Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो भूमिप्रविभागीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
36. bhūmipravibhāgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ശ്വഭ്രശര്കരാശ്മവിഷമവല്മീകശ്മശാനാഘാതനദേവതായതനസികതാഭിരനുപഹതാമനൂഷരാമഭങ്ഗുരാമദൂരോദകാം സ്നിഗ്ധാം പ്രരോഹവതീം മൃദ്വീം സ്ഥിരാം സമാം കൃഷ്ണാം ഗൌരീം ലോഹിതാം വാ ഭൂമിമൌഷധഗ്രഹണായ പരീക്ഷേത | തസ്യാം ജാതമപി കൃമിവിഷശസ്ത്രാതപപവനദഹനതോയസമ്ബാധമാര്ഗൈരനുപഹതമേകരസം പുഷ്ടം പൃഥ്വവഗാഢമൂലമുദീച്യാം ചൌഷധമാദദീതേത്യേഷ ഭൂമിപരീക്ഷാവിശേഷഃ സാമാന്യഃ ||൩||
View original
श्वभ्रशर्कराश्मविषमवल्मीकश्मशानाघातनदेवतायतनसिकताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूरोदकां स्निग्धां प्ररोहवतीं मृद्वीं स्थिरां समां कृष्णां गौरीं लोहितां वा भूमिमौषधग्रहणाय परीक्षेत | तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रातपपवनदहनतोयसम्बाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृथ्ववगाढमूलमुदीच्यां चौषधमाददीतेत्येष भूमिपरीक्षाविशेषः सामान्यः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
വിശേഷതസ്തു തത്ര, അശ്മവതീ സ്ഥിരാ ഗുര്വീ ശ്യാമാ കൃഷ്ണാ വാ സ്ഥൂലവൃക്ഷശസ്യപ്രായാ സ്വഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; സ്നിഗ്ധാ ശീതലാऽऽസന്നോദകാ സ്നിഗ്ധശസ്യതൃണകോമലവൃക്ഷപ്രായാ ശുക്ലാऽമ്ബുഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; നാനാവര്ണാ ലഘ്വശ്മവതീ പ്രവിരലാല്പപാണ്ഡുവൃക്ഷപ്രരോഹാऽഗ്നിഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; രൂക്ഷാ ഭസ്മരാസഭവര്ണാ തനുവൃക്ഷാല്പരസകോടരവൃക്ഷപ്രായാऽനിലഗുണഭൂയിഷ്ഠാ; മൃദ്വീ സമാ ശ്വഭ്രവത്യവ്യക്തരസജലാ സര്വതോऽസാരവൃക്ഷാ മഹാപര്വതവൃക്ഷപ്രായാ ശ്യാമാ ചാകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠാ ||൪||
View original
विशेषतस्तु तत्र, अश्मवती स्थिरा गुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा; स्निग्धा शीतलाऽऽसन्नोदका स्निग्धशस्यतृणकोमलवृक्षप्राया शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा; नानावर्णा लघ्वश्मवती प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्षप्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा; रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुवृक्षाल्परसकोटरवृक्षप्रायाऽनिलगुणभूयिष्ठा; मृद्वी समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला सर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाशगुणभूयिष्ठा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
അത്ര കേചിദാഹുരാചാര്യാഃ- പ്രാവൃഡ്വര്ഷാശരദ്ധേമന്തവസന്തഗ്രീഷ്മേഷു യഥാസങ്ഖ്യം മൂലപത്രത്വക്ക്ഷീരസാരഫലാന്യാദദീതേതി; തത്തു ന സമ്യക്, സൌമ്യാഗ്നേയത്വാജ്ജഗതഃ | സൌമ്യാന്യൌഷധാനി സൌമ്യേഷ്വൃതുഷ്വാദദീത, ആഗ്നേയാന്യാഗ്നേയേഷു; ഏവമവ്യാപന്നഗുണാനി ഭവന്തി | സൌമ്യാന്യൌഷധ്മനി സൌമ്യേഷ്വൃതുഷു ഗൃഹീതാനി സോമഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം ഭൂമൌ ജാതാന്യതിമധുരസ്നിഗ്ധശീതാനി ജായന്തേ | ഏതേന ശേഷം വ്യാഖ്യാതമ് ||൫||
View original
अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः | सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति | सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते | एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര പൃഥിവ്യമ്ബുഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം ഭൂമൌ ജാതാനി വിരേചനദ്രവ്യാണ്യാദദീത , അഗ്ന്യാകാശമാരുതഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം വമനദ്രവ്യാണി, ഉഭയഗുണഭൂയിഷ്ഠായാമുഭയതോഭാഗാനി, ആകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠായാം സംശമനാനി, ഏവം ബലവത്തരാണി ഭവന്തി ||൬||
View original
तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातानि विरेचनद्रव्याण्याददीत , अग्न्याकाशमारुतगुणभूयिष्ठायां वमनद्रव्याणि, उभयगुणभूयिष्ठायामुभयतोभागानि, आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनानि, एवं बलवत्तराणि भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
സര്വാണ്യേവ ചാഭിനവാനി, അന്യത്ര മധുഘൃതഗുഡപിപ്പലീവിഡങ്ഗേഭ്യഃ ||൭|| വിഡങ്ഗം പിപ്പലീ ക്ഷൌദ്രം സര്പിശ്ചാപ്യനവം ഹിതമ് | ശേഷമന്യത്വഭിനവം ഗൃഹ്ണീയാദ്ദോഷവര്ജിതമ് ||൮|| (സര്വാണ്യേവ സക്ഷീരാണി വീര്യവന്തി;) തേഷാമസമ്പത്താവതിക്രാന്തസംവത്സരാണ്യാദദീതേതി ||൯||
View original
सर्वाण्येव चाभिनवानि, अन्यत्र मधुघृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः ||७|| विडङ्गं पिप्पली क्षौद्रं सर्पिश्चाप्यनवं हितम् | शेषमन्यत्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम् ||८|| (सर्वाण्येव सक्षीराणि वीर्यवन्ति;) तेषामसम्पत्तावतिक्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ഭവന്തി ചാത്ര- ഗോപാലാസ്താപസാ വ്യാധാ യേ ചാന്യേ വനചാരിണഃ | മൂലാഹാരാശ്ച യേ തേഭ്യോ ഭേഷജവ്യക്തിരിഷ്യതേ ||൧൦||
View original
भवन्ति चात्र- गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वनचारिणः | मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
സര്വാവയവസാധ്യേഷു പലാശലവണാദിഷു | വ്യവസ്ഥിതോ ന കാലോऽസ്തി തത്ര സര്വോ വിധീയതേ ||൧൧||
View original
सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु | व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ഗന്ധവര്ണരസോപേതാ ഷഡ്വിധാ ഭൂമിരിഷ്യതേ | തസ്മാദ്ഭൂമിസ്വഭാവേന ബീജിനഃ ഷഡ്രസായുതാഃ ||൧൨||
View original
गन्धवर्णरसोपेता षड्विधा भूमिरिष्यते | तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
അവ്യക്തഃ കില തോയസ്യ രസോ നിശ്ചയനിശ്ചിതഃ | രസഃ സ ഏവ ചാവ്യക്തോ വ്യക്തോ ഭൂമിരസാദ്ഭവേത് ||൧൩||
View original
अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चयनिश्चितः | रसः स एव चाव्यक्तो व्यक्तो भूमिरसाद्भवेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
സര്വലക്ഷണസമ്പന്നാ ഭൂമിഃ സാധാരണാ സ്മൃതാ | ദ്രവ്യാണി യത്ര തത്രൈവ തദ്ഗുണാനി വിശേഷതഃ ||൧൪||
View original
सर्वलक्षणसम्पन्ना भूमिः साधारणा स्मृता | द्रव्याणि यत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
വിഗന്ധേനാപരാമൃഷ്ടമവിപന്നം രസാദിഭിഃ | നവം ദ്രവ്യം പുരാണം വാ ഗ്രാഹ്യമേവം വിനിര്ദിശേത് ||൧൫||
View original
विगन्धेनापरामृष्टमविपन्नं रसादिभिः | नवं द्रव्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ജങ്ഗമാനാം വയഃസ്ഥാനാം രക്തരോമനഖാദികമ് | ക്ഷീരമൂത്രപുരീഷാണി ജീര്ണാഹാരേഷു സംഹരേത് ||൧൬||
View original
जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् | क्षीरमूत्रपुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
പ്ലോതമൃദ്ഭാണ്ഡഫലകശങ്കുവിന്യസ്തഭേഷജമ് | പ്രശസ്തായാം ദിശി ശുചൌ ഭേഷജാഗാരമിഷ്യതേ ||൧൭||
View original
प्लोतमृद्भाण्डफलकशङ्कुविन्यस्तभेषजम् | प्रशस्तायां दिशि शुचौ भेषजागारमिष्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 36
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഭൂമിപ്രവിഭാഗീയോ നാമ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने भूमिप्रविभागीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः ||३६||
🔊 Audio coming soon