Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो जलौकावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
13. jalaukāvacāraṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ನೃಪಾಢ್ಯಬಾಲಸ್ಥವಿರಭೀರುದುರ್ಬಲನಾರೀಸುಕುಮಾರಾಣಾಮನುಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಽಯಂ ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನೋಪಾಯೋಽಭಿಹಿತೋ ಜಲೌಕಸಃ ||೩||
View original
नृपाढ्यबालस्थविरभीरुदुर्बलनारीसुकुमाराणामनुग्रहार्थं परमसुकुमारोऽयं शोणितावसेचनोपायोऽभिहितो जलौकसः ||३||
🔊 Audio coming soon
ಜಲೌಕಸಾಂ ವಿಷಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನೃಪಾಢ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮಿತಿ ಉಪಕಾರಾರ್ಥಮ್| ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಽಯಮಿತಿ ಪ್ರಧಾನಮೃದುರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬೂ ಸುಕುಮಾರೋಪಾಯೌ, ಜಲೌಕಸಸ್ತು ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಪಾಯಃ; ಅಸುಕುಮಾರೋಪಾಯಸ್ತು ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧನಂ ಚ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟಶೋಣಿತಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರವಸೇಚಯೇತ್, ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವೈರ್ವಾ (ವಿಶೇಷಸ್ತು ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್) ||೪||
View original
तत्र वातपित्तकफदुष्टशोणितं यथासङ्ख्यं शृङ्गजलौकालाबुभिरवसेचयेत्, सर्वाणि सर्वैर्वा (विशेषस्तु विस्राव्यं शृङ्गजलौकालाबुभिर्गृह्णीयात्) ||४||
🔊 Audio coming soon
ದೋಷವಿಶೇಷೇಣಾಪಿ ಜಲೌಕಸಾಂ ತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಗತಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗಸ್ಯಾಲಾಬ್ವಾಶ್ಚ ವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ತತ್ರ ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತರೂಕ್ಷತ್ವಾತ್’ ಇತಿ ಹೇತುಮುದಾಹರನ್ತಿ, ಅಮುಂ ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾ ನ ಪಠನ್ತಿ| ಪಕ್ಷಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಾಣಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟಾನಿ ಶೋಣಿತಾನಿ, ಸರ್ವೈರಿತಿ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಲಾಭಮ್| ನನು ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಧಾಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವೈರ್ವೇತ್ಯುಕ್ತಮನಿಯತಂ ವಚನಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯೇಣಾಹ- ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತಿ; ಅತಿಶಯೇನ ವಿಸ್ರಾವಣಾರ್ಹಂ ಯದ್ಭವತಿ ಶೋಣಿತಮತಿಪ್ರಬಲತಯಾ ತಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಸ್ತು ಕೈಶ್ಚಿದೇವ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಕಥಞ್ಚಿದೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ, ಬಹುಭಿಸ್ತು ಜೇಜ್ಝಟಾದಿಭಿಃ ಪರಿಹೃತ ಏವ||೪||
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಉಷ್ಣಂ ಸಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾದ್ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಂ ತದವಸೇಚನೇ ||೫|| ಶೀತಾಧಿವಾಸಾ ಮಧುರಾ ಜಲೌಕಾ ವಾರಿಸಮ್ಭವಾ | ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಾ ಸಾ ತ್ವವಸೇಚನೇ ||೬|| ಅಲಾಬು ಕಟುಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಂ ತದವಸೇಚನೇ ||೭||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- उष्णं समधुरं स्निग्धं गवां शृङ्गं प्रकीर्तितम् | तस्माद्वातोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||५|| शीताधिवासा मधुरा जलौका वारिसम्भवा | तस्मात् पित्तोपसृष्टे तु हिता सा त्ववसेचने ||६|| अलाबु कटुकं रूक्षं तीक्ष्णं च परिकीर्तितम् | तस्माच्छ्लेष्मोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟೇ ಸಹೇತುಶೃಙ್ಗಾದ್ಯವಚಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಧುರಮ್ ಈಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ; ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಸಮಧುರಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಶೀತಾಧಿವಾಸಾ ಶೀತಗೃಹಾ||೫-೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ ತನುಬಸ್ತಿಪಟಲಾವನದ್ಧೇನ ಶೃಙ್ಗೇಣ ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇದಾಚೂಷಣಾತ್, ಸಾನ್ತರ್ದೀಪಯಾಽಲಾಬ್ವಾ (ಜಲಾಯುಕಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ) ||೮||
View original
तत्र प्रच्छिते तनुबस्तिपटलावनद्धेन शृङ्गेण शोणितमवसेचयेदाचूषणात्, सान्तर्दीपयाऽलाब्वा (जलायुका वक्ष्यन्ते) ||८||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಾದಿದೋಷದುಷ್ಟರುಧಿರಾಸ್ರಾವಣಪ್ರಸಙ್ಗಾಗತಯೋಃ ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಕಯೋರವಚಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿರತ್ರ ಮೂತ್ರಾಶಯಃ, ಪಟಲಂ ಘನಂ ಶುಭ್ರಂ ಮರ್ಕಟಿಕಾಜಾಲಕಂ, ತನುಶಬ್ದಸ್ತು ದ್ವಯೋರಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತನುವಸ್ತ್ರಪಟಲಾವನದ್ಧೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತ್ರಾವರಣಪಿಹಿತೇನ| ಸಾನ್ತರ್ದೀಪಯಾ ಮಧ್ಯದೀಪಸಹಿತಯಾ, ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೇಚಿದಲಾಬ್ವಾ ಅವಚಾರಣಮನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ; ತಥಾಹಿ- ಭೂರ್ಜಪತ್ರಶಣತುಲಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಪಾಠೋಽಭಾವಾತ್ ಸಮಗ್ರೋ ನ ಲಿಖಿತಃ| ಶೃಙ್ಗಲಾಬುಪ್ರಮಾಣಂ ಭಾಲುಕಿಸಕಾಶಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ತಥಾಚ ತದ್ವಚಃ- “ವಿಷಾಣಂ ಶ್ವೇತಗೋರಿನ್ದುವಕ್ರಂ ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲಾಯತಮ್ | ಕ್ಷಿಪ್ತಾನ್ತಃ ಪಿಚುಪೇಶೀಕಂ ಯೋಜ್ಯಂ ವಾತಯುತೇಽಸೃಜಿ|| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮೂಲವನ್ಮೂಲೇ ಛಿದ್ರಮಗ್ರೇಽಸ್ಯ ಮುದ್ಗವತ್”- ಇತಿ; “ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಾ ಚತುರಙ್ಗುಲನಾಲಸಮ್ಮಿತಾ ಸುಮುಖೀ| ಕೃಷ್ಣಮೃದಾಲಿಪ್ತತನುಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ರಕ್ತಾವಸೇಚನೇಽಲಾಬುಃ”- ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಪ್ರಮಾಣಮತ್ರೈವ ಪಠನ್ತಿ, ತಥಾ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟರಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಚ, ಸ ಚ ಪಾಠೋಽಸ್ಮಾಭಿರಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಜಲಮಾಸಾಮಾಯುರಿತಿ ಜಲಾಯುಕಾಃ, ಜಲಮಾಸಾಮೋಕ ಇತಿ ಜಲೌಕಸಃ ||೯||
View original
जलमासामायुरिति जलायुकाः, जलमासामोक इति जलौकसः ||९||
🔊 Audio coming soon
ಜಲೌಕಸಾಂ ನಿರುಕ್ತಿಮಾಹ- ಜಲಮಾಸಾಮಾಯುರಿತ್ಯಾದಿ|- ಆಸಾಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಜಲಮಾಯುರಿತಿ ಜಲಾಯುಕಾಃ, ‘ಕಥ್ಯನ್ತೇ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ನಿರುಕ್ತಿಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ಜಲಮಾಸಾಮೋಕ ಇತಿ ಜಲೌಕಸಃ||೯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ತಾ ದ್ವಾದಶ; ತಾಸಾಂ ಸವಿಷಾಃ ಷಟ್, ತಾವತ್ಯ ಏವ ನಿರ್ವಿಷಾಃ ||೧೦||
View original
ता द्वादश; तासां सविषाः षट्, तावत्य एव निर्विषाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸೋಪಯೋಗಿನೀಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ತಾ ದ್ವಾದಶೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಸಾಮೇವ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷಭೇದಾದ್ದ್ವಿವಿಧತ್ವಮಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಪರತನ್ತ್ರೋಕ್ತಸವಿಷಾಷ್ಟಜಲೌಕಾಶಙ್ಕಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್||೧೦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ ಸವಿಷಾಃ- ಕೃಷ್ಣಾ, ಕರ್ಬುರಾ, ಅಲಗರ್ದಾ, ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾ, ಸಾಮುದ್ರಿಕಾ, ಗೋಚನ್ದನಾ ಚೇತಿ | ತಾಸು, ಅಞ್ಜನಚೂರ್ಣವರ್ಣಾ ಪೃಥುಶಿರಾಃ ಕೃಷ್ಣಾ; ವರ್ಮಿಮತ್ಸ್ಯವದಾಯತಾ ಛಿನ್ನೋನ್ನತಕುಕ್ಷಿಃ ಕರ್ಬುರಾ; ರೋಮಶಾ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಮುಖೀ ಅಲಗರ್ದಾ; ಇನ್ದ್ರಾಯುಧವದೂರ್ಧ್ವರಾಜಿಭಿಶ್ಚಿತ್ರಾ ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾ; ಈಷದಸಿತಪೀತಿಕಾ ವಿಚಿತ್ರಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಚಿತ್ರಾ ಸಾಮುದ್ರಿಕಾಃ; ಗೋವೃಷಣವದಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾಕೃತಿರಣುಮುಖೀ ಗೋಚನ್ದನೇತಿ | ತಾಭಿರ್ದಷ್ಟೇ ಪುರುಷೇ ದಂಶೇ ಶ್ವಯಥುರತಿಮಾತ್ರಂ ಕಣ್ಡೂರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಜ್ವರೋ ದಾಹಶ್ಛರ್ದಿರ್ಮದಃ ಸದನಮಿತಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತತ್ರ ಮಹಾಗದಃ ಪಾನಾಲೇಪನನಸ್ಯಕರ್ಮಾದಿಷೂಪಯೋಜ್ಯಃ | ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾದಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮ್ | ಇತ್ಯೇತಾಃ ಸವಿಷಾಃ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೧||
View original
तत्र सविषाः- कृष्णा, कर्बुरा, अलगर्दा, इन्द्रायुधा, सामुद्रिका, गोचन्दना चेति | तासु, अञ्जनचूर्णवर्णा पृथुशिराः कृष्णा; वर्मिमत्स्यवदायता छिन्नोन्नतकुक्षिः कर्बुरा; रोमशा महापार्श्वा कृष्णमुखी अलगर्दा; इन्द्रायुधवदूर्ध्वराजिभिश्चित्रा इन्द्रायुधा; ईषदसितपीतिका विचित्रपुष्पाकृतिचित्रा सामुद्रिकाः; गोवृषणवदधोभागे द्विधाभूताकृतिरणुमुखी गोचन्दनेति | ताभिर्दष्टे पुरुषे दंशे श्वयथुरतिमात्रं कण्डूर्मूर्च्छा ज्वरो दाहश्छर्दिर्मदः सदनमिति लिङ्गानि भवन्ति | तत्र महागदः पानालेपननस्यकर्मादिषूपयोज्यः | इन्द्रायुधादष्टमसाध्यम् | इत्येताः सविषाः सचिकित्सिता व्याख्याताः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಸವಿಷಾಣಾಂ ಪೋಷಣಾವಚಾರಣನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರಮಾದತಸ್ತ್ವಚಾರಿತಾನಾಂ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಲಗ್ನಾನಾಂ ವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ನಾಮ್ನಾ ನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸವಿಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾಸಾಮಾಕೃತಿಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ತಾಸ್ವಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಞ್ಜನಂ ಕಜ್ಜಲಂ, ಪೃಥುಶಿರಾ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾ| ವರ್ಮಿಮತ್ಸ್ಯಃ ಸರ್ಪಾಕಾರಃ, ಅನ್ಯೇ ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಮಾಹುಃ; ಛಿನ್ನೋನ್ನತಕುಕ್ಷಿರಿತಿ ಕ್ವಚಿಚ್ಛಿನ್ನಕುಕ್ಷಿಃ ಕ್ವಚಿದುನ್ನತಕುಕ್ಷಿಃ| ರೋಮಶೇತಿ ವಲಿಯುಕ್ತತ್ವಾದ್ರೋಮಾವತತೇವ ಪ್ರತಿಭಾತಿ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ಶಕ್ರಧನುಃ; ಚಿತ್ರಾ ಚಿತ್ರಿತಾ ಮಣ್ಡಿತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಚಿತ್ರಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಚಿತ್ರೇತಿ ನಾನಾಸಂಸ್ಥಾನಧವಲಬಿನ್ದುಚಿತ್ರಾ| ಗೋವೃಷಣವದಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾಕೃತಿರಿತಿ ವೃಷಭಾಣ್ಡ ಇವಾಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಭೂತಾಕೃತಿಃ| ತಾಸಾಂ ದಂಶೇ ವಿಷೋಪದ್ರವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ;- ತಾಭಿರ್ದಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಮಾತ್ರಶಬ್ದಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮದಃ ಪೂಗಫಲೇನೇವ ಮತ್ತತಾ| ಸದನಮಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ತಾಸಾಂ ದಂಶವಿಷೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ತತ್ರ ಮಹಾಗದ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಷೇ ಮಹಾಗದಃ ‘ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಲ್ಯೇ ಮಧುಕಂ ಹರಿದ್ರೇ’(ಕ. ಅ. ೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೋಕ್ತಃ| ನಸ್ಯಕರ್ಮಾದಿಷ್ವಿತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದಾತ್ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಃ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧೇತ್ಯಾದಿ ಅಸಾಧ್ಯಮ್ ಅಸಾಧನಾರ್ಹಮ್| ತದ್ದಂಶಲಿಙ್ಗಂ ತ್ವಸಾಧ್ಯಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷವೇಗವಿಜ್ಞಾನವದ್ವೇದಿತವ್ಯಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಶ್ವಯಥ್ವಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಿಙ್ಗತ್ವಾದರಿಷ್ಟಾದ್ಯುಪಪತ್ತೇರ್ಮಹಾಗದಾವಚಾರಣೇನಾಪ್ಯನುಪಶಾನ್ತೇಸ್ತಲ್ಲಿಙ್ಗಜ್ಞಾನಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೧೧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಅಥ ನಿರ್ವಿಷಾಃ- ಕಪಿಲಾ, ಪಿಙ್ಗಲಾ, ಶಙ್ಕುಮುಖೀ, ಮೂಷಿಕಾ, ಪುಣ್ಡರೀಕಮುಖೀ, ಸಾವರಿಕಾ ಚೇತಿ | ತತ್ರ, ಮನಃಶಿಲಾರಞ್ಜಿತಾಭ್ಯಾಮಿವ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಷ್ಠೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಕಪಿಲಾ; ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಾ ವೃತ್ತಕಾಯಾ ಪಿಙ್ಗಾಽಽಶುಗಾ ಚ ಪಿಙ್ಗಲಾ; ಯಕೃದ್ವರ್ಣಾ ಶೀಘ್ರಪಾಯಿನೀ ದೀರ್ಘತೀಕ್ಷ್ಣಮುಖೀ ಶಙ್ಕುಮುಖೀ; ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿವರ್ಣಾಽನಿಷ್ಟಗನ್ಧಾ ಚ ಮೂಷಿಕಾ; ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕತುಲ್ಯವಕ್ತ್ರಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಮುಖೀ; ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಪದ್ಮಪತ್ರವರ್ಣಾಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾ ಸಾವರಿಕಾ, ಸಾ ಚ ಪಶ್ವರ್ಥೇ; ಇತ್ಯೇತಾ ಅವಿಷಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೨||
View original
अथ निर्विषाः- कपिला, पिङ्गला, शङ्कुमुखी, मूषिका, पुण्डरीकमुखी, सावरिका चेति | तत्र, मनःशिलारञ्जिताभ्यामिव पार्श्वाभ्यां पृष्ठे स्निग्धा मुद्गवर्णा कपिला; किञ्चिद्रक्ता वृत्तकाया पिङ्गाऽऽशुगा च पिङ्गला; यकृद्वर्णा शीघ्रपायिनी दीर्घतीक्ष्णमुखी शङ्कुमुखी; मूषिकाकृतिवर्णाऽनिष्टगन्धा च मूषिका; मुद्गवर्णा पुण्डरीकतुल्यवक्त्रा पुण्डरीकमुखी; स्निग्धा पद्मपत्रवर्णाऽष्टादशाङ्गुलप्रमाणा सावरिका, सा च पश्वर्थे; इत्येता अविषा व्याख्याताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಉಪಾದಾನಾರ್ಥಂ ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ನಾಮಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಾ ಏವ ಲಕ್ಷಣೈರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಹರಿತಮುದ್ಗವರ್ಣಾ| ಪಿಙ್ಗಲಾ ಕಪಿಲಾ| ಆಶುಗಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿನೀ| ಯಕೃದ್ವರ್ಣಾ ನೀಲಲೋಹಿತವರ್ಣಾ| ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿವರ್ಣೇತಿ ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿರ್ಮೂಷಿಕವರ್ಣಾ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಣ್ಡರೀಕತುಲ್ಯವಕ್ತ್ರೇತಿ ಪದ್ಮವದ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮುಖೀ| ಸಾವರಿಕಾಯಾ ವಿಷಯಮಾಹ- ಸಾ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಪಶ್ವರ್ಥೇ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾದೀನಾಮರ್ಥೇ, ನ ಪುನರ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮ್||೧೨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ತಾಸಾಂ ಯವನಪಾಣ್ಡ್ಯಸಹ್ಯಪೌತನಾದೀನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ; ತೇಷು ಮಹಾಶರೀರಾ ಬಲವತ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಪಾಯಿನ್ಯೋ ಮಹಾಶನಾ ನಿರ್ವಿಷಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವನ್ತಿ ||೧೩||
View original
तासां यवनपाण्ड्यसह्यपौतनादीनि क्षेत्राणि; तेषु महाशरीरा बलवत्यः शीघ्रपायिन्यो महाशना निर्विषाश्च विशेषेण भवन्ति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣ್ಯಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯವನಃ ತುರುಷ್ಕದೇಶಃ, ಪಾಣ್ಡ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣದಿಗ್ವಿಭಾಗೀಯೋ ದೇಶಃ, ಸಹ್ಯೋ ನರ್ಮದಾಯಾಃ ಪಾರೇ ಪರ್ವತವಿಶೇಷಃ, ಪೌತನೋ ಮಥುರಾಪ್ರದೇಶಃ| ಯವನಾದಿಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಕೀದೃಶಾ ಜಲೌಕಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದ್ಯವನಾದೀನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ನ ಪಠನ್ತಿ; ಕುತಃ? ಸವಿಷಾಣಾಂ ಸವಿಷಕೀಟಾದಿಕೋಥಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಾತ್, ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ತು ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಕೋಥಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಾದಯುಕ್ತಂ ಯವನಾದಿಕ್ಷೇತ್ರಕಥನಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೧೩||
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ತತ್ರ, ಸವಿಷಮತ್ಸ್ಯಕೀಟದರ್ದುರಮೂತ್ರಪುರೀಷಕೋಥಜಾತಾಃ ಕಲುಷೇಷ್ವಮ್ಭಸು ಚ ಸವಿಷಾಃ; ಪದ್ಮೋತ್ಪಲನಲಿನಕುಮುದಸೌಗನ್ಧಿಕಕುವಲಯಪುಣ್ಡರೀಕಶೈವಲಕೋಥಜಾತಾ ವಿಮಲೇಷ್ವಮ್ಭಃಸು ಚ ನಿರ್ವಿಷಾಃ ||೧೪|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ವಿಚರನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಸಲಿಲಾಢ್ಯಸುಗನ್ಧಿಷು | ನ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಚಾರಿಣ್ಯೋ ನ ಚ ಪಙ್ಕೇಶಯಾಃ ಸುಖಾಃ ||೧೫||
View original
तत्र, सविषमत्स्यकीटदर्दुरमूत्रपुरीषकोथजाताः कलुषेष्वम्भसु च सविषाः; पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिककुवलयपुण्डरीकशैवलकोथजाता विमलेष्वम्भःसु च निर्विषाः ||१४|| भवति चात्र- क्षेत्रेषु विचरन्त्येताः सलिलाढ्यसुगन्धिषु | न च सङ्कीर्णचारिण्यो न च पङ्केशयाः सुखाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷಕೋಥಕಲುಷನಿರ್ಮಲಜಲೋತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸವಿಷೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಥಃ ಪೂತಿಭಾವಃ| ಕಲುಷೇಷು ಮಲಿನೇಷು| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲೇತ್ಯಾದಿ ಪದ್ಮಮೀಷಚ್ಛುಕ್ಲಮ್, ಉತ್ಪಲಮೀಷನ್ನೀಲಂ, ನಲಿನಮೀಷದ್ರಕ್ತಂ, ಕುಮುದಂ ‘ಕುಇಆ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ಗರ್ದಭಪುಷ್ಪಾಭಿಧಾನಮತ್ಯನ್ತಸುರಭಿ ಚನ್ದ್ರೋದಯವಿಕಾಶಿ, ಕುವಲಯಂ ರಕ್ತೋತ್ಪಲಂ, ಪುಣ್ಡರೀಕಮ್ ಅತಿಶ್ವೇತಪದ್ಮಂ, ಶೈವಲಂ ಶೈವಾಲಂ, ಕೋಥಜಾತಾ ಇತಿ ಏಷಾಂ ಪೂತಿಭಾವಜಾತಾಃ| ಇದಾನೀಂ ಕ್ಷೇತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಏತಾ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ನಿರ್ವಿಷಾ ಜಲೌಕಾಃ, ಸುಗನ್ಧಿಷು ಶೋಭನಗನ್ಧಿಷು| ನ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಚಾರಿಣ್ಯ ಇತಿ ನ ವಿಷಾದಿವಿರುದ್ಧಾಹಾರಭುಜಃ ಶೈವಲಾದ್ಯಶನತ್ವಾತ್| ನ ಚ ಪಙ್ಕೇ ಸ್ವಪನ್ತಿ, ತೃಣೋದಕಪತ್ರಶಯನತ್ವಾತ್| ಸುಖಾ ಇತಿ ಸುಖಹೇತುತ್ವಾತ್, ಸುಖಕಾರಿಣ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಾರ್ದ್ರಚರ್ಮಣಾ, ಅನ್ಯೈರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ||೧೬||
View original
तासां ग्रहणमार्द्रचर्मणा, अन्यैर्वा प्रयोगैर्गृह्णीयात् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಹಣಂ ಚಾಸಾಂ ಶರತ್ಕಾಲೇ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಚನಾತ್| ಅನ್ಯೈರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗೈರಿತಿ ಸದ್ಯೋಹತಜನ್ತುಮಾಂಸಪೇಶೀನವನೀತಘೃತಕ್ಷೀರಾದ್ಯಭ್ಯಕ್ತಜಙ್ಘಾದ್ಯವಯವೈರ್ವಾ||೧೬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಅಥೈನಾಂ ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ ಸರಸ್ತಡಾಗೋದಕಪಙ್ಕಮಾವಾಪ್ಯ ನಿದಧ್ಯಾತ್; ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥೇ ಚಾಸಾಮುಪಹರೇಚ್ಛೈವಲಂ ವಲ್ಲೂರಮೌದಕಾಂಶ್ಚ ಕನ್ದಾಂಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ; ಶಯ್ಯಾರ್ಥಂ ತೃಣಮೌದಕಾನಿ ಚ ಪತ್ರಾಣಿ; ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚಾಭ್ಯೋಽನ್ಯಜ್ಜಲಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್; ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಘಟಮನ್ಯಂ ಸಙ್ಕ್ರಾಮಯೇತ್ ||೧೭||
View original
अथैनां नवे महति घटे सरस्तडागोदकपङ्कमावाप्य निदध्यात्; भक्ष्यार्थे चासामुपहरेच्छैवलं वल्लूरमौदकांश्च कन्दांश्चूर्णीकृत्य; शय्यार्थं तृणमौदकानि च पत्राणि; त्र्यहात्त्र्यहाच्चाभ्योऽन्यज्जलं भक्ष्यं च दद्यात्; सप्तरात्रात् सप्तरात्राच्च घटमन्यं सङ्क्रामयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಪೋಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥೈನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆವಾಪ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ| ನಿದಧ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಮ್| ಸಙ್ಕ್ರಾಮಯೇತ್ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್||೧೭||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ಥೂಲಮಧ್ಯಾಃ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾಃ ಪೃಥ್ವ್ಯೋ ಮನ್ದವಿಚೇಷ್ಟಿತಾಃ | ಅಗ್ರಾಹಿಣ್ಯೋಽಲ್ಪಪಾಯಿನ್ಯಃ ಸವಿಷಾಶ್ಚ ನ ಪೂಜಿತಾಃ ||೧೮||
View original
भवति चात्र- स्थूलमध्याः परिक्लिष्टाः पृथ्व्यो मन्दविचेष्टिताः | अग्राहिण्योऽल्पपायिन्यः सविषाश्च न पूजिताः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸ್ವಯೋಗ್ಯಾ ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಅಮನೋಜ್ಞದರ್ಶನಾಃ, ಪೃಥ್ವ್ಯೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಃ, ಮನ್ದವಿಚೇಷ್ಟಿತಾ ಮನ್ದಗಾಮಿನ್ಯಃ, ನ ಪೂಜಿತಾ ನ ಶ್ಲಾಘಿತಾಃ||೧೮||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ಅಥ ಜಲೌಕೋವಸೇಕಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಿತಮುಪವೇಶ್ಯ ಸಂವೇಶ್ಯ ವಾ, ವಿರೂಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ಯ ತಮವಕಾಶಂ ಮೃದ್ಗೋಮಯಚೂರ್ಣೈರ್ಯದ್ಯರುಜಃ ಸ್ಯಾತ್ | ಗೃಹೀತಾಶ್ಚ ತಾಃ ಸರ್ಷಪರಜನೀಕಲ್ಕೋದಕಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರೀಃ ಸಲಿಲಸರಕಮಧ್ಯೇ ಮುಹೂರ್ತಸ್ಥಿತಾ ವಿಗತಕ್ಲಮಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಾಭೀ ರೋಗಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ | ಶ್ಲಣಶುಕ್ಲಾರ್ದ್ರಪಿಚುಪ್ರೋತಾವಚ್ಛನ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮುಖಮಪಾವೃಣುಯಾತ್; ಅಗೃಹ್ಣನ್ತ್ಯೈ ಕ್ಷೀರಬಿನ್ದುಂ ಶೋಣಿತಬಿನ್ದುಂ ವಾ ದದ್ಯಾತ್, ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ ವಾ ಕುರ್ವೀತ; ಯದ್ಯೇವಮಪಿ ನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತದಾಽನ್ಯಾಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ ||೧೯||
View original
अथ जलौकोवसेकसाध्यव्याधितमुपवेश्य संवेश्य वा, विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर्यद्यरुजः स्यात् | गृहीताश्च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत् | श्लणशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात्; अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्यात्, शस्त्रपदानि वा कुर्वीत; यद्येवमपि न गृह्णीयात्तदाऽन्यां ग्राहयेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಮವಚಾರಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸಂವೇಶ್ಯ ಶಾಯಯಿತ್ವಾ| ಅರುಜಮವ್ರಣಂ, ಸವ್ರಣೇ ತು ಗನ್ಧಕ್ಲೇದಾಭ್ಯಾಮೇವ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿಃ; ಅಥವಾ ರುಜಾವತಿ ವಿರುಕ್ಷಣೇನ ರುಜಾತಿವೃದ್ಧಿಃ| ಸಲಿಲಸರಕಂ ಜಲಪಾತ್ರಂ; ಕೇಚಿತ್ ಸಲಿಲಸರಕಸ್ಥಾನೇ ‘ಸರಕಮಧ್ಯೇ ಚಾರಿಣ್ಯಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸರಕಂ ಜಲಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಮ್| ರೋಗೋಽತ್ರ ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ದೋಷಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ವಾ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಚುಃ ತೂಲಂ ಬೀಜಹೀನಃ ಕಾರ್ಪಾಸಃ, ಪ್ರೋತಂ ವಸ್ತ್ರಮ್| ಅಪಾವೃಣುಯಾತ್ ಆಚ್ಛಾದಯೇತ್||೧೯||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ಯದಾ ಚ ನಿವಿಶತೇಽಶ್ವಖುರವದಾನನಂ ಕೃತ್ವೋನ್ನಮ್ಯ ಚ ಸ್ಕನ್ಧಂ ತದಾ ಜಾನೀಯಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ; ಗೃಹ್ಣನ್ತೀಂ ಚಾರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರಾವಚ್ಛನ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಧಾರಯೇತ್ ||೨೦||
View original
यदा च निविशतेऽश्वखुरवदाननं कृत्वोन्नम्य च स्कन्धं तदा जानीयाद्गृह्णातीति; गृह्णन्तीं चार्द्रवस्त्रावच्छन्नां कृत्वा धारयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನೇ ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯದೇತ್ಯಾದಿ| ನಿವಿಶತೇ ಲಗತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಧ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗೃಹ್ಣನ್ತೀಂ ಶೋಣಿತಮಾದದಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರಾವಚ್ಛನ್ನಾಮಿತಿ ಇತ್ಥಂ ಸುಖಿತಾ ಶೀಘ್ರಂ ರಕ್ತಂ ಪಿಬತಿ; ಜಲೌಕಾಸ್ತ್ವಾತ್ಮಪ್ರಭಾವೇಣ ಪ್ರಾಗ್ದುಷ್ಟಮೇವ ರಕ್ತಂ ಪಿಬನ್ತಿ, ಯಥಾ ದುಗ್ಧಮಿಶ್ರಿತೋದಕಾದ್ಧಂಸೋ ದುಗ್ಧಮೇವ ಪಿಬತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ದಂಶೇ ತೋದಕಣ್ಡುಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೈರ್ಜಾನೀಯಾಚ್ಛುದ್ಧಮಿಯಮಾದತ್ತ ಇತಿ; ಶುದ್ಧಮಾದದಾನಾಮಪನಯೇತಃ ಅಥ ಶೋಣಿತಗನ್ಧೇನ ನ ಮುಞ್ಚೇನ್ಮುಖಮಸ್ಯಾಃ ಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣೇನಾವಕಿರೇತ್ ||೨೧||
View original
दंशे तोदकण्डुप्रादुर्भावैर्जानीयाच्छुद्धमियमादत्त इति; शुद्धमाददानामपनयेतः अथ शोणितगन्धेन न मुञ्चेन्मुखमस्याः सैन्धवचूर्णेनावकिरेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಾದಾನೇ ವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಂ ದರ್ಶನ್ನಾಹ- ತೋದೇತ್ಯಾದಿ| ತೋದೋ ವ್ಯಥಾ, ಸ ಧಾತುಕ್ಷಯೋತ್ಪನ್ನೇನ ವಾಯುನಾ| ಶುದ್ಧರಕ್ತಕ್ಷಯಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರ್ಯಂ ಕಣ್ಡೂರಿಹ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಕಣ್ಡೂಗ್ರಹಣಂ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ವದನ್ತಿ- ಆಗ್ನೇಯರಕ್ತಧಾತುಕ್ಷಯಾತ್ ಕಫಧಾತೋಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ಜಲೌಕಾಮುಖಕ್ಲೇದವರ್ಧಿತಸ್ಯ ವೃದ್ಧೇಃ ಕಣ್ಡೂಸಮ್ಭವ ಇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದಂಶತೋದಕಣ್ಡೂಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ದಂಶೋ ವನಮಕ್ಷಿಕಾ, ದಂಶೇನ ಕೃತೋ ಯಸ್ತೋದೋ ವ್ಯಥಾ, ತಸ್ಮಿನ್ ತೋದೇ ಯಾದೃಶೀ ಕಣ್ಡೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಕಣ್ಡೂರ್ಯದಾ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ಶುದ್ಧರಕ್ತಾದಾನಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ತತ್ರ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶುದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಕಿರೇತ್ ಅವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶೋಣಿತಗರ್ಧೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಗರ್ಧೇನಾಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ, ವದನ್ತಿ ಚ- ‘ಗನ್ಧೇನ’ ಇತ್ಯಯುಕ್ತ್ತಃ ಪಾಠಃ, ಕುತಃ? ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಲೌಕಸಾಂ ಗನ್ಧೇನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಸ್ತೀತಿ||೨೧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ಅಥ ಪತಿತಾಂ ತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರೀಂ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಕ್ತಮುಖೀಂ ವಾಮಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಂ ಗೃಹೀತಪುಚ್ಛಾಂ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಶನೈಃ ಶನೈರನುಲೋಮಮನುಮಾರ್ಜಯೇದಾಮುಖಾತ್, ವಾಮಯೇತ್ ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ | ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಾ ಸಲಿಲಸರಕೇ ನ್ಯಸ್ತಾ ಭೋಕ್ತುಕಾಮಾ ಸತೀ ಚರೇತ್ | ಯಾ ಸೀದತೀ ನ ಚೇಷ್ಟತೇ ಸಾ ದುರ್ವಾನ್ತಾ, ತಾಂ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಗ್ವಾಮಯೇತ್ | ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ವ್ಯಾಧಿರಸಾಧ್ಯ ಇನ್ದ್ರಮದೋ ನಾಮ ಭವತಿ | ಅಥ ಸುವಾನ್ತಾಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಸನ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ ||೨೨||
View original
अथ पतितां तण्डुलकण्डनप्रदिग्धगात्रीं तैललवणाभ्यक्तमुखीं वामहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां गृहीतपुच्छां दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां शनैः शनैरनुलोममनुमार्जयेदामुखात्, वामयेत् तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति | सम्यग्वान्ता सलिलसरके न्यस्ता भोक्तुकामा सती चरेत् | या सीदती न चेष्टते सा दुर्वान्ता, तां पुनः सम्यग्वामयेत् | दुर्वान्ताया व्याधिरसाध्य इन्द्रमदो नाम भवति | अथ सुवान्तां पूर्ववत् सन्निदध्यात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಪಾತಿತಾಯಾ ರುಧಿರಾಪಹರಣವಿಧಾನಾಯಾಹ- ಅಥ ಪತಿತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನಂ ಗುಣ್ಡನಂ ‘ಕಣಾ’ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಲೋಮಮ್ ಅನುಕೂಲಮ್, ಅನುಮಾರ್ಜಯೇತ್ ಪ್ರೋಞ್ಛಯೇತ್, ಆಮುಖಾದಿತಿ ಮುಖಂ ಯಾವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ- ಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ ಸಲಿಲಸರಕನ್ಯಸ್ತಾ ಜಲಪೂರ್ಣಶರಾವೇಽರ್ಪಿತಾ| ಚರೇತ್ ಗಚ್ಛೇತ್| ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ- ಯಾ ಸೀದತೀತ್ಯಾದಿ| ಸೀದತಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ| ದುರ್ವಾನ್ತಾವಚಾರಾದ್ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಮಾಹ- ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| “ಅಸ್ಯ ತು ವ್ಯಾಧೇಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಲಕ್ಷಣಾನಿರ್ದೇಶಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ” ಇತ್ಯೇಕೇ| ಅಥ ಸುವಾನ್ತಾ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯಾಹ- ಸುವಾನ್ತಾಮಿತಿ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಯಥಾ- ‘ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ’ ಇತ್ಯಾದೌ||೨೨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ಶೋಣಿತಸ್ಯ ಯೋಗಾಯೋಗಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ, ತತ್ಪಿಚುಧಾರಣಂ ವಾ; ಜಲೌಕೋವ್ರಣಾನ್ ಮಧುನಾಽವಘಟ್ಟಯೇತ್, ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷೇಚಯೇದ್ಬಧ್ನೀತ ವಾ, ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತೈಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದಿತಿ ||೨೩||
View original
शोणितस्य योगायोगानवेक्ष्य शतधौतघृताभ्यङ्गः, तत्पिचुधारणं वा; जलौकोव्रणान् मधुनाऽवघट्टयेत्, शीताभिरद्भिः परिषेचयेद्बध्नीत वा, कषायमधुरस्निग्धशीतैश्च प्रदेहैः प्रदिह्यादिति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನೇ ಉತ್ತರಕರ್ಮಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶೋಣಿತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯೋಗಃ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರುತಿ; ಅಯೋಗೋ ಯೋಗಾದನ್ಯಃ, ಸ ತ್ರಿವಿಧೋ ಹೀನಾತಿಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಭೇದಾತ್| ತತ್ರ ಯೋಗೇ ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ, ಶತಧೌತಘೃತಾಕ್ತಪಿಚುಧಾರಣಂ ವಾ| ಹೀನಯೋಗೇ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಜಲೌಕೋವ್ರಣಾನ್ ಮಧುನಾ ಅವಘಟ್ಟಯೇತ್ ಚಾಲಯೇತ್ ಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಮ್| ಅತಿಯೋಗೇ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಶ್ಚ ಪರಿಷೇಚಯೇದ್ಬಧ್ನೀತ ವೇತಿ; ಶೀತಲಜಲಪರಿಷೇಚನಂ ಬನ್ಧನಂ ಚ ಜಲೌಕೋಮುಖಪದಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಥಿತ್ಯರ್ಥಮ್| ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇ ಉಪಕ್ರಮಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅತ್ರ ಕಷಾಯಪ್ರದೇಹಃ ಶೇಷದುಷ್ಟರಕ್ತಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಂ, ಮಧುರೈಃ ಪ್ರದೇಹಃ ಸ್ರುತಾದುಷ್ಟರಕ್ತವರ್ಧನಾರ್ಥಂ; ಅನ್ಯೇ ತು “ಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಯುಪದ್ರವಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಶೀತಲಜಲಸೇಕಃ, ಮಧುನಾಽವಘಟ್ಟನಂ ಕಷಾಯಾದಿಲೇಪನಂ ಚ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮ್” ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಶೋಣಿತಸ್ರಾವಣಮಪಿ ಪುರುಷಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ದೋಷಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ವಾ ವಾತಾದಿಜನಿತವ್ಯಾಧಿಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ವಾ ಯಾವಚ್ಛೋಣಿತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ತಾವದ್ವಾ ರೋಗಾಶಯಂ ವಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ| ತದ್ಯಥಾ- ಅಲ್ಪೀಯಸಿ ರೋಗಾಶಯೇಽಲ್ಪಂ ರಕ್ತಮಾಹರಣೀಯಂ, ಮಹತಿ ಪುನರ್ಬಹ್ವಿತಿ| ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ಪಲಾದಿಮಾನೇನ, ಪಲಂ ಚಾತ್ರ ಪಕ್ವಸಪ್ತಗುಞ್ಜಾಫಲಪ್ರಮಾಣಮಾಷಕೇಣ, ತಾನ್ಯಪಿ ಚಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥಃ; ರಕ್ತಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚೈಕೈಕಸ್ಯಾಂ ಸಿರಾಯಾಂ ಮೋಕ್ಷಣೀಯಃ; ತದಪಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದಿವಸಾಭ್ಯಾಂ; ಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾತ್ರೋತ್ತಮಮಾತ್ರಾ; ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಃ, ಅರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾತ್ರ ಕರ್ಷಾಧಿಕಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಏತದಪಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಹೋಭ್ಯಾಂ ಸ್ರಾವಣೀಯಮ್; ಅಧಮಮಾತ್ರಾ ಕುಡವಂ, ಕುಡವಶ್ಚಾತ್ರಾಷ್ಟಮಾಷಾಧಿಕಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ; ಇದಮಪಿ ದಿನದ್ವಯೇನ ಮೋಕ್ಷಣೀಯಮ್; ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಕರ್ಮಮಾರ್ಗಃ||೨೩||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹಣಂ ಜಾತೀಃ ಪೋಷಣಂ ಸಾವಚಾರಣಮ್ | ಜಲೌಕಸಾಂ ಚ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ಸಾಧ್ಯಾನ್ ಸ ಜಯೇದ್ಗದಾನ್ ||೨೪||
View original
भवति चात्र- क्षेत्राणि ग्रहणं जातीः पोषणं सावचारणम् | जलौकसां च यो वेत्ति तत्साध्यान् स जयेद्गदान् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೇತ್ರಾಣೀತಿ ಸವಿಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ‘ತತ್ರ ಸವಿಷಕೀಟ’ ಇತ್ಯಾದಿ, ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ‘ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಪತ್ರ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಹಣಮಿತಿ ‘ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಾರ್ದ್ರಚರ್ಮಣಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತಯಃ ಸವಿಷಾಣಾಂ ‘ಕೃಷ್ಣಾ ಕರ್ಬುರಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ; ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ‘ಕಪಿಲಾ ಪಿಙ್ಗಲಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೋಷಣಮಿತಿ ‘ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅವಚಾರಣಮಿತಿ ‘ಅಥ ಜಲೌಕೋಽವಸೇಕಸಾಧ್ಯ’ ಇತ್ಯಾದಿ, ಚಕಾರಾತ್ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಾದಿ||೨೪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने जलौकावचारणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||