38. dravyasaṁgrahaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

ദ്രവ്യാണാം സങ്ഗ്രഹഃ സങ്ക്ഷേപഃ, തമധികൃത്യ കൃതോऽധ്യായ ഇത്യര്ഥഃ; വിസ്തരസ്തു ചികിത്സിതേ കഥ്യതേ| തദുക്തം- “സമാസേന ഗണാ ഹ്യേതേ പ്രോക്താസ്തേഷാം തു വിസ്തരമ്| ചികിത്സിതേഷു വക്ഷ്യാമി ജ്ഞാത്വാ ദോഷബലാബലമ്”- ഇതി||൧-൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

സമാസേന സപ്തത്രിംശദ്ദ്രവ്യഗണാ ഭവന്തി ||൩||

തത്രാദാവധ്യായസ്യ പിണ്ഡാര്ഥം നിര്ദിശന്നാഹ- സമാസേനേത്യാദി|- സമാസേന സങ്ക്ഷേപേണ| ഗണ്യന്ത ഇതി ഗണാഃ സമൂഹാഃ| തത്ര ദ്വാത്രിംശദനിയതാവയവാഃ, പുനഃ പഞ്ച പഞ്ചാവയവാഃ| കേചിത് പഞ്ചത്രിംശദിതി പഠന്തി (ത്രിംശദ്വാऽऽമലകാദീനി വിഹായേതി)||൩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

തദ്യഥാ- വിദാരിഗന്ധാ വിദാരീ വിശ്വദേവാ സഹദേവാ ശ്വദംഷ്ട്രാ പൃഥക്പര്ണീ ശതാവരീ സാരിവാ കൃഷ്ണസാരിവാ ജീവകര്ഷഭകൌ മഹാസഹാ ക്ഷുദ്രസഹാ ബൃഹത്യൌ പുനര്നവൈരണ്ഡോ ഹംസപാദീ വൃശ്ചികാല്യൃഷഭീ ചേതി ||൪|| വിദാരീഗന്ധാദിരയം ഗണഃ പിത്താനിലാപഹഃ | ശോഷഗുല്മാങ്ഗമര്ദോര്ധ്വശ്വാസകാസവിനാശനഃ ||൫||

തത്ര പ്രഥമം ദോഷക്രമേണാദ്യം ഗണം നിര്ദിശന്നാഹ- തദ്യഥേത്യാദി| വിദാരിഗന്ധാ ശാലപര്ണീ, വിദാരീ വിപാദികകന്ദഃ കോഹലാകാരോ ലോഹിതകുസുമഃ, സ ച ദ്വിവിധഃ- ദീര്ഘകന്ദോ ബഹുക്ഷീരഃ, ഹസ്തിപാദകോऽല്പക്ഷീര ഇതി| വിശ്വദേവാ ഗാങ്ഗേരുകീ പ്രസിദ്ധാ, ‘ഗുഡശര്കരാ (ഗുലശകരീ)’ ഇതി പൂര്വദേശേ, അന്യേ സിതകുസുമാം ബലാമാഹുഃ| സഹദേവീ ബലാഭേദഃ പീതപുഷ്പാ ‘കാങ്കസീ’ ഇതി ലോകേ; അന്യേ ബലാം നീലപുഷ്പാമാഹുഃ| ശ്വദംഷ്ട്രാ ഗോക്ഷുരകഃ| പൃശ്നിപര്ണീ പൃഥക്പര്ണീ ‘പീഠവനീ’ ഇതി ലോകേ| ശതാവരീ സൂക്ഷ്മപത്രാ ‘ശതാഉരീ’ ഇതി ലോകേ| സാരിവാ ജമ്ബൂപത്രാ, ദുഗ്ധഗര്ഭാ വല്ലീ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ| കൃഷ്ണസാരിവാ ഛിലഹേണ്ടാപത്രസദൃശച്ഛദാ ചന്ദനഗന്ധാ ‘കാലവേലീ’ ഇതി ലോകേ; കേചിത് കൃഷ്ണസാരിവാം ന പഠന്തി| ജീവകഃ കൂര്ചശീര്ഷകഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ| ഋഷഭകോ വൃഷഭകഃ, അയമപി സ്വനാമഖ്യാതഃ| മഹാസഹാ മാഷപര്ണീ| ക്ഷുദ്രസഹാ മുദ്ഗപര്ണീ| ബൃഹത്യൌ സൂക്ഷ്മഫലാ സ്ഥൂലഫലാ ച| പുനര്നവാ വര്ഷാഭൂഃ ‘സാടഡീ’ ഇതി ലോകേ| ഏരണ്ഡഃ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ| ഹംസപാദീ മധുശ്രവാ ഹംസപദാകാരപത്രാ പീതപുഷ്പാ ജലയു(മു)ക്തദേശജാതാ ‘ഹംസപാഈ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധാ| വൃശ്ചികാലീ കണ്ടകിതമേഷശൃങ്ഗയുഗാകാരഫലാ പാഠാപത്രാ ഈഷദ്രോമശാ ശ്വേതപുഷ്പഗുച്ഛാ ദക്ഷിണാവര്തവല്ലീ മേഷശൃങ്ഗീഭേദഃ; വൃശ്ചിയാശാകമന്യേ| ഋഷഭീ കപികച്ഛുഃ| ശൃഗാലവിന്നാമേകേ വിദാരിഗന്ധാദൌ പഠന്തി, താമപഠനീയാമേകേ മന്യന്തേ, അന്യേ പൃഥക്പര്ണീഭേദം ദീര്ഘപത്രാം സിംഹപുച്ഛാമാഹുഃ| ശോഷോ രാജയക്ഷ്മാ, അങ്ഗമര്ദഃ സ്ഫുടനികാ| പിത്താനിലഹരത്വേന ദോഷപ്രത്യനീകതോക്താ, ശോഷാദിനാശകത്വേന വ്യാധിപ്രത്യനീകത്വം ചോക്തമ്, ഏവം ദോഷയോരുക്തയോര്വ്യാധിഷു ചോക്തേഷ്വവസ്ഥാകാലദേശാദിഭേദേന സമസ്തൈരേതൈരര്ധൈര്യഥാലാഭം ലബ്ധൈര്വാ ശൃതശീതഫാണ്ടസ്വരസകല്കചൂര്ണഗുടികോത്കാരികാരസക്രിയാലേപപ്രദേഹപരിഷേകാവഗാഹനഘൃതതൈലാദീനി യഥായോഗം സാധനീയാനി| ഏവമന്യേഷ്വപി ഗണേഷു യോജ്യമ്| യേഷാം ജീവകര്ഷഭകാദിദ്രവ്യാണാമന്നപാനാദൌ ഗുണോ ന നിര്ദിഷ്ടഃ, തേഷാം സമുദിതസ്യ ഗണസ്യ ഗുണാഭിധാനേനൈവ പൃഥഗ്ദ്രവ്യഗുണോ ജ്ഞാതവ്യ ഇതി||൪-൫||

Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7

ആരഗ്വധമദനഗോപഘോണ്ടാകണ്ടകീകുടജപാഠാപാടലാമൂര്വേന്ദ്രയവസപ്തപര്ണനിമ്ബകുരുണ്ടകദാസീകുരുണ്ടക- ഗുഡൂചീചിത്രകശാര്ങ്ഗ(ര്ങ്ഗേ)ഷ്ടാകരഞ്ജദ്വയപടോലകിരാതതിക്തകാനി സുഷവീ ചേതി ||൬|| ആരഗ്വധാദിരിത്യേഷ ഗണഃ ശ്ലേഷ്മവിഷാപഹഃ | മേഹകുഷ്ഠജ്വരവമീകണ്ഡൂഘ്നോ വ്രണശോധനഃ ||൭||

ആരഗ്വധേത്യാദി| ആരഗ്വധഃ കിരമാലകഃ; മദനഃ പിണ്ഡീതകഃ, ‘മയണഫല’ ഇതി ലോകേ; ഗോപഘോണ്ടാ കര്കോടീ, ബദരഭേദ ഇത്യന്യേ, ‘ഗ്രാമകോലികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാ, പൂഗഭേദമപരേ; കണ്ടകീ വികങ്കതഃ വൃക്ഷകണ്ടകാരികേതി പ്രസിദ്ധാ, ‘കാങ്കഈ’ ഇതി ലോകേ; കുടജ ഇന്ദ്രവൃക്ഷഃ; പാഠാ അവിദ്ധകരണീ, ‘പാഢ’ ഇതി ലോകേ; പാടലാ വസന്തദൂതീ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ; മൂര്വാ ധനുര്ഗുണോപയോഗ്യാ, ‘ദൂധ ഉ’ ഇതി ലോകേ, അന്യേ ചോരസ്നായുമാഹുഃ; ഇന്ദ്രയവഃ കുടജഫലം; സപ്തപര്ണഃ ശാല്മലീസദൃശപര്ണോ ഗജമദഗന്ധപുഷ്പഃ ശരദി വികസനശീല ഉച്ചൈര്വൃക്ഷഃ ‘സാതവന’ ഇതി ലോകേ; നിമ്ബഃ പ്രസിദ്ധഃ; കുരുണ്ടകഃ പീതപുഷ്പഃ, ‘കണ്ടാശേലുആ’ ഇതി ലോകേ; നീലപുഷ്പഃ സ ഏവ ദാസീകുരുണ്ടകഃ; ഗുഡൂചീ പ്രസിദ്ധാ; ചിത്രകഃ പ്രസിദ്ധഃ; ശാര്ങ്ഗ(ര്ങ്ഗേ)ഷ്ടാ കാകജങ്ഘാ ‘വികസവനീ’ ഇതി ലോകേ, കാകമാചീത്യന്യേ, അന്യേ തു ശാര്ങ്ഗഷ്ടാ കാകതിക്താ ഗൌരവര്തുലാവഗുണ്ഠിതഫലാ ‘ചിരപോടികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാ, ‘ഭുരുദാകാ’ ഇതി പൂര്വദേശേ, കാകാദനീത്യപരേ, സാ ച ഗുഞ്ജേതി പ്രസിദ്ധാ; കരഞ്ജദ്വയമിതി ഏകശ്ചിരബില്വഃ, ദ്വിതീയഃ കണ്ടകീ വിടപകരഞ്ജഃ; പടോലഃ കുലകഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; കിരാതതിക്തകോ ഭൂനിമ്ബഃ; സുഷവീ കാരവേല്ലകഃ, അന്യേ തു പാനീയവല്ലീമാഹുഃ||൬-൭||

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9

സാലസാരാജകര്ണഖദിരകദരകാലസ്കന്ധക്രമുകഭൂര്ജമേഷശൃങ്ഗതിനിശചന്ദനകുചന്ദനശിംശപാ- ശിരീഷാസനധവാര്ജുനതാലശാകനക്തമാലപൂതീകാശ്വകര്ണാഗുരൂണി കാലീയകം ചേതി ||൮|| സാലസാരാദിരിത്യേഷ ഗണഃ കുഷ്ഠവിനാശനഃ | മേഹപാണ്ഡ്വാമയഹരഃ കഫമേദോവിശോഷണഃ ||൯||

സാലസാരേത്യാദി| സാലഃ ശങ്കുഃ, തസ്യ സാരഃ സാലസാരഃ; അജകര്ണഃ സര്ജഃ സാലഭേദ ഏവ; ഖദിരോ ഗായത്രീ സ്വനാമഖ്യാതഃ; കദരഃ ഖദിരാകാരഃ ശ്വേതസാരഃ; ക്രമുകഃ പൂഗഃ, കേചിത് ‘ക്രമുഗ’ ഇതി പഠന്തി, അത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ, വൃക്ഷരോധ്ര ഇത്യന്യേ സാരാധികാരാത്; ഭൂര്ജോ മൃദുത്വക് സ്വനാമഖ്യാതഃ, കേചിത് ഭൂര്ജസ്ഥാനേ ‘സ്ഫൂര്ജക’ ഇതി പഠന്തി, തത്ര സ്ഫൂര്ജകഃ ശ്യോനാകനാമ്നാ പ്രസിദ്ധഃ, (ലകുചാകാരപത്രകാണ്ഡഃ ); മേഷശൃങ്ഗഃ കര്കടശൃങ്ഗഃ, സ ച പുത്രഞ്ജീവകസദൃശസ്തരുവിശേഷഃ; തിനിശഃ സ്യന്ദനഃ, ‘സാദണ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധഃ; ചന്ദനം ശ്രീചന്ദനം ‘ശ്രീഖണ്ഡ’ ഇതി പ്രസിദ്ധം; കുചന്ദനം രക്തചന്ദനം; ശിംശപാ കൃഷ്ണസാരാ ‘സീസഈ’ ഇതി ലോകേ; ശിരീഷോ വിഷഘാതീ, ‘ശിരസ’ ഇതി ലോകേ; അസനോ ബീജകഃ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധഃ; ധവഃ ശകടാഖ്യഃ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ; അര്ജുനഃ കകുഭഃ; താലഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; ശാകഃ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധോ മഹാഖരപത്രഃ; നക്തമാലോ ബൃഹത്കരഞ്ജഃ; പൂതീകഃ ചിരബില്വഃ; അശ്വകര്ണോ ഗന്ധമുണ്ഡോऽശ്വത്ഥസദൃശഃ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധഃ; അഗുരു സ്വനാമഖ്യാതം; കാലീയകം ‘മലേന്ദ്രീചന്ദനമ്’ ഇതി പ്രസിദ്ധമ്| വിനാശനഹരണവിശോഷണാനാമര്ഥഭേദമാഹുഃ- തത്ര കുഷ്ഠവിനാശനോ മൂലോച്ഛേദനഃ, ഹരണോ മേഹപാണ്ഡ്വാദേഃ സംശമനത്വേന നിര്മൂലനത്വേന വാ, ശോഷണഃ കഫമേദസോര്ദ്രവസ്നിഗ്ധയോഃ||൮-൯||

Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11

വരുണാര്തഗലശിഗ്രുമധുശിഗ്രുതര്കാരീമേഷശൃങ്ഗീപൂതീകനക്തമാലമോരടാഗ്നിമന്ഥസൈരേയകദ്വയബിമ്ബീവസുകവസിരചിത്രക- ശതാവരീബില്വാജശൃങ്ഗീദര്ഭാ ബൃഹതീദ്വയം ചേതി ||൧൦|| വരുണാദിര്ഗണോ ഹ്യേഷ കഫമേദോനിവാരണഃ | വിനിഹന്തി ശിരഃശൂലഗുല്മാഭ്യന്തരവിദ്രധീന് ||൧൧||

വരുണേത്യാദി| വരുണസ്തിക്തസാരഃ ശാകദ്രുമഃ ‘വരുണ’ ഇതി ലോകേ; ആര്തഗലഃ കകുഭഃ സുഗന്ധമൂലഃ ‘കവഹാ (കൌഹാ)’ ഇതി നാമ്നാ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധാഃ; ശിഗ്രുഃ ശോഭാഞ്ജനകഃ; മധുശിഗ്രൂ രക്തശോഭാഞ്ജനകഃ; തര്കാരീ അരണികാ; മേഷശൃങ്ഗീ കര്കടശൃങ്ഗീ; പൂതീകശ്ചിരബില്വഃ; നക്തമാലോ ബൃഹത്കരഞ്ജഃ; മോരടോऽങ്കോല്ലപുഷ്പോ ‘മോഇഹര ’ ഇതി ലോകേ, ഹസ്തികര്ണപലാശ ഇത്യന്യേ; അഗ്നിമന്ഥസ്തേജോവൃക്ഷഃ പൂര്വദേശേ ‘ആഗഥ’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ; സൈരേയകദ്വയം രക്തപുഷ്പനീലപുഷ്പകണ്ടശേലുആദ്വയം; ബിമ്ബീ ഓഷ്ഠോപമഫലാ ‘തിണ്ഡുരികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാ; ചിത്രകഃ പ്രസിദ്ധഃ; ശതാവരീ പ്രസിദ്ധാ; വസുകോ ബുകഃ ‘ബകപുഷ്പ’ ഇതി ലോകേ; അന്യേ തു വസുകോऽര്കഃ; വശിരോ മര്കടപിപ്പലീ തൃണജാതിഃ ‘അപാമാര്ഗ’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ; ബില്വഃ ശ്രീഫലഃ; അജശൃങ്ഗീ ഛഗലവിഷാണികാ ഉത്തമാരണീ ‘മേണ്ഢികാ’ ഇതി ലോകേ; ദര്ഭഃ കുശഃ; ബൃഹതീദ്വയം കണ്ടകാരികാദ്വയമ്- ഏകാ സ്ഥൂലഫലാ, ദ്വിതീയാ ഹ്രസ്വഫലാ||൧൦-൧൧||

Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13

വീരതരുസഹചരദ്വയദര്ഭവൃക്ഷാദനീഗുന്ദ്രാനലകുശകാശാശ്മഭേദകാഗ്നിമന്ഥമോരടാവസുകവസിരഭല്ലൂകകുരണ്ടികേന്ദീവരകപോതവങ്കാഃ ശ്വദംഷ്ട്രാ ചേതി ||൧൨|| വീരതര്വാദിരിത്യേഷ ഗണോ വാതവികാരനുത് | അശ്മരീശര്കരാമൂത്രകൃച്ഛ്രാഘാതരുജാപഹഃ ||൧൩||

വീരേത്യാദി| വീരതരുഃ ശരഃ, അന്യേ തു വീരതരുഃ ‘വേല്ലന്തര’ ഇതി നാമ്നാ പ്രസിദ്ധോ ജാങ്ഗലദേശേ നര്മദാതടേ ചര്മണ്വതീനദീസമീപേ ച, തല്ലക്ഷണമുച്യതേ- “വേല്ലന്തരുര്ജഗതി വീരതരുഃ പ്രസിദ്ധഃ ശ്വേതാസിതാരുണവിലോഹിതപീതപുഷ്പഃ| ആദാരിതുല്യകുസുമഃ ശമിസൂക്ഷ്മപത്രഃ സ്യാത് കണ്ടകീ വിജലദേശജ ഏഷ വൃക്ഷഃ-” ഇതി; സഹചരദ്വയം കണ്ടശേലുദ്വയം; ദര്ഭഃ പ്രസിദ്ധഃ; വൃക്ഷാദനീ ബന്ദാകഃ ‘കവലേഖൂ’ ഇതി ലോകേ, വൃക്ഷകലമ്ബുകമപരേ; ഗുന്ദ്രാ പാദരകഭേദോ ‘ഗോദര’ ഇതി ലോകേ; നലോ ദൂര്വാകാരാങ്കുരോऽന്തഃശുഷിരഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; കുശോ ഹ്രസ്വദര്ഭഃ; കാശഃ ചാമരപുഷ്പഃ; അശ്മഭേദകഃ പാഷാണഭേദകഃ, അഗ്നിമന്ഥഃ തേജോവൃക്ഷഃ; ‘അങ്ഗേശൂര’ ഇതി ലോകേ; മോരടോऽങ്കോല്ലപുഷ്പഃ, ഹസ്തികര്ണപലാശ ഇത്യേകേ, ഇക്ഷുമൂലമിത്യപരേ; വസുകോ ബുകഃ ‘ബകപുഷ്പ’ ഇതി ലോകേ; വസിരഃ അപാമാര്ഗഃ, സൂര്യാവര്തഭേദ ഇത്യേകേ; ഭല്ലൂകഃ ശ്യോനാകഃ ‘ശോണാ’ ഇതി ലോകേ; കുരണ്ടികാ കൃഷ്ണസൂക്ഷ്മഫലാ ‘സിരിവാലികാ’ ഇതി ലോകേ; ഇന്ദീവരോऽപി തദ്ഭേദോ ദീര്ഘപത്രോ ബഹുലപുഷ്പഃ; കപോതവങ്കാ സുവര്ചലാ, അന്യേ ‘ശിരീഷസദൃശപത്രാ സ്വല്പവിടപാ’ ഇതി ദ്രവ്യാന്തരമാഹുഃ; ശ്വദംഷ്ട്രാ ഗോക്ഷുരകഃ| അശ്മരീ ബസ്തിപാഷാണഃ, സൈവ വാതഭിന്നാ ശര്കരാ, മൂത്രാഘാതോ മൂത്രാവരോധഃ; രുജാശബ്ദോ രോഗവചനഃ, സ ചാശ്മര്യാദിഷു പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ||൧൨-൧൩||

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15

ലോധ്രസാവരലോധ്രപലാശകുടന്നടാശോകഫഞ്ജീകട്ഫലൈലവാലുകശല്ലകീജിങ്ഗിനീകദമ്ബസാലാഃ കദലീ ചേതി ||൧൪|| ഏഷ രോധ്രാദിരിത്യുക്തോ മേദഃകഫഹരോ ഗണഃ | യോനിദോഷഹരഃ സ്തമ്ഭീ വര്ണ്യോ വിഷവിനാശനഃ ||൧൫||

രോധ്രേത്യാദി| രോധ്രോ ലാക്ഷാപ്രസാദനോ രക്തഃ; സാവരലോധ്രഃ ശ്വേതസ്ഥൂലത്വക്; പലാശഃ കിംശുകഃ; കുടന്നടഃ സ്യോനാകഃ; അശോകോ ലോഹിതകുസുമഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; ഫഞ്ജീ ഭാര്ഗീ; കട്ഫലഃ ‘കായഫല’ ഇതി ലോകേ; ഏലവാലുകം ഹരിവാലുകം കൃഷ്ണഗന്ധികട്ഫലസദൃശം; ശല്ലകീ ഗജഭക്ഷ്യാ ‘സാല’ ഇതി ലോകേ; ജിങ്ഗിനീ ഗുഡമജ്ജനികാ, ‘ഗുലദുണി’ ഇതി ലോകേ, പൂര്വദേശേ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ; കദമ്ബോ വൃക്ഷകദമ്ബഃ; സാലഃ സര്ജഃ; കദലീ രമ്ഭാ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ| സ്തമ്ഭീ അതിസാരാദേഃ സ്തമ്ഭനഃ||൧൪-൧൫||

Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17

അര്കാലര്കകരഞ്ജദ്വയനാഗദന്തീമയൂരകഭാര്ഗീരാസ്നേന്ദ്രപുഷ്പീക്ഷുദ്രശ്വേതാമഹാശ്വേതാവൃശ്ചികാല്യലവണാസ്താപസവൃക്ഷശ്ചേതി ||൧൬|| അര്കാദികോ ഗണോ ഹ്യേഷ കഫമേദോവിഷാപഹഃ | കൃമികുഷ്ഠപ്രശമനോ വിശേഷാദ്വ്രണശോധനഃ ||൧൭||

അര്കേത്യാദി| അര്കോ രക്തപുഷ്പഃ പ്രസിദ്ധഃ; അലര്കോ മന്ദാരകഃ, യസ്യ ക്ഷീരം ന വിനശ്യതി; കരഞ്ജദ്വയം വൃക്ഷവിടപകരഞ്ജൌ; നാഗദന്തീ ദന്തിനീ; മയൂരകോऽപാമാര്ഗഃ; ഭാര്ഗീ സ്വനാമഖ്യാതാ; രാസ്നാ സുരഭീ സ്വനാമഖ്യാതാ; ഇന്ദ്രപുഷ്പീ കണ്ടകീ കൃഷ്ണപുഷ്പകരഞ്ജഃ, ‘കലികാരികാ’ ഇത്യന്യേ; ക്ഷുദ്രശ്വേതാ ശ്വേതസ്യന്ദാ ശ്വേതപുഷ്പാ ‘സേഫന്ദ’ ഇതി ലോകേ; മഹാശ്വേതാ നീലപുഷ്പഃ സേഫന്ദഃ, ‘വന്ധ്യാകര്കോടികാ’ ഇത്യന്യേ; വൃശ്ചികാലീ വൃശ്ചിയാകഃ; അലവണാ ജ്യോതിഷ്മതീ വര്തുലപക്വരക്തഫലാ, പീതതൈലാ ‘കാകമര്ദനീകാ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധാ; താപസവൃക്ഷഃ ഇങ്ഗുദഃ, പുത്രഞ്ജീവക ഇത്യന്യേ||൧൬-൧൭||

Adhikarana 10 (18-19) · Śloka 19

സുരസാശ്വേതസുരസാഫണിജ്ഝകാര്ജകഭൂസ്തൃണസുഗന്ധകസുമുഖകാലമാലകുഠേരകകാസമര്ദക്ഷവകഖരപുഷ്പാവിഡങ്ഗകട്ഫല- സുരസീനിര്ഗുണ്ഡീകുലാഹലോന്ദുരുകര്ണികാഫഞ്ജീപ്രാചീബലകാകമാച്യോ വിഷമുഷ്ടികശ്ചേതി ||൧൮|| സുരസാദിര്ഗണോ ഹ്യേഷ കഫഹൃത് കൃമിസൂദനഃ | പ്രതിശ്യായാരുചിശ്വാസകാസഘ്നോ വ്രണശോധനഃ ||൧൯||

സുരസേത്യാദി| സുരസേ ദ്വേ ശ്വേതകൃഷ്ണകുസുമേ തേ ച ലോകേ ‘തുലസീ’ ഇതി പ്രസിദ്ധേ; ഫണിജ്ഝകസ്തീക്ഷ്ണഗന്ധോ ‘മരുവക’ ഇതി ലോകേ, അന്യേ ത്വനേനൈവ നാമ്നാ പ്രസിദ്ധഃ; അര്ജകോ ബര്ബരികാകാരോ ലഘുമഞ്ജരീകഃ സൂക്ഷ്മപത്രോ നിര്ഗന്ധഃ ശ്വേതകുഠേരകഃ; ഭൂസ്തൃണോ ഗുദാകനാമധേയോ, ദ്രോണപുഷ്പീസദൃശഃ; സുഗന്ധകോ ദ്രോണപുഷ്പഃ; അന്യേ തു ഭൂസ്തൃണം രോഹിഷം, സുഗന്ധകോ ബൃഹത്സുഗന്ധതൃണം; സുമുഖോ രാജികാ, അന്യേ തു വനബര്ബരികാ ‘സൌഹാ’ ഇതി നാമ്നാ ജേജീഭുക്തൌ പ്രസിദ്ധാ; കാലമാലഃ കൃഷ്ണമല്ലികാ ‘ബര്ബരികാ’ ഇതി ലോകേ; കാസമര്ദഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; ക്ഷവകഃ ക്ഷവഥുകാരഃ ഫണിജ്ഝകാകാരഃ ‘ചിഹ്വരിയാക’ ഇതി പാരിയാത്രേ പ്രസിദ്ധഃ, ‘ഛിങ്കിനീ’ ഇതി ലോകേ; ഖരപുഷ്പഃ തസ്യൈവ ഭേദഃ, ബോവൈകാമപരേ, മരുവകമന്യേ; വിഡങ്ഗഃ പ്രസിദ്ധഃ; കട്ഫലഃ സോമവല്കഃ ‘കായഫല’ ഇതി ലോകേ; സുരസീ കപിത്ഥസദൃശപത്രാ ‘ബില്വനാസീ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധാ, ശ്വേതനിര്ഗുണ്ഡീത്യന്യേ; നിര്ഗുണ്ഡീ നീലനിര്ഗുണ്ഡീ; കുലാഹലഃ ‘മുണ്ഡികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ; ഉന്ദുരുകര്ണികാ മൂഷികകര്ണികാ ‘ഉന്ദുരീ’ ഇതി ലോകേ, ഉന്ദുരകര്ണീം ദ്രവന്തീമാഹുരന്യേ, അപരേ ദന്തിനീമാഹുഃ, ‘ഉന്ദുരകര്ണാ’ ഇത്യേകേ പഠന്തി, തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ; ഫഞ്ജീ ഭാര്ഗീ; പ്രാചീബലോ മത്സ്യാക്ഷകഃ, ‘കാകജങ്ഘാ, നദീപിപ്പലീ വാ’ ഇത്യപരേ, കേചിദാചാര്യാ ഏവം വദന്തി- യദ്യപി പ്രാചീബലശബ്ദേന കാകജങ്ഘാ ഗണ്ഡദൂര്വാ ജലപിപ്പലീ ചോച്യതേ, തഥാऽപ്യത്ര കാകജങ്ഘൈവ, കാകമാചീസാന്നിധ്യാദ്വാതകഫകൃമിബാധിര്യഹരത്വാച്ച; കാകമാചീ മൃഷ്ടഫലാ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ; വിഷമുഷ്ടികോ ദ്രേക്കാ ‘രാജനിമ്ബ’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ, ബൃഹദലമ്ബുഷാമപരേ, കര്കോടീമന്യേ| കൃമിസൂദന ഇതി കൃമിഘ്ന ഇത്യര്ഥഃ||൧൮-൧൯||

Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 21

മുഷ്കകപലാശധവചിത്രകമദനവൃക്ഷകശിംശപാവജ്രവൃക്ഷാസ്ത്രിഫലാ ചേതി ||൨൦|| മുഷ്കകാദിര്ഗണോ ഹ്യേഷ മേദോഘ്നഃ ശുക്രദോഷഹൃത് | മേഹാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗാശ്മശര്കരാനാശനഃ പരഃ ||൨൧||

മുഷ്കകേത്യാദി| മുഷ്കകഃ ക്ഷാരവൃക്ഷഃ ‘മോഖക’ ഇതി ലോകേ; പലാശഃ കിംശുകഃ; ധവഃ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ; ചിത്രകോऽപി സ്വനാമ്നൈവ പ്രസിദ്ധഃ; മദനഃ പിണ്ഡീതകഃ; വൃക്ഷകഃ കുടജഃ; ‘മദനവൃക്ഷ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, മദനവൃക്ഷ ഇത്യത്ര വൃക്ഷശബ്ദനിര്ദേശഃ ഫലപ്രതിഷേധാര്ഥമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി; ശിംശപാ കൃഷ്ണസാരാ സ്വനാമഖ്യാതാ; വജ്രവൃക്ഷഃ ‘സേഹുണ്ഡ’ ഇതി ലോകേ; ത്രിഫലാ ഹരീതക്യാമലകബിഭീതകാനി||൨൦-൨൧||

Adhikarana 12 (22-23) · Śloka 23

പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകശൃങ്ഗവേരമരിചഹസ്തിപിപ്പലീഹരേണുകൈലാജമോദേന്ദ്രയവപാഠാജീരകസര്ഷപ- മഹാനിമ്ബഫലഹിങ്ഗുഭാര്ഗീമധുരസാതിവിഷാവചാവിഡങ്ഗാനി കടുരോഹിണീ ചേതി ||൨൨|| പിപ്പല്യാദിഃ കഫഹരഃ പ്രതിശ്യായാനിലാരുചീഃ | നിഹന്യാദ്ദീപനോ ഗുല്മശൂലഘ്നശ്ചാമപാചനഃ ||൨൩||

പിപ്പലീത്യാദി| ചവ്യം ഹസ്തിപിപ്പലീമൂലം സ്വനാമഖ്യാതം; ശൃങ്ഗവേരം ശുണ്ഠീ; ഹസ്തിപിപ്പലീ ഗജപിപ്പലീ; അജമോദാ സ്വനാമഖ്യാതാ, അന്യേ യവാനികാമാഹുഃ; മഹാനിമ്ബഫലമിതി മഹാനിമ്ബോ ദ്രേക്കാ ‘പര്വതനിമ്ബ’ ഇതി ലോകേ; മധുരസാ മൂര്വാ| ആമപാചന ഇതി ആമലക്ഷണം യഥാ- “ജഠരാനലദൌര്ബല്യാദവിപക്വസ്തു യോ രസഃ| സ ആമസഞ്ജ്ഞകോ ദേഹേ സര്വദോഷപ്രകോപകഃ”- ഇതി| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൨൨-൨൩||

Adhikarana 13 (24-25) · Śloka 25

ഏലാതഗരകുഷ്ഠമാംസീധ്യാമകത്വക്പത്രനാഗപുഷ്പപ്രിയങ്ഗുഹരേണുകാവ്യാഘ്രനഖശുക്തിചണ്ഡാസ്ഥൌണേയകശ്രീവേഷ്ടക- ചോചചോരകവാലുകഗുഗ്ഗുലുസര്ജരസതുരുഷ്കകുന്ദുരുകാഗുരുസ്പൃക്കോശീരഭദ്രദാരുകുങ്കുമാനി പുന്നാഗകേശരം ചേതി ||൨൪|| ഏലാദികോ വാതകഫൌ നിഹന്യാദ്വിഷമേവ ച | വര്ണപ്രസാദനഃ കണ്ഡൂപിഡകാകോഠനാശനഃ ||൨൫||

ഏലേത്യാദി| ധ്യാമകം കത്തൃണം ‘രോഹിഷ’ ഇതി ലോകേ; ത്വക് വരാങ്ഗം ‘ഗുഡതജ’ ഇതി ലോകേ; പത്രം പത്രകം; നാഗപുഷ്പം നാഗകേശരമ്, അന്യേ നാഗകേശരപുഷ്പസമപുഷ്പോ മഹാതരുരിത്യാഹുഃ; ഹരേണുകാ രേണുകാ; വ്യാഘ്രനഖോ ബൃഹന്നഖഃ, ബൃഹന്നഖീത്യന്യേ; ശുക്തിസ്തദ്ഭേദോऽല്പനഖഃ; ചണ്ഡാ സ്വനാമഖ്യാതേഷത്കൃഷ്ണാ ചോരകഭേദഃ അജമോദാകാരാ; സ്ഥൌണേയകം ഥുണേരകഃ; ശ്രീവേഷ്ടകഃ സരലചോപഃ ‘ഗുഗ്ഗുലീ’ ഇതി ലോകേ; ചോചസ്ത്വഗ്ഭേദോ വനവാസികാത്വക്; ചോരകഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ, ഗ്രന്ഥിപര്ണകഭേദോ ഗ്രന്ഥിപര്ണാകാര ഏവ; സര്ജഃ സര്ജരസഃ ‘രാല’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ; അന്തലോപാത്; രസഃ ഗന്ധരസഃ ‘ബോല’ ഇതി ലോകേ; തുരുഷ്കഃ സിഹ്ലകഃ; കുന്ദുരകഃ ശല്ലകീചോപഃ; സ്പൃക്കാ കുടിലപുഷ്പാ സുഗന്ധിദ്രവ്യമൌത്തരാപഥികം; ഭദ്രദാരു ദേവദാരു; പുന്നാഗഃ സുരപര്ണികാ, സുങ്ഗന്ധിപുഷ്പാ ദക്ഷിണാപഥേ ‘സുരപതി’(സുരങ്ഗീ)നാമ്നാ പ്രതീതാ; കേശരം ബകുലം, കേചിത് സമുദിതം വ്യാഖ്യാനയന്തി- പുന്നാഗകേശരം പദ്മകേശരമിത്യര്ഥഃ; അന്യേ ത്വേവം പഠന്തി- “പുന്നാഗനാഗകേശരം ച” ഇതി, പുന്നാഗം ദേവവല്ലഭം രാജചമ്പകമിതി ലോകേ, നാഗകേശരം സ്വനാമപ്രസിദ്ധമ്| കോഠനാശന ഇതി അത്ര കോഠലക്ഷണമുച്യതേ- “വരടീദഷ്ടസങ്കാശഃ കണ്ഡൂമാന് ലോഹിതോऽസ്രകഫപിത്താത്| ക്ഷിപ്രോത്പാദവിനാശഃ കോഠ ഇതി നിഗദ്യതേ സദ്ഭിഃ”- ഇതി||൨൪-൨൫||

Adhikarana 14 (26-28) · Śloka 28

വചാമുസ്താതിവിഷാഭയാഭദ്രദാരൂണി നാഗകേശരം ചേതി ||൨൬|| ഹരിദ്രാദാരുഹരിദ്രാകലശീകുടജബീജാനി മധുകം ചേതി ||൨൭|| ഏതൌ വചാഹരിദ്രാദീ ഗണൌ സ്തന്യവിശോധനൌ | ആമാതിസാരശമനൌ വിശേഷാദ്ദോഷപാചനൌ ||൨൮||

വചേത്യാദി| ഭദ്രദാരു ദേവദാരു| കലശീ പൃശ്നിപര്ണീ| ദോഷപാചനാവിതി ആമസംസൃഷ്ടാനാം ദോഷാണാം പാചനൌ||൨൬-൨൮||

Adhikarana 15 (29-30) · Śloka 30

ശ്യാമാമഹാശ്യാമാത്രിവൃദ്ദന്തീശങ്ഖിനീതില്വകകമ്പില്ലകരമ്യകക്രമുകപുത്രശ്രേണീഗവാക്ഷീ- രാജവൃക്ഷകരഞ്ജദ്വയഗുഡൂചീസപ്തലാച്ഛഗലാന്ത്രീസുധാഃ സുവര്ണക്ഷീരീ ചേതി ||൨൯|| ഉക്തഃ ശ്യാമാദിരിത്യേഷ ഗണോ ഗുല്മവിഷാപഹഃ | ആനാഹോദരവിഡ്ഭേദീ തഥോദാവര്തനാശനഃ ||൩൦||

ശ്യാമേത്യാദി| ശ്യാമാ ശ്വേതാ ത്രിവൃതാ; മഹാശ്യാമാ വൃദ്ധദാരകഃ; ത്രിവൃത് രക്തമൂലാ ത്രിവൃത് ‘നിശോത്ര’ ഇതി ലോകേ; ദന്തീ ദന്തിനീ; ശങ്ഖിനീ യവതിക്താഭേദഃ, ‘ശ്വേതബുധ്നാ’ ഇത്യേകേ; തില്വകോ രോധ്രഃ, അന്യേ തില്വകോ രോധ്രാകാരോ ബൃഹത്പത്രോ രക്തത്വക്കോ വൈരേചനികഃ; കമ്പില്ലകോ രോചനികാ, സ്വനാമഖ്യാതഃ; രമ്യകോ ദ്രേക്കാ ‘മഹാനിമ്ബ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധഃ, പടോലമൂലമിത്യേകേ; ക്രമുകഃ പൂഗഫലം; പുത്രശ്രേണീ ദ്രവന്തീ ഏരണ്ഡസദൃശഫലപത്രാऽല്പവിടപാ ‘ശമ്ബരീ’ ഇതി ലോകേ; ഗവാക്ഷീ ഇന്ദ്രവാരുണീ; രാജവൃക്ഷഃ കിരമാലകഃ; കരഞ്ജദ്വയം വൃക്ഷവിടപകരഞ്ജൌ; ഗുഡൂചീ പ്രസിദ്ധാ; സപ്തലാ സാതലാ സ്നുഹീഭേദഃ; ഛഗലാന്ത്രീ വൃദ്ധദാര(രു)കഭേദഃ, ബുധ്നാഭേദ ഇത്യപരേ; സുധാ സേഹുണ്ഡഃ; സുവര്ണക്ഷീരീ അനന്താസദൃശപത്രാ, കങ്ഗുഷ്ഠമിത്യപരേ||൨൯-൩൦||

Adhikarana 16 (31-32) · Śloka 32

ബൃഹതീകണ്ടകാരികാകുടജഫലപാഠാ മധുകം ചേതി ||൩൧|| പാചനീയോ ബൃഹത്യാദിര്ഗണഃ പിത്താനിലാപഹഃ | കഫാരോചകഹൃദ്രോഗമൂത്രകൃച്ഛ്രരുജാപഹഃ ||൩൨||

ബൃഹതീത്യാദി| മൂലേ സ്പഷ്ട ഏവ||൩൧-൩൨||

Adhikarana 17 (33-34) · Śloka 34

പടോലചന്ദനകുചന്ദനമൂര്വാഗുഡൂചീപാഠാഃ കടുരോഹിണീ ചേതി ||൩൩|| പടോലാദിര്ഗണഃ പിത്തകഫാരോചകനാശനഃ | ജ്വരോപശമനോ വ്രണ്യശ്ഛര്ദികണ്ഡൂവിഷാപഹഃ ||൩൪||

പടോലേത്യാദി| കുചന്ദനം രക്തചന്ദനം; മൂര്വാ ദുധൌഡഃ, ‘ചൌരസ്നായുക’ ഇത്യേകേ| വ്രണേഭ്യോ ഹിതോ വ്രണ്യഃ| ശേഷം സുഖബോധമ്||൩൩-൩൪||

Adhikarana 18 (35-36) · Śloka 36

കാകോലീക്ഷീരകാകോലീജീവകര്ഷഭകമുദ്ഗപര്ണീമാഷപര്ണീമേദാമഹാമേദാച്ഛിന്നരുഹാ കര്കടശൃങ്ഗീതുഗാക്ഷീരീപദ്മകപ്രപൌണ്ഡരീകര്ധിവൃദ്ധിമൃദ്വീകാജീവന്ത്യോ മധുകം ചേതി ||൩൫|| കാകോല്യാദിരയം പിത്തശോണിതാനിലനാശനഃ | ജീവനോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ സ്തന്യശ്ലേഷ്മകരസ്തഥാ ||൩൬||

കാകോലീത്യാദി| കാകോലീ വീരാ സ്വനാമ്നാ പ്രസിദ്ധാ, ക്ഷീരകാകോലീ തദ്ഭേദഃ സ്വനാമഖ്യാത; ജീവകഃ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ; ഋഷഭഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; മുദ്ഗപര്ണീ ‘മുഗവനീ’ ഇതി ലോകേ; മാഷപര്ണീ ‘മാഷവനീ’ ഇതി ലോകേ, ‘അരണ്യമാഷസ്തമ്ബ’ ഇത്യേകേ; മേദാ മഹാമേദാ ച സ്വനാമഖ്യാതാ; ഛിന്നരുഹാ ഗുഡൂചീ; തുഗാക്ഷീരീ വംശലോചനാ; പദ്മകം പദ്മകാഷ്ഠം; പ്രപൌണ്ഡരീകം സ്വനാമഖ്യാതം യഷ്ടീമധുദ്രവ്യാദീഷത്സ്ഥൂലം മധുരരസം നേത്രാശ്ച്യോതനാര്ഹം ദ്രവ്യമ്, അന്യേ ശ്രീപുഷ്പമാഹുഃ; മൃദ്വീകാ ദ്രാക്ഷാ; ജീവന്തീ ‘ഡോഡികാ’ ഇതി ലോകേ, ലതാऽര്കഫലാകാരസക്ഷീരഫലാ, അന്യേ സുവര്ണജീവന്തീമാഹുഃ| ജീവനഃ പ്രാണധാരണഃ, ബൃംഹണഃ ശരീരവൃദ്ധികരഃ| ശേഷം സുബോധമ്||൩൫-൩൬||

Adhikarana 19 (37-38) · Śloka 38

ഊഷകസൈന്ധവശിലാജതുകാസീസദ്വയഹിങ്ഗൂനി തുത്ഥകം ചേതി ||൩൭|| ഊഷകാദിഃ കഫം ഹന്തി ഗണോ മേദോവിശോഷണഃ | അശ്മരീശര്കരാമൂത്രകൃച്ഛ്രഗുല്മപ്രണാശനഃ ||൩൮||

ഊഷകേത്യാദി| ഊഷകഃ ക്ഷാരമൃത്തികാ വാരാണസീസമീപേ ബഡഹരദേശേ ബാഹുല്യേന ഭവതി, അന്യേ തദ്ഭവം ദ്രവ്യാന്തരമാഹുഃ; കാസീസദ്വയം കാസീസം ഭസ്മസദൃശം കിഞ്ചിദമ്ലലവണരസം, ദ്വിതീയം പുഷ്പകാസീസമീഷത്പീതം തുവരരസം തദ്ഭേദ ഏവ; തുത്ഥകം കര്പരികാതുത്ഥം ‘ഖപരിയാ’ ഇതി ലോകേ, അന്യേ മയൂരഗ്രീവമാഹുഃ| ശേഷം സുബോധമ്||൩൭-൩൮||

Adhikarana 20 (39-40) · Śloka 40

സാരിവാമധുകചന്ദനകുചന്ദനപദ്മകകാശ്മരീഫലമധൂകപുഷ്പാണ്യുശീരം ചേതി ||൩൯|| സാരിവാദിഃ പിപാസാഘ്നോ രക്തപിത്തഹരോ ഗണഃ | പിത്തജ്വരപ്രശമനോ വിശേഷാദ്ദാഹനാശനഃ ||൪൦||

സാരിവേത്യാദി| ചന്ദനം രക്തചന്ദനമ്; അന്യേ പദ്മമിതി പഠന്തി, തത്ര പദ്മം പദ്മപുഷ്പമ്| ശേഷം സുബോധമ്||൩൯-൪൦||

Adhikarana 21 (41-42) · Śloka 42

അഞ്ജനരസാഞ്ജനനാഗപുഷ്പപ്രിയങ്ഗുനീലോത്പലനലദനലിനകേശരാണി മധുകം ചേതി ||൪൧|| അഞ്ജനാദിര്ഗണോ ഹ്യേഷ രക്തപിത്തനിബര്ഹണഃ | വിഷോപശമനോ ദാഹം നിഹന്ത്യാഭ്യന്തരം ഭൃശമ് ||൪൨||

അഞ്ജനമിത്യാദി| അഞ്ജനം സൌവീരാഞ്ജനം; രസാഞ്ജനം ദാരുഹരിദ്രാക്വാഥേന കൃത്രിമം, അന്യേ ത്വേവം വദന്തി- രസാഞ്ജനം ദ്വിവിധം- സ്രോതോऽഞ്ജനം കൃഷ്ണപാഷാണാകൃതി ധാതുദ്രവ്യമ്, അന്യദ്ദാരുഹരിദ്രാക്വാഥേന കൃത്രിമം പീതലോഹിതമ്, അത്ര ധാതുദ്രവ്യമേവ സൌവീരാഞ്ജനസാഹചര്യാത്; നാഗപുഷ്പം നാഗകേശരം; നലദം മാംസീ; നലിനകേശരാണി പദ്മകേശരാണി| ശേഷം സുബോധമ്||൪൧-൪൨||

Adhikarana 22 (43-44) · Śloka 44

പരൂഷകദ്രാക്ഷാകട്ഫലദാഡിമരാജാദനകതകഫലശാകഫലാനി ത്രിഫലാ ചേതി ||൪൩|| പരൂഷകാദിരിത്യേഷ ഗണോऽനിലവിനാശനഃ | മൂത്രദോഷഹരോ ഹൃദ്യഃ പിപാസാഘ്നോ രുചിപ്രദഃ ||൪൪||

പരൂഷകേത്യാദി| പരൂഷകോ ധന്വപത്രകഃ സ്വനാമ്നൈവ പ്രസിദ്ധഃ, സ ദ്വിവിധോ വൃക്ഷവിടപഭേദാത്; കട്ഫലഃ സോമവല്കഃ ‘കായഫല’ ഇതി ലോകേ; രാജാദനഃ ക്ഷീരികാ; കതകഫലം സ്വനാമഖ്യാതം ശശകപുരീഷപ്രതിമഫലമമ്ബുപ്രസാദനം; ശാകഫലാനി ശാകോ മസൃണകര്കശോദരപൃഷ്ഠദലോ വൃക്ഷവിശേഷഃ, തസ്യ ഫലാനി| സര്വേഷാം ഫലാനി ഗ്രാഹ്യാണി| ശേഷം സുബോധമ്||൪൩-൪൪||

Adhikarana 23 (45-47) · Śloka 47

പ്രിയങ്ഗുസമങ്ഗാധാതകീപുന്നാഗനാഗപുഷ്പചന്ദനകുചന്ദനമോചരസരസാഞ്ജനകുമ്ഭീകസ്രോതോജപദ്മകേസരയോജനവല്ല്യോ ദീര്ഘമൂലാ ചേതി ||൪൫|| അമ്ബഷ്ഠാധാതകീകുസുമസമങ്ഗാകട്വങ്ഗമധുകബില്വപേശികാസാവരരോധ്രപലാശനന്ദീവൃക്ഷാഃ പദ്മകേശരാണി ചേതി ||൪൬|| ഗണൌ പ്രിയങ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദീ പക്വാതീസാരനാശനൌ | സന്ധാനീയൌ ഹിതൌ പിത്തേ വ്രണാനാം ചാപി രോപണൌ ||൪൭||

പ്രിയങ്ഗ്വിത്യാദി| സമങ്ഗാऽഞ്ജലികാരികാ ‘ലജ്ജാലുഃ’ ഇതി ലോകേ; പുന്നാഗസ്തുങ്ഗഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ, അന്യേ സുരപര്ണികാ സുഗന്ധിപുഷ്പാ ദക്ഷിണാപഥേ സുരപതീ(സുരങ്ഗീ)തി പ്രസിദ്ധാ; നാഗപുഷ്പം നാഗകേശരം; ചന്ദനം രക്തചന്ദനം; കുചന്ദനം മലയാദ്രിചന്ദനം ; മോചരസഃ ശാല്മലീചുപഃ; രസാഞ്ജനം ദാര്വീക്വാഥസമുദ്ഭവം സ്വനാമഖ്യാതം; കുമ്ഭീകഃ ശ്ലക്ഷ്ണത്വക്കോ രോമശഃ കുമ്ഭീനാമാ വൃക്ഷോ യസ്യ ത്വഗ് വസ്ത്രാകാരാ ഭവതി, അന്യേ പാടലാമാഹുഃ, അപരേ സ്വല്പവിടപമാഹുഃ; സ്രോതോജം സൌവീരാഞ്ജനം; പദ്മകേശരം സ്വനാമഖ്യാതം; യോജനവല്ലീ മഞ്ജിഷ്ഠാ; ദീര്ഘമൂലാ ദുരാലഭാ, ശാലിപര്ണീത്യപരേ| അമ്ബഷ്ഠേത്യാദി|- അമ്ബഷ്ഠാ മാചികാ ‘സാങ്കുരഡ’ ഇതി പശ്ചിമേ പ്രസിദ്ധാ, പാഠാ ഇത്യപരേ; ധാതകീകുസുമം ധാതകീപുഷ്പം; സമങ്ഗാऽഞ്ജലികാരികാ ‘ലജ്ജാലുഃ’ ഇതി ലോകേ; കട്വങ്ഗോऽരലുകഃ; ബില്വപേശികാ ബാലബില്വഗിരഃ; മഹാരോധ്രം കേചിത് പഠന്തി; സാവരരോധ്രോ ലോധ്രസ്തസ്യൈവ ഗ്രാഹിത്വാത്, നേതരസ്തസ്യ വിരേചനത്വാത്; പലാശഃ കിംശുകഃ; നന്ദീവൃക്ഷഃ കാശ്മരീ, അന്യേ ഗര്ദഭാണ്ഡമാഹുഃ; പദ്മകേശരം സ്വനാമഖ്യാതമ്| സന്ധാനീയാവിതി ഭഗ്നസന്ധാനകാരകൌ||൪൫-൪൭||

Adhikarana 24 (48-49) · Śloka 49

ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷമധുകകപീതനകകുഭാമ്രകോശാമ്രചോരകപത്രജമ്ബൂദ്വയപ്രിയാല- മധൂകരോഹിണീവഞ്ജുലകദമ്ബബദരീതിന്ദുകീസല്ലകീരോധ്രസാവരരോധ്രഭല്ലാതകപലാശാ നന്ദീവൃക്ഷശ്ചേതി ||൪൮|| ന്യഗ്രോധാദിര്ഗണോ വ്രണ്യഃ സങ്ഗ്രാഹീ ഭഗ്നസാധകഃ | രക്തപിത്തഹരോ ദാഹമേദോഘ്നോ യോനിദോഷഹൃത് ||൪൯||

ന്യഗ്രോധേത്യാദി| ന്യഗ്രോധോ വടഃ; ഉദുമ്ബരഃ പ്രസിദ്ധഃ; അശ്വത്ഥഃ പിപ്പലഃ; പ്ലക്ഷഃ പര്കടീ; മധുകം പ്രസിദ്ധം; കപീതന ആമ്രാതകഃ; കകുഭഃ അര്ജുനഃ; ആമ്രാഃ പ്രസിദ്ധഃ; കോശാമ്രഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ; ചോരകപത്രോ ലാക്ഷാവൃക്ഷഃ; ജമ്ബൂദ്വയമേകാ രാജജമ്ബൂര്ബൃഹത്ഫലാ, ദ്വിതീയാ കാകജമ്ബൂഃ സ്വല്പഫലാ, ദ്വയഗ്രഹണാദ്ഭൂമിജമ്ബ്വാസ്തൃതീയായാഃ പ്രതിഷേധഃ; പ്രിയാലഃ ചാരദ്രുമഃ; മധൂകോ ഗുഡപുഷ്പോ ‘മഹുവാ’ ഇതി ലോകേ; രോഹിണീ കട്ഫലഃ; വഞ്ജുലോ വേതസഃ; കദമ്ബഃ പ്രസിദ്ധഃ; ബദരീ പ്രസിദ്ധാ; തിന്ദുകീ തിന്ദുകവൃക്ഷഃ, ‘ടിമ്ബരുയണി’ ഇതി ലോകേ; നന്ദീവൃക്ഷോऽത്ര പ്രരോഹീ ഗര്ദഭാണ്ഡഃ ‘പാര്ശ്വപിപ്പല’ ഇതി ലോകേ| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൪൮-൪൯||

Adhikarana 25 (50-51) · Śloka 51

ഗുഡൂചീനിമ്ബകുസ്തുമ്ബുരുചന്ദനാനി പദ്മകം ചേതി ||൫൦|| ഏഷ സര്വജ്വരാന് ഹന്തി ഗുഡൂച്യാദിസ്തു ദീപനഃ | ഹൃല്ലാസാരോചകവമീപിപാസാദാഹനാശനഃ ||൫൧||

ഗുഡൂചീത്യാദി| കുസ്തുസ്ബുരുഃ ധാന്യകം, ചന്ദനം രക്തചന്ദനമ്| ഹൃല്ലാസസ്ഥൂത്കരണമ്| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൫൦-൫൧||

Adhikarana 26 (52-53) · Śloka 53

ഉത്പലരക്തോത്പലകുമുദസൌഗന്ധികകുവലയപുണ്ഡരീകാണി മധുകം ചേതി ||൫൨|| ഉത്പലാദിരയം ദാഹപിത്തരക്തവിനാശനഃ | പിപാസാവിഷഹൃദ്രോഗച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാഹരോ ഗണഃ ||൫൩||

ഉത്പലേത്യാദി| ഉത്പലം നീലോത്പലം, രക്തോത്പലം ലോഹിതോത്പലം, കുമുദം ശ്വേതോത്പലം, സൌഗന്ധികം നീലോത്പലാകാരവര്ണമുത്പലം സുഗന്ധി ച, കുവലയമീഷന്നീലധവലം, പുണ്ഡരീകം ശ്വേതപദ്മം, മധുകം യഷ്ടീമധുകമ്||൫൨-൫൩||

Adhikarana 27 (54-55) · Śloka 55

മുസ്താഹരിദ്രാദാരുഹരിദ്രാഹരീതക്യാമലകബിഭീതകകുഷ്ഠഹൈമവതീവചാപാഠാകടുരോഹിണീശാര്ങ്ഗഷ്ടാതിവിഷാദ്രാവിഡീഭല്ലാതകാനി ചിത്രകശ്ചേതി ||൫൪|| ഏഷ മുസ്താദികോ നാമ്നാ ഗണഃ ശ്ലേഷ്മനിഷൂദനഃ | യോനിദോഷഹരഃ സ്തന്യശോധനഃ പാചനസ്തഥാ ||൫൫||

മുസ്തേത്യാദി| ഹൈമവതീ ശ്വേതവചാ; വചാ സ്വനാമഖ്യാതാऽരുണവര്ണാ; ശാര്ങ്ഗ(ര്ങ്ഗേ)ഷ്ടാ കാകതിക്താ ഗൌരവര്തുലാവഗുണ്ഠിതഫലാ ‘ചിരപോടികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാ, ‘ഝഝരുഷ’ ഇതി പൂര്വദേശേ, കാകജങ്ഘാമന്യേ, കാകമാചീത്യപരേ; ദ്രാവിഡീ ഏലാ| സ്തന്യശോധന ഇതി സ്ത്രീക്ഷീരപ്രസാദനഃ| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൫൪-൫൫||

Adhikarana 28 (56-57) · Śloka 57

ഹരീതക്യാമലകബിഭീതകാനീതി ത്രിഫലാ ||൫൬|| ത്രിഫലാ കഫപിത്തഘ്നീ മേഹകുഷ്ഠവിനാശനീ | ചക്ഷുഷ്യാ ദീപനീ ചൈവ വിഷമജ്വരനാശനീ ||൫൭||

ഹരീതകീത്യാദി| ത്രിഫലാ പ്രസിദ്ധാ| ത്രിഫലാത്രികടുകയോര്യഥാലാഭപരിഭാഷാ ന വ്യാപ്രിയതേ അത ഏവാനയോര്ഗ്രന്ഥകാരേണ സഞ്ജ്ഞാ കൃതേതി||൫൬-൫൭||

Adhikarana 29 (58-59) · Śloka 59

പിപ്പലീമരിചശൃങ്ഗവേരാണീതി ത്രികടുകമ് ||൫൮|| ത്ര്യൂഷണം കഫമേദോഘ്നം മേഹകുഷ്ഠത്വഗാമയാന് | നിഹന്യാദ്ദീപനം ഗുല്മപീനസാഗ്ന്യല്പതാമപി ||൫൯||

പിപ്പലീത്യാദി| ത്വഗാമയാന് കുഷ്ഠാദീന്| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൫൮-൫൯||

Adhikarana 30 (60-61) · Śloka 61

ആമലകീഹരീതകീപിപ്പല്യശ്ചിത്രകശ്ചേതി ||൬൦|| ആമലക്യാദിരിത്യേഷ ഗണഃ സര്വജ്വരാപഹഃ | ചക്ഷുഷ്യോ ദീപനോ വൃഷ്യഃ കഫാരോചകനാശനഃ ||൬൧||

ആമലകീത്യാദി| മൂലേ സ്പഷ്ട ഏവ||൬൦-൬൧||

Adhikarana 31 (62-63) · Śloka 63

ത്രപുസീസതാമ്രരജതസുവര്ണകൃഷ്ണലോഹാനി ലോഹമലശ്ചേതി ||൬൨|| ഗണസ്ത്രപ്വാദിരിത്യേഷ ഗരക്രിമിഹരഃ പരഃ | പിപാസാവിഷഹൃദ്രോഗപാണ്ഡുമേഹഹരസ്തഥാ ||൬൩||

ത്രപ്വിത്യാദി| ത്രപു വങ്ഗം, സീസം നാഗം, താമ്രം പ്രസിദ്ധം, രജതം രൂപ്യം, സുവര്ണം പ്രസിദ്ധം, കൃഷ്ണലോഹം തീക്ഷ്ണലോഹം, ലോഹമലഃ പ്രസിദ്ധഃ ‘കാട’ ഇതി ലോകേ| ഗരഃ കൃത്രിമം വിഷമ്||൬൨-൬൩||

Adhikarana 32 (64-65) · Śloka 65

ലാക്ഷാരേവതകുടജാശ്വമാരകട്ഫലഹരിദ്രാദ്വയനിമ്ബസപ്തച്ഛദമാലത്യസ്ത്രായമാണാ ചേതി ||൬൪|| കഷായതിക്തമധുരഃ കഫപിത്താര്തിനാശനഃ | കുഷ്ഠക്രിമിഹരശ്ചൈവ ദുഷ്ടവ്രണവിശോധനഃ ||൬൫||

ലാക്ഷേത്യാദി| ആരേവതഃ കിരമാലകഃ; കുടജ ഇന്ദ്രയവഃ; അശ്വമാരകഃ കരവീരഃ; കട്ഫലഃ സോമകല്കലഃ ‘കായഫല’ ഇതി ലോകേ; സപ്തച്ഛദഃ സപ്തപര്ണഃ ‘സാതവന’ ഇതി ലോകേ; മാലതീ ജാതീ; ത്രായമാണാ സ്വനാമപ്രസിദ്ധാ| കേചിദത്ര ത്രിഫലാം പഠന്തി| ശേഷം പ്രസിദ്ധമ്||൬൪-൬൫||

Adhikarana 33 (66-67) · Śloka 67

പഞ്ച പഞ്ചമൂലാന്യത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമഃ | - തത്ര ത്രികണ്ടകബൃഹതീദ്വയപൃഥക്പര്ണ്യോ വിദാരിഗന്ധാ ചേതി കനീയഃ ||൬൬|| കഷായതിക്തമധുരം കനീയഃ പഞ്ചമൂലകമ് | വാതഘ്നം പിത്തശമനം ബൃംഹണം ബലവര്ധനമ് ||൬൭||

പഞ്ചേത്യാദി| ത്രികണ്ടകോ ഗോക്ഷുരകഃ, വിദാരിഗന്ധാ ശാലപര്ണീ| കനീയഃ ലഘുപഞ്ചമൂലമിത്യര്ഥഃ| കേചിദ്ഗോക്ഷുരകസ്ഥാന ഏരണ്ഡം പഠന്തി||൬൬-൬൭||

Adhikarana 34 (68-69) · Śloka 69

ബില്വാഗ്നിമന്ഥടിണ്ടുകപാടലാഃ കാശ്മരീ ചേതി മഹത് ||൬൮|| സതിക്തം കഫവാതഘ്നം പാകേ ലഘ്വഗ്നിദീപനമ് | മധുരാനുരസം ചൈവ പഞ്ചമൂലം മഹത് സ്മൃതമ് ||൬൯||

ബില്വേത്യാദി| അഗ്നിമന്ഥഃ ‘അഗ്നിവധൂ’ ഇതി ലോകേ, ടുണ്ടുകഃ സ്യോനാകഃ| മഹത് മഹത്പഞ്ചമൂലമിത്യര്ഥഃ||൬൮-൬൯||

Adhikarana 35 (70-71) · Śloka 71

അനയോര്ദശമൂലമുച്യതേ ||൭൦|| ഗണഃ ശ്വാസഹരോ ഹ്യേഷ കഫപിത്താനിലാപഹഃ | ആമസ്യ പാചനശ്ചൈവ സര്വജ്വരവിനാശനഃ ||൭൧||

അനയോരിത്യാദി| തസ്യ ഗുണമാഹ- ഗണ ഇത്യാദി||൭൦-൭൧||

Adhikarana 36 (72- 74) · Śloka 74

വിദാരീസാരിവാരജനീഗുഡൂച്യോऽജശൃങ്ഗീ ചേതി വല്ലീസഞ്ജ്ഞഃ ||൭൨|| കരമര്ദീത്രികണ്ടകസൈരീയകശതാവരീഗൃധ്രനഖ്യ ഇതി കണ്ടകസഞ്ജ്ഞഃ ||൭൩|| രക്തപിത്തഹരൌ ഹ്യേതൌ ശോഫത്രയവിനാശനൌ | സര്വമേഹഹരൌ ചൈവ ശുക്രദോഷവിനാശനൌ ||൭൪||

വിദാരീ വിദാരീകന്ദഃ, രജനീ ഹരിദ്രാ, ‘രഞ്ജനീ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, രഞ്ജനീ ശിരഹലകഃ; അജശൃങ്ഗീ മേഢികാ, കര്കടശൃങ്ഗീത്യപരേ| വല്ലീസഞ്ജ്ഞഃ ‘പഞ്ചമൂലമ് ’ ഇതി ശേഷഃ| കരമര്ദീ ക്ഷീരഫലാ ‘കരമദീ’ ഇതി ലോകേ; ത്രികണ്ടഃ ഗോക്ഷുരകഃ; സൈരേയകഃ കണ്ടസേലിയാകഃ; ഗൃധ്രനഖീ ഹിംസ്രാ| കണ്ടകസഞ്ജ്ഞഃ ‘പഞ്ചമൂലമ്’ ഇതി ശേഷഃ| “വല്ലീജം പഞ്ചമൂലം തു പ്രശസ്തം കഫനാശനമ്| സൃഷ്ടമൂത്രാനിലഹരം വൃഷ്യമിന്ദ്രിയബോധനമ്|| കണ്ടകാഖ്യം പഞ്ചമൂലം കഫാനിലഹരം പരമ്| മധുരാനുരസം ചൈവ പക്വാശയവിശോധനമ്-” ഇത്യന്യേ പഠന്തി||൭൨- ൭൪||

Adhikarana 37 (75-76) · Śloka 76

കുശകാശനലദര്ഭകാണ്ഡേക്ഷുകാ ഇതി തൃണസഞ്ജ്ഞകഃ ||൭൫|| മൂത്രദോഷവികാരം ച രക്തപിത്തം തഥൈവ ച | അന്ത്യഃ പ്രയുക്തഃ ക്ഷീരേണ ശീഘ്രമേവ വിനാശയേത് ||൭൬||

കുശേത്യാദി| കുശോ ഹ്രസ്വോ മൃദുഃ സൂചീപത്രഃ, കാശശ്ചമരപത്രഃ, നലഃ സ്വനാമ്നാ ഖ്യാതഃ; ദര്ഭഃ പൃഥുലഃ ഖരപത്രോ ദീര്ഘഃ; കാണ്ഡേക്ഷുകാ മഹതീ ഖഗാലീ, അന്യേ ഇക്ഷുമേവാഹുഃ, അന്യേ തു പഠന്തി ‘കാണ്ഡശ്ച’ ഇതി, തത്ര കാണ്ഡഃ ശരഃ| അന്ത്യസ്തൃണപഞ്ചമൂലമിത്യര്ഥഃ||൭൫-൭൬||

Adhikarana 38 (77) · Śloka 77

ഏഷാം വാതഹരാവാദ്യാവന്ത്യഃ പിത്തവിനാശനഃ | പഞ്ചകൌ ശ്ലേഷ്മശമനാവിതരൌ പരികീര്തിതൌ ||൭൭||

യേ പ്രതിപഞ്ചകം ഗുണശ്ലോകം ന പഠന്തി തേഷാം മതേ പഞ്ചകാനാം ഗുണാനേകേനൈവ ശ്ലോകേന വക്തുമാഹ- ഏഷാമിത്യാദി| ആദ്യാവിതി ലഘുപഞ്ചമൂലമഹാപഞ്ചമൂലൌ, അന്ത്യസ്തൃണപഞ്ചമൂലമിത്യര്ഥഃ, ഇതരൌ മധ്യൌ വല്ലീസഞ്ജ്ഞഃ കണ്ടകസഞ്ജ്ഞകശ്ചേത്യര്ഥഃ||൭൭||

Adhikarana 39 (78) · Śloka 78

ത്രിവൃതാദികമന്യത്രോപദേക്ഷ്യാമഃ ||൭൮||

കേചിദത്ര വൃദ്ധാഃ പഠന്തി- ത്രിവൃദാദികമിത്യാദി||൭൮||

Adhikarana 40 (79) · Śloka 79

സമാസേന ഗണാ ഹ്യേതേ പ്രോക്താസ്തേഷാം തു വിസ്തരമ് | ചികിത്സിതേഷു വക്ഷ്യാമി, ... |൭൯|

അയമേഷാം സങ്ക്ഷേപ ഇതി ദര്ശയന്നാഹ- സമാസേനേത്യാദി||൭൯||-

Adhikarana 41 (79-80) · Śloka 80

... ജ്ഞാത്വാ ദോഷബലാബലമ് ||൭൯|| ഏഭിര്ലേപാന് കഷായാംശ്ച തൈലം സര്പീംഷി പാനകാന് | പ്രവിഭജ്യ യഥാന്യായം കുര്വീത മതിമാന് ഭിഷക് ||൮൦||

കിമേഭിര്ഗണൈഃ കര്തവ്യമിത്യാഹ- ജ്ഞാത്വേത്യാദി| ദോഷബലാബലമിതി ദോഷാദിബലാബലമിത്യര്ഥഃ, തേന സര്വേഷാമേവ പരീക്ഷാണാമവരോധഃ കൃതോ ഭവതി| കഷായശബ്ദേനാത്ര ശൃതശീതസ്വരസഫാണ്ടകല്കഭേദാഃ പഞ്ചോച്യന്തേ| പീയന്ത ഇതി പാനകാ യൂഷമണ്ഡാദയഃ കഥ്യന്തേ, കഷായാംശ്ചേതി ചകാരാദനുക്താ ഗുഡാദിസംസ്കാരാഃ സമുച്ചീയന്തേ||൭൯-൮൦||

Adhikarana 42 (81) · Śloka 81

ധൂമവര്ഷാനിലക്ലേദൈഃ സര്വര്തുഷ്വനഭിദ്രുതേ | ഗ്രാഹയിത്വാ ഗൃഹേ ന്യസ്യേദ്വിധിനൌഷധസങ്ഗ്രഹമ് ||൮൧||

അത്ര കേചിദ്വൃദ്ധാഃ പഠന്തി- ധൂമേത്യാദി| ഏതദുക്തം ഭവതി- വിധിനൌഷധസങ്ഗ്രഹം ഗ്രാഹയിത്വാ ധൂമാദിഭിരനുപദ്രുതേ ഗൃഹേ നിക്ഷിപേദിതി||൮൧||

Adhikarana 43 (82) · Śloka 82

സമീക്ഷ്യ ദോഷഭേദാംശ്ച ഭിന്നാന് മിശ്രാന് ഭിന്നാന് പ്രയോജയേത് | പൃഥങ്മിശ്രാന് സമസ്താന്വാ ഗണം വാ വ്യസ്തസംഹതമ് ||൮൨||

കഥമേതേ ദ്രവ്യഗണാ യോജ്യാ ഇത്യാഹ- സമീക്ഷ്യേത്യാദി| അയമര്ഥഃ- ദോഷഭേദാന് പൃഥക് കോऽര്ഥഃ? ഭിന്നാന് ദൃഷ്ട്വാ, ഗണാന് ഭിന്നാന് അമിശ്രാന് പ്രയോജയേത്| മിശ്രാന് വാ കോऽര്ഥഃ? ദ്വന്ദ്വാന് ദോഷഭേദാന് വാ സമീക്ഷ്യ മിശ്രാന് ഗണാന് പ്രയോജയേത്| സമസ്താന് വാ ദോഷഭേദാന് സമീക്ഷ്യ സംയുക്താംസ്ത്രീനേവ പ്രയോജയേദിതി| ഗണേനാപി ഗണസ്യ സംയോഗോऽഭിപ്രേതഃ| തദുക്തം- “വര്ഗമപി വര്ഗേണ സഹ യോജയേത്” ഇതി| അയം ചാര്ഥഃ പ്രതിഗണം ചകാരകരണാല്ലഭ്യതേ| ഏകസ്യൈവ ഗണസ്യ യഥാऽവചാരണം കരണീയം തഥാ നിര്ദിശന്നാഹ- ഗണം വേത്യാദി| വ്യസ്തം ദ്വിത്രിചതുരാദിദ്രവ്യയോഗഃ, സംഹതം സമസ്തദ്രവ്യയോഗഃ| ഇയം പുനഃ പരിഭാഷാ ഗണവിഷയൈവ ജ്ഞേയാ നാന്യയോഗേഷു| കേചിത് പുനരിമാം പരിഭാഷാം നാധീയത ഇതി||൮൨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 38

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹണീയോ നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൮||

ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേऽഷ്ടത്രിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൩൮||