Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதோ ஹிதாஹிதீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातो हिताहितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அதாத இத்யாதி| ஹிதாஹிதாந்யதிகத்ய கதோऽத்யாயோ ஹிதாஹிதாநி வாऽஸ்மிந் வித்யந்த இதி ஹிதாஹிதீயஃ||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
யத்வாயோஃ பத்யஂ தத் பித்தஸ்யாபத்யமித்யநேந ஹேதுநா ந கிஞ்சித்த்ரவ்யமேகாந்தேந ஹிதமஹிதஂ வாऽஸ்தீதி கேசிதாசார்யா ப்ருவதே | தத்து ந ஸம்யக்; இஹ கலு யஸ்மாத்த்ரவ்யாணி ஸ்வபாவதஃ ஸஂயோகதஶ்சைகாந்தஹிதாந்யேகாந்தாஹிதாநி ஹிதாஹிதாநி ச பவந்தி ||௩||
यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमित्यनेन हेतुना न किञ्चिद्द्रव्यमेकान्तेन हितमहितं वाऽस्तीति केचिदाचार्या ब्रुवते | तत्तु न सम्यक्; इह खलु यस्माद्द्रव्याणि स्वभावतः संयोगतश्चैकान्तहितान्येकान्ताहितानि हिताहितानि च भवन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதமஂ பரமதமேவ தர்ஶயந்நாஹ- யத்வாயோஃ பத்யமித்யாதி| யத்வாயோஃ பத்யஂ தத் பித்தஸ்யாபத்யமிதி தைலகாஞ்ஜிகமித்யாதி| இதிஶப்தோऽயமாத்யர்தஃ| ஏகாந்தேந ஸாதத்யேந கிஞ்சிதபி த்ரவ்யஂ ஹிதஂ நாஸ்தி, பித்தஸ்யாபத்யத்வாத்; ததைகாந்தேநாஹிதமபி நாஸ்தி, வாயோஃ பத்யத்வாத்| வாஶப்தோऽத்ர ஸமுச்சயார்தஃ| பரமதநிஷேதார்தஂ ஸ்வமதமாஹ- தத்த்வித்யாதி| இஹேதி ஸௌஶ்ருதே தந்த்ரே| கலு நிஶ்சயேந| ஸ்வபாவதஃ ப்ரகதிதஃ; யா ஸர்வாவஸ்தாஸ்வபரித்யாஜ்யா ஸா த்ரவ்யஸ்ய ப்ரகதிஃ; யதா- வஹ்நேருஷ்ணத்வம், அபாஂ த்ரவத்வமித்யாதி| ஸஂயோகத இதி ஸஂயோகஃ ஏகத்வித்ர்யாதித்ரவ்யேண ஸஂஹதீபாவஃ| சகாரேண ஸஂயோகேஷ்வபி ஸ்வபாவோऽபி ஹேதுத்வேந ஸமுச்சீயதே, ததா தேஶகாலமாத்ராஸஂஸ்காராஶ்ச ஸ்வபாவாநுஸம்பத்தாஃ ஸமுச்சீயந்தே||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
தத்ர ,ஏகாந்தஹிதாநி ஜாதிஸாத்ம்யாத் ஸலிலகததுக்தௌதநப்ரபதீநி; ஏகாந்தாஹிதாநி து தஹநபசநமாரணாதிஷு ப்ரவத்தாந்யநலக்ஷாரவிஷாதீநி, ஸஂயோகாதபராணி விஷதுல்யாநி பவந்தி; ஹிதாஹிதாநி து யத்வாயோஃ பத்யஂ தத் பித்தஸ்யாபத்யமிதி ||௪||
तत्र ,एकान्तहितानि जातिसात्म्यात् सलिलघृतदुग्धौदनप्रभृतीनि; एकान्ताहितानि तु दहनपचनमारणादिषु प्रवृत्तान्यनलक्षारविषादीनि, संयोगादपराणि विषतुल्यानि भवन्ति; हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
ஏகாந்தஹிதாந்யேவ ப்ரதமஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ரைகாந்தஹிதாநீத்யாதி| தத்ரேதி ஹிதாஹிதத்ரவ்யேஷு மத்யே| ஜாதிஸாத்ம்யாதிதி மநுஷ்யஜாதிஸாத்ம்யாத்| ஆத்மநா தேஹேந ஸஹ ஸ்திதஂ த்ரவ்யமவிகாரி ஸாத்ம்யஂ; யதுக்தஂ- “ஆத்மா யஹ்யபிமதோ தேஹ ஆத்மநா ஸஹ யத் ஸ்திதம்| ந குர்யாத்விகதிஂ த்ரவ்யமுபயுக்தஂ கதஞ்சந|| ஸாத்ம்யமித்யுச்யதே தத்து” இதி| ப்ரபதிக்ரஹணாத்யவகோதூமாதயஃ| ஏகாந்தாஹிதாநி தர்ஶயந்நாஹ- ஏகாந்தாஹிதாநீத்யாதி| ஏதாந்யக்நிக்ஷாரவிஷாதீந்யேகாந்தாஹிதாநி ஸ்வஸ்தாநாஂ, ரோகிணாஂ து ரோகமாத்ராத்யபேக்ஷயா ஹிதாந்யேவேதி| ஸஂயோகாதித்யாதி| அந்யே த்வேவஂ படந்தி- ‘தேஷாமேவ ஸஂயோகதஸ்த்வபராணி’ இதி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஏகாந்தாஹிதாநீதி ஸம்பத்யதே, துஶப்தஶ்சார்தஃ; தேந ஸ்வபாவஸஂயோகாநுஷக்தைர்தேஶாதிபிரப்யேகாந்தாஹிதாநி பவந்தி| ஹிதாஹிதாநி தர்ஶயந்நாஹ- ஹிதாஹிதாநி த்வித்யாதி| அஸ்யார்தஃ ப்ராகேவாத்ரைவாத்யாயே வ்யாக்யாதஃ||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
அதஃ ஸர்வப்ராணிநாமயமாஹாரார்தஂ வர்க உபதிஶ்யதே; தத்யதா- ரக்தஶாலிஷஷ்டிககங்குக்ரமுகுந்தகபாண்டுகபீதகப்ரமோதககாலகாஸநகபுஷ்பககர்தமகஶகுநாஹதஸுகந்தககலம- நீவாரகோத்ரவோத்தாலகஶ்யாமாககோதூமயவவைணவைணஹரிணகுரங்கமகமாதகாஶ்வதஂஷ்ட்ராகராலக்ரகரகபோதலாவதித்திரிகபிஞ்ஜலவர்தீரவர்திகா முத்கவநமுத்கமகுஷ்டகலாயமஸூரமங்கல்யசணகஹரேண்வாடகீஸதீநாஶ்சில்லிவாஸ்துகஸுநிஷண்ணகஜீவந்தீதண்டுலீயகமண்டூகபர்ண்யஃ, கவ்யஂ கதஂ, ஸைந்தவஂ, தாடிமாமலகமித்யேஷ வர்கஃ ஸர்வப்ராணிநாஂ ஸாமாந்யதஃ பத்யதமஃ ||௫||
अतः सर्वप्राणिनामयमाहारार्थं वर्ग उपदिश्यते; तद्यथा- रक्तशालिषष्टिककङ्गुक्रमुकुन्दकपाण्डुकपीतकप्रमोदककालकासनकपुष्पककर्दमकशकुनाहृतसुगन्धककलम- नीवारकोद्रवोद्दालकश्यामाकगोधूमयववैणवैणहरिणकुरङ्गमृगमातृकाश्वदंष्ट्राकरालक्रकरकपोतलावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिका मुद्गवनमुद्गमकुष्ठकलायमसूरमङ्गल्यचणकहरेण्वाढकीसतीनाश्चिल्लिवास्तुकसुनिषण्णकजीवन्तीतण्डुलीयकमण्डूकपर्ण्यः, गव्यं घृतं, सैन्धवं, दाडिमामलकमित्येष वर्गः सर्वप्राणिनां सामान्यतः पथ्यतमः ||५||
🔊 Audio coming soon
அத இத்யாதி| ரக்தஶாலிஃ ஸ்வநாம்நா ப்ரஸித்தஃ| ஷஷ்டிகோ கௌரஷஷ்டிகஃ| கங்குகோ கௌரகஷ்ணஷஷ்டிகஃ| முகுந்தகஃ கஷ்ணஷஷ்டிகஃ| பாண்டுகஃ பாண்டுகஶாலிஃ, ஸ ச பாண்டுதுஷயுக்தஃ| ஸுகந்தகோ தேவஶாலிஃ| கலமஃ ஶாலிவிஶேஷஃ, ‘கலாவிஃ’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| ஏதே ஷஷ்டிகாதயஃ ஶூகதாந்யேஷு| நீவாரஃ ப்ரஸாதி(தி)காதாந்யமத்யே ரக்தஶூகோ பவதி, ‘துலஜீதாந்யம்’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| உத்தாலக ஆரண்யகோத்ரவஃ| வைணவோ வேணுயவஃ| நீவாராதயஸ்து குதாந்யேஷு| ஏணஃ கஷ்ணமகஃ| ஹரிணஸ்தாம்ரவர்ணோ மகஃ| குரங்கஃ ‘சதுரங்க’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| மகமாதகா ஸ்வல்பா பதூதரா சதுரங்கஸ்த்ரீ| ஶ்வதஂஷ்ட்ரா சதுர்தஂஷ்ட்ரோऽதிதுஷ்டஃ, ‘கர்கடக’ இதி லோகே| கராலஃ கஸ்தூரீமகஃ| தித்திரிஃ கஷ்ணதித்திரிஃ| கபிஞ்ஜலோ கௌரதித்திரிஃ| வர்தீரஃ ‘கர்கர’ இதி லோகே; வர்திகா தத்பேதஃ| ஏணாதயோ ஜாங்கலமகமாஂஸேஷு| லாவாதயோ ஜாங்கலபக்ஷிஷு| மங்கல்யாஃ பாண்டுவர்ணா மஸூராஃ| ஹரேணுஃ ஸதீநபேதோ வர்துலகலாயஃ| ஆடகீ துவரீ| ஸதீநோ வர்துலகஃ| முத்காதயோ வைதலஸூப்யேஷு| சில்லீ க்ஷேத்ரவாஸ்துகஃ| வாஸ்துகஃ டங்கவாஸ்துகஃ| ஸுநிஷண்ணகஃ ஶிரிவாலிகா, சதுஷ்பர்ணீத்யபரே| ஜீவந்தீ டோடிகா| மண்டூகபர்ணீ ப்ராஹ்மீ| சில்லீப்ரபதீநி ஶாகேஷு| கவ்யஂ கதஂ ஸ்நேஹேஷு| ஸைந்தவஂ லவணேஷு| ஆமலகதாடிமௌ பலேஷு| நநு, நீவாரகோத்ரவோத்தாலகாதீநாஂ வாதகரத்வாத்வாதாஹிதத்வஂ ஸ்யாத், தத் கதஂ ஹிதாநீத்யுச்யந்தே? நைவம்; அல்பவாதகரத்வாததோஷகரத்வவ்யபதேஶ இதி||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ததா ப்ரஹ்மசர்யநிவாதஶயநோஷ்ணோதகஸ்நாநநிஶாஸ்வப்நவ்யாயாமாஶ்சைகாந்ததஃ பத்யதமாஃ ||௬||
तथा ब्रह्मचर्यनिवातशयनोष्णोदकस्नाननिशास्वप्नव्यायामाश्चैकान्ततः पथ्यतमाः ||६||
🔊 Audio coming soon
ஆஹாரமைகாந்திகஂ நிர்திஶ்ய விஹாரஂ நிர்திஶந்நாஹ- ததேத்யாதி| ப்ரஹ்மசர்யஂ ஸ்த்ரீஸேவாநிவத்திஃ| வ்யாயாமஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய மாத்ரயா காலே ச பத்யதமஃ| வ்யாயாமாஶ்சேதி சகாராத்வேகாவிதாரணாதீநாஂ க்ரஹணம்||௬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ஏகாந்தஹிதாந்யேகாந்தாஹிதாநி து ப்ராகுபதிஷ்டாநி, ஹிதாஹிதாநி து யத்வாயோஃ பத்யஂ தத் பித்தஸ்யாபத்யமிதி ||௭||
एकान्तहितान्येकान्ताहितानि तु प्रागुपदिष्टानि, हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
ஏகாந்தேத்யாதி|- ஏகாந்தஹிதாநி ஸலிலாதீநி| ஏகாந்தாஹிதாநி அக்ந்யாதீநி; ஏதாநி பூர்வஂ கதிதாநி| ஹிதாஹிதாநி த்விதி துஶப்தஶ்சார்தே, தேந ஹிதாஹிதாநி ச ப்ராகுபதிஷ்டாநி| காநி புநஸ்தாநி ஹிதாஹிதாநி ப்ராகுபதிஷ்டாநீத்யாஹ- யத்வாயோஃ பத்யஂ தத் பித்தஸ்யாபத்யமிதி||௭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ஸஂயோகதஸ்த்வபராணி விஷதுல்யாநி பவந்தி | தத்யதா- வல்லீபலகவககரீராம்லபலலவணகுலத்தபிண்யாகததிதைலவிரோஹிபிஷ்டஶுஷ்கஶாகாஜாவிகமாஂஸமத்யஜாம்பவசிலிசிமமத்ஸ்யகோதாவராஹாஂஶ்ச நைகத்யமஶ்நீயாத் பயஸா ||௮||
संयोगतस्त्वपराणि विषतुल्यानि भवन्ति | तद्यथा- वल्लीफलकवककरीराम्लफललवणकुलत्थपिण्याकदधितैलविरोहिपिष्टशुष्कशाकाजाविकमांसमद्यजाम्बवचिलिचिममत्स्यगोधावराहांश्च नैकध्यमश्नीयात् पयसा ||८||
🔊 Audio coming soon
ஸஂயோகதஸ்த்வித்யாதி| விஷதுல்யாநீதி விஷதுல்யத்வேநைகாந்தாஹிதத்வமுக்தம்| குதஃ? ஸ்வஸ்தே விஷஸ்யேகாந்தாஹிதத்வாத்| தாந்யேவ தர்ஶயந்நாஹ- தத்யதேத்யாதி| வல்லீபலஂ கூஷ்மாண்டாதிவல்லீஜம், அந்யே ஶிம்ப்யாதிமாஹுஃ; கவகஂ சத்ரகஂ, ‘சத்ரகபேதஂ ஸுகண்டகஸஞ்ஜ்ஞம்’ இத்யந்யே; கரீரோ வஂஶாங்குர; அம்லபலாநி ஆம்ராதகாதீநி; விரோஹி விகதரோஹஂ சணகாதிகமங்குரிதஂ ச; பிஷ்டஂ தண்டுலபிஷ்டஂ; ஜாம்பவஂ ஜம்பூபலஂ; சிலிசிமமத்ஸ்யஃ ஶகலீ லோஹிதாக்ஷஃ ஸர்வதோ லோஹிதராஜிஃ ப்ராயோ பூமௌ சரதி ஸ்தலமீநஸஞ்ஜ்ஞகஃ | நைகத்யஂ நைகஸ்மிந் காலே| ஏதாநி வல்லீபலாதீநி வராஹாந்தாநி ஸமஸ்தவ்யஸ்தாந்யபி பயஸா ஸஹ நாஶ்நீயாத்| கேசிதேதஸ்ய வர்கஸ்யாந்தே ‘அஜாங்கலஂ மாஂஸஂ ஸ்வஸ்தாநாமந்யத்ர ரோகோபஸஷ்டேப்யஃ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- அஜாங்கலஂ மாஂஸஂ ஜலேஶயாநூபாதிபேதேந பஞ்சப்ரகாரம்||௮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ரோகஂ ஸாத்ம்யஂ ச தேஶஂ ச காலஂ தேஹஂ ச புத்திமாந் | அவேக்ஷ்யாக்ந்யாதிகாந் பாவாந் ரோகவத்தேஃ ப்ரயோஜயேத் ||௯||
रोगं सात्म्यं च देशं च कालं देहं च बुद्धिमान् | अवेक्ष्याग्न्यादिकान् भावान् रोगवृत्तेः प्रयोजयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
விருத்தஸ்யாபி க்வசித் ப்ரயோகஂ தர்ஶயந்நாஹ- ரோகமித்யாதி| ரோகம் உதராதிகம்| ஸாத்ம்யம் அஷ்டவிதஂ ஜாத்யாதுரௌஷதாந்நரஸதேஶர்தூதகமேததஃ | தேஶமாநூபாதிகம்| காலஂ ஶீதோஷ்ணவர்ஷலக்ஷணம்| தேஹஂ ஸ்தூலகஶமத்யபேதபிந்நம்| அக்ந்யாதிகாந் பாவாநிதி அக்ந்யாதிகாந் பதார்தாந்| ஆதிஶப்தாத் ப்ரகதிவயோபலஸத்த்வாதி கஹ்யதே| ரோகவத்தேஃ ரோகிண இத்யர்தஃ| ஏதேந புத்திமாநூஹாபோஹவிதர்காநுகததீயுக்தோ வைத்யோ ரோகாதீநவேக்ஷ்யைகாந்தாஹிதமபி ரோகிணஃ ப்ரயோஜயேதிதி| தத்யதா- உதரிணஸ்திலமாத்ரவிஷபக்ஷணஂ கஷ்ணஸர்பதஷ்டேக்ஷுகாண்டபக்ஷணஂ சேத்யாதிகஂ போத்தவ்யம்||௯||
Adhikarana 9 (10-12) · Śloka 12
அவஸ்தாந்தரபாஹுல்யாத்ரோகாதீநாஂ வ்யவஸ்திதம் | த்ரவ்யஂ நேச்சந்தி பிஷஜ இச்சந்தி ஸ்வஸ்தரக்ஷணே ||௧௦|| த்வயோரந்யதராதாநே வதந்தி விஷதுக்தயோஃ | துக்தஸ்யைகாந்தஹிததாஂ விஷமேகாந்ததோऽஹிதம் ||௧௧|| ஏவஂ யுக்தரஸேஷ்வேஷு த்ரவ்யேஷு ஸலிலாதிஷு | ஏகாந்தஹிததாஂ வித்தி வத்ஸ ஸுஶ்ருத நாந்யதா ||௧௨||
अवस्थान्तरबाहुल्याद्रोगादीनां व्यवस्थितम् | द्रव्यं नेच्छन्ति भिषज इच्छन्ति स्वस्थरक्षणे ||१०|| द्वयोरन्यतरादाने वदन्ति विषदुग्धयोः | दुग्धस्यैकान्तहिततां विषमेकान्ततोऽहितम् ||११|| एवं युक्तरसेष्वेषु द्रव्येषु सलिलादिषु | एकान्तहिततां विद्धि वत्स सुश्रुत नान्यथा ||१२||
🔊 Audio coming soon
தஸ்மாத்திதாஹிதத்வேந வ்யவஸ்திதஂ த்ரவ்யஂ நாஸ்தீத்யாஹ- அவஸ்தாந்தரபாஹுல்யாதித்யாதி| அவஸ்தாந்தரபாஹுல்யாத் அவஸ்தாவிஶேஷாணாஂ ப்ராசுர்யாத்| கேஷாமவஸ்தாவிஶேஷா இத்யாஹ- ரோகாதீநாம்| ஆதிஶப்தாத் ஸாத்ம்யதேஶாதீநாஂ க்ரஹணம்| வ்யவஸ்திதஂ த்ரவ்யஂ நேச்சந்தீதி ஹிதமேவேதமஹிதமேவேதமிதி வைத்யா நேச்சந்தி, அவஸ்தாவிஶேஷபாஹுல்யாத்| கிஂ ஸர்வத்ரைவ வ்யவஸ்திதஂ த்ரவ்யஂ நேச்சந்தீத்யாஹ- இச்சந்தி ஸ்வஸ்தரக்ஷண இதி|- ஸ்வஸ்தரக்ஷணே புநர்வ்யவஸ்திதஂ த்ரவ்யஂ வைத்யா இச்சந்த்யேவேதி| அமுமேவார்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- த்வயோரித்யாதி| த்வயோஃ ஸ்வஸ்தரோகிணோஃ| அந்யதராதாந இதி ஸாமாந்யோக்தாவபி ஸ்வஸ்தஸ்யைவ க்ரஹணம்| தேந விஷதுக்தயோர்மத்யே ஸ்வஸ்தே துக்தஸ்யைகாந்தஹிததாஂ பிஷஜோ வதந்தி, விஷஂ புநரேகாந்ததோऽஹிதமிதி வதந்தி| ஏவஂ யுக்தரஸேஷ்வேஷ்விதி ஏவமநேந ஸ்வஸ்தோபயோகப்ரகாரேண| வித்தி ஜாநீஹி| நாந்யதேதி நாஸ்வஸ்தோபயோகப்ரகாரேண||௧௦-௧௨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
அதோऽந்யாந்யபி ஸஂயோகாதஹிதாநி வக்ஷ்யாமஃ- நவவிரூடதாந்யைர்வஸாமதுபயோகுடமாஷைர்வா க்ராம்யாநூபௌதகபிஶிதாதீநி நாப்யவஹரேத்; ந பயோமதுப்யாஂ ரோஹிணீஶாகஂ ஜாதுகஶாகஂ வாऽஶ்நீயாத், பலாகாஂ வாருணீகுல்மாஷாப்யாஂ, காகமாசீஂ பிப்பலீமரிசாப்யாஂ; நாடீபங்கஶாககுக்குடததீநி ச நைகத்யஂ; மது சோஷ்ணோதகாநுபாநஂ; பித்தேந சாமமாஂஸாநி; ஸுராகஶராபாயஸாஂஶ்ச நைகத்யஂ; ஸௌவீரகேண ஸஹ திலஶஷ்குலீஂ; மத்ஸ்யைஃ ஸஹேக்ஷுவிகாராந்; குடேந காகமாசீஂ, மதுநா மூலகஂ, குடேந வாராஹஂ மதுநா ச ஸஹ விருத்தஂ; க்ஷீரேண மூலகம், ஆம்ரஜாம்பவஶ்வாவிச்சூகரகோதாஶ்ச; ஸர்வாஂஶ்ச மத்ஸ்யாந் பயஸா, விஶேஷேண சிலிசிமஂ; கதலீபலஂ தாலபலேந பயஸா தத்நா தக்ரேண வா; லகுசபலஂ பயஸா தத்நா மாஷஸூபேந வா, ப்ராக் பயஸஃ பயஸோऽந்தே வா ||௧௩||
अतोऽन्यान्यपि संयोगादहितानि वक्ष्यामः- नवविरूढधान्यैर्वसामधुपयोगुडमाषैर्वा ग्राम्यानूपौदकपिशितादीनि नाभ्यवहरेत्; न पयोमधुभ्यां रोहिणीशाकं जातुकशाकं वाऽश्नीयात्, बलाकां वारुणीकुल्माषाभ्यां, काकमाचीं पिप्पलीमरिचाभ्यां; नाडीभङ्गशाककुक्कुटदधीनि च नैकध्यं; मधु चोष्णोदकानुपानं; पित्तेन चाममांसानि; सुराकृशरापायसांश्च नैकध्यं; सौवीरकेण सह तिलशष्कुलीं; मत्स्यैः सहेक्षुविकारान्; गुडेन काकमाचीं, मधुना मूलकं, गुडेन वाराहं मधुना च सह विरुद्धं; क्षीरेण मूलकम्, आम्रजाम्बवश्वाविच्छूकरगोधाश्च; सर्वांश्च मत्स्यान् पयसा, विशेषेण चिलिचिमं; कदलीफलं तालफलेन पयसा दध्ना तक्रेण वा; लकुचफलं पयसा दध्ना माषसूपेन वा, प्राक् पयसः पयसोऽन्ते वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
அதோऽந்யாந்யபீத்யாதி| நவவிரூடதாந்யைரிதி நவவிரூடதாந்யாதிபிஃ ஸஹ க்ராம்யாதீநாஂ மாஂஸாதீநி நாஶ்நீயாதித்யர்தஃ| நவதாந்யாதிபிஃ ஸமஸ்தைர்வ்யஸ்தைரபி க்ராம்யாதீநாஂ பிஶிதாதீநி விருத்தாநீதி| விரூடஂ விகதாங்குரமங்குரிதஂ ச| ரோஹிணீஶாகஂ கடுகாஶாகம்| ஜாதுகஶாகஂ பௌஷ்கரஶாகம்| பலாகாஂ வாருணீகுல்மாஷாப்யாமிதி பலாகா பகபேதஃ; வாருணீ மத்யாபரபர்யாயஃ, குல்மாஷ உத்ஸ்விந்நமாஷாதிஃ; ஆப்யாஂ ஸஹ பலாகாஂ நாஶ்நீயாதிதி யோஜ்யம்| காகமாசீமித்யாதி பிப்பலீமரிசாப்யாஂ ஸஹ காகமாசீஂ நாஶ்நீயாதிதி யோஜநீயம்| நாடீபங்கஶாகஂ நாடீபல்லவஶாகஂ, குக்குடஸ்தாம்ரசூடஃ; ஏதாநி த்விஶஸ்த்ரிஶோऽபி வா நாஶ்நீயாத்| மது சேதி ந ஹிதமித்யர்தஃ| பித்தஂ காலகண்டலக்நம்| ஸுரா மத்யபேதஃ, கஶரா திலதண்டுலமாஷைஃ கதா யவாகூஃ, பாயஸஂ க்ஷீரஸித்தாஸ்தண்டுலாஃ அமூந்யபி த்ரிஶோ த்விஶோ வாऽபி விருத்தாநி| ஸௌவீரகேணேதி ஸௌவீரகஂ காஞ்ஜிகவிஶேஷோ விரேசநாதிகாரே வக்ஷ்யதே| இக்ஷுவிகாராந் குடாதீந்| குடேந காகமாசீமித்யாதி| அந்யே த்வேவஂ படந்தி- ‘குடேந காகமாசீஂ, மதுநா மூலகஂ, வாராஹஂ க்ஷீரேண மூலகஂ ச’ அபரே த்வேவஂ படந்தி- ‘குடேந காகமாசீஂ, மதுநா மூலகஂ, வாராஹஂ ச’; சகாராத் ‘மதுந’ இதி பதஂ வாராஹேண காகமாச்யா ச ஸஹ ஸம்பத்நந்தி| ஆம்ரஜாம்பவேத்யாதி ‘நைகத்யமஶ்நீயாத்’ இதி வாக்யஶேஷஃ| ஶ்வாவித் ஸேஹிகா| ஸர்வாஂஶ்ச மத்ஸ்யாநித்யாதி, நநு ஸர்வாஂஶ்ச மத்ஸ்யாந் பயஸா’ இத்யநேநைவ சிலிசிமமத்ஸ்யவிரோதஃ ஸித்தஃ தத் கிமர்தஂ வல்லீபலாதிஷு சிலிசிமத்ஸ்யஸ்ய பயஸா விரோதபாட இத்யாஹ- விஶேஷேண சிலிசிமமிதி| கதலீபலமித்யாதி தாலாதிபிஃ ஸஹ கதலீபலஂ நாஶ்நீயாதித்யர்தஃ| லகுசேத்யாதி தத்யாதிபிஃ ஸஹ லகுசபலஂ நாஶ்நீயாதித்யர்தஃ| கேசிதத்ர ‘மதுநா கதேந ச’ இதி படந்தி, லகுசபலஂ நாஶ்நீயாதிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| அயஂ பாடோ வர்தமாநாஸு பஹுஷு ப்ரதிஷு பட்யதே, ந து நிபந்தேஷு, தஸ்மாந்ந படநீய இதி| ப்ராக் பயஸஃ பயஸோऽந்தே வேதி ‘லகுசபலஂ நாஶ்நீயாத்’ இதி ஶேஷஃ||௧௩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
அதஃ கர்மவிருத்தாந் வக்ஷ்யாமஃ- கபோதாந் ஸர்ஷபதைலபஷ்டாந்நாத்யாத்; கபிஞ்ஜலமயூரலாவதித்திரிகோதாஶ்சைரண்டதார்வ்யக்நிஸித்தா ஏரண்டதைலஸித்தா வா நாத்யாத்; காஂஸ்யபாஜநே தஶராத்ரபர்யுஷிதஂ ஸர்பிஃ; மது சோஷ்ணைருஷ்ணே வா; மத்ஸ்யபரிபசநே ஶங்கவேரபரிபசநே வா ஸித்தாஂ காகமாசீஂ; திலகல்கஸித்தமுபோதிகாஶாகஂ; நாரிகேலேந வராஹவஸாபரிபஷ்டாஂ பலாகாஂ; பாஸமங்காரஶூல்யஂ நாஶ்நீயாதிதி ||௧௪||
अतः कर्मविरुद्धान् वक्ष्यामः- कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्नाद्यात्; कपिञ्जलमयूरलावतित्तिरिगोधाश्चैरण्डदार्व्यग्निसिद्धा एरण्डतैलसिद्धा वा नाद्यात्; कांस्यभाजने दशरात्रपर्युषितं सर्पिः; मधु चोष्णैरुष्णे वा; मत्स्यपरिपचने शृङ्गवेरपरिपचने वा सिद्धां काकमाचीं; तिलकल्कसिद्धमुपोदिकाशाकं; नारिकेलेन वराहवसापरिभृष्टां बलाकां; भासमङ्गारशूल्यं नाश्नीयादिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ஸஂயோகவிருத்தாநபிதாய கர்மவிருத்தாந் வக்துமாஹ- அத இத்யாதி| கர்மஶப்தேநாத்ர ஸஂஸ்காரோऽபிப்ரேதஃ| ஏரண்டதார்வ்யக்நிஸித்தா இதி ஏரண்டதாருஹரித்ராக்நிஸித்தாஃ; ‘ஏரண்டதார்வக்நிஸித்தா’ இத்யந்யே படந்தி, ‘ஏரண்டகாஷ்டவஹ்நிநா ஸித்தாஃ’ இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| நாத்யாத் ந காதேத்| தஶராத்ரபர்யுஷிதமிதி தஶநிஶாதிநாநி நிவாஸிதம்| மது சோஷ்ணைரிதி உஷ்ணைருஷ்ணஸ்பர்ஶத்ரவ்யைஃ, உஷ்ணஸ்பர்ஶத்வஂ சாக்ந்யாதிஜநிதஂ ஜ்ஞேயம்| உஷ்ணே உஷ்ணகாலே க்ரீஷ்மே ஶரதி சேத்யர்தஃ| மத்ஸ்யபரிபசந இதி பரிபசநஂ பாத்ரமுச்யதே| நாரிகேலேநேத்யாதி வராஹவஸாபரிபஷ்டாஂ பலாகாஂ நாரிகேலேண ஸஹ நாஶ்நீயாதித்யர்தஃ| பாஸமிதி பாஸோ கத்ரவிஶேஷஃ ஸ்வல்பதுண்டோ தூஸரவர்ணஃ| யச்சூலேந வித்த்வா அங்காரேஷு பக்வஂ ததங்காரஶூல்யம்||௧௪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
அதோ மாநவிருத்தாந் வக்ஷ்யாமஃ- மத்வம்புநீ மதுஸர்பிஷீ மாநதஸ்துல்யே நாஶ்நீயாத்; ஸ்நேஹௌ மதுஸ்நேஹௌ ஜலஸ்நேஹௌ வா விஶேஷாதாந்தரீக்ஷோதகாநுபாநௌ ||௧௫||
अतो मानविरुद्धान् वक्ष्यामः- मध्वम्बुनी मधुसर्पिषी मानतस्तुल्ये नाश्नीयात्; स्नेहौ मधुस्नेहौ जलस्नेहौ वा विशेषादान्तरीक्षोदकानुपानौ ||१५||
🔊 Audio coming soon
ஜலஸ்நேஹாவித்யாதி ஆந்தரீக்ஷோதகாநுபாநௌ விஶேஷதோ மதுஸ்நேஹௌ ஜலஸ்நேஹௌ வா நாஶ்நீயாத்| ததேவஂ ஸ்வபாவாபத்யஸஂயோககாலஸஂஸ்காரமாநைஃ பஞ்சப்ரகாராணி விருத்தாநி நிர்திஷ்டாநி||௧௫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
அத ஊர்த்வஂ ரஸத்வந்த்வாநி ரஸதோ வீர்யதோ விபாகதஶ்ச விருத்தாநி வக்ஷ்யாமஃ- தத்ர மதுராம்லௌ ரஸவீர்யவிருத்தௌ, மதுரலவணௌ ச, மதுரகடுகௌ ச ஸர்வதஃ, மதுரதிக்தௌ ரஸவிபாகாப்யாஂ, மதுரகஷாயௌ ச, அம்லலவணௌ ரஸதஃ, அம்லகடுகௌ ரஸவிபாகாப்யாம், அம்லதிக்தாவம்லகஷாயௌ ச ஸர்வதஃ, லவணகடுகௌ ரஸவிபாகாப்யாஂ, லவணதிக்தௌ லவணகஷாயௌ ச ஸர்வதஃ, கடுதிக்தௌ ரஸவீர்யாப்யாஂ கடுகஷாயௌ ச, திக்தகஷாயௌ ரஸதஃ ||௧௬||
अत ऊर्ध्वं रसद्वन्द्वानि रसतो वीर्यतो विपाकतश्च विरुद्धानि वक्ष्यामः- तत्र मधुराम्लौ रसवीर्यविरुद्धौ, मधुरलवणौ च, मधुरकटुकौ च सर्वतः, मधुरतिक्तौ रसविपाकाभ्यां, मधुरकषायौ च, अम्ललवणौ रसतः, अम्लकटुकौ रसविपाकाभ्याम्, अम्लतिक्तावम्लकषायौ च सर्वतः, लवणकटुकौ रसविपाकाभ्यां, लवणतिक्तौ लवणकषायौ च सर्वतः, कटुतिक्तौ रसवीर्याभ्यां कटुकषायौ च, तिक्तकषायौ रसतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
அத ஊர்த்வமித்யாதி| மதுரலவணௌ சேதி சகாரேண ரஸவீர்யவிருத்தாவிதி ஸமுச்சீயதே| ஸர்வத இதி ரஸவீர்யவிபாகதஃ; ஏவஂ ஸர்வத்ர ரஸத்வந்த்வப்ரகரணே ஸர்வதஃஶப்தோ வ்யாக்யாதவ்யஃ| மதுரகஷாயௌ சேதி சகாரேண இமாவபி ரஸவிபாகாப்யாஂ விருத்தாவிதி ஸமுச்சீயதே| கடுகஷாயௌ சேதி சகாராதேதாவபி ரஸவீர்யாப்யாஂ விருத்தாவிதி| மதுராம்லாவித்யாதிபாடேந ததிஶர்கராதித்வந்த்வேஷூபயோகார்ஹேஷு ந விரோதஃ, அந்யேஷு சாநூபயோகார்ஹேஷு விரோத இதி ஸூசிதம்| ஶ்ரீகயதாஸாதய ஆசார்யா அமுஂ பாடமநார்ஷஂ வர்ணயந்தி; கஸ்மாத்? ‘ஆதௌ மதுரமஶ்ர்நீயாத்’ (ஸூ. அ.௪௬) இத்யாதிநா ஸர்வரஸாப்யவஹாரஸ்ய ஸ்வஸ்தாநாமுக்தத்வாத், ‘ந சைகரஸஸேவாயாஂ’ இத்யாதிநா சைகரஸஸேவாயா நிஷித்தத்வாத்; தஸ்மாந்ந படநீய ஏவாயஂ க்ரந்த இதி| ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவஸ்த்வார்ஷாநார்ஷசிந்தாமகுர்வந்நமுஂ க்ரந்தஂ படதி வ்யாக்யாநயதி ச| தத்படிதவ்யாக்யாத்வாத் ஸர்வமததர்ஶிபிரஸ்மாபிரபி லிகிதஃ க்வசித்வ்யாக்யாதஶ்சேதி||௧௬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
தரதமயோகயுக்தாஂஶ்ச பாவாநதிஸ்நிக்தாநதிரூக்ஷாநத்யுஷ்ணாநதிஶீதாநித்யேவமாதீந் விவர்ஜயேத் ||௧௭||
तरतमयोगयुक्तांश्च भावानतिस्निग्धानतिरूक्षानत्युष्णानतिशीतानित्येवमादीन् विवर्जयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
அதிஶயகுணயோகயுக்தா மாஹிஷக்ஷீராதிபதார்தா ஹிதா அபி ஸ்வஸ்தாநாமேகாந்தாஹிதா பவந்தீதி தர்ஶயந்நாஹ- தரதமேத்யாதி| தரதமயோகயுக்தாஂஶ்ச பாவாநிதி அதிஶயஸ்நேஹாதிகுணஸஹிதாநி த்ரவ்யாணீத்யர்தஃ| தாநேவாதிஶயகுணயுக்தாந் விவண்வந்நாஹ- அதிஸ்நிக்தாநித்யாதி| தஸ்மாந்மாஹிஷஂ துக்தஂ கவ்யாததிஶயஸ்நிக்தஂ ஸ்வஸ்தஸ்ய ஸமாக்நேர்வர்ஜ்யம், அஸ்வஸ்தஸ்ய ச தீக்ஷ்ணாக்நேஃ ஸேவ்யமித்யாதி த்ரஷ்டவ்யம்| யுக்தாஂஶ்சேதி சகாரோऽதிஶயகுணயுக்தாநாமபி பத்யதமாயுஷ்யதமவஷ்யதமாநாஂ ஸேவநஂ ஸமுச்சிநோதி, ஏஷாமேகாந்தஹிதத்வாத்; ஏப்யோऽந்யேऽதிஶயகுணயுக்தாஃ ஸ்வாபாவாதேவைகாந்தாஹிதா இதி| ஏவமாதீநித்யாதிஶப்தாதந்யேऽபி வீர்யஸஞ்ஜ்ஞகா குணாஃ பிச்சிலவிஶததீக்ஷ்ணமதவோ கஹ்யந்தே, ததா குருலகுவீர்யஂ ச| அந்யே து ‘ஆதிஶப்தாதுக்தேப்யோऽந்யேऽபி ஸர்வே குணா கஹ்யந்தே’ இதி வதந்தி||௧௭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
பவந்தி சாத்ர- விருத்தாந்யேவமாதீநி வீர்யதோ யாநி காநிசித் | தாந்யேகாந்தாஹிதாந்யேவ ஶேஷஂ வித்யாத்திதாஹிதம் ||௧௮||
भवन्ति चात्र- विरुद्धान्येवमादीनि वीर्यतो यानि कानिचित् | तान्येकान्ताहितान्येव शेषं विद्याद्धिताहितम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
அமுமேவார்தஂ ஸுகபோதார்தஂ ஸங்கஹ்யாஹ- விருத்தாநீத்யாதி| வீர்யத இதி வீர்யஶப்தேநாத்ர ஸ்நிக்தாதயோऽஷ்டௌ குணா உச்யந்தே; அதவா விஂஶதிகுணாஃ ஷட்ரஸா அப்யுச்யந்தே, ‘யேந குர்வந்தி தத்வீர்யம்’ (ஸூ. அ.௪௧) இதி வசநாத்| ஏவமாதீநீத்யுக்தே யாநி காநிசிதிதி யத் கதஂ தத்தந்த்ராந்தரோக்தாஶேஷவிருத்தோபக்ரஹார்தம்| அந்யே த்வாதிஶப்தாத்தந்த்ராந்தரோக்தாநி தேஶகாலமாத்ராதிவிருத்தாநி லப்யந்த இதி மந்யந்தே| ஶேஷம் அதோऽந்யந்மாஷாதி ஹிதாஹிதஂ ஜாநீயாத், கஸ்யசித்தோஷஸ்ய ப்ரகோபத்வாத் கஸ்யசித்தோஷஸ்ய ஹரத்வாதிதி||௧௮||
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
வ்யாதிமிந்த்ரியதௌர்பல்யஂ மரணஂ சாதிகச்சதி | விருத்தரஸவீர்யாணி புஞ்ஜாநோऽநாத்மவாந்நரஃ ||௧௯||
व्याधिमिन्द्रियदौर्बल्यं मरणं चाधिगच्छति | विरुद्धरसवीर्याणि भुञ्जानोऽनात्मवान्नरः ||१९||
🔊 Audio coming soon
கிஂ புநர்விருத்தஂ புக்தஂ கரோதீத்யாஹ- வ்யாதிமித்யாதி| வ்யாதிமிதி ஷாண்ட்யாந்த்யவிஸர்பதகோதரவிஸ்போடகோந்மாதபகந்தராதிகம , இந்த்ரியதௌர்பல்யம் இந்த்ரியாதிஷ்டாநதௌர்பல்யமிந்த்ரியஶக்திதௌர்பல்யஂ வா, அதிகச்சதி ப்ராப்நோதி| விருத்தரஸவீர்யாணி புஞ்ஜாந இதி ரஸக்ரஹணஂ த்ரவ்யவீர்யபரிஹாரார்தஂ, தேநோஷ்ணஸ்யாபி துக்தஸ்ய ப்ரயோகோ பவதி; க்ஷீரத்ரவ்யஸ்ய ஹ்யுஷ்ணத்வஂ தத்கதமதுரரஸஶைத்யேந விரோதிநாऽபி ந துஷ்யதி, ஏவமுஷ்ணபாநீயஸ்யாபீதி| அநாத்மவாந் அபுத்திமாந்| அந்யே ‘ரஸவீர்யாதீந்’ இதி படந்தி| தேஷாஂ மதே விபாகயோரபி குருலகுஸஞ்ஜ்ஞயோர்விரோதோ வர்ஜநீய இதி| பூர்வப்ரதிபாதிதாத்யாயார்தபிண்டதர்ஶநபரஃ ஶ்லோகோऽயஂ; தேநாஸ்மிந்நத்யாய ஏவ யாநி விருத்தாநி த்ரவ்யாண்யுக்தாநி தேஷ்வேவ ரஸவீர்யவிரோதோ ஜ்ஞேயோ, ந புநரிஹாநுக்தாநி யாநி தேஷ்விதி||௧௯||
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
யத்கிஞ்சித்தோஷமுத்க்லேஶ்ய புக்தஂ காயாந்ந நிர்ஹரேத் | ரஸாதிஷ்வயதார்தஂ வா தத்விகாராய கல்பதே ||௨௦||
यत्किञ्चिद्दोषमुत्क्लेश्य भुक्तं कायान्न निर्हरेत् | रसादिष्वयथार्थं वा तद्विकाराय कल्पते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ந கேவலஂ விருத்தபோஜநமேவ வ்யாதிஹேதுஃ, அபி து ஹிதாஹிதாதீந்யபீதி தர்ஶயந்நாஹ- யதித்யாதி| யத்கிஞ்சிதித்யநேந அஶேஷமேவாஹிதஂ ஸங்கஹீதம்| தோஷஂ வாதாதிகம்| உத்க்லேஶ்ய ப்ரகோப்ய| ந நிர்ஹரேதிதி மதநபலத்ரிவதாதிவதூர்த்வமதோ வா நாகர்ஷேத், தத்விகாராய கல்பத இதி ஸம்பந்தநீயம்; கல்பதே ஸம்பத்யதே| ந கேவலஂ தோஷகரமேவ வ்யாதயே பவதி, அபி து ரஸாதிதாதுதுஷ்டிகரமபி வ்யாதயே பவதீத்யாஹ- ரஸாதிஷ்வித்யாதி| ரஸாதிஷ்வயதார்தஂ வேதி ரஸாதிதாதுஷ்வயதார்தஂ ப்ரயோஜநவிருத்தஂ ரஸாதீநாஂ ஜீவநாதிப்ரயோஜநவிரோதி ரஸாதிதாதுதூஷணகரமித்யர்தஃ| தோஷதுஷ்டிகாரித்வேந தாதுதூஷணகரத்வஂ ந லப்யதே, விஶிஷ்டஶக்தித்வாத்த்ரவ்யாணாஂ; ததாஹி- காநிசித்தோஷதுஷ்டிகராணி, காநிசித்தாதுதுஷ்டிகராணீதி; தாநி சாத்ர ந கதயிஷ்யாமோ விஸ்தரபயாத்| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- ரஸாதிஷ்விதி ஆதிஶப்தாத்வீர்யவிபாகயோர்க்ரஹணஂ; தேந ரஸவீர்யவிபாகேஷு யத்புக்தஂ ஸதயதார்தமநர்தகரஂ வா பவதி, தத்விகாரஸ்ய கல்பதே| ஜைஜ்ஜடாசார்யஸ்த்வமுஂ ஶ்லோகமநார்ஷஂ கதயதி, கயதாஸாசார்யேண சாயமங்கீகதஃ, அதோऽஸ்மாபிரபி லிகிதோ வ்யாக்யாதஶ்ச||௨௦||
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
விருத்தாஶநஜாந் ரோகாந் ப்ரதிஹந்தி விரேசநம் | வமநஂ ஶமநஂ வாऽபி பூர்வஂ வா ஹிதஸேவநம் ||௨௧||
विरुद्धाशनजान् रोगान् प्रतिहन्ति विरेचनम् | वमनं शमनं वाऽपि पूर्वं वा हितसेवनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
விருத்தாஶநாதுத்பந்நாநாஂ ரோகாணாஂ சிகித்ஸாஸூத்ரமுத்திஶந்நாஹ- விருத்தாஶநஜாநித்யாதி| ப்ரதிஹந்தி விரேசநமிதி விருத்தாஶநஜவ்யாதிப்ரத்யநீகஂ விரேசநஂ ப்ரதிஶப்தேந த்யோத்யதே; தேந குஷ்டவ்யாதிப்ரத்யநீகஂ விரேசநஂ விருத்தாஶநஜஂ குஷ்டஂ ஹந்தி, ஏவமந்யத்ராபி யோஜநீயம்| வமநஂ ஶமநஂ வாऽபீதி தத்ர விரேகவமநே பஹுதோஷாணாஂ ப்ராணவதாஂ ச, இதரேஷாஂ து ஶமநமிதி| ஶமநலக்ஷணமுச்யதே- “ந ஶோதயதி யத்தோஷாந் ஸமாந்நோதீரயத்யபி| ஸமீகரோதி க்ருத்தாஂஶ்ச தத் ஸஂஶமநமுச்யதே”- இதி| பூர்வஂ வா ஹிதஸேவநமிதி ஸுவர்ணலோஹாதிவிரோதிரோகஹரஂ பூர்வமேவ ஸேவேத| ததுக்தஂ “ந ஸஜ்ஜதே ஹேமபாங்கே விஷஂ பத்மதலேऽம்புவத்” (ச. சி. அ. ௨௩)| ‘பூர்வஂ வா ஹிதபோஜநம்’ இத்யந்யே படந்தி||௨௧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ஸாத்ம்யதோऽல்பதயா வாऽபி தீப்தாக்நேஸ்தருணஸ்ய ச | ஸ்நிக்தவ்யாயாமபலிநாஂ விருத்தஂ விததஂ பவேத் ||௨௨||
सात्म्यतोऽल्पतया वाऽपि दीप्ताग्नेस्तरुणस्य च | स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
விருத்தாஶநஂ குர்வதோऽபி கஸ்யசித் குதோ விருத்தாஶநஜா தோஷா ந பவந்தீத்யாஹ- ஸாத்ம்யத இத்யாதி| ஸாத்ம்யாதிபிர்ஹேதுபிர்விருத்தஂ விததஂ நிஷ்பலஂ பவதீதி பிண்டார்தஃ| ஸ்நிக்தவ்யாயாமபலிநாமிதி ஸ்நிக்தவ்யாயாமாப்யாஂ பலிநாமிதி ஸம்பத்யதே| தேநாயமர்தஃ- ஸ்நிக்தத்ரவ்யாப்யவஹாரபலிநாஂ பலவதக்நித்வாத்விருத்தஂ நிஷ்பலஂ பவதி| கேசித் ‘பலிநாம்’ இதி பதஂ பிந்நஂ மந்யந்தே| தேநாயமர்தஃ- ஸ்நிக்தாநாஂ வ்யாயாமிநாஂ பலிநாஂ ச விருத்தஂ விததஂ பவேதிதி| ஸாத்ம்யதோऽல்பதயேத்யாதிஶ்லோகஸ்யாக்ரே கேசிதமுஂ ஶ்லோகஂ படந்தி- “வ்யாயாமஶீலோ பலவாந் ஶிஶுஶ்ச ஸ்நிக்தோऽக்நிமாஂஶ்சாபி மஹாஶநஶ்ச| ஆப்நோதி ரோகாந்ந விருத்தஜாதாநப்யாஸதோ வாऽல்பதயா ச ஜந்துஃ” இதி; அயஂ ச ந படநீயஃ, ஸர்வநிபந்தகாரைரபடிதத்வாத்||௨௨||
Adhikarana 20 (23-29) · Śloka 29
அத வாதகுணாந் வக்ஷ்யாமஃ- பூர்வஃ ஸமதுரஃ ஸ்நிக்தோ லவணஶ்சைவ மாருதஃ | குருர்விதாஹஜநநோ ரக்தபித்தாபிவர்தநஃ ||௨௩|| க்ஷதாநாஂ விஷஜுஷ்டாநாஂ வ்ரணிநஃ ஶ்லேஷ்மலாஶ்ச யே | தேஷாமேவ விஶேஷேண ஸதா ரோகவிவர்தநஃ ||௨௪|| வாதலாநாஂ ப்ரஶஸ்தஶ்ச ஶ்ராந்தாநாஂ கபஶோஷிணாம் | மதுரஶ்சாவிதாஹீ ச கஷாயாநுரஸோ லகுஃ | தக்ஷிணோ மாருதஃ ஶ்ரேஷ்டஶ்சக்ஷுஷ்யோ பலவர்தநஃ ||௨௫|| ரக்தபித்தப்ரஶமநோ ந ச வாதப்ரகோபணஃ | விஶதோ ரூக்ஷபருஷஃ கரஃ ஸ்நேஹபலாபஹஃ ||௨௬|| பஶ்சிமோ மாருதஸ்தீக்ஷ்ணஃ கபமேதோவிஶோஷணஃ | ஸத்யஃ ப்ராணக்ஷயகரஃ ஶோஷணஸ்து ஶரீரிணாம் ||௨௭|| உத்தரோ மாருதஃ ஸ்நிக்தோ மதுர்மதுர ஏவ ச | கஷாயாநுரஸஃ ஶீதோ தோஷாணாஂ சாப்ரகோபணஃ ||௨௮|| தஸ்மாச்ச ப்ரகதிஸ்தாநாஂ க்லேதநோ பலவர்தநஃ | க்ஷீணக்ஷயவிஷார்தாநாஂ விஶேஷேண து பூஜிதஃ ||௨௯||
अथ वातगुणान् वक्ष्यामः- पूर्वः समधुरः स्निग्धो लवणश्चैव मारुतः | गुरुर्विदाहजननो रक्तपित्ताभिवर्धनः ||२३|| क्षतानां विषजुष्टानां व्रणिनः श्लेष्मलाश्च ये | तेषामेव विशेषेण सदा रोगविवर्धनः ||२४|| वातलानां प्रशस्तश्च श्रान्तानां कफशोषिणाम् | मधुरश्चाविदाही च कषायानुरसो लघुः | दक्षिणो मारुतः श्रेष्ठश्चक्षुष्यो बलवर्धनः ||२५|| रक्तपित्तप्रशमनो न च वातप्रकोपणः | विशदो रूक्षपरुषः खरः स्नेहबलापहः ||२६|| पश्चिमो मारुतस्तीक्ष्णः कफमेदोविशोषणः | सद्यः प्राणक्षयकरः शोषणस्तु शरीरिणाम् ||२७|| उत्तरो मारुतः स्निग्धो मृदुर्मधुर एव च | कषायानुरसः शीतो दोषाणां चाप्रकोपणः ||२८|| तस्माच्च प्रकृतिस्थानां क्लेदनो बलवर्धनः | क्षीणक्षयविषार्तानां विशेषेण तु पूजितः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ஹிதஸ்யாபி வாதஸ்ய திக்ஸஂயோகாதஹிதத்வஂ ஸ்யாதிதி வாதகுணாந் நிர்திஶந்நாஹ- அத வாதகுணாந் வக்ஷ்யாம இத்யாதி| “வாதஸ்ய தக்ஷிணோத்தரகதஸ்ய தோஷஹரத்வேந ஹிதத்வஂ, பூர்வபஶ்சிமவாதஸ்யாஹிதத்வம், அதோ ஹிதாஹிதீயாத்யாயபரிஸமாப்தௌ வாதஸ்ய குணோபவர்ணநஂ நிர்தேஷ்டுமாஹ- அத வாதகுணாநித்யாதி” இத்யந்யே| ‘தேஷாமேவ விஶேஷேண வ்ரணக்லேதவிவர்தநஃ’ இத்யந்யே படந்தி| கரஃ ப்ரசண்டவேகஃ| அந்யே த்வாஹாரத்ரவ்யப்ரகரணாதிதரஸஂயோகோऽப்ரஸ்துத இத்யமுஂ வாதகுணோபவர்ணநக்ரந்தஂ ந படந்த்யேவ| கயதாஸாசார்யஸ்த்வஸ்மிந் ஹிதாஹிதீயாத்யாயபாடே பூர்வோக்தஂ பாடஂ கியந்தஂ பரித்யஜ்யாந்யஂ ச பாடஂ கியந்தஂ நிக்ஷிப்ய பூர்வோக்தபாடக்ரமவ்யதிக்ரமேண ச படதி| யாவதா பாடேந வ்யதிக்ரமஸ்தாவந்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- “வல்லீபலகவககரீராம்லபலலவணகுலத்தபிண்யாகததிதிலதைலவிரோதி- ஶுஷ்கஶாகாஜாவிகமாஂஸமத்யஜாம்பவசிலிசிமமத்ஸ்யகோதாவராஹாஂஶ்ச நைகத்யமஶ்நீயாத் பயஸா, ப்ராக் பயஸோऽந்தே வா| கபோதாஂஶ்ச ஸர்ஷபதைலபஷ்டாந்நாத்யாத்| கபிஞ்ஜலமயூரலாவதித்திரிகோதாஶ்சைரண்டதார்வ்ய(ர்வ)க்நிஸித்தா ஏரண்டதைலஸித்தா வா| மதுகதே ஸமததே| மது சாந்தரீக்ஷோதகாநுபாநம்| காஂஸ்யபாஜநே தஶராத்ரபர்யுஷிதஂ ஸர்பிஃ| மது சோஷ்ணமுஷ்ணேந வா| ததி மத்யஂ வா| பித்தேந ஸஹ மாஂஸாநி பக்வாநி, ஆமாநி ச கேவலாந்யபி| ஸுராகஶராபாயஸாஂஶ்ச நைகத்யமஶ்நீயாத்| ஸௌவீரகேண ஸஹ திலஶஷ்குலீஃ| தக்ரேண ஸஹ மதுகதமத்ஸ்யகோதாபஷதமாஂஸாநி | மதுநா கோதாம்| மத்ஸ்யாந் க்ஷௌத்ராஸவேந, பஷதமாஂஸஂ வா தேநைவ| ததா மைரேயமாத்வீகாப்யாஂ பாலோபோதக்யா வா மத்ஸ்யாந்| நேக்ஷுவிகதீஃ ஸர்வா மத்ஸ்யைஃ ஸஹ| ஸர்பிர்குடகாகமாசீமதுமூலகாநி நைகத்யம் | மதுநா வாராஹஂ, தத்நா கௌக்குடஂ, மத்யேந பலாகாஂ, திலகல்கேந சோபோதிகாஂ ஸித்தாம்| ந பிப்பலீஂ மத்ஸ்யவஸயா, ப்ரியங்க்வநுலிப்தோ ந பாயஸமஶ்நீயாத் இதி| அஸ்யாக்ரே ச ‘தரதமயோகயுக்தாஂஶ்ச பாவாந்’ இத்யாதிஸூத்ராணி படதி, தாநி ச பூர்வஸூத்ரைரேவ ஸமாநாநீதி நேஹ ப்ரதர்ஶிதாநி||௨௩-௨௯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஹிதாஹிதீயோ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ ||௨௦||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने हिताहितीयो नाम विंशोऽध्यायः ||२०||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே விஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௦||