18

યસ્તામ્યતિ વિસઞ્જ્ઞશ્ચ શેતે નિપતિતોઽપિ વા | શીતાર્દિતોઽન્તરુષ્ણશ્ચ જ્વરેણ મ્રિયતે નરઃ ||૧૫|| યો હૃષ્ટરોમા રક્તાક્ષો હૃદિ સઙ્ઘાતશૂલવાન્ | નિત્યં વક્ત્રેણ ચોચ્છ્વસ્યાત્તં જ્વરો હન્તિ માનવમ્ ||૧૬|| હિક્કાશ્વાસપિપાસાર્તં મૂઢં વિભ્રાન્તલોચનમ્ | સન્તતોચ્છ્વાસિનં ક્ષીણં નરં ક્ષપયતિ જ્વરઃ ||૧૭|| આવિલાક્ષં પ્રતામ્યન્તં નિદ્રાયુક્તમતીવ ચ | ક્ષીણશોણિતમાંસં ચ નરં નાશયતિ જ્વરઃ ||૧૮||

કાયચિકિત્સાવ્યાધીનુપદ્રવૈરસાધ્યાન્ નિર્દિશન્નાહ- યસ્તામ્યતીત્યાદિ| યસ્તામ્યતિ મુહુર્મુહુર્મૂર્ચ્છાં ગચ્છતિ| વિસઞ્જ્ઞઃ શેતે સઞ્જ્ઞારહિતઃ સ્વપિતીત્યર્થઃ| નિપતિતોઽપિ વેતિ ‘સઞ્જ્ઞારહિતઃ’ ઇતિ શેષઃ| શીતાર્દિતો ‘બહિઃ’ ઇતિ શેષઃ| અન્તરુષ્ણશ્ચેતિ અન્તર્દાહયુક્તઃ| હૃષ્ટરોમા ઉદ્ધર્ષિતરોમા| હૃદિ સઙ્ઘાતશૂલવાનિતિ અષ્ઠીલાવત્સંહતવસ્તુશૂલવાનિત્યર્થઃ; અન્યે તુ મહાશૂલવાનિતિ મન્યન્તે| નિત્યં વક્ત્રેણ ચોચ્છ્વસ્યાદિતિ સર્વદા મુખેનોર્ધ્વં શ્વાસં કુર્યાદિત્યર્થઃ| તં જ્વરો હન્તિ માનવમિતિ તં માનવં જ્વરો હન્તિ વિનાશયતીત્યર્થઃ| હિક્કેત્યાદિ| મૂઢં વ્યામોહયુક્તમનસમ્| વિભ્રાન્તલોચનમુચ્ચલિતાક્ષમ્ | ક્ષપયતિ જ્વર ઇતિ ‘તત્ક્ષણાદેવ’ ઇતિ શેષઃ| આવિલાક્ષમિત્યાદિ| આવિલાક્ષમ્ ઓદનમણ્ડવદશ્રુપૂર્ણેક્ષણમ્| પ્રતામ્યન્તં પ્રકર્ષેણ મોહં ગચ્છન્તમ્| અતીવ ચેતિ અહર્નિશમિત્યર્થઃ| ઇત્થમ્ભૂતમાવિલાક્ષતાદ્યુપદ્રવસહિતં નરં નાશયતિ જ્વર ઇતિ સમ્બન્ધઃ||૧૫-૧૮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

શ્વાસશૂલપિપાસાર્તં ક્ષીણં જ્વરનિપીડિતમ્ | વિશેષેણ નરં વૃદ્ધમતીસારો વિનાશયેત્ ||૧૯||

અત્ર વિશેષેણ વૃદ્ધમિતિ અવૃદ્ધમપ્યેવમ્ભૂતં વિનાશયેત્, વૃદ્ધં પુનર્વિશેષેણાતિશયેનેત્યર્થઃ; ઇત્થમ્ભૂતં નરં શ્વાસાદ્યુપદ્રવસહિતમતિસારો વિનાશયેદિતિ સમ્બન્ધઃ| ‘ક્ષીણં જ્વરનિપીડિતમ્’ ઇત્યત્ર સ્થાને ‘ક્ષીણં બિમ્બિશીપીડિતં’ ઇતિ પઠન્તિ કેચિત્| અત્ર બિમ્બિશીશબ્દેન પ્રવાહિકોચ્યતે, ભેડેનાત્રોક્તં- ‘પ્રવાહિકામિતિ વિદુર્બિમ્બિશીં ત્વપરે બુધાઃ’- ઇતિ||૧૯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

શુક્લાક્ષમન્નદ્વેષ્ટારમૂર્ધ્વશ્વાસનિપીડિતમ્ | કૃચ્છ્રેણ બહુ મેહન્તં યક્ષ્મા હન્તીહ માનવમ્ ||૨૦||

કૃચ્છ્રેણ બહુમેહન્તમિતિ કૃચ્છ્રેણ કષ્ટેન, બહુ મેહન્તં ક્ષરન્તં, ‘મલં’ ઇતિ શેષઃ| એતેનાહારસ્યાતિશયમલીભાવઃ કથિતઃ, યસ્ય ચાતિશયમલો નિષ્પદ્યતે તસ્ય માંસરક્તક્ષયો ભવતિ, સ પુનરસાધ્યો ભવતિ, ઇત્થમ્ભૂતં નરં શુક્લાક્ષત્વાદ્યુપદ્રવસહિતં યક્ષ્મા હન્તીતિ સમ્બન્ધઃ| ઇહેતિ અસ્મિન્ શાસ્ત્રે||૨૦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

શ્વાસશૂલપિપાસાન્નવિદ્વેષગ્રન્થિમૂઢતાઃ | ભવન્તિ દુર્બલત્વં ચ ગુલ્મિનો મૃત્યુમેષ્યતઃ ||૨૧||

શ્વાસેત્યાદિ| ગ્રન્થિમૂઢતેતિ ગુલ્મસ્યાદર્શનમ્| એતે શ્વાસાદ્યુપદ્રવા ભવન્તિ, કસ્યેત્યાહ- ગુલ્મિનો મૃત્યુમેષ્યત ઇતિ|- ગુલ્મિનો ગુલ્મયુક્તસ્ય પુરુષસ્ય, મૃત્યું મરણમ્, એષ્યતો ગમિષ્યત ઇત્યર્થઃ||૨૧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

આધ્માતં બદ્ધનિષ્યન્દં છર્દિહિક્કાતૃડન્વિતમ્ | રુજાશ્વાસસમાવિષ્ટં વિદ્રધિર્નાશયેન્નરમ્ ||૨૨||

આધ્માતમિત્યાદિ| બદ્ધનિષ્યન્દં બદ્ધમૂત્રં રુદ્ધપૂયગતિકં વા| કાયચિકિત્સાયાં યદ્યપિ વિદ્રધિર્ન પઠિતઃ, તથાઽપીહ ગુલ્માનન્તરમુપદ્રવૈઃ સોઽપ્યસાધ્યો ભવતીતિ પઠિતઃ| સમાવિષ્ટમિતિ સહિતં નરં, વિદ્રધિર્નાશયેદિતિ સમ્બન્ધઃ||૨૨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

પાણ્ડુદન્તનખો યશ્ચ પાણ્ડુનેત્રશ્ચ માનવઃ | પાણ્ડુસઙ્ઘાતદર્શી ચ પાણ્ડુરોગી વિનશ્યતિ ||૨૩||

પાણ્ડ્વિત્યાદિ| પાણ્ડુ શબ્દેન શ્વેતત્વમભિદીયતે| દન્તનખયોઃ પાણ્ડુતાઽસ્થિગતદોષેણ, નેત્રપાણ્ડુતા પાણ્ડુસઙ્ઘાતદર્શિત્વં ચ મજ્જગતદોષેણ| પાણ્ડુસઙ્ઘાતદર્શી ચેતિ પાણ્ડૂનાં શ્વેતદ્રવ્યાણાં સઙ્ઘાતઃ સમૂહઃ, તં સર્વાસુ દિક્ષુ પશ્યતીત્યર્થઃ||૨૩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

લોહિતં છર્દયેદ્યસ્તુ બહુશો લોહિતેક્ષણઃ | રક્તાનાં ચ દિશાં દ્રષ્ટા રક્તપિત્તી વિનશ્યતિ ||૨૪||

લોહિતમિત્યાદિ| બહુશ ઇતિ બહુવારમ્| લોહિતેક્ષણ ઇતિ રક્તનેત્રઃ, એતચ્ચ પૂર્વવન્મજ્જગતદોષેણેતિ| રક્તાનાં ચ દિશાં દ્રષ્ટેતિ એતદપિ મજ્જગતદોષેણ| ‘રક્તાનાં ચ દિશાં દ્રષ્ટા’ ઇત્યત્ર કેચિત્ ‘લોહિતોદ્ગારદર્શી ચ’ ઇતિ પઠન્તિ| તત્રોદ્ગારેઽપિ લોહિતાગમત્વેન લોહિતોદ્ગારઃ, લોહિતદર્શિત્વં ચ મજ્જગતદોષેણૈવ, લોહિતં રક્તં ચ સર્વં વસ્તુ પશ્યતીત્યર્થઃ| ‘લોહિતોત્કરદર્શી’ ઇત્યન્યે પઠન્તિ; વ્યાખ્યાનયન્તિ ચ- લોહિતં સર્વં વસ્તુ પશ્યતીત્યર્થઃ| ‘લોહિતાકારદર્શી ચ’ ઇત્યપરે પઠન્તિ||૨૪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

અવાઙ્મુખસ્તૂન્મુખો વા ક્ષીણમાંસબલો નરઃ | જાગરિષ્ણુરસન્દેહમુન્માદેન વિનશ્યતિ ||૨૫||

અવાગિત્યાદિ|- અવાઙ્મુખસ્તુ અધોમુખઃ, ઉન્મુખો વેતિ ઊર્ધ્વમુખઃ| બલશબ્દેનાત્રોત્સાહઃ કથ્યતે| જાગરિષ્ણુઃ જાગરણશીલઃ| અન્યે ‘અવાઞ્ચી વાઽપ્યુદઞ્ચી વા’ ઇતિ પઠન્તિ, તત્રાપિ સ એવાર્થઃ||૨૫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

બહુશોઽપસ્મરન્તં તુ પ્રક્ષીણં ચલિતભ્રુવમ્ | નેત્રાભ્યાં ચ વિકુર્વાણમપસ્મારો વિનાશયેત્ ||૨૬||

બહુશ ઇત્યાદિ| બહુશો બહુવારાન્| અપસ્મરન્તમ્ અપસ્મારવેગવન્તમ્| પ્રક્ષીણં ‘પુરુષમ્’ ઇતિ શેષઃ| નેત્રાભ્યાં ચ વિકુર્વાણમિતિ નેત્રદ્વયં વિકૃતિયુક્તં કરોતીત્યર્થઃ| ઇત્થમ્ભૂતં પુરુષમપસ્મારવેગાદ્યુપદ્રવસહિતમપસ્મારો વિનાશયેદિતિ સમ્બન્ધઃ| ય એતે કાયચિકિત્સારોગોપદ્રવાસ્તે સમસ્તા એવાસાધ્યા ઇતિ જ્ઞેયાઃ||૨૬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 33

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાનેઽવારણીયો નામ ત્રયસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ ||૩૩||

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયાં સૂત્રસ્થાને ત્રયસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ||૩૩||