Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಶ್ಛಾಯಾವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातश्छायाविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ಅತ್ರ ಛಾಯಾಶಬ್ದಾನನ್ತರಂ ಲುಪ್ತಾದಿಶಬ್ದನಿರ್ದೇಶಾದ್ಧ್ರೀಶ್ರೀತುಷ್ಟ್ಯಾದಿವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಯೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ| ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಿತಾ ಯಾ ಭವತಿ ಸಾ ಛಾಯಾಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋಸ್ತು ಭೇದಃ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರೈರುಕ್ತಃ; ತಥಾ ಚ- “ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತಿ ಚ್ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾ ವರ್ಣಪ್ರಕಾಶಿನೀ| ಆಸನ್ನಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ್ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾ ದೂರಾಚ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ” (ಚ. ಇ. ಅ. ೭)- ಇತಿ| ನ ಕೇವಲಂ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಚ್ಛಾಯಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಭೇದಃ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಭೇದೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ; ತಥಾಹಿ- ಚತುರ್ವಿಧೋ ವರ್ಣಃ- ಗೌರಃ, ಕೃಷ್ಣಃ, ಶ್ಯಾಮಃ, ಗೌರಶ್ಯಾಮ ಇತಿ; ಪ್ರಭಾ ಸಪ್ತವಿಧಾ- ರಕ್ತಾ, ಪೀತಾ, ಸಿತಾ, ಶ್ಯಾವಾ, ಹರಿತಾ, ಪಾಣ್ಡುರಾ, ಅಸಿತಾ, ಇತಿ; ಛಾಯಾ ಪಞ್ಚವಿಧಾ- ಸ್ನಿಗ್ಧಾ, ವಿಮಲಾ, ರೂಕ್ಷಾ, ಮಲಿನಾ, ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ, ಇತಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಶ್ಯಾವಾ ಲೋಹಿತಿಕಾ ನೀಲಾ ಪೀತಿಕಾ ವಾಽಪಿ ಮಾನವಮ್ |
ಅಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಯಂ ಛಾಯಾಃ ಸ ಪರಾಸುರಸಂಶಯಮ್ ||೩||
View original
श्यावा लोहितिका नीला पीतिका वाऽपि मानवम् |
अभिद्रवन्ति यं छायाः स परासुरसंशयम् ||३||
ಛಾಯಾವಿರುದ್ಧಪ್ರತಿಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶ್ಯಾವೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಶ್ಯಾವಾ ಲೋಹಿತಿಕಾ ನೀಲೇತ್ಯಾದಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಾಶ್ಛಾಯಾಃ, ತಥಾಽಪ್ಯಭೂತಪೂರ್ವಾ ಆಕಸ್ಮಿಕಾ ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಯಾ ಪುರುಷಮಭಿದ್ರವನ್ತಿ ತಾ ಇಹ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ಅಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಅನುಸರನ್ತಿ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಾಸುರ್ಗತಪ್ರಾಣಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಹ್ರೀರಪಕ್ರಮತೇ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಭಾಸ್ಮೃತಿಧೃತಿಶ್ರಿಯಃ |
ಅಕಸ್ಮಾದ್ಯಂ ಭಜನ್ತೇ ವಾ ಸ ಗತಾಸುರಸಂಶಯಮ್ ||೪||
View original
ह्रीरपक्रमते यस्य प्रभास्मृतिधृतिश्रियः |
अकस्माद्यं भजन्ते वा स गतासुरसंशयम् ||४||
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಶೀಲವಿಕೃತೀಃ, ತಥಾ ಛಾಯಾಸದೃಶೀಂ ಪ್ರಭಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಹ್ರೀರಿತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರೀರ್ಲಜ್ಜಾ, ಪ್ರಭಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಾ, ಸ್ಮೃತಿಃ ಪೂರ್ವಾನುಭೂತಸ್ಮರಣಂ, ಧೃತಿಃ ನಿಯಮಾತ್ಮಿಕಾ ತುಷ್ಟಿಃ ಸನ್ತೋಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಶ್ರೀಃ ಕಮನೀಯತಾ| ಪ್ರಭಾವಿಕೃತಿಂ ವಿಹಾಯಾಪರಾಃ ಶೀಲವಿಕೃತಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ- ‘ಹ್ರೀಶ್ರಿಯೌ ನಶ್ಯತೋ ಯಸ್ಯ ತೇಜ ಓಜಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಪ್ರಭಾಃ’ ಇತಿ; ಶೇಷಂ ಸಮಂ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಶ್ರೀರ್ಧನಂ; ತೇಜೋಽತ್ರ ಚೇಷ್ಟಾಲಕ್ಷಣಂ ಬಲಮಭಿಧೀಯತೇ; ಓಜಸ್ತು ಶುಕ್ಲಂ ಹೃದಯಸ್ಥಂ ಧಾತುಧಾಮ; ಶೋಭಾಧನತೇಜಸಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯಂ ವಾರ್ಷಿಕಮರಿಷ್ಟಂ, ಸ್ಮೃತಿಬಲಾದಿವಿಪರ್ಯಯಃ ಷಾಣ್ಮಾಸಿಕಮರಿಷ್ಟಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5-10) · Śloka 10
ಯಸ್ಯಾಧರೌಷ್ಠಃ ಪತಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ತಥೋತ್ತರಃ |
ಉಭೌ ವಾ ಜಾಮ್ಬವಾಭಾಸೌ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್ ||೫||
ಆರಕ್ತಾ ದಶನಾ ಯಸ್ಯ ಶ್ಯಾವಾ ವಾ ಸ್ಯುಃ ಪತನ್ತಿ ವಾ |
ಖಞ್ಜನಪ್ರತಿಮಾ ವಾಽಪಿ ತಂ ಗತಾಯುಷಮಾದಿಶೇತ್ ||೬||
ಕೃಷ್ಣಾ ಸ್ತಬ್ಧಾಽವಲಿಪ್ತಾ ವಾ ಜಿಹ್ವಾ ಶೂನಾ ಚ ಯಸ್ಯ ವೈ |
ಕರ್ಕಶಾ ವಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಸೋಽಚಿರಾದ್ವಿಜಹಾತ್ಯಸೂನ್ ||೭||
ಕುಟಿಲಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಾಽಪಿ ಶುಷ್ಕಾ ವಾ ಯಸ್ಯ ನಾಸಿಕಾ |
ಅವಸ್ಫೂರ್ಜತಿ ಮಗ್ನಾ ವಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ ಮಾನವಃ ||೮||
ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ವಿಷಮೇ ಸ್ತಬ್ಧೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ರಸ್ತೇ ಚ ಲೋಚನೇ |
ಸ್ಯಾತಾಂ ವಾ ಪ್ರಸ್ರುತೇ ಯಸ್ಯ ಸ ಗತಾಯುರ್ನರೋ ಧ್ರುವಮ್ ||೯||
ಕೇಶಾಃ ಸೀಮನ್ತಿನೋ ಯಸ್ಯ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ವಿನತೇ ಭ್ರುವೌ |
ಲುಣ್ಡನ್ತಿ ಚಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಸೋಽಚಿರಾದ್ಯಾತಿ ಮೃತ್ಯವೇ ||೧೦||
View original
यस्याधरौष्ठः पतितः क्षिप्तश्चोर्ध्वं तथोत्तरः |
उभौ वा जाम्बवाभासौ दुर्लभं तस्य जीवितम् ||५||
आरक्ता दशना यस्य श्यावा वा स्युः पतन्ति वा |
खञ्जनप्रतिमा वाऽपि तं गतायुषमादिशेत् ||६||
कृष्णा स्तब्धाऽवलिप्ता वा जिह्वा शूना च यस्य वै |
कर्कशा वा भवेद्यस्य सोऽचिराद्विजहात्यसून् ||७||
कुटिला स्फुटिता वाऽपि शुष्का वा यस्य नासिका |
अवस्फूर्जति मग्ना वा न स जीवति मानवः ||८||
सङ्क्षिप्ते विषमे स्तब्धे रक्ते स्रस्ते च लोचने |
स्यातां वा प्रस्रुते यस्य स गतायुर्नरो ध्रुवम् ||९||
केशाः सीमन्तिनो यस्य सङ्क्षिप्ते विनते भ्रुवौ |
लुण्डन्ति चाक्षिपक्ष्माणि सोऽचिराद्याति मृत्यवे ||१०||
ಛಾಯಾದಿವಿಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ವೈಪರೀತ್ಯಸಾಮಾನ್ಯಾದೋಷ್ಠಾದೀನಾಮಪ್ಯವಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧರೌಷ್ಠಃ ಅಧಸ್ತನ ಓಷ್ಠಃ| ಪತಿತಃ ಲಮ್ಬಾಯಮಾನಃ| ಉತ್ತರ ಉಪರಿತನ ಓಷ್ಠಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚಢಿ(ಲಿ)ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಜಾಮ್ಬವಾಭಾಸಾವಿತಿ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಫಲಸದೃಶವರ್ಣೌ| ಓಷ್ಠಾರಿಷ್ಟೇನ ದನ್ತಾರಿಷ್ಟೇನ ಚ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಕಾಲಪ್ರಮಾಣೇನ ಮ್ರಿಯತೇ| ಆರಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಶ್ಯಾವದನ್ತತ್ವಮರಿಷ್ಟಂ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಷಯಂ, ನ ಪುನರ್ವಿಸೂಚೀವಿಷಯಮೇವ| ಖಞ್ಜನಪ್ರತಿಮಾ ಇತಿ ಮರ್ದನಾದಿನಾ ಆಮಾಗಾರಧೂಮಾನುರಚಿತಮುಪಸ್ತರಣಂ ಖಞ್ಜನಮುಚ್ಯತೇ, ಯಂ ಖರಜಿಮಿತ್ಯಾಹುರ್ಮೃದಙ್ಗವಾದಕಾಃ; ಅನ್ಯೇ ಖಞ್ಜರೀಟಮಾಹುಃ, ತದ್ವರ್ಣಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾ ಅವಲಿಪ್ತೇವಾವಲಿಪ್ತಾ, ನ ಪುನರ್ಮಲೋತ್ಪತ್ತ್ಯಾದಿನಾ; ಪ್ರಮೇಹಪೂರ್ವರೂಪೇ ತು ಮಲೋತ್ಪತ್ತ್ಯಾಽನುಲೇಪೋ ಲಕ್ಷ್ಯನಿಮಿತ್ತತ್ವಾದರಿಷ್ಟಂ ನ ಭವತಿ| ಶೂನಾ ಶ್ವಯಥುಯುಕ್ತಾ| ವಿಜಹಾತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ತ್ಯಜತಿ| ಅಸೂನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಪಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಕುಟಿಲೇತ್ಯಾದಿ|- ಕುಟಿಲಾ ವಕ್ರಾ| ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಿಕಸಿತಾ| ಅವಸ್ಫೂರ್ಜತಿ ಶಬ್ದಾಯತೇ| ಮಗ್ನಾ ಬುಡಿತಾ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಚಕ್ಷುರರಿಷ್ಟಂ ಚ ಸಪ್ತರಾತ್ರಿಕಮ್| ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸಙ್ಕುಚಿತೇ| ವಿಷಮೇ ನಿಮ್ನೋನ್ನತೇ| ಸ್ತಬ್ಧೇಽತ್ರ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೇ| ಸ್ರಸ್ತೇ ಅಧಃಪತಿತೇ| ಸ್ಯಾತಾಂ ಭವೇತಾಮ್| ಕೇಶಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸೀಮನ್ತಃ ಕೇಶಮಾರ್ಗಃ| ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸಙ್ಕುಚಿತೇ, ವಿನತೇ ಅಧಃಪತಿತೇ| ಲುಣ್ಡನ್ತಿ ಅನವರತಂ ಚಲನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚಕ್ಷುರಾಚ್ಛಾದನರೋಮಾಣಿ | ಭ್ರುವಾವಪಿ ಸೀಮನ್ತಿನ್ಯಾವಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ನನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಷಡ್ರಾತ್ರಾದಾತುರಸ್ಯ ತ್ರಿರಾತ್ರಾನ್ಮರಣಾಯ| ಕೇಚಿದತ್ರ ಸೀಮನ್ತಾರಿಷ್ಟಂ ತಥಾ ಜಿಹ್ವಾನೇತ್ರವಿಕಾರಾರಿಷ್ಟಂ ಚ ಜ್ವರವಿಷಯಮೇವಾಚಕ್ಷತೇ, ಜ್ವರ ಏವೈಷಾಂ ತೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷೂಕ್ತತ್ವಾತ್; ನೈತದಿತ್ಯನ್ಯೇ, ಪುನರ್ವಚನಾತ್; ತೇಷಾಂ ಜ್ವರ ಏವೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪುನರಿಹ ತದ್ವಚನಮನರ್ಥಕಮೇವ ಸ್ಯಾತ್||೫-೧೦||
Adhikarana 5 (11-16) · Śloka 16
ನಾಹರತ್ಯನ್ನಮಾಸ್ಯಸ್ಥಂ ನ ಧಾರಯತಿ ಯಃ ಶಿರಃ |
ಏಕಾಗ್ರದೃಷ್ಟಿರ್ಮೂಢಾತ್ಮಾ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಜಹಾತಿ ಸಃ ||೧೧||
ಬಲವಾನ್ ದುರ್ಬಲೋ ವಾಽಪಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಯೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ |
ಉತ್ಥಾಪ್ಯಮಾನೋ ಬಹುಶಸ್ತಂ ಪಕ್ವಂ ಭಿಷಗಾದಿಶೇತ್ ||೧೨||
ಉತ್ತಾನಃ ಸರ್ವದಾ ಶೇತೇ ಪಾದೌ ವಿಕುರುತೇ ಚ ಯಃ |
ವಿಪ್ರಸಾರಣಶೀಲೋ ವಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ ಮಾನವಃ ||೧೩||
ಶೀತಪಾದಕರೋಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಛಿನ್ನೋಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಚ ಯೋ ಭವೇತ್ |
ಕಾಕೋಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಚ ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಸ್ತಂ ಧೀರಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೪||
ನಿದ್ರಾ ನ ಛಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಯೋ ವಾ ಜಾಗರ್ತಿ ಸರ್ವದಾ |
ಮುಹ್ಯೇದ್ವಾ ವಕ್ತುಕಾಮಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ ಸ ಜಾನತಾ ||೧೫||
ಉತ್ತರೌಷ್ಠಂ ಚ ಯೋ ಲಿಹ್ಯಾದುತ್ಕಾರಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ ಯಃ |
ಪ್ರೇತೈರ್ವಾ ಭಾಷತೇ ಸಾರ್ಧಂ ಪ್ರೇತರೂಪಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೬||
View original
नाहरत्यन्नमास्यस्थं न धारयति यः शिरः |
एकाग्रदृष्टिर्मूढात्मा सद्यः प्राणान् जहाति सः ||११||
बलवान् दुर्बलो वाऽपि सम्मोहं योऽधिगच्छति |
उत्थाप्यमानो बहुशस्तं पक्वं भिषगादिशेत् ||१२||
उत्तानः सर्वदा शेते पादौ विकुरुते च यः |
विप्रसारणशीलो वा न स जीवति मानवः ||१३||
शीतपादकरोच्छ्वासश्छिन्नोच्छ्वासश्च यो भवेत् |
काकोच्छ्वासश्च यो मर्त्यस्तं धीरः परिवर्जयेत् ||१४||
निद्रा न छिद्यते यस्य यो वा जागर्ति सर्वदा |
मुह्येद्वा वक्तुकामश्च प्रत्याख्येयः स जानता ||१५||
उत्तरौष्ठं च यो लिह्यादुत्कारांश्च करोति यः |
प्रेतैर्वा भाषते सार्धं प्रेतरूपं तमादिशेत् ||१६||
ಕಾಯಾವಯವಕ್ರಿಯಾವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ನಾಹರತೀತ್ಯಾದಿ|- ನಾಹರತಿ ನ ಗಿಲತಿ, ಆಸ್ಯಸ್ಥಂ ಮುಖಸ್ಥಮ್| ಮೂಢಾತ್ಮಾ ವಿಸ್ಮೃತಿಶೀಲಃ| ಸದ್ಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಹನಿ ಪ್ರಾಣಪರಿಕ್ಷಯ ಇತ್ಯವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ಬಲವಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮ್| ಬಹುಶೋ ವಾರಂವಾರಮ್| ಪಕ್ವಂ ಕಾಲಪಕ್ವಂ ಮೃತ್ಯುಗ್ರಸ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಮಿನ್ನರಿಷ್ಟೇ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಜೀವಿತಾವಧಿಃ| ಉತ್ತಾನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೇತೇ ಸ್ವಪಿತಿ| ವಿಕುರುತೇ ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ತತ್ಪ್ರಸಾರಣಸಙ್ಕೋಚೌ ಕರೋತಿ| ವಿಪ್ರಸಾರಣಶೀಲಃ ಪಾದಸಙ್ಕೋಚನಶೀಲಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಸದ್ಯೋಮರಣಕರಮ್| ಶೀತಪಾದೇತ್ಯಾದಿ ಪಾದೌ ಕರಾವುಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಚ ತ್ರಯಮೇತದ್ಯದೈಕದೈವ ಶೀತಂ ಭವತಿ ತದೈತದರಿಷ್ಟಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಛಿನ್ನೋಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಚ ಛಿತ್ವಾ ಚ್ಛಿತ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಸಿತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾಕೋಚ್ಛ್ವಾಸ ಇತಿ ಕಾಕವದ್ವ್ಯಾತ್ತಾನನಃ ಶ್ವಸಿತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಸದ್ಯೋಮರಣಕರಮ್| ನಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸ್ವಾದಯೇತ್| ಉತ್ಕಾರಾನ್ ಉದ್ಗಾರಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರೇತೈಃ ಮೃತೈಃ| ಸಾರ್ಧಂ ಸಹೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧-೧೬||
Adhikarana 6 (17-29) · Śloka 29
ಖೇಭ್ಯಃ ಸರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ಯಸ್ಯ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ |
ಪುರುಷಸ್ಯಾವಿಷಾರ್ತಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಜಹ್ಯಾತ್ ಸ ಜೀವಿತಮ್ ||೧೭||
ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾ ತು ಹೃದಯೇ ಯಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮನುಯಾಯಿನೀ |
ರುಜಾನ್ನವಿದ್ವೇಷಕರೀ ಸ ಪರಾಸುರಸಂಶಯಮ್ ||೧೮||
ಅನನ್ಯೋಪದ್ರವಕೃತಃ ಶೋಫಃ ಪಾದಸಮುತ್ಥಿತಃ |
ಪುರುಷಂ ಹನ್ತಿ, ನಾರೀಂ ತು ಮುಖಜೋ ಗುಹ್ಯಜೋ ದ್ವಯಮ್ ||೧೯||
ಅತಿಸಾರೋ ಜ್ವರೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಛರ್ದಿಃ ಶೂನಾಣ್ಡಮೇಢ್ರತಾ |
ಶ್ವಾಸಿನಃ ಕಾಸಿನೋ ವಾಽಪಿ ಯಸ್ಯ ತಂ ಕ್ಷೀಣಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೦||
ಸ್ವೇದೋ ದಾಹಶ್ಚ ಬಲವಾನ್ ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಮಾನವಮ್ |
ಬಲವನ್ತಮಪಿ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯುಞ್ಜನ್ತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ||೨೧||
ಶ್ಯಾವಾ ಜಿಹ್ವಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಸವ್ಯಂ ಚಾಕ್ಷಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ |
ಮುಖಂ ಚ ಜಾಯತೇ ಪೂತಿ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೨||
ವಕ್ತ್ರಮಾಪೂರ್ಯತೇಽಶ್ರೂಣಾಂ ಸ್ವಿದ್ಯತಶ್ಚರಣಾವುಭೌ |
ಚಕ್ಷುಶ್ಚಾಕುಲತಾಂ ಯಾತಿ ಯಮರಾಷ್ಟ್ರಂ ಗಮಿಷ್ಯತಃ ||೨೩||
ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಲಘೂನಿ ಸ್ಯುರ್ಗಾತ್ರಾಣಿ ಗುರುಕಾಣಿ ವಾ |
ಯಸ್ಯಾಕಸ್ಮಾತ್ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗನ್ತಾ ವೈವಸ್ವತಾಲಯಮ್ ||೨೪||
ಪಙ್ಕಮತ್ಸ್ಯವಸಾತೈಲಘೃತಗನ್ಧಾಂಶ್ಚ ಯೇ ನರಾಃ |
ಮೃಷ್ಟಗನ್ಧಾಂಶ್ಚ ಯೇ ವಾನ್ತಿ ಗನ್ತಾರಸ್ತೇ ಯಮಾಲಯಮ್ ||೨೫||
ಯೂಕಾ ಲಲಾಟಮಾಯಾನ್ತಿ ಬಲಿಂ ನಾಶ್ನನ್ತಿ ವಾಯಸಾಃ |
ಯೇಷಾಂ ಚಾಪಿ ರತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಯಾತಾರಸ್ತೇ ಯಮಾಲಯಮ್ ||೨೬||
ಜ್ವರಾತಿಸಾರಶೋಫಾಃ ಸ್ಯುರ್ಯಸ್ಯಾನ್ಯೋನ್ಯಾವಸಾದಿನಃ |
ಪ್ರಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಸ್ಯ ನಾಸೌ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೨೭||
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣೇ ಹೃದ್ಯೈರ್ಮಿಷ್ಟೈರ್ಹಿತೈಸ್ತಥಾ |
ನ ಶಾಮ್ಯತೋಽನ್ನಪಾನೈಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ||೨೮||
ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಕೋಷ್ಠಶೂಲಂ ಚ ದಾರುಣಮ್ |
ಪಿಪಾಸಾ ಬಲಹಾನಿಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರುಪಸ್ಥಿತಃ ||೨೯||
View original
खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो यस्य रक्तं प्रवर्तते |
पुरुषस्याविषार्तस्य सद्यो जह्यात् स जीवितम् ||१७||
वाताष्ठीला तु हृदये यस्योर्ध्वमनुयायिनी |
रुजान्नविद्वेषकरी स परासुरसंशयम् ||१८||
अनन्योपद्रवकृतः शोफः पादसमुत्थितः |
पुरुषं हन्ति, नारीं तु मुखजो गुह्यजो द्वयम् ||१९||
अतिसारो ज्वरो हिक्का छर्दिः शूनाण्डमेढ्रता |
श्वासिनः कासिनो वाऽपि यस्य तं क्षीणमादिशेत् ||२०||
स्वेदो दाहश्च बलवान् हिक्का श्वासश्च मानवम् |
बलवन्तमपि प्राणैर्वियुञ्जन्ति न संशयः ||२१||
श्यावा जिह्वा भवेद्यस्य सव्यं चाक्षि निमज्जति |
मुखं च जायते पूति यस्य तं परिवर्जयेत् ||२२||
वक्त्रमापूर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्चरणावुभौ |
चक्षुश्चाकुलतां याति यमराष्ट्रं गमिष्यतः ||२३||
अतिमात्रं लघूनि स्युर्गात्राणि गुरुकाणि वा |
यस्याकस्मात् स विज्ञेयो गन्ता वैवस्वतालयम् ||२४||
पङ्कमत्स्यवसातैलघृतगन्धांश्च ये नराः |
मृष्टगन्धांश्च ये वान्ति गन्तारस्ते यमालयम् ||२५||
यूका ललाटमायान्ति बलिं नाश्नन्ति वायसाः |
येषां चापि रतिर्नास्ति यातारस्ते यमालयम् ||२६||
ज्वरातिसारशोफाः स्युर्यस्यान्योन्यावसादिनः |
प्रक्षीणबलमांसस्य नासौ शक्यश्चिकित्सितम् ||२७||
क्षीणस्य यस्य क्षुत्तृष्णे हृद्यैर्मिष्टैर्हितैस्तथा |
न शाम्यतोऽन्नपानैश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ||२८||
प्रवाहिका शिरःशूलं कोष्ठशूलं च दारुणम् |
पिपासा बलहानिश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ||२९||
ಶರೀರದೇಶವಿಶೇಷಾಶ್ರಿತವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಾನರಿಷ್ಟಕೃತಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಖೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಖೇಭ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ| ಜಹ್ಯಾತ್ ತ್ಯಜೇತ್| ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇತ್ಯಾದಿ|- ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇವ ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾ, ನ ತು ವಾತವ್ಯಾಧಿಪಠಿತಾ ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇಹ ಗೃಹ್ಯತೇ; ಅಥ ಸೈವ ಹೃದಯಮಾಗತ್ಯೈವಂಲಕ್ಷಣಾ ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾಽರಿಷ್ಟಮಿತಿ| ರುಜಾನ್ನವಿದ್ವೇಷಕರೀ ಚೇತಿ ರುಜಾಕರೀ ಅನ್ನವಿದ್ವೇಷಕರೀ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನನ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ಅನನ್ಯೋಪದ್ರವೈಃ ಕೃತಃ, ಕೋಽರ್ಥಃ? ಶೋಫಸ್ಯೈವೋಪದ್ರವೈಃ ಶ್ವಾಸಪಿಪಾಸಾದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕೃತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಃ ಶೋಫಃ ಪಾದಸಮುತ್ಥಿತಃ ಪುರುಷಂ ಹನ್ತಿ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಮುಖಜೋ ನಾರೀಮ್, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತ ಏವ ಶೋಫೋ ಗುಹ್ಯಜೋ ದ್ವಯಂ ಪುರುಷಂ ನಾರೀಂ ಚ ಹನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನ್ಯೇ ತು “ಅನ್ಯೈರುಪದ್ರವೈಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದಿಭಿಃ ಕೃತೋಽನ್ಯೋಪದ್ರವಕೃತಃ, ನಾನ್ಯೋಪದ್ರವೈಃ ಕೃತೋಽನನ್ಯೋಪದ್ರವಕೃತಃ; ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋದರಾರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿ ಶ್ವಯಥುಕಾರಣಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯಕಾರಣಸಮುತ್ಥಃ ಪಾದಶೋಫೋಽಸಾಧ್ಯಃ, ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದಿಕೃತಸ್ತು ಸಾಧ್ಯ” ಇತಿ ಮನ್ಯತೇ| ಅಪರೇ ತು ‘ಅನನ್ಯೋಪದ್ರವಗತ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅತ್ರಾನನ್ಯಃ ಸ್ವಕೀಯೋಪದ್ರವ ಉಚ್ಯತೇ, ತಮನನ್ಯೋಪದ್ರವಂ ಸ್ವಕೀಯೋಪದ್ರವಂ ಶ್ವಾಸಪಿಪಾಸಾದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿಕಂ ಗತಃ ಪ್ರಾಪ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಸ್ವಕೀಯೋಪದ್ರವಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯೋಪದ್ರವಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದಿಗತೋ ನಾರಿಷ್ಟಮಿತಿ ಭಾವಃ| ಅಪರೇ ‘ಆನನೋಪದ್ರವಗತ’ ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತತ್ರ ‘ಪಾದಾಚ್ಛೋಫ ಆನನಂ ಮುಖಮುಪದ್ರವೈಃ ಸಹ ಗತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ’ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತಿಸಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಸವತಃ ಶ್ವಾಸವತೋ ವಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯದಾಽತಿಸಾರಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ ತದಾ ತಂ ಪುರುಷಂ, ಕ್ಷೀಣಂ ಮೃತಮಾದಿಶೇತ್ ಕಥಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಿಕಮ್| ಸ್ವೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲವಾನ್ ಅತಿಶಯೇನ| ವಿಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಪ್ರಾಣೈಃ ಸಹ ವಿಯೋಗಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಾರಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಿಕಮ್| ಶ್ಯಾವೇತ್ಯಾದಿ| ಸವ್ಯಂ ಚಾಕ್ಷಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ ವಾಮಮಕ್ಷಿ ಬುಡತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಸ್ಯ ಮುಖಂ ಚ ಜಾಯತೇ ಪೂತಿ ಮುಖಂ ಶಟಿತಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತತ್ತ್ರಿತಯಮಪಿ ಸಮುದಾಯೇನೈವಾರಿಷ್ಟಂ; ಕೇಚಿದಿದಮರಿಷ್ಟಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮಾಹುಃ; ಅತ ಏವ ಮರಣಮರ್ಯಾದಾಽಪಿ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನೈವ| ವಕ್ತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಪೂರ್ಯತೇ ಭ್ರಿಯತೇ, ಅಶ್ರೂಣಾಂ ಚಕ್ಷುರಮ್ಭಸಾಮ್| ಸ್ವಿದ್ಯತ ಇತಿ ಸ್ವೇದಯುಕ್ತೌ ಭವತಃ| ಆಕುಲತಾಂ ಯಾತೀತಿ ಓದನಮಣ್ಡಾದಿನೇವ ಪೂರ್ಣೇ ಅಕ್ಷಿಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಮಿಷ್ಯತೋ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛತಃ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಚರಣಾವಿತಿ ದ್ವಿವಚನೇನ ದ್ವಿತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ಉಭಶಬ್ದೋ ಯೌಗಪದ್ಯಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ಮೌಹೂರ್ತಿಕಂ ಪ್ರಾಹರಿಕಂ ಚ| ಅತಿಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಪರಿಚಾರಕೈಃ ಸಂವಾಹಕೈಶ್ಚೋತ್ಥಾಪ್ಯಮಾನಾನ್ಯಕಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಂ ವಿನಾ ಲಘೂನಿ ಲಘುತರಾಣಿ, ಗುರೂಣಿ ಭಾರವನ್ತಿ; ಅಥವಾ ಗುರೂಣಿ ಸ್ಥೂಲಾನಿ, ಲಘೂನಿ ಕೃಶಾನಿ; ಸ್ಯುರ್ಭವೇಯುಃ| ವೈವಸ್ವತೋ ಯಮಃ, ಆಲಯಂ ಗೃಹಂ, ಗನ್ತಾಃ ಗಮಿಷ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಙ್ಕೇತ್ಯಾದಿ| ಮೃಷ್ಟಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್ ಯೇ ಪುರುಷಾ ವಾನ್ತಿ ಶೋಭನಗನ್ಧಾನ್ ಮುಞ್ಚನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದರಿಷ್ಟಂ ವಾರ್ಷಿಕಮ್| ಯೂಕೇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಿಂ ಕಾಕಬಲಿಮ್| ಯಸ್ಯ ರತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಯಸ್ಯ ಸುಖಂ ನಾಸ್ತಿ, ನ ರಮತೇ ಕ್ವಾಪೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಪರಲೋಕೇ ಬದ್ಧರತಿತ್ವಾತ್; ಏತದರಿಷ್ಟಂ ವಾರ್ಷಿಕಮ್| ಜ್ವರೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೋನ್ಯಾವಸಾದಿನ ಇತಿ ಪರಸ್ಪರೋಪದ್ರವಿಣಃ| ಬಲಮುತ್ಸಾಹಲಕ್ಷಣಮ್| ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ಅತಿಸಾರಭೇದಃ| ಉಪಸ್ಥಿತಃ ಸಮೀಪಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೭-೨೯||
Adhikarana 7 (30) · Śloka 30
ವಿಷಮೇಣೋಪಚಾರೇಣ ಕರ್ಮಭಿಶ್ಚ ಪುರಾಕೃತೈಃ |
ಅನಿತ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ಜನ್ತೂನಾಂ ಜೀವಿತಂ ನಿಧನಂ ವ್ರಜೇತ್ ||೩೦||
View original
विषमेणोपचारेण कर्मभिश्च पुराकृतैः |
अनित्यत्वाच्च जन्तूनां जीवितं निधनं व्रजेत् ||३०||
ಕಸ್ಮಾದೇತಾನ್ಯರಿಷ್ಟಾನ್ಯುತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಯೇಭ್ಯೋ ಜೀವಿತಂ ನಿಧನಂ ಯಾತೀತ್ಯಾಹ- ವಿಷಮೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕೃತೇರ್ಬಲಾದೀನ್ ಭಾವಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಕೃತ ಉಪಚಾರಃ ಸಮೋಪಚಾರಃ, ತದ್ವಿಪರೀತೋ ವಿಷಮೋಪಚಾರಃ| ಪುರಾಕೃತೈಃ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾರ್ಜಿತೈಃ, ಕರ್ಮಭಿಃ ಶರೀರಸ್ಥಾಪಕೈಃ, ‘ಕ್ಷೀಣೈಃ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಅನಿತ್ಯತ್ವಾದಿತಿ ವಿನಾಶಿತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಧನಂ ವಿನಾಶಃ| ಅನ್ಯೇ, ಅರಿಷ್ಟಾದನ್ಯತೋಽಪಿ ಮರಣಮುತ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತಥಾಹಿ- ಯುಕ್ತಿವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಮರಣಮುಕ್ತಂ ‘ವಿಷಮೇಣೋಪಚಾರೇಣ’ ಇತ್ಯನೇನ, ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ತು ಮರಣಂ ‘ಕರ್ಮಭಿಶ್ಚ ಪುರಾಕೃತೈಃ’ ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಂ, ಸ್ವಭಾವಾದಪ್ಯನಿತ್ಯಂ ಜೀವಿತಂ ಭವತೀತಿ ‘ಅನಿತ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ’ ಇತ್ಯನೇನೋಚ್ಯತೇ, ಏತೇನ ತ್ರಿಹೇತುಕಂ ಮರಣಮುಕ್ತಮ್| ನನು, ಸರ್ವತ್ರಾರಿಷ್ಟಮನ್ತೇ ಮರಣಾಯೋತ್ಪದ್ಯತೇ, ತತ್ ಕಥಂ ಮರಣೇ ಹೇತ್ವನ್ತರಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ? ಸತ್ಯಮ್, ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾರ್ಗೈರ್ದೋಷೈರ್ಜನ್ಯತೇ ಮರಣಂ, ರಿಷ್ಟಮಪಿ ಚ ತಥಾವಿಧೈರೇವ ದೋಷೈರ್ಜನ್ಯತೇ, ಅತ ಏಕಸಾಮಗ್ರೀಜನಿತಮೇವಾರಿಷ್ಟಮಿತಿ ನ ದೋಷ ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೩೦||
Adhikarana 8 (31-32) · Śloka 32
ಪ್ರೇತಾ ಭೂತಾಃ ಪಿಶಾಚಾಶ್ಚ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ |
ಮರಣಾಭಿಮುಖಂ ನಿತ್ಯಮುಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಮಾನವಮ್ ||೩೧||
ತಾನಿ ಭೇಷಜವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರತಿಘ್ನನ್ತಿ ಜಿಘಾಂಸಯಾ |
ತಸ್ಮಾನ್ಮೋಘಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾ ಭವನ್ತ್ಯೇವ ಗತಾಯುಷಾಮ್ ||೩೨||
View original
प्रेता भूताः पिशाचाश्च रक्षांसि विविधानि च |
मरणाभिमुखं नित्यमुपसर्पन्ति मानवम् ||३१||
तानि भेषजवीर्याणि प्रतिघ्नन्ति जिघांसया |
तस्मान्मोघाः क्रियाः सर्वा भवन्त्येव गतायुषाम् ||३२||
ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರ್ಮರಣಮಪ್ರತಿಸಾಧನಮಿತ್ಯತ ಆಹ- ಪ್ರೇತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರೇತಾಃ ಪ್ರಾಣಿನೋ ವಿಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ, ಭೂತಾ ಯಮಾನುಚರಾಃ, ಪಿಶಾಚಾಃ ಪಿಶಿತಾಶನಾ ದೇವಯೋನಯಃ, ರಕ್ಷಾಂಸಿ ರಾವಣಾನುಚರಾದೀನಿ, ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪ್ರತಿಘ್ನನ್ತಿ ವಿನಾಶಯನ್ತಿ, ಜಿಘಾಂಸಯಾ ಹನ್ತುಮಿಚ್ಛಯಾ, ಮೋಘಾ ನಿಷ್ಫಲಾಃ| ಅನ್ಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಶಾರೀರವ್ಯಾಧಿಷು ಕ್ರಿಯಾವೈಫಲ್ಯಹೇತವಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಃ; ತಥಾಹಿ- “ಸ ಸ್ಥಿರತ್ವಾನ್ಮಹತ್ತ್ವಾಚ್ಚ ಧಾತ್ವನುಕ್ರಮಣೇನ ಚ| ನಿಹನ್ತ್ಯೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ದುಷ್ಟಗ್ರಹೋ ಯಥಾ”- (ಸೂ. ಅ. ೨೩) ಇತಿ| ಆಗನ್ತುಷು ಪುನರತ್ರ ಭೂತಾನುಬನ್ಧಾಚ್ಚ ಕ್ರಿಯಾವೈಫಲ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಪ್ರೇತಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ತತ್ರ ಪ್ರೇತಾ ಅಕೃತೈಕೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ಭವಿಷ್ಯತ್ಪಿತೃಭೇದಾಃ, ಭೂತಾಃ ಪಿಶಾಚಭೇದಾಃ, ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಾದಿಭೇದಾದ್ವಿವಿಧಾನಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕಾರದ್ವಯಮೌಷಧವೀರ್ಯೋಪಘಾತೇ ತುಲ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ತಥಾಹಿ- ಯಥಾ ‘ಸ ಸ್ಥಿರತ್ವಾತ್’ ಇತ್ಯಾದೌ ಶಾರೀರವ್ಯಾಧಿಕ್ರಿಯಾಪ್ರತಿಘಾತಸಾಮರ್ಥ್ಯಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಽಗನ್ತುವ್ಯಾಧಿಕ್ರಿಯಾಪ್ರತಿಘಾತಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಪ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರೇತಾ’ ಇತ್ಯಾದೌ||೩೧-೩೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಛಾಯಾವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने छायाविप्रतिपत्तिर्नामैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३१||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಏಕತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||