Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਵਾਰਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽवारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਾਰਣੀਯਮਿਤਿ ਵਾਰਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ, ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਾਰਣਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਅਵਾਰਣਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ, ਤਾਨਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯੋਵਾਰਣੀਯਃ; ਏਤੇਨਾਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧੀਨਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯੋਵਾਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਉਪਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤੁ ਯੇ ਜੁਸ੍ਟਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਵਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ | ਰਸਾਯਨਾਦ੍ਵਿਨਾ ਵਤ੍ਸ! ਤਾਨ੍ ਸ਼ਣ੍ਵੇਕਮਨਾ ਮਮ ||੩||
उपद्रवैस्तु ये जुष्टा व्याधयो यान्त्यवार्यताम् | रसायनाद्विना वत्स! तान् शृण्वेकमना मम ||३||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਦ੍ਰਵੈਰਿਤਿ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਜਘਨ੍ਯਕਾਲਜਾਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਸਜਤਿ ਸ ਤਨ੍ਮੂਲ ਏਵੋਪਦ੍ਰਵਸਞ੍ਜ੍ਞਃ; ਜਘਨ੍ਯਕਾਲਜਾਤ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਾਲਜਾਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ, ਤੇਨੇਦਮਵਧਾਰਯਤਿ- ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਰਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮਰਣਮਭਿਹਿਤਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਤੂਪਦ੍ਰਵੈਰਿਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਉਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਥਾਨੇ ਚਕਾਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਚਕਾਰਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸਣੇਰ੍ਥੇ, ਤੇਨੋਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਜੁਸ੍ਟਾਃ ਸਹਿਤਾਃ| ਰਸਾਯਨਾਦ੍ਵਿਨੇਤਿ ਰਸਾਯਨੇਨ ਹ੍ਯਸਾਧ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ| ਏਕਮਨਾਃ ਸਾਵਧਾਨਃ| ਮਮੇਤਿ ਮਮ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਤ੍| ‘ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤਾਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 5
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪ੍ਰਮੇਹਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਮਰ੍ਸ਼ੋ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍ | ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵੋਦਰਮਸ੍ਟਮਮ੍ ||੪|| ਅਸ੍ਟਾਵੇਤੇ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯੈਵ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾ ਮਹਾਗਦਾਃ |੫|
वातव्याधिः प्रमेहश्च कुष्ठमर्शो भगन्दरम् | अश्मरी मूढगर्भश्च तथैवोदरमष्टमम् ||४|| अष्टावेते प्रकृत्यैव दुश्चिकित्स्या महागदाः |५|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਂ ਮੂਲਵ੍ਯਾਧਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ ਮੂਲਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਤ੍ਰ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਭਿਪ੍ਰੇਤੋ ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍| ਅਸ੍ਟਾਵੇਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪੁਨਰਸ੍ਟਗ੍ਰਹਣਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਸਮਾਦਧਤਿ, ਤਤ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ| ਮਹਾਗਦਾ ਇਤਿ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮੇਸਾਮਿਤਿ| ‘ਅਸ੍ਟਾਵੇਤੇ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਦੁਸ੍ਤਰਾਃ ਸਦਾ’- ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪||-
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯਃ ਸ਼ੋਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਥਾ ||੫|| ਅਤੀਸਾਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਏਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੬||
प्राणमांसक्षयः शोषस्तृष्णा च्छर्दिर्ज्वरस्तथा ||५|| अतीसारश्च मूर्च्छा च हिक्का श्वासस्तथैव च | एतैरुपद्रवैर्जुष्टान् सर्वानेव विवर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਯੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਯੋ ਰੋਗਾਸ੍ਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਉਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯਕ੍ਸਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਤ੍ਰਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ੋਫਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਵਾਪਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਹੁਵਚਨਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾ ਜੁਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਤਸ੍ਣਾਸ਼ੋਸਵਮੀਜ੍ਵਰੈਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਹਿਕ੍ਕਾਭਿਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ|| ਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਿਸਜਾ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ’- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫-੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਸ਼ੂਨਂ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਚਂ ਭਗ੍ਨਂ ਕਮ੍ਪਾਧ੍ਮਾਨਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਨਰਂ ਰੁਜਾਰ੍ਤਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੭||
शूनं सुप्तत्वचं भग्नं कम्पाध्माननिपीडितम् | नरं रुजार्तमन्तश्च वातव्याधिर्विनाशयेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯਾਧਿਨਿਯਤਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਰਿਸ੍ਟਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੂਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਨਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਚਂ ਬਧਿਰਤ੍ਵਚਮ੍, ਭਗ੍ਨਂ ਵਾਤੇਨ ਤ੍ਰੁਟਿਤਮ੍| ਰੁਜਾਰ੍ਤਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰੁਜਾਰ੍ਤਂ ਗਮ੍ਭੀਰਵੇਦਨਾਪੀਡਿਤਂ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਨਰਂ ਰੁਜਾਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਰੁਜਾ ਤੋਦਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾ, ਅਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ੂਲਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਯਥੋਕ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਾਵਿਸ੍ਟਮਤਿਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਮੇਵ ਵਾ | ਪਿਡਕਾਪੀਡਿਤਂ ਗਾਢਂ ਪ੍ਰਮੇਹੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ ||੮||
यथोक्तोपद्रवाविष्टमतिप्रस्रुतमेव वा | पिडकापीडितं गाढं प्रमेहो हन्ति मानवम् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਯਥੋਕ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਾਵਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਮਕ੍ਸਿਕੋਪਸਰ੍ਪਣਾਦਯਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਣਾਂ, ਵਸਣਾਵਦਰਣਾਦਯਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ, ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਦਯੋ ਵਾਤਿਕਾਨਾਂ, ਤੈਰਾਵਿਸ੍ਟਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਨਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹੋ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਤਿਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਮਿਤਿ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਰਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਪਿਡਕਾਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਪਿਡਕਾਃ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਕਚ੍ਛਪਿਕਾਦਯਃ| ਗਾਢਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਾਙ੍ਗਂ ਚ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਤਸ੍ਵਰਮ੍ | ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਗੁਣਾਤੀਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਨ੍ਤੀਹ ਕੁਸ੍ਠਿਨਮ੍ ||੯||
प्रभिन्नप्रस्रुताङ्गं च रक्तनेत्रं हतस्वरम् | पञ्चकर्मगुणातीतं कुष्ठं हन्तीह कुष्ठिनम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਾਙ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਹਤਸ੍ਵਰਮਿਤਿ ਨਸ੍ਟਸ੍ਵਰਮ੍| ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਗੁਣਾਤੀਤਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਫਲਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਯਤਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਚਮਧਾਤ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਸ੍ਠਮੁਕ੍ਤਂ; ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਃ ਫਲਾਨਿ, ਤੇਭ੍ਯੋਤੀਤਮ੍; ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਅਸ੍ਥਿਗਤਕੁਸ੍ਠਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਭਿਰਪ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਂ ਕੁਸ੍ਠਿਨਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਹ ਰਸਾਦਿਧਾਤੂਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸਮੂਹਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ’ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮੁਭਯਤਃ ਸੇਵੇਤ; ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ੋਧਨਾਲੇਪਨਾਨਿ, ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸੋਭਿਧੀਯਤੇ; ਏਵਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮਾਂਸਮੇਦਸਾਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਮਿਤਿ| ਇਹੇਤਿ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਮਤਿਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ | ਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੧੦||
तृष्णारोचकशूलार्तमतिप्रस्रुतशोणितम् | शोफातीसारसंयुक्तमर्शोव्याधिर्विनाशयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਂ ਪੁਰੁਸਮਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕ੍ਰਿਮਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਵ ਚ | ਭਗਨ੍ਦਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੧||
वातमूत्रपुरीषाणि क्रिमयः शुक्रमेव च | भगन्दरात् प्रस्रवन्ति यस्य तं परिवर्जयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਪ੍ਰਸ਼ੂਨਨਾਭਿਵਸਣਂ ਰੁਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਰੁਗਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਕ੍ਸਪਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਿਕਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਾ ||੧੨||
प्रशूननाभिवृषणं रुद्धमूत्रं रुगन्वितम् | अश्मरी क्षपयत्याशु सिकता शर्करान्विता ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸ਼ੂਨਨਾਭੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਂ ਪੁਰੁਸਮਸ਼੍ਮਰੀ ਕ੍ਸਪਯਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਆਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍| ਸਿਕਤਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤੇਤਿ ਸਿਕਤਾ ਵਾਲੁਕਾ, ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਾ ਯਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤਯਾ ਸਹਿਤਾਸ਼੍ਮਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਗਰ੍ਭਕੋਸਪਰਾਸਙ੍ਗੋ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲੋ ਯੋਨਿਸਂਵਤਿਃ | ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭੇ ਯਥੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ||੧੩||
गर्भकोषपरासङ्गो मक्कल्लो योनिसंवृतिः | हन्यात् स्त्रियं मूढगर्भे यथोक्ताश्चाप्युपद्रवाः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਕੋਸਪਰਾਸਙ੍ਗਪ੍ਰਭਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਯੁਃ, ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ? ਮੂਢਗਰ੍ਭੇ; ਗਰ੍ਭਕੋਸਪਰਾਸਙ੍ਗ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਪਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ ਆਸਙ੍ਗੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਨਿਰੋਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਥਾਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗੋ ਨਿਰੋਧ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ‘ਪਰਾਸਙ੍ਗ’ ਇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ | ਮਕ੍ਕਲ੍ਲ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵ੍ਯਾਕਰਣੋਕ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਃ, ਅਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾ ਅਪਿ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਗਰ੍ਭਾਯਾ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਸਕ੍ਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰੁਤਮਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਂ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯੋਨਿਸਂਵਤਿਃ ਯੋਨਿਸਙ੍ਕੋਚਨਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ ਆਕ੍ਸੇਪਕਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਭ੍ਰਮਾਦਯੋ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨੇ ਪਠਿਤਾਃ| ‘ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸਹਿਤਾਮ੍||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭਙ੍ਗਾਨ੍ਨਵਿਦ੍ਵੇਸਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਪੀਡਿਤਮ੍ | ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦੁਦਰਾਰ੍ਦਿਤਮ੍ ||੧੪||
पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोफातीसारपीडितम् | विरिक्तं पूर्यमाणं च वर्जयेदुदरार्दितम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋ ਭਜ੍ਯਤੇਨੇਨੇਤਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭਙ੍ਗੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਂ ਚੇਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਮੁਦਰਾਰ੍ਦਿਤਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ||੧੪||
Adhikarana 13 (15-18) · Śloka 18
ਯਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਤੇ ਨਿਪਤਿਤੋਪਿ ਵਾ | ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦਿਤੋਨ੍ਤਰੁਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰੇਣ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰਃ ||੧੫|| ਯੋ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸੋ ਹਦਿ ਸਙ੍ਘਾਤਸ਼ੂਲਵਾਨ੍ | ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ ||੧੬|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਂ ਮੂਢਂ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਲੋਚਨਮ੍ | ਸਨ੍ਤਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਿਨਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਨਰਂ ਕ੍ਸਪਯਤਿ ਜ੍ਵਰਃ ||੧੭|| ਆਵਿਲਾਕ੍ਸਂ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤਮਤੀਵ ਚ | ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੋਣਿਤਮਾਂਸਂ ਚ ਨਰਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਜ੍ਵਰਃ ||੧੮||
यस्ताम्यति विसञ्ज्ञश्च शेते निपतितोऽपि वा | शीतार्दितोऽन्तरुष्णश्च ज्वरेण म्रियते नरः ||१५|| यो हृष्टरोमा रक्ताक्षो हृदि सङ्घातशूलवान् | नित्यं वक्त्रेण चोच्छ्वस्यात्तं ज्वरो हन्ति मानवम् ||१६|| हिक्काश्वासपिपासार्तं मूढं विभ्रान्तलोचनम् | सन्ततोच्छ्वासिनं क्षीणं नरं क्षपयति ज्वरः ||१७|| आविलाक्षं प्रताम्यन्तं निद्रायुक्तमतीव च | क्षीणशोणितमांसं च नरं नाशयति ज्वरः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵ੍ਯਾਧੀਨੁਪਦ੍ਰਵੈਰਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸ਼ੇਤੇ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਰਹਿਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਪਤਿਤੋਪਿ ਵੇਤਿ ‘ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਰਹਿਤਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦਿਤੋ ‘ਬਹਿਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਤਰੁਸ੍ਣਸ਼੍ਚੇਤਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਯੁਕ੍ਤਃ| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਿਤਰੋਮਾ| ਹਦਿ ਸਙ੍ਘਾਤਸ਼ੂਲਵਾਨਿਤਿ ਅਸ੍ਠੀਲਾਵਤ੍ਸਂਹਤਵਸ੍ਤੁਸ਼ੂਲਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਹਾਸ਼ੂਲਵਾਨਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੁਖੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਂ ਜ੍ਵਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮਿਤਿ ਤਂ ਮਾਨਵਂ ਜ੍ਵਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਿਕ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਢਂ ਵ੍ਯਾਮੋਹਯੁਕ੍ਤਮਨਸਮ੍| ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਲੋਚਨਮੁਚ੍ਚਲਿਤਾਕ੍ਸਮ੍ | ਕ੍ਸਪਯਤਿ ਜ੍ਵਰ ਇਤਿ ‘ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਆਵਿਲਾਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਿਲਾਕ੍ਸਮ੍ ਓਦਨਮਣ੍ਡਵਦਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣੇਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮ੍| ਅਤੀਵ ਚੇਤਿ ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਮਾਵਿਲਾਕ੍ਸਤਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਂ ਨਰਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਜ੍ਵਰ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੫-੧੮||
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੂਲਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਜ੍ਵਰਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਰਂ ਵਦ੍ਧਮਤੀਸਾਰੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੧੯||
श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् | विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਦ੍ਧਮਿਤਿ ਅਵਦ੍ਧਮਪ੍ਯੇਵਮ੍ਭੂਤਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍, ਵਦ੍ਧਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਂ ਨਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਮਤਿਸਾਰੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ‘ਕ੍ਸੀਣਂ ਜ੍ਵਰਨਿਪੀਡਿਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਕ੍ਸੀਣਂ ਬਿਮ੍ਬਿਸ਼ੀਪੀਡਿਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਬਿਮ੍ਬਿਸ਼ੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕੋਚ੍ਯਤੇ, ਭੇਡੇਨਾਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ- ‘ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮਿਤਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬਿਮ੍ਬਿਸ਼ੀਂ ਤ੍ਵਪਰੇ ਬੁਧਾਃ’- ਇਤਿ||੧੯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਮਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਬਹੁ ਮੇਹਨ੍ਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਹਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਵਮ੍ ||੨੦||
शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहु मेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਬਹੁਮੇਹਨ੍ਤਮਿਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕਸ੍ਟੇਨ, ਬਹੁ ਮੇਹਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਰਨ੍ਤਂ, ‘ਮਲਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਤੇਨਾਹਾਰਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਮਲੀਭਾਵਃ ਕਥਿਤਃ, ਯਸ੍ਯ ਚਾਤਿਸ਼ਯਮਲੋ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋ ਭਵਤਿ, ਸ ਪੁਨਰਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਂ ਨਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਤ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਇਹੇਤਿ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ||੨੦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੂਲਪਿਪਾਸਾਨ੍ਨਵਿਦ੍ਵੇਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੂਢਤਾਃ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਤ੍ਵਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮਿਨੋ ਮਤ੍ਯੁਮੇਸ੍ਯਤਃ ||੨੧||
श्वासशूलपिपासान्नविद्वेषग्रन्थिमूढताः | भवन्ति दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मृत्युमेष्यतः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਵਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੂਢਤੇਤਿ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਏਤੇ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹ- ਗੁਲ੍ਮਿਨੋ ਮਤ੍ਯੁਮੇਸ੍ਯਤ ਇਤਿ|- ਗੁਲ੍ਮਿਨੋ ਗੁਲ੍ਮਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਮਤ੍ਯੁਂ ਮਰਣਮ੍, ਏਸ੍ਯਤੋ ਗਮਿਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ਆਧ੍ਮਾਤਂ ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਂ ਛਰ੍ਦਿਹਿਕ੍ਕਾਤਡਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਰੁਜਾਸ਼੍ਵਾਸਸਮਾਵਿਸ੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਨਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ ||੨੨||
आध्मातं बद्धनिष्यन्दं छर्दिहिक्कातृडन्वितम् | रुजाश्वाससमाविष्टं विद्रधिर्नाशयेन्नरम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਆਧ੍ਮਾਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਰੁਦ੍ਧਪੂਯਗਤਿਕਂ ਵਾ| ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਨ ਪਠਿਤਃ, ਤਥਾਪੀਹ ਗੁਲ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਮੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ਸੋਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪਠਿਤਃ| ਸਮਾਵਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਸਹਿਤਂ ਨਰਂ, ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੨੨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
ਪਾਣ੍ਡੁਦਨ੍ਤਨਖੋ ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ | ਪਾਣ੍ਡੁਸਙ੍ਘਾਤਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੩||
पाण्डुदन्तनखो यश्च पाण्डुनेत्रश्च मानवः | पाण्डुसङ्घातदर्शी च पाण्डुरोगी विनश्यति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਣ੍ਡੁ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਮਭਿਦੀਯਤੇ| ਦਨ੍ਤਨਖਯੋਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਸ੍ਥਿਗਤਦੋਸੇਣ, ਨੇਤ੍ਰਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਸਙ੍ਘਾਤਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਚ ਮਜ੍ਜਗਤਦੋਸੇਣ| ਪਾਣ੍ਡੁਸਙ੍ਘਾਤਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚੇਤਿ ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਙ੍ਘਾਤਃ ਸਮੂਹਃ, ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸੁ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
ਲੋਹਿਤਂ ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਬਹੁਸ਼ੋ ਲੋਹਿਤੇਕ੍ਸਣਃ | ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਦਿਸ਼ਾਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੪||
लोहितं छर्दयेद्यस्तु बहुशो लोहितेक्षणः | रक्तानां च दिशां द्रष्टा रक्तपित्ती विनश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਲੋਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਸ਼ ਇਤਿ ਬਹੁਵਾਰਮ੍| ਲੋਹਿਤੇਕ੍ਸਣ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਃ, ਏਤਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਜ੍ਜਗਤਦੋਸੇਣੇਤਿ| ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਦਿਸ਼ਾਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟੇਤਿ ਏਤਦਪਿ ਮਜ੍ਜਗਤਦੋਸੇਣ| ‘ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਦਿਸ਼ਾਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਲੋਹਿਤੋਦ੍ਗਾਰਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰੋਦ੍ਗਾਰੇਪਿ ਲੋਹਿਤਾਗਮਤ੍ਵੇਨ ਲੋਹਿਤੋਦ੍ਗਾਰਃ, ਲੋਹਿਤਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਚ ਮਜ੍ਜਗਤਦੋਸੇਣੈਵ, ਲੋਹਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਲੋਹਿਤੋਤ੍ਕਰਦਰ੍ਸ਼ੀ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਲੋਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਲੋਹਿਤਾਕਾਰਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੪||
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ਅਵਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਤੂਨ੍ਮੁਖੋ ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲੋ ਨਰਃ | ਜਾਗਰਿਸ੍ਣੁਰਸਨ੍ਦੇਹਮੁਨ੍ਮਾਦੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੫||
अवाङ्मुखस्तून्मुखो वा क्षीणमांसबलो नरः | जागरिष्णुरसन्देहमुन्मादेन विनश्यति ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਵਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁ ਅਧੋਮੁਖਃ, ਉਨ੍ਮੁਖੋ ਵੇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਃ| ਬਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਃ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਜਾਗਰਿਸ੍ਣੁਃ ਜਾਗਰਣਸ਼ੀਲਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਅਵਾਞ੍ਚੀ ਵਾਪ੍ਯੁਦਞ੍ਚੀ ਵਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੨੫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ਬਹੁਸ਼ੋਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਂ ਚਲਿਤਭ੍ਰੁਵਮ੍ | ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਮਪਸ੍ਮਾਰੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੨੬||
बहुशोऽपस्मरन्तं तु प्रक्षीणं चलितभ्रुवम् | नेत्राभ्यां च विकुर्वाणमपस्मारो विनाशयेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੁਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਹੁਵਾਰਾਨ੍| ਅਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਵਨ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਂ ‘ਪੁਰੁਸਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਮਿਤਿ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਵਿਕਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਂ ਪੁਰੁਸਮਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸਹਿਤਮਪਸ੍ਮਾਰੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯ ਏਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰੋਗੋਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਾ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੨੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 33
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਵਾਰਣੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽवारणीयो नाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੩||