Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो भूमिप्रविभागीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ഭൂമേഃ പ്രകൃഷ്ടോ വിഭാഗോ ഭൂമിപ്രവിഭാഗഃ, ഭൂമിപ്രവിഭാഗാര്ഥോऽധ്യായോ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയഃ| പൂര്വാധ്യായേ ഭൂമിപരീക്ഷാ ഭൂതകാര്യൈഃ ശീതോഷ്ണവര്ഷാദിഭിസ്തഥാ പര്വതവൃക്ഷാദിഭിഃ കൃതാ, ഇഹ ത്വധ്യായേ ഭൂതഗുണൈരേവ പരീക്ഷാ കര്തവ്യേതി| കേചിദത്രാന്തരാലേ മിശ്രകാധ്യായം പഠന്തി; തന്ന, പൂര്വാചാര്യൈരപഠിതത്വാത്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ശ്വഭ്രശര്കരാശ്മവിഷമവല്മീകശ്മശാനാഘാതനദേവതായതനസികതാഭിരനുപഹതാമനൂഷരാമഭങ്ഗുരാമദൂരോദകാം സ്നിഗ്ധാം പ്രരോഹവതീം മൃദ്വീം സ്ഥിരാം സമാം കൃഷ്ണാം ഗൌരീം ലോഹിതാം വാ ഭൂമിമൌഷധഗ്രഹണായ പരീക്ഷേത |
തസ്യാം ജാതമപി കൃമിവിഷശസ്ത്രാതപപവനദഹനതോയസമ്ബാധമാര്ഗൈരനുപഹതമേകരസം പുഷ്ടം പൃഥ്വവഗാഢമൂലമുദീച്യാം ചൌഷധമാദദീതേത്യേഷ ഭൂമിപരീക്ഷാവിശേഷഃ സാമാന്യഃ ||൩||
View original
श्वभ्रशर्कराश्मविषमवल्मीकश्मशानाघातनदेवतायतनसिकताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूरोदकां स्निग्धां प्ररोहवतीं मृद्वीं स्थिरां समां कृष्णां गौरीं लोहितां वा भूमिमौषधग्रहणाय परीक्षेत |
तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रातपपवनदहनतोयसम्बाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृथ्ववगाढमूलमुदीच्यां चौषधमाददीतेत्येष भूमिपरीक्षाविशेषः सामान्यः ||३||
സ ഭൂമിവിഭാഗോ ദ്വിവിധഃ- സാമാന്യോ വിശിഷ്ടശ്ച| തത്ര പ്രഥമം സാമാന്യമേവ ഭൂമിവിഭാഗമാഹ- ശ്വഭ്രേത്യാദി| അനുപഹതാമിതി ശ്വഭ്രാദിഭിഃ സികതാന്തൈഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ശ്വഭ്രശര്കരാശ്മഭിര്വിഷമോ നിമ്നോന്നതഃ, തേനാനുപഹതാമിതി സമ്ബന്ധഃ| ശ്വഭ്രം ബിലം; ശര്കരാ പക്വഭാണ്ഡസൂക്ഷ്മഖണ്ഡം ശര്കരേതി ലോകേ; അശ്മാ പാഷാണഃ; വല്മീകേതി, നനു വല്മീകമൂര്ധന്യേവ ശ്വേതകപോതീ ഗൃഹ്യതേ, തത് കഥം വല്മീകജാതൌഷധിനിഷേധഃ? സത്യമ്, ആശീവിഷവിഷൈസ്തസ്യാ ദിവ്യൌഷധേര്വീര്യം ന ഹന്യതേ, അഥവാ തത്രൈവ സാ വിശേഷേണ വീര്യവതീ ഭവതിത്യദോഷഃ; ശ്മശാനം മൃതമര്ത്യദാഹസ്ഥാനമ്; ആഘാതനം വധസ്ഥാനം; സികതാ വാലുകാ; അനുപഹതാമ്; അനുപദ്രുതാമ്; അനൂഷരാമ് ഊഷരവര്ജിതാമ്; അഭങ്ഗുരാം രാജിരഹിതാം; അദൂരോദകത്വേന സാധാരണത്വമുക്തം; സ്നിഗ്ധാം ചിക്കണാം; പ്രരോഹവതീം ബീജാങ്കുരജനനീം; മൃദ്വീം കോമലാം; അസ്ഥിരാം വാതതോയാദിഭിരചലിതമൃത്തികാമ്; സമാമ് അനിമ്നോന്നതാം; ഗൌരീം സുവര്ണവര്ണാം; ഔഷധഗ്രഹണായേതി ഔഷധഗ്രഹണാര്ഥമ്| ന കേവലം ഭൂമിഗുണൈരേവ ഭേഷജാനി വിഭജനീയാനി, കിം തര്ഹി സ്വദോഷഗുണൈരപീതി ദര്ശയന്നാഹ- തസ്യാം ജാതമിത്യാദി| ക്രിമ്യാദിഭിഃ സമ്ബാധമാര്ഗാന്തൈഃ സഹ പ്രത്യേകമനുപഹതശബ്ദഃ സമ്ബധ്യതേ; സമ്ബാധഃ സങ്കടഃ| ഏകരസമ് ഉത്കൃഷ്ടരസമ്| പൃഥ്വവഗാഢമൂലം ചേതി പൃഥു പൃഥുവല്കലം, അവഗാഢമൂലം ഭൂമ്യന്തഃസ്ഥിതം മൂലം യസ്യ തത്തഥാ; ചകാരാദനുപഹതപ്രശസ്തമൂലത്വം ച സമുച്ചീയതേ| ഉദീച്യാമിതി ഉത്തരസ്യാം ദിശി, ഏതേനോത്തരാഭിമുഖോ ഭൂത്വാ ഗൃഹ്ണീയാദിത്യര്ഥഃ വിശേഷോ ഭേദഃ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
വിശേഷതസ്തു തത്ര, അശ്മവതീ സ്ഥിരാ ഗുര്വീ ശ്യാമാ കൃഷ്ണാ വാ സ്ഥൂലവൃക്ഷശസ്യപ്രായാ സ്വഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; സ്നിഗ്ധാ ശീതലാऽऽസന്നോദകാ സ്നിഗ്ധശസ്യതൃണകോമലവൃക്ഷപ്രായാ ശുക്ലാऽമ്ബുഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; നാനാവര്ണാ ലഘ്വശ്മവതീ പ്രവിരലാല്പപാണ്ഡുവൃക്ഷപ്രരോഹാऽഗ്നിഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; രൂക്ഷാ ഭസ്മരാസഭവര്ണാ തനുവൃക്ഷാല്പരസകോടരവൃക്ഷപ്രായാऽനിലഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; മൃദ്വീ സമാ ശ്വഭ്രവത്യവ്യക്തരസജലാ സര്വതോऽസാരവൃക്ഷാ മഹാപര്വതവൃക്ഷപ്രായാ ശ്യാമാ ചാകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠാ ||൪||
View original
विशेषतस्तु तत्र, अश्मवती स्थिरा गुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा; स्निग्धा शीतलाऽऽसन्नोदका स्निग्धशस्यतृणकोमलवृक्षप्राया शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा; नानावर्णा लघ्वश्मवती प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्षप्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा; रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुवृक्षाल्परसकोटरवृक्षप्रायाऽनिलगुणभूयिष्ठा; मृद्वी समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला सर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाशगुणभूयिष्ठा ||४||
സാമാന്യഭൂമേര്ഗുണം പ്രദര്ശ്യ വിശിഷ്ടം പ്രതിഭൂതം ഗുണം നിര്ദിശന്നാഹ- വിശേഷതസ്ത്വിത്യാദി| സ്വഗുണഭൂയിഷ്ഠേത്യര്ഥഃ| തനുവൃക്ഷാ ഹ്രസ്വവൃക്ഷേത്യര്ഥഃ| അസ്യ പാഞ്ചഭൌതികവിശേഷഗുണകഥനസ്യായമഭിപ്രായഃ- പൃഥിവ്യാദ്യുത്കടത്വേന ദ്രവ്യാണാം സ്വസ്യാം സ്വസ്യാം ഭൂമൌ ജാതം ഗ്രാഹ്യമ്, ഏവം ബലവത്തരാണ്യൌഷധാനി ഭവന്തി||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
അത്ര കേചിദാഹുരാചാര്യാഃ- പ്രാവൃഡ്വര്ഷാശരദ്ധേമന്തവസന്തഗ്രീഷ്മേഷു യഥാസങ്ഖ്യം മൂലപത്രത്വക്ക്ഷീരസാരഫലാന്യാദദീതേതി; തത്തു ന സമ്യക്, സൌമ്യാഗ്നേയത്വാജ്ജഗതഃ |
സൌമ്യാന്യൌഷധാനി സൌമ്യേഷ്വൃതുഷ്വാദദീത, ആഗ്നേയാന്യാഗ്നേയേഷു; ഏവമവ്യാപന്നഗുണാനി ഭവന്തി |
സൌമ്യാന്യൌഷധ്മനി സൌമ്യേഷ്വൃതുഷു ഗൃഹീതാനി സോമഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം ഭൂമൌ ജാതാന്യതിമധുരസ്നിഗ്ധശീതാനി ജായന്തേ |
ഏതേന ശേഷം വ്യാഖ്യാതമ് ||൫||
View original
अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः |
सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति |
सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते |
एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||
സൌമ്യേഷു വര്ഷാഹേമന്തശിശിരേഷ്വിത്യര്ഥഃ| ആഗ്നേയേഷു ശരദ്വസന്തഗ്രീഷ്മേഷു| ആത്യയികേ കാര്യേ പുനഃ പൂര്വാഹ്ണാദിഷു വസന്താദിഷു യഥായഥമൌഷധാന്യാദദീത| അയമഭിപ്രായഃ- ആഗ്നേയാന്യൌഷധാന്യാഗ്നേയേഷു ഋതുഷു ഗൃഹീതാന്യാഗ്നേയഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം ഭൂമാവതികടുരൂക്ഷോഷ്ണാനി ജായന്ത ഇതി||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര പൃഥിവ്യമ്ബുഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം ഭൂമൌ ജാതാനി വിരേചനദ്രവ്യാണ്യാദദീത , അഗ്ന്യാകാശമാരുതഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം വമനദ്രവ്യാണി, ഉഭയഗുണഭൂയിഷ്ഠായാമുഭയതോഭാഗാനി, ആകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം സംശമനാനി, ഏവം ബലവത്തരാണി ഭവന്തി ||൬||
View original
तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातानि विरेचनद्रव्याण्याददीत , अग्न्याकाशमारुतगुणभूयिष्ठायां वमनद्रव्याणि, उभयगुणभूयिष्ठायामुभयतोभागानि, आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनानि, एवं बलवत्तराणि भवन्ति ||६||
വമനാദിദ്രവ്യാണി കീദൃശായാം ഭൂമൌ ഗ്രഹീതവ്യാനീത്യാഹ- തത്രേത്യാദി| സംശമനാനീതി യദ്ദ്രവ്യം ന വാമയതി ന വിരേചയതി വ്യാധിനാ സഹൈകീഭൂയ തത്സ്ഥമേവ വ്യാധിമുപശമയതി തത് സംശമനമുച്യതേ||൬||
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
സര്വാണ്യേവ ചാഭിനവാനി, അന്യത്ര മധുഘൃതഗുഡപിപ്പലീവിഡങ്ഗേഭ്യഃ ||൭||
വിഡങ്ഗം പിപ്പലീ ക്ഷൌദ്രം സര്പിശ്ചാപ്യനവം ഹിതമ് |
ശേഷമന്യത്വഭിനവം ഗൃഹ്ണീയാദ്ദോഷവര്ജിതമ് ||൮||
(സര്വാണ്യേവ സക്ഷീരാണി വീര്യവന്തി;) തേഷാമസമ്പത്താവതിക്രാന്തസംവത്സരാണ്യാദദീതേതി ||൯||
View original
सर्वाण्येव चाभिनवानि, अन्यत्र मधुघृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः ||७||
विडङ्गं पिप्पली क्षौद्रं सर्पिश्चाप्यनवं हितम् |
शेषमन्यत्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम् ||८||
(सर्वाण्येव सक्षीराणि वीर्यवन्ति;) तेषामसम्पत्तावतिक्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति ||९||
സര്വാണീത്യാദി| സര്വാണ്യേവ ചാഭിനവാനി ‘ബലവത്തരാണീ’ ഇത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ| അഭിനവമത്ര പരിണതികാലാനന്തരത്വമഭിപ്രേതം, ന പുനര്ജന്മനവത്വമ്| ഏതസ്യൈവാപവാദസൂത്രം ദര്ശയന്നാഹ- അന്യത്രേത്യാദി| ദോഷവര്ജിതമിതി ക്രിമിവിഷശസ്ത്രാദ്യുപഘാതാദിദോഷൈസ്ത്യക്തമ്| അത്രാന്തരേ വൃദ്ധൈഃ പഠിതഃ പാഠഃ- സര്വാണീത്യാദി| തത്ര സക്ഷീരാണി സരസാനീത്യര്ഥഃ| മധ്വാദീനി യഥോക്താനി യദാ ന പ്രാപ്യന്തേ തദാ കിം കര്തവ്യമിത്യാഹ- തേഷാമിത്യാദി | തേഷാം മധുഘൃതാദീനാമ് അസമ്പത്തൌ അത്യന്തപുരാണാനാമപ്രാപ്തൌ||൭-൯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ഭവന്തി ചാത്ര- ഗോപാലാസ്താപസാ വ്യാധാ യേ ചാന്യേ വനചാരിണഃ |
മൂലാഹാരാശ്ച യേ തേഭ്യോ ഭേഷജവ്യക്തിരിഷ്യതേ ||൧൦||
View original
भवन्ति चात्र- गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वनचारिणः |
मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते ||१०||
കുതഃ പുനര്ഭേഷജാനി ജ്ഞാതവ്യാനീത്യാഹ- ഗോപാലാ ഇത്യാദി| ഗോപാലാ ഗോമഹിഷ്യജാദിപാലകാഃ പ്രോച്യന്തേ, താപസാഃ തപസ്വിനോ ജടാധാരിപ്രഭൃതയഃ, വ്യാധാ വാഗുരികാദയഃ, വനചാരിണോ മ്ലേച്ഛാദയഃ||൧൦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
സര്വാവയവസാധ്യേഷു പലാശലവണാദിഷു |
വ്യവസ്ഥിതോ ന കാലോऽസ്തി തത്ര സര്വോ വിധീയതേ ||൧൧||
View original
सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु |
व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते ||११||
തത്ര കേചിദാഹുരാചാര്യാഃ പ്രാവൃഡ്വര്ഷാശരദ്ധേമന്തേത്യാദി ഗദ്യേന വ്യഭിചാര്യ, ശ്ലോകൈര്വ്യാഭിചാരയിതുമാഹ- സര്വാവയവസാധ്യേഷ്വിത്യാദി| സര്വാവയവസാധ്യേഷു അശേഷമൂലാദ്യവയവഗ്രാഹ്യേഷു യോഗേഷ്വിത്യര്ഥഃ| പലാശലവണാദിഷു പത്രലവണാദിഷു; പത്രലവണയോഗശ്ച വാതവ്യാധിപഠിതോ ജ്ഞേയഃ| തത്ര സര്വോ വിധീയത ഇതി തത്ര തേഷു പത്രലവണാദിയോഗേഷു, സര്വഃ സമസ്തോऽപി കാലഃ പ്രാവൃഡാദിര്വിധീയതേ കഥ്യത ഇത്യര്ഥഃ| ഏതേന സര്വസ്മിന്നപി കാലേ മേലാപകഃ ക്രിയത ഇത്യര്ഥഃ||൧൧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ഗന്ധവര്ണരസോപേതാ ഷഡ്വിധാ ഭൂമിരിഷ്യതേ |
തസ്മാദ്ഭൂമിസ്വഭാവേന ബീജിനഃ ഷഡ്രസായുതാഃ ||൧൨||
View original
गन्धवर्णरसोपेता षड्विधा भूमिरिष्यते |
तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः ||१२||
യേന ച ഹേതുനാ സ്വഗുണപരിത്യാഗസ്തമാഹ- ഗന്ധേത്യാദി| ഗന്ധവര്ണരസോപേതേതി ലുപ്താദിശബ്ദനിര്ദേശാദ് ഗന്ധവര്ണരസസ്പര്ശശബ്ദോപേതാ കഥിതാ| ഷഡ്വിധാ പഞ്ചഭൂതാത്മികാ സര്വലക്ഷണാ ച| ബീജിനോ വൃക്ഷാദയഃ| തേ ച ഭൂമിസ്വഭാവേന യുതാഃ ഷഡ്രസോപേതാ ഭവന്തി; അഥവാ ഏതേ ഷഡ്രസാ ഭൂമിസ്വഭാവേന യുതാ മിലിതാഃ സന്തോ ബീജിനോ ഭവന്തി വൃക്ഷാദിരൂപാ ഭവന്തീത്യര്ഥഃ||൧൨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
അവ്യക്തഃ കില തോയസ്യ രസോ നിശ്ചയനിശ്ചിതഃ |
രസഃ സ ഏവ ചാവ്യക്തോ വ്യക്തോ ഭൂമിരസാദ്ഭവേത് ||൧൩||
View original
अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चयनिश्चितः |
रसः स एव चाव्यक्तो व्यक्तो भूमिरसाद्भवेत् ||१३||
യദി ദ്രവ്യാണാം പരിണാമവിശേഷേണ മധുരാദിരസതാ തത്കഥമുച്യതേ ആപ്യോ രസ ഇത്യാഹ- അവ്യക്ത ഇത്യാദി| അവ്യക്ത ഇതി മധുരാദിഭാവേനാപരിസ്ഫുട ഇത്യര്ഥഃ| കില അവധാരണേ| നിശ്ചയനിശ്ചിതോ രസോऽസ്തീത്യര്ഥഃ| യദ്യേവം മധുരാദിഭേദാനുപപത്തിരിത്യത ആഹ- രസഃ സ ഏവേത്യാദി| സ ഏവാവ്യക്തോ രസോ വ്യക്തോ ഭവതി മധുരാദിഭാവം യാതി| കസ്മാത്? ഭൂമിരസാദിതി സമ്ബന്ധഃ||൧൩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
സര്വലക്ഷണസമ്പന്നാ ഭൂമിഃ സാധാരണാ സ്മൃതാ |
ദ്രവ്യാണി യത്ര തത്രൈവ തദ്ഗുണാനി വിശേഷതഃ ||൧൪||
View original
सर्वलक्षणसम्पन्ना भूमिः साधारणा स्मृता |
द्रव्याणि यत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः ||१४||
ഭൂമിദ്രവ്യയോഃ സാധാരണയോഃ കാരണമാഹ- സര്വേത്യാദി| സര്വലക്ഷണസമ്പന്നേതി പൃഥിവ്യാദിപഞ്ചമഹാഭൂതലക്ഷണയുക്തേത്യര്ഥഃ| തദ്ഗുണാനി സാധാരണാനി ദ്രവ്യാണീത്യര്ഥഃ||൧൪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
വിഗന്ധേനാപരാമൃഷ്ടമവിപന്നം രസാദിഭിഃ |
നവം ദ്രവ്യം പുരാണം വാ ഗ്രാഹ്യമേവം വിനിര്ദിശേത് ||൧൫||
View original
विगन्धेनापरामृष्टमविपन्नं रसादिभिः |
नवं द्रव्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवं विनिर्दिशेत् ||१५||
നവം പുരാണം വാ കീദൃശം ദ്രവ്യം ഗൃഹ്യത ഇത്യാഹ- വിഗന്ധേനേത്യാദി| വിഗന്ധേനാപരാമൃഷ്ടമിതി വിരോധിനാ ഗന്ധേനാസ്പൃഷ്ടമിത്യര്ഥഃ| അവിപന്നം രസാദിഭിരിതി അക്ഷീണം രസാദിഭിരിത്യര്ഥഃ||൧൫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ജങ്ഗമാനാം വയഃസ്ഥാനാം രക്തരോമനഖാദികമ് |
ക്ഷീരമൂത്രപുരീഷാണി ജീര്ണാഹാരേഷു സംഹരേത് ||൧൬||
View original
जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् |
क्षीरमूत्रपुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत् ||१६||
സ്ഥാവരാണി നിയമ്യ ജങ്ഗമാനി നിയന്തുമാഹ- ജങ്ഗമാനാമിത്യാദി| വയഃസ്ഥാനാമിതി തരുണാനാം, ന ബാലവൃദ്ധാനാമിത്യര്ഥഃ||൧൬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
പ്ലോതമൃദ്ഭാണ്ഡഫലകശങ്കുവിന്യസ്തഭേഷജമ് |
പ്രശസ്തായാം ദിശി ശുചൌ ഭേഷജാഗാരമിഷ്യതേ ||൧൭||
View original
प्लोतमृद्भाण्डफलकशङ्कुविन्यस्तभेषजम् |
प्रशस्तायां दिशि शुचौ भेषजागारमिष्यते ||१७||
ഗൃഹീതൌഷധസ്ഥാപനോപായം ദര്ശയന്നാഹ- പ്ലോതേത്യാദി| പ്ലോതഃ; കര്പടഃ| മൃദ്ഭാണ്ഡം മൃത്തികാപാത്രം, ഫലകം പട്ടകം, ശങ്കുഃ കീലകഃ ഏതേഷു പ്ലോതാദിഷു വിന്യസ്തം ഘൃതമൌഷധം യസ്മിന് ഗൃഹേ തദ്ഭേഷജാഗാരം ഭേഷജഗൃഹമിഷ്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| പ്രശസ്തായാം പൂര്വസ്യാമുത്തരസ്യാം വാ| ശുചൌ ദേശേ| ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയാധ്യായേ നിബന്ധേഷു വ്യത്യയേന പാഠോ ദൃശ്യതേ; അസ്മാഭിസ്തു വൃദ്ധക്രമരീത്യൈവ പാഠോ ലിഖിത ഇതി| സര്വാവയവസാധ്യേഷ്വിത്യാദി യാവന്നവം ദ്രവ്യം പുരാണം വേതി പാഠം കേചിദാചാര്യാ ന പഠന്തി||൧൭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 36
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയോ നാമ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने भूमिप्रविभागीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः ||३६||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ണ)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുത വ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൬||