ಅಥಾತೋ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो जलौकावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
Meaning of the śloka
Now we shall explain the chapter on applying leeches, as taught by the venerable Dhanvantari.
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Meaning of the commentary
The commentary refers to the opening words 'Now, therefore' without further explanation.
ನೃಪಾಢ್ಯಬಾಲಸ್ಥವಿರಭೀರುದುರ್ಬಲನಾರೀಸುಕುಮಾರಾಣಾಮನುಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಽಯಂ ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನೋಪಾಯೋಽಭಿಹಿತೋ ಜಲೌಕಸಃ ||೩||
नृपाढ्यबालस्थविरभीरुदुर्बलनारीसुकुमाराणामनुग्रहार्थं परमसुकुमारोऽयं शोणितावसेचनोपायोऽभिहितो जलौकसः ||३||
Meaning of the śloka
Leeches are described as an especially gentle means of removing blood, intended for the benefit of kings, wealthy people, children, older people, the fearful, the weak, women and those of delicate constitution.
🔊 Audio coming soon
ಜಲೌಕಸಾಂ ವಿಷಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನೃಪಾಢ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮಿತಿ ಉಪಕಾರಾರ್ಥಮ್| ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಽಯಮಿತಿ ಪ್ರಧಾನಮೃದುರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬೂ ಸುಕುಮಾರೋಪಾಯೌ, ಜಲೌಕಸಸ್ತು ಪರಮಸುಕುಮಾರೋಪಾಯಃ; ಅಸುಕುಮಾರೋಪಾಯಸ್ತು ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧನಂ ಚ||೩||
Meaning of the commentary
Anugraha means benefit or assistance. 'Especially gentle' means foremost in gentleness: horn and gourd are gentle methods, while leeches are especially gentle. Scarification and puncturing a vessel are classified as methods that are not gentle.
Key terms
ತತ್ರ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟಶೋಣಿತಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರವಸೇಚಯೇತ್, ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವೈರ್ವಾ (ವಿಶೇಷಸ್ತು ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್) ||೪||
तत्र वातपित्तकफदुष्टशोणितं यथासङ्ख्यं शृङ्गजलौकालाबुभिरवसेचयेत्, सर्वाणि सर्वैर्वा (विशेषस्तु विस्राव्यं शृङ्गजलौकालाबुभिर्गृह्णीयात्) ||४||
Meaning of the śloka
The text assigns the horn, leeches and gourd respectively to removing blood affected by vata, pitta and kapha. Alternatively, any of the three may be used for blood affected by any of these doshas. A parenthetical qualification concerns removing blood that especially requires drainage by these means.
🔊 Audio coming soon
ದೋಷವಿಶೇಷೇಣಾಪಿ ಜಲೌಕಸಾಂ ತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಗತಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗಸ್ಯಾಲಾಬ್ವಾಶ್ಚ ವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ತತ್ರ ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತರೂಕ್ಷತ್ವಾತ್’ ಇತಿ ಹೇತುಮುದಾಹರನ್ತಿ, ಅಮುಂ ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾ ನ ಪಠನ್ತಿ| ಪಕ್ಷಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಾಣಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟಾನಿ ಶೋಣಿತಾನಿ, ಸರ್ವೈರಿತಿ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಲಾಭಮ್| ನನು ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಧಾಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವೈರ್ವೇತ್ಯುಕ್ತಮನಿಯತಂ ವಚನಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯೇಣಾಹ- ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕಾಲಾಬುಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತಿ; ಅತಿಶಯೇನ ವಿಸ್ರಾವಣಾರ್ಹಂ ಯದ್ಭವತಿ ಶೋಣಿತಮತಿಪ್ರಬಲತಯಾ ತಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಸ್ತು ಕೈಶ್ಚಿದೇವ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಕಥಞ್ಚಿದೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ, ಬಹುಭಿಸ್ತು ಜೇಜ್ಝಟಾದಿಭಿಃ ಪರಿಹೃತ ಏವ||೪||
Meaning of the commentary
Some add 'because of unctuousness, coldness and dryness' as the rationale for the respective assignments; the commentary's compilers omit that reading. The alternative permits any instrument according to availability. An objection notes that allowing all instruments seems to undermine the fixed correspondence. The additional qualification is explained as permitting removal by the horn and other means when blood particularly needs drainage because of the great severity of its disorder. Only some commentators include and explain this qualification; many, including Jejjhata, omit it.
Key terms
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಉಷ್ಣಂ ಸಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾದ್ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಂ ತದವಸೇಚನೇ ||೫|| ಶೀತಾಧಿವಾಸಾ ಮಧುರಾ ಜಲೌಕಾ ವಾರಿಸಮ್ಭವಾ | ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಾ ಸಾ ತ್ವವಸೇಚನೇ ||೬|| ಅಲಾಬು ಕಟುಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋಪಸೃಷ್ಟೇ ತು ಹಿತಂ ತದವಸೇಚನೇ ||೭||
भवन्ति चात्र श्लोकाः- उष्णं समधुरं स्निग्धं गवां शृङ्गं प्रकीर्तितम् | तस्माद्वातोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||५|| शीताधिवासा मधुरा जलौका वारिसम्भवा | तस्मात् पित्तोपसृष्टे तु हिता सा त्ववसेचने ||६|| अलाबु कटुकं रूक्षं तीक्ष्णं च परिकीर्तितम् | तस्माच्छ्लेष्मोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||७||
Meaning of the śloka
The verses describe a cow's horn as hot, somewhat sweet and unctuous, and therefore suitable for bloodletting when vata is involved. The leech is described as living in a cold habitat, sweet and born in water, and therefore suitable when pitta is involved. The gourd is described as pungent, dry and sharp, and therefore suitable when kapha is involved.
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟೇ ಸಹೇತುಶೃಙ್ಗಾದ್ಯವಚಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಧುರಮ್ ಈಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ; ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಸಮಧುರಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಶೀತಾಧಿವಾಸಾ ಶೀತಗೃಹಾ||೫-೭||
Meaning of the commentary
The verses give the stated reasons for each method according to the dosha. The supplied commentary glosses samadhura as slightly unctuous. Some instead read 'unctuous, smooth and somewhat sweet.' Shitadhivasa means having a cold dwelling.
Key terms
ತತ್ರ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ ತನುಬಸ್ತಿಪಟಲಾವನದ್ಧೇನ ಶೃಙ್ಗೇಣ ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇದಾಚೂಷಣಾತ್, ಸಾನ್ತರ್ದೀಪಯಾಽಲಾಬ್ವಾ (ಜಲಾಯುಕಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ) ||೮||
तत्र प्रच्छिते तनुबस्तिपटलावनद्धेन शृङ्गेण शोणितमवसेचयेदाचूषणात्, सान्तर्दीपयाऽलाब्वा (जलायुका वक्ष्यन्ते) ||८||
Meaning of the śloka
After scarification, the text describes drawing out blood by suction through a horn covered with a thin membrane, or by a gourd containing a lighted lamp. The account of leeches follows.
🔊 Audio coming soon
ವಾತಾದಿದೋಷದುಷ್ಟರುಧಿರಾಸ್ರಾವಣಪ್ರಸಙ್ಗಾಗತಯೋಃ ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಕಯೋರವಚಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿರತ್ರ ಮೂತ್ರಾಶಯಃ, ಪಟಲಂ ಘನಂ ಶುಭ್ರಂ ಮರ್ಕಟಿಕಾಜಾಲಕಂ, ತನುಶಬ್ದಸ್ತು ದ್ವಯೋರಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತನುವಸ್ತ್ರಪಟಲಾವನದ್ಧೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತ್ರಾವರಣಪಿಹಿತೇನ| ಸಾನ್ತರ್ದೀಪಯಾ ಮಧ್ಯದೀಪಸಹಿತಯಾ, ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೇಚಿದಲಾಬ್ವಾ ಅವಚಾರಣಮನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ; ತಥಾಹಿ- ಭೂರ್ಜಪತ್ರಶಣತುಲಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಪಾಠೋಽಭಾವಾತ್ ಸಮಗ್ರೋ ನ ಲಿಖಿತಃ| ಶೃಙ್ಗಲಾಬುಪ್ರಮಾಣಂ ಭಾಲುಕಿಸಕಾಶಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ತಥಾಚ ತದ್ವಚಃ- “ವಿಷಾಣಂ ಶ್ವೇತಗೋರಿನ್ದುವಕ್ರಂ ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲಾಯತಮ್ | ಕ್ಷಿಪ್ತಾನ್ತಃ ಪಿಚುಪೇಶೀಕಂ ಯೋಜ್ಯಂ ವಾತಯುತೇಽಸೃಜಿ|| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮೂಲವನ್ಮೂಲೇ ಛಿದ್ರಮಗ್ರೇಽಸ್ಯ ಮುದ್ಗವತ್”- ಇತಿ; “ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಾ ಚತುರಙ್ಗುಲನಾಲಸಮ್ಮಿತಾ ಸುಮುಖೀ| ಕೃಷ್ಣಮೃದಾಲಿಪ್ತತನುಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ರಕ್ತಾವಸೇಚನೇಽಲಾಬುಃ”- ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಪ್ರಮಾಣಮತ್ರೈವ ಪಠನ್ತಿ, ತಥಾ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟರಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಚ, ಸ ಚ ಪಾಠೋಽಸ್ಮಾಭಿರಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೮||
Meaning of the commentary
Basti means the urinary bladder. Patala is described as a dense, white, spider-web-like layer, and 'thin' qualifies both terms. Others read 'covered with a thin cloth layer' and explain a fine-fabric covering. The instruction to remove blood also applies to the gourd with an inner lamp. Some give a different gourd procedure beginning with birch bark, hemp and cotton; the commentary says the full reading is unavailable and has not been reproduced. For dimensions it cites Bhaluki: a crescent-curved horn from a white cow, seven angulas long, containing a piece of cotton, with a base opening like the base of the thumb and a tip opening like a mung bean. The gourd is described as eight angulas in circumference, with a four-angula neck, a well-formed mouth and a body coated with black clay. Others include instrument dimensions and signs of blood affected by vata and other doshas here, but those readings are also omitted as unavailable.
Key terms
ಜಲಮಾಸಾಮಾಯುರಿತಿ ಜಲಾಯುಕಾಃ, ಜಲಮಾಸಾಮೋಕ ಇತಿ ಜಲೌಕಸಃ ||೯||
जलमासामायुरिति जलायुकाः, जलमासामोक इति जलौकसः ||९||
Meaning of the śloka
They are called jalayuka because water is their life, and jalaukas because water is their dwelling.
🔊 Audio coming soon
ಜಲೌಕಸಾಂ ನಿರುಕ್ತಿಮಾಹ- ಜಲಮಾಸಾಮಾಯುರಿತ್ಯಾದಿ|- ಆಸಾಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಜಲಮಾಯುರಿತಿ ಜಲಾಯುಕಾಃ, ‘ಕಥ್ಯನ್ತೇ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ನಿರುಕ್ತಿಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ಜಲಮಾಸಾಮೋಕ ಇತಿ ಜಲೌಕಸಃ||೯||
Meaning of the commentary
The commentary supplies the understood verb 'are called' in the first derivation: water is the life of these leeches. The second gives another derivation of their name from water being their dwelling.
Key terms
ತಾ ದ್ವಾದಶ; ತಾಸಾಂ ಸವಿಷಾಃ ಷಟ್, ತಾವತ್ಯ ಏವ ನಿರ್ವಿಷಾಃ ||೧೦||
ता द्वादश; तासां सविषाः षट्, तावत्य एव निर्विषाः ||१०||
Meaning of the śloka
There are twelve kinds. Six are classified as poisonous and an equal number as nonpoisonous.
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸೋಪಯೋಗಿನೀಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ತಾ ದ್ವಾದಶೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಸಾಮೇವ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷಭೇದಾದ್ದ್ವಿವಿಧತ್ವಮಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಪರತನ್ತ್ರೋಕ್ತಸವಿಷಾಷ್ಟಜಲೌಕಾಶಙ್ಕಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್||೧೦||
Meaning of the commentary
The enumeration is relevant to treatment. The twelve are divided into poisonous and nonpoisonous groups. The emphatic word eva excludes the possibility of eight poisonous kinds stated in another treatise.
Key terms
ತತ್ರ ಸವಿಷಾಃ- ಕೃಷ್ಣಾ, ಕರ್ಬುರಾ, ಅಲಗರ್ದಾ, ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾ, ಸಾಮುದ್ರಿಕಾ, ಗೋಚನ್ದನಾ ಚೇತಿ | ತಾಸು, ಅಞ್ಜನಚೂರ್ಣವರ್ಣಾ ಪೃಥುಶಿರಾಃ ಕೃಷ್ಣಾ; ವರ್ಮಿಮತ್ಸ್ಯವದಾಯತಾ ಛಿನ್ನೋನ್ನತಕುಕ್ಷಿಃ ಕರ್ಬುರಾ; ರೋಮಶಾ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಮುಖೀ ಅಲಗರ್ದಾ; ಇನ್ದ್ರಾಯುಧವದೂರ್ಧ್ವರಾಜಿಭಿಶ್ಚಿತ್ರಾ ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾ; ಈಷದಸಿತಪೀತಿಕಾ ವಿಚಿತ್ರಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಚಿತ್ರಾ ಸಾಮುದ್ರಿಕಾಃ; ಗೋವೃಷಣವದಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾಕೃತಿರಣುಮುಖೀ ಗೋಚನ್ದನೇತಿ | ತಾಭಿರ್ದಷ್ಟೇ ಪುರುಷೇ ದಂಶೇ ಶ್ವಯಥುರತಿಮಾತ್ರಂ ಕಣ್ಡೂರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಜ್ವರೋ ದಾಹಶ್ಛರ್ದಿರ್ಮದಃ ಸದನಮಿತಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತತ್ರ ಮಹಾಗದಃ ಪಾನಾಲೇಪನನಸ್ಯಕರ್ಮಾದಿಷೂಪಯೋಜ್ಯಃ | ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಾದಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮ್ | ಇತ್ಯೇತಾಃ ಸವಿಷಾಃ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೧||
तत्र सविषाः- कृष्णा, कर्बुरा, अलगर्दा, इन्द्रायुधा, सामुद्रिका, गोचन्दना चेति | तासु, अञ्जनचूर्णवर्णा पृथुशिराः कृष्णा; वर्मिमत्स्यवदायता छिन्नोन्नतकुक्षिः कर्बुरा; रोमशा महापार्श्वा कृष्णमुखी अलगर्दा; इन्द्रायुधवदूर्ध्वराजिभिश्चित्रा इन्द्रायुधा; ईषदसितपीतिका विचित्रपुष्पाकृतिचित्रा सामुद्रिकाः; गोवृषणवदधोभागे द्विधाभूताकृतिरणुमुखी गोचन्दनेति | ताभिर्दष्टे पुरुषे दंशे श्वयथुरतिमात्रं कण्डूर्मूर्च्छा ज्वरो दाहश्छर्दिर्मदः सदनमिति लिङ्गानि भवन्ति | तत्र महागदः पानालेपननस्यकर्मादिषूपयोज्यः | इन्द्रायुधादष्टमसाध्यम् | इत्येताः सविषाः सचिकित्सिता व्याख्याताः ||११||
Meaning of the śloka
The six leeches classified as poisonous are Krishna, Karbura, Alagarda, Indrayudha, Samudrika and Gochandana. Krishna is the colour of powdered anjana and has a broad head. Karbura is elongated like a varmi fish, with an abdomen depressed in places and raised in others. Alagarda looks hairy, has large sides and a dark mouth. Indrayudha is patterned with upright stripes like a rainbow. Samudrika is somewhat dark-yellow, with varied flower-like markings. Gochandana has a divided appearance underneath, resembling a bull's scrotum, and a small mouth. The text associates their bites with marked swelling at the site, severe itching, fainting, fever, burning, vomiting, an intoxicated state and bodily exhaustion. It describes Mahagada for drinking, application, nasal administration and other measures. A person bitten by Indrayudha is declared incurable in this account. Thus the poisonous kinds and their treatment have been described.
🔊 Audio coming soon
ಸವಿಷಾಣಾಂ ಪೋಷಣಾವಚಾರಣನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರಮಾದತಸ್ತ್ವಚಾರಿತಾನಾಂ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಲಗ್ನಾನಾಂ ವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ನಾಮ್ನಾ ನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸವಿಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾಸಾಮಾಕೃತಿಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ತಾಸ್ವಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಞ್ಜನಂ ಕಜ್ಜಲಂ, ಪೃಥುಶಿರಾ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾ| ವರ್ಮಿಮತ್ಸ್ಯಃ ಸರ್ಪಾಕಾರಃ, ಅನ್ಯೇ ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಮಾಹುಃ; ಛಿನ್ನೋನ್ನತಕುಕ್ಷಿರಿತಿ ಕ್ವಚಿಚ್ಛಿನ್ನಕುಕ್ಷಿಃ ಕ್ವಚಿದುನ್ನತಕುಕ್ಷಿಃ| ರೋಮಶೇತಿ ವಲಿಯುಕ್ತತ್ವಾದ್ರೋಮಾವತತೇವ ಪ್ರತಿಭಾತಿ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ಶಕ್ರಧನುಃ; ಚಿತ್ರಾ ಚಿತ್ರಿತಾ ಮಣ್ಡಿತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಚಿತ್ರಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಚಿತ್ರೇತಿ ನಾನಾಸಂಸ್ಥಾನಧವಲಬಿನ್ದುಚಿತ್ರಾ| ಗೋವೃಷಣವದಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾಕೃತಿರಿತಿ ವೃಷಭಾಣ್ಡ ಇವಾಧೋಭಾಗೇ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಭೂತಾಕೃತಿಃ| ತಾಸಾಂ ದಂಶೇ ವಿಷೋಪದ್ರವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ;- ತಾಭಿರ್ದಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಮಾತ್ರಶಬ್ದಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮದಃ ಪೂಗಫಲೇನೇವ ಮತ್ತತಾ| ಸದನಮಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ತಾಸಾಂ ದಂಶವಿಷೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ತತ್ರ ಮಹಾಗದ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಷೇ ಮಹಾಗದಃ ‘ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಲ್ಯೇ ಮಧುಕಂ ಹರಿದ್ರೇ’(ಕ. ಅ. ೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೋಕ್ತಃ| ನಸ್ಯಕರ್ಮಾದಿಷ್ವಿತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದಾತ್ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಃ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧೇತ್ಯಾದಿ ಅಸಾಧ್ಯಮ್ ಅಸಾಧನಾರ್ಹಮ್| ತದ್ದಂಶಲಿಙ್ಗಂ ತ್ವಸಾಧ್ಯಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷವೇಗವಿಜ್ಞಾನವದ್ವೇದಿತವ್ಯಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಶ್ವಯಥ್ವಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಿಙ್ಗತ್ವಾದರಿಷ್ಟಾದ್ಯುಪಪತ್ತೇರ್ಮಹಾಗದಾವಚಾರಣೇನಾಪ್ಯನುಪಶಾನ್ತೇಸ್ತಲ್ಲಿಙ್ಗಜ್ಞಾನಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೧೧||
Meaning of the commentary
These names are given to exclude such leeches from keeping and application, and to explain management of complications when one is applied accidentally or attaches by itself. Anjana here means soot or collyrium, and a broad head means a large head. Varmi is explained as a snake-shaped fish; others identify it as rohita. Karbura has an abdomen depressed in some places and raised in others. Alagarda appears hairy because of its folds. Indrayudha means Indra's bow, the rainbow. Samudrika's flower-like pattern is explained as white spots of different shapes. Gochandana's underside appears divided in two like a bull's scrotum. 'Excessive' qualifies itching and the other symptoms individually. Mada resembles the intoxicated condition associated with areca fruit; sadana means weariness of the limbs. Mahagada refers to the preparation taught in Kalpasthana in the passage beginning 'trivridvishalye madhukam haridre'. The additional measures include pouring and immersion. For Indrayudha, incurable means not fit for curative treatment. One explanation says its signs should be understood by comparison with the stages of poisoning in an incurable snakebite. Others identify it by the full set of swelling and the other symptoms, the presence of ominous signs, and failure to subside even after Mahagada.
Key terms
ಅಥ ನಿರ್ವಿಷಾಃ- ಕಪಿಲಾ, ಪಿಙ್ಗಲಾ, ಶಙ್ಕುಮುಖೀ, ಮೂಷಿಕಾ, ಪುಣ್ಡರೀಕಮುಖೀ, ಸಾವರಿಕಾ ಚೇತಿ | ತತ್ರ, ಮನಃಶಿಲಾರಞ್ಜಿತಾಭ್ಯಾಮಿವ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಷ್ಠೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಕಪಿಲಾ; ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಾ ವೃತ್ತಕಾಯಾ ಪಿಙ್ಗಾಽಽಶುಗಾ ಚ ಪಿಙ್ಗಲಾ; ಯಕೃದ್ವರ್ಣಾ ಶೀಘ್ರಪಾಯಿನೀ ದೀರ್ಘತೀಕ್ಷ್ಣಮುಖೀ ಶಙ್ಕುಮುಖೀ; ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿವರ್ಣಾಽನಿಷ್ಟಗನ್ಧಾ ಚ ಮೂಷಿಕಾ; ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕತುಲ್ಯವಕ್ತ್ರಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಮುಖೀ; ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಪದ್ಮಪತ್ರವರ್ಣಾಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾ ಸಾವರಿಕಾ, ಸಾ ಚ ಪಶ್ವರ್ಥೇ; ಇತ್ಯೇತಾ ಅವಿಷಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೨||
अथ निर्विषाः- कपिला, पिङ्गला, शङ्कुमुखी, मूषिका, पुण्डरीकमुखी, सावरिका चेति | तत्र, मनःशिलारञ्जिताभ्यामिव पार्श्वाभ्यां पृष्ठे स्निग्धा मुद्गवर्णा कपिला; किञ्चिद्रक्ता वृत्तकाया पिङ्गाऽऽशुगा च पिङ्गला; यकृद्वर्णा शीघ्रपायिनी दीर्घतीक्ष्णमुखी शङ्कुमुखी; मूषिकाकृतिवर्णाऽनिष्टगन्धा च मूषिका; मुद्गवर्णा पुण्डरीकतुल्यवक्त्रा पुण्डरीकमुखी; स्निग्धा पद्मपत्रवर्णाऽष्टादशाङ्गुलप्रमाणा सावरिका, सा च पश्वर्थे; इत्येता अविषा व्याख्याताः ||१२||
Meaning of the śloka
The six leeches classified as non-poisonous are Kapila, Pingala, Shankumukhi, Mushika, Pundarikamukhi and Savarika. Kapila has sides that look coloured with manahshila, and a smooth, mudga-coloured back. Pingala is somewhat reddish, rounded in body, tawny and quick-moving. Shankumukhi has the colour of liver, sucks quickly, and has a long, pointed mouth. Mushika resembles a mouse in shape and colour and has an unpleasant smell. Pundarikamukhi is mudga-coloured and has a lotus-like mouth. Savarika is smooth, has the colour of a lotus leaf, and measures eighteen angulas; the text assigns this kind to use on animals.
🔊 Audio coming soon
ಉಪಾದಾನಾರ್ಥಂ ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ನಾಮಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಾ ಏವ ಲಕ್ಷಣೈರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಮುದ್ಗವರ್ಣಾ ಹರಿತಮುದ್ಗವರ್ಣಾ| ಪಿಙ್ಗಲಾ ಕಪಿಲಾ| ಆಶುಗಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿನೀ| ಯಕೃದ್ವರ್ಣಾ ನೀಲಲೋಹಿತವರ್ಣಾ| ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿವರ್ಣೇತಿ ಮೂಷಿಕಾಕೃತಿರ್ಮೂಷಿಕವರ್ಣಾ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಣ್ಡರೀಕತುಲ್ಯವಕ್ತ್ರೇತಿ ಪದ್ಮವದ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮುಖೀ| ಸಾವರಿಕಾಯಾ ವಿಷಯಮಾಹ- ಸಾ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಪಶ್ವರ್ಥೇ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾದೀನಾಮರ್ಥೇ, ನ ಪುನರ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮ್||೧೨||
Meaning of the commentary
These names are supplied to identify the kinds to be selected. Mudga colour means the green colour of mung beans. Pingala's colour is glossed as tawny, and ashuga means moving quickly. Liver colour is explained as blue-red. Mushika resembles a mouse in both shape and colour. A lotus-like mouth means a broadly spread mouth. Savarika is assigned to elephants, horses and other animals, not to humans.
Key terms
ತಾಸಾಂ ಯವನಪಾಣ್ಡ್ಯಸಹ್ಯಪೌತನಾದೀನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ; ತೇಷು ಮಹಾಶರೀರಾ ಬಲವತ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಪಾಯಿನ್ಯೋ ಮಹಾಶನಾ ನಿರ್ವಿಷಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವನ್ತಿ ||೧೩||
तासां यवनपाण्ड्यसह्यपौतनादीनि क्षेत्राणि; तेषु महाशरीरा बलवत्यः शीघ्रपायिन्यो महाशना निर्विषाश्च विशेषेण भवन्ति ||१३||
Meaning of the śloka
Their regions include Yavana, Pandya, Sahya and Pautana. The text especially describes leeches from these places as large-bodied, strong, quick to suck, able to take a large amount, and non-poisonous.
🔊 Audio coming soon
ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣ್ಯಾಹ- ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯವನಃ ತುರುಷ್ಕದೇಶಃ, ಪಾಣ್ಡ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣದಿಗ್ವಿಭಾಗೀಯೋ ದೇಶಃ, ಸಹ್ಯೋ ನರ್ಮದಾಯಾಃ ಪಾರೇ ಪರ್ವತವಿಶೇಷಃ, ಪೌತನೋ ಮಥುರಾಪ್ರದೇಶಃ| ಯವನಾದಿಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಕೀದೃಶಾ ಜಲೌಕಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದ್ಯವನಾದೀನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ನ ಪಠನ್ತಿ; ಕುತಃ? ಸವಿಷಾಣಾಂ ಸವಿಷಕೀಟಾದಿಕೋಥಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಾತ್, ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ತು ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಕೋಥಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಾದಯುಕ್ತಂ ಯವನಾದಿಕ್ಷೇತ್ರಕಥನಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೧೩||
Meaning of the commentary
The commentary identifies Yavana as Turushka country, Pandya as a southern region, Sahya as a particular mountain beyond the Narmada, and Pautana as the Mathura region. Some readers omit this list of geographical regions. They object that the habitats or sources of poisonous leeches are decomposing poisonous creatures and similar matter, whereas those of non-poisonous leeches are decomposing lotuses and related plants; on that understanding, they consider the geographical list inappropriate here.
Key terms
ತತ್ರ, ಸವಿಷಮತ್ಸ್ಯಕೀಟದರ್ದುರಮೂತ್ರಪುರೀಷಕೋಥಜಾತಾಃ ಕಲುಷೇಷ್ವಮ್ಭಸು ಚ ಸವಿಷಾಃ; ಪದ್ಮೋತ್ಪಲನಲಿನಕುಮುದಸೌಗನ್ಧಿಕಕುವಲಯಪುಣ್ಡರೀಕಶೈವಲಕೋಥಜಾತಾ ವಿಮಲೇಷ್ವಮ್ಭಃಸು ಚ ನಿರ್ವಿಷಾಃ ||೧೪|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ವಿಚರನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಸಲಿಲಾಢ್ಯಸುಗನ್ಧಿಷು | ನ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಚಾರಿಣ್ಯೋ ನ ಚ ಪಙ್ಕೇಶಯಾಃ ಸುಖಾಃ ||೧೫||
तत्र, सविषमत्स्यकीटदर्दुरमूत्रपुरीषकोथजाताः कलुषेष्वम्भसु च सविषाः; पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिककुवलयपुण्डरीकशैवलकोथजाता विमलेष्वम्भःसु च निर्विषाः ||१४|| भवति चात्र- क्षेत्रेषु विचरन्त्येताः सलिलाढ्यसुगन्धिषु | न च सङ्कीर्णचारिण्यो न च पङ्केशयाः सुखाः ||१५||
Meaning of the śloka
The text classifies as poisonous those leeches arising in the decomposing matter of poisonous fish, insects, frogs, urine and faeces, and in turbid water. Those arising in the decomposing matter of padma, utpala, nalina, kumuda, saugandhika, kuvalaya, pundarika and shaivala, and in clear water, are classified as non-poisonous. A verse states that these beneficial leeches move through pleasantly scented places rich in water; they do not range among mixed, unsuitable matter or lie in mud.
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷಕೋಥಕಲುಷನಿರ್ಮಲಜಲೋತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಜಲೌಕಸಾಂ ಸವಿಷನಿರ್ವಿಷತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸವಿಷೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಥಃ ಪೂತಿಭಾವಃ| ಕಲುಷೇಷು ಮಲಿನೇಷು| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲೇತ್ಯಾದಿ ಪದ್ಮಮೀಷಚ್ಛುಕ್ಲಮ್, ಉತ್ಪಲಮೀಷನ್ನೀಲಂ, ನಲಿನಮೀಷದ್ರಕ್ತಂ, ಕುಮುದಂ ‘ಕುಇಆ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ಗರ್ದಭಪುಷ್ಪಾಭಿಧಾನಮತ್ಯನ್ತಸುರಭಿ ಚನ್ದ್ರೋದಯವಿಕಾಶಿ, ಕುವಲಯಂ ರಕ್ತೋತ್ಪಲಂ, ಪುಣ್ಡರೀಕಮ್ ಅತಿಶ್ವೇತಪದ್ಮಂ, ಶೈವಲಂ ಶೈವಾಲಂ, ಕೋಥಜಾತಾ ಇತಿ ಏಷಾಂ ಪೂತಿಭಾವಜಾತಾಃ| ಇದಾನೀಂ ಕ್ಷೇತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಏತಾ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ನಿರ್ವಿಷಾ ಜಲೌಕಾಃ, ಸುಗನ್ಧಿಷು ಶೋಭನಗನ್ಧಿಷು| ನ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಚಾರಿಣ್ಯ ಇತಿ ನ ವಿಷಾದಿವಿರುದ್ಧಾಹಾರಭುಜಃ ಶೈವಲಾದ್ಯಶನತ್ವಾತ್| ನ ಚ ಪಙ್ಕೇ ಸ್ವಪನ್ತಿ, ತೃಣೋದಕಪತ್ರಶಯನತ್ವಾತ್| ಸುಖಾ ಇತಿ ಸುಖಹೇತುತ್ವಾತ್, ಸುಖಕಾರಿಣ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪-೧೫||
Meaning of the commentary
Kotha means decomposition or putrefaction, and turbid water means dirty water. The plant names are distinguished as follows: padma is somewhat white, utpala somewhat blue, and nalina somewhat red. Kumuda has the vernacular name 'kuia'. Saugandhika is called gardabhapushpa, is very fragrant and opens at moonrise. Kuvalaya is the red utpala, pundarika a very white lotus, and shaivala is the aquatic growth of that name. The text describes the leeches as arising from these plants in their decomposed state. The concluding verse refers to the non-poisonous kinds already mentioned. Pleasantly scented means having a good smell. The statement about not ranging in mixed places is interpreted as not consuming poison and other unsuitable food, because they feed on shaivala and similar material. They do not sleep in mud but rest on grass and aquatic leaves. Calling them pleasant or beneficial refers to their being a cause of comfort.
Key terms
ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಾರ್ದ್ರಚರ್ಮಣಾ, ಅನ್ಯೈರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ||೧೬||
तासां ग्रहणमार्द्रचर्मणा, अन्यैर्वा प्रयोगैर्गृह्णीयात् ||१६||
Meaning of the śloka
The text describes collecting the leeches with moist hide or by other methods.
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಹಣಂ ಚಾಸಾಂ ಶರತ್ಕಾಲೇ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಚನಾತ್| ಅನ್ಯೈರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗೈರಿತಿ ಸದ್ಯೋಹತಜನ್ತುಮಾಂಸಪೇಶೀನವನೀತಘೃತಕ್ಷೀರಾದ್ಯಭ್ಯಕ್ತಜಙ್ಘಾದ್ಯವಯವೈರ್ವಾ||೧೬||
Meaning of the commentary
Their collection is assigned to autumn on the authority of another treatise. The other methods include freshly killed animal flesh and body parts such as the shanks smeared with fresh butter, ghee, milk and similar materials.
Key terms
ಅಥೈನಾಂ ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ ಸರಸ್ತಡಾಗೋದಕಪಙ್ಕಮಾವಾಪ್ಯ ನಿದಧ್ಯಾತ್; ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥೇ ಚಾಸಾಮುಪಹರೇಚ್ಛೈವಲಂ ವಲ್ಲೂರಮೌದಕಾಂಶ್ಚ ಕನ್ದಾಂಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ; ಶಯ್ಯಾರ್ಥಂ ತೃಣಮೌದಕಾನಿ ಚ ಪತ್ರಾಣಿ; ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚಾಭ್ಯೋಽನ್ಯಜ್ಜಲಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್; ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಘಟಮನ್ಯಂ ಸಙ್ಕ್ರಾಮಯೇತ್ ||೧೭||
अथैनां नवे महति घटे सरस्तडागोदकपङ्कमावाप्य निदध्यात्; भक्ष्यार्थे चासामुपहरेच्छैवलं वल्लूरमौदकांश्च कन्दांश्चूर्णीकृत्य; शय्यार्थं तृणमौदकानि च पत्राणि; त्र्यहात्त्र्यहाच्चाभ्योऽन्यज्जलं भक्ष्यं च दद्यात्; सप्तरात्रात् सप्तरात्राच्च घटमन्यं सङ्क्रामयेत् ||१७||
Meaning of the śloka
The text describes keeping the leeches in a large new pot containing water and mud from a lake or pond. Their food consists of shaivala, vallura and aquatic tubers reduced to small particles. Grass and aquatic leaves are provided for resting. Water and food are replaced every three days, and the leeches are transferred to another pot every seven days.
🔊 Audio coming soon
ಪೋಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥೈನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆವಾಪ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ| ನಿದಧ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಮ್| ಸಙ್ಕ್ರಾಮಯೇತ್ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್||೧೭||
Meaning of the commentary
Avapya means putting in, nidadhyat means placing, and sankramayet means transferring. Vallura is dried meat.
Key terms
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ಥೂಲಮಧ್ಯಾಃ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾಃ ಪೃಥ್ವ್ಯೋ ಮನ್ದವಿಚೇಷ್ಟಿತಾಃ | ಅಗ್ರಾಹಿಣ್ಯೋಽಲ್ಪಪಾಯಿನ್ಯಃ ಸವಿಷಾಶ್ಚ ನ ಪೂಜಿತಾಃ ||೧೮||
भवति चात्र- स्थूलमध्याः परिक्लिष्टाः पृथ्व्यो मन्दविचेष्टिताः | अग्राहिण्योऽल्पपायिन्यः सविषाश्च न पूजिताः ||१८||
Meaning of the śloka
A verse states that leeches with thick middles, a distressed appearance, excessive breadth or sluggish movement, those that do not attach or take little blood, and the poisonous kinds are not favoured.
🔊 Audio coming soon
ತಾಸ್ವಯೋಗ್ಯಾ ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಅಮನೋಜ್ಞದರ್ಶನಾಃ, ಪೃಥ್ವ್ಯೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಃ, ಮನ್ದವಿಚೇಷ್ಟಿತಾ ಮನ್ದಗಾಮಿನ್ಯಃ, ನ ಪೂಜಿತಾ ನ ಶ್ಲಾಘಿತಾಃ||೧೮||
Meaning of the commentary
This identifies unsuitable leeches. Pariklishta is explained as unpleasant in appearance; prithvi means broad; slow movement means moving sluggishly. 'Not honoured' means not commended for selection.
Key terms
ಅಥ ಜಲೌಕೋವಸೇಕಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಿತಮುಪವೇಶ್ಯ ಸಂವೇಶ್ಯ ವಾ, ವಿರೂಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ಯ ತಮವಕಾಶಂ ಮೃದ್ಗೋಮಯಚೂರ್ಣೈರ್ಯದ್ಯರುಜಃ ಸ್ಯಾತ್ | ಗೃಹೀತಾಶ್ಚ ತಾಃ ಸರ್ಷಪರಜನೀಕಲ್ಕೋದಕಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರೀಃ ಸಲಿಲಸರಕಮಧ್ಯೇ ಮುಹೂರ್ತಸ್ಥಿತಾ ವಿಗತಕ್ಲಮಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಾಭೀ ರೋಗಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ | ಶ್ಲಣಶುಕ್ಲಾರ್ದ್ರಪಿಚುಪ್ರೋತಾವಚ್ಛನ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮುಖಮಪಾವೃಣುಯಾತ್; ಅಗೃಹ್ಣನ್ತ್ಯೈ ಕ್ಷೀರಬಿನ್ದುಂ ಶೋಣಿತಬಿನ್ದುಂ ವಾ ದದ್ಯಾತ್, ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ ವಾ ಕುರ್ವೀತ; ಯದ್ಯೇವಮಪಿ ನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತದಾಽನ್ಯಾಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ ||೧೯||
अथ जलौकोवसेकसाध्यव्याधितमुपवेश्य संवेश्य वा, विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर्यद्यरुजः स्यात् | गृहीताश्च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत् | श्लणशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात्; अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्यात्, शस्त्रपदानि वा कुर्वीत; यद्येवमपि न गृह्णीयात्तदाऽन्यां ग्राहयेत् ||१९||
Meaning of the śloka
The historical procedure seats or lays down a patient with a condition considered suitable for leech application. If the site is free from a wound or pain, it describes drying or roughening it with powdered earth and cow dung. The leeches are coated with a watery paste of mustard and turmeric, kept briefly in a water vessel and applied to the affected area once free from fatigue. Smooth, white, damp cotton or cloth covers the leech, with its mouth exposed. If it does not attach, the text describes offering a drop of milk or blood, or making small instrument marks at the site. Another leech is used if it still does not attach.
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಮವಚಾರಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸಂವೇಶ್ಯ ಶಾಯಯಿತ್ವಾ| ಅರುಜಮವ್ರಣಂ, ಸವ್ರಣೇ ತು ಗನ್ಧಕ್ಲೇದಾಭ್ಯಾಮೇವ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿಃ; ಅಥವಾ ರುಜಾವತಿ ವಿರುಕ್ಷಣೇನ ರುಜಾತಿವೃದ್ಧಿಃ| ಸಲಿಲಸರಕಂ ಜಲಪಾತ್ರಂ; ಕೇಚಿತ್ ಸಲಿಲಸರಕಸ್ಥಾನೇ ‘ಸರಕಮಧ್ಯೇ ಚಾರಿಣ್ಯಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸರಕಂ ಜಲಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಮ್| ರೋಗೋಽತ್ರ ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ದೋಷಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ವಾ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಚುಃ ತೂಲಂ ಬೀಜಹೀನಃ ಕಾರ್ಪಾಸಃ, ಪ್ರೋತಂ ವಸ್ತ್ರಮ್| ಅಪಾವೃಣುಯಾತ್ ಆಚ್ಛಾದಯೇತ್||೧೯||
Meaning of the commentary
Samveshya means laying the patient down. Aruja is explained as unwounded: on an existing wound, smell and moisture themselves cause attachment. Alternatively it means without pain, since roughening a painful site would increase pain. Salilasaraka means a water vessel; some instead read a phrase describing leeches moving in a water-filled vessel. Roga means the location of the disease or dosha. Picu is seedless cotton and prota is cloth. The commentary glosses apavrunuyat as 'cover,' contrary to the sense of uncovering supported by the instruction concerning the mouth.
Key terms
ಯದಾ ಚ ನಿವಿಶತೇಽಶ್ವಖುರವದಾನನಂ ಕೃತ್ವೋನ್ನಮ್ಯ ಚ ಸ್ಕನ್ಧಂ ತದಾ ಜಾನೀಯಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ; ಗೃಹ್ಣನ್ತೀಂ ಚಾರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರಾವಚ್ಛನ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಧಾರಯೇತ್ ||೨೦||
यदा च निविशतेऽश्वखुरवदाननं कृत्वोन्नम्य च स्कन्धं तदा जानीयाद्गृह्णातीति; गृह्णन्तीं चार्द्रवस्त्रावच्छन्नां कृत्वा धारयेत् ||२०||
Meaning of the śloka
The leech is considered attached when it settles with its mouth shaped like a horse's hoof and raises its neck region. While it takes blood, the text describes keeping it covered with damp cloth.
🔊 Audio coming soon
ರೋಗಾಧಿಷ್ಠಾನೇ ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯದೇತ್ಯಾದಿ| ನಿವಿಶತೇ ಲಗತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಧ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗೃಹ್ಣನ್ತೀಂ ಶೋಣಿತಮಾದದಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರಾವಚ್ಛನ್ನಾಮಿತಿ ಇತ್ಥಂ ಸುಖಿತಾ ಶೀಘ್ರಂ ರಕ್ತಂ ಪಿಬತಿ; ಜಲೌಕಾಸ್ತ್ವಾತ್ಮಪ್ರಭಾವೇಣ ಪ್ರಾಗ್ದುಷ್ಟಮೇವ ರಕ್ತಂ ಪಿಬನ್ತಿ, ಯಥಾ ದುಗ್ಧಮಿಶ್ರಿತೋದಕಾದ್ಧಂಸೋ ದುಗ್ಧಮೇವ ಪಿಬತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦||
Meaning of the commentary
Nivishate means attaching, and gruhnati first means piercing, while its following related form means taking blood. The damp cloth is said to keep the leech comfortable so that it drinks quickly. The commentator claims that the leech's distinctive property enables it to drink vitiated blood first, comparing this with the traditional image of a hamsa drinking milk alone from a mixture of milk and water.
ದಂಶೇ ತೋದಕಣ್ಡುಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೈರ್ಜಾನೀಯಾಚ್ಛುದ್ಧಮಿಯಮಾದತ್ತ ಇತಿ; ಶುದ್ಧಮಾದದಾನಾಮಪನಯೇತಃ ಅಥ ಶೋಣಿತಗನ್ಧೇನ ನ ಮುಞ್ಚೇನ್ಮುಖಮಸ್ಯಾಃ ಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣೇನಾವಕಿರೇತ್ ||೨೧||
दंशे तोदकण्डुप्रादुर्भावैर्जानीयाच्छुद्धमियमादत्त इति; शुद्धमाददानामपनयेतः अथ शोणितगन्धेन न मुञ्चेन्मुखमस्याः सैन्धवचूर्णेनावकिरेत् ||२१||
Meaning of the śloka
Pricking pain and itching at the bite are presented as signs that the leech is taking pure blood. The text calls for its removal at that point. If it does not release because of the smell of blood, its mouth is sprinkled with powdered saindhava.
🔊 Audio coming soon
ತಾಸಾಂ ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಾದಾನೇ ವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಂ ದರ್ಶನ್ನಾಹ- ತೋದೇತ್ಯಾದಿ| ತೋದೋ ವ್ಯಥಾ, ಸ ಧಾತುಕ್ಷಯೋತ್ಪನ್ನೇನ ವಾಯುನಾ| ಶುದ್ಧರಕ್ತಕ್ಷಯಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರ್ಯಂ ಕಣ್ಡೂರಿಹ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಕಣ್ಡೂಗ್ರಹಣಂ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ವದನ್ತಿ- ಆಗ್ನೇಯರಕ್ತಧಾತುಕ್ಷಯಾತ್ ಕಫಧಾತೋಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ಜಲೌಕಾಮುಖಕ್ಲೇದವರ್ಧಿತಸ್ಯ ವೃದ್ಧೇಃ ಕಣ್ಡೂಸಮ್ಭವ ಇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದಂಶತೋದಕಣ್ಡೂಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ದಂಶೋ ವನಮಕ್ಷಿಕಾ, ದಂಶೇನ ಕೃತೋ ಯಸ್ತೋದೋ ವ್ಯಥಾ, ತಸ್ಮಿನ್ ತೋದೇ ಯಾದೃಶೀ ಕಣ್ಡೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಕಣ್ಡೂರ್ಯದಾ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ಶುದ್ಧರಕ್ತಾದಾನಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ತತ್ರ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶುದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಕಿರೇತ್ ಅವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶೋಣಿತಗರ್ಧೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಗರ್ಧೇನಾಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ, ವದನ್ತಿ ಚ- ‘ಗನ್ಧೇನ’ ಇತ್ಯಯುಕ್ತ್ತಃ ಪಾಠಃ, ಕುತಃ? ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಲೌಕಸಾಂ ಗನ್ಧೇನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಸ್ತೀತಿ||೨೧||
Meaning of the commentary
Toda means pain, attributed here to vata arising from tissue depletion. Some omit itching, arguing that a kapha effect should not arise from depletion of pure blood. Others defend the reading: depletion of fiery rakta allows cool, moist kapha, further increased by moisture from the leech's mouth, to increase and cause itching. Another reading compares the itching with that accompanying the painful bite of a forest fly; this kind of itching signals pure blood being drawn. Avakiret means sprinkling with powder. Some read 'desire for blood' instead of 'smell of blood,' rejecting the smell reading on the stated ground that leeches lack an organ of smell.
Key terms
ಅಥ ಪತಿತಾಂ ತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರೀಂ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಕ್ತಮುಖೀಂ ವಾಮಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಂ ಗೃಹೀತಪುಚ್ಛಾಂ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಶನೈಃ ಶನೈರನುಲೋಮಮನುಮಾರ್ಜಯೇದಾಮುಖಾತ್, ವಾಮಯೇತ್ ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ | ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಾ ಸಲಿಲಸರಕೇ ನ್ಯಸ್ತಾ ಭೋಕ್ತುಕಾಮಾ ಸತೀ ಚರೇತ್ | ಯಾ ಸೀದತೀ ನ ಚೇಷ್ಟತೇ ಸಾ ದುರ್ವಾನ್ತಾ, ತಾಂ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಗ್ವಾಮಯೇತ್ | ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ವ್ಯಾಧಿರಸಾಧ್ಯ ಇನ್ದ್ರಮದೋ ನಾಮ ಭವತಿ | ಅಥ ಸುವಾನ್ತಾಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಸನ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ ||೨೨||
अथ पतितां तण्डुलकण्डनप्रदिग्धगात्रीं तैललवणाभ्यक्तमुखीं वामहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां गृहीतपुच्छां दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां शनैः शनैरनुलोममनुमार्जयेदामुखात्, वामयेत् तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति | सम्यग्वान्ता सलिलसरके न्यस्ता भोक्तुकामा सती चरेत् | या सीदती न चेष्टते सा दुर्वान्ता, तां पुनः सम्यग्वामयेत् | दुर्वान्ताया व्याधिरसाध्य इन्द्रमदो नाम भवति | अथ सुवान्तां पूर्ववत् सन्निदध्यात् ||२२||
Meaning of the śloka
After the leech drops off, the text describes coating its body with rice-pounding particles and its mouth with oil and salt. Its tail is held with the left thumb and finger while the right thumb and finger stroke gently towards the mouth until signs of complete disgorging appear. A properly emptied leech moves in water as though seeking food. One that sinks and does not move is considered incompletely emptied, and the process is repeated. The text names indramada as an incurable disease of an incompletely emptied leech. A properly emptied leech is stored as previously described.
🔊 Audio coming soon
ಪಾತಿತಾಯಾ ರುಧಿರಾಪಹರಣವಿಧಾನಾಯಾಹ- ಅಥ ಪತಿತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನಂ ಗುಣ್ಡನಂ ‘ಕಣಾ’ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಲೋಮಮ್ ಅನುಕೂಲಮ್, ಅನುಮಾರ್ಜಯೇತ್ ಪ್ರೋಞ್ಛಯೇತ್, ಆಮುಖಾದಿತಿ ಮುಖಂ ಯಾವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ- ಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ ಸಲಿಲಸರಕನ್ಯಸ್ತಾ ಜಲಪೂರ್ಣಶರಾವೇಽರ್ಪಿತಾ| ಚರೇತ್ ಗಚ್ಛೇತ್| ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ- ಯಾ ಸೀದತೀತ್ಯಾದಿ| ಸೀದತಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ| ದುರ್ವಾನ್ತಾವಚಾರಾದ್ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಮಾಹ- ದುರ್ವಾನ್ತಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| “ಅಸ್ಯ ತು ವ್ಯಾಧೇಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಲಕ್ಷಣಾನಿರ್ದೇಶಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ” ಇತ್ಯೇಕೇ| ಅಥ ಸುವಾನ್ತಾ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯಾಹ- ಸುವಾನ್ತಾಮಿತಿ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಯಥಾ- ‘ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ’ ಇತ್ಯಾದೌ||೨೨||
Meaning of the commentary
The rice-pounding material means small particles. Anuloma means in the appropriate direction, anumarjayet wiping or stroking, and amukha as far as the mouth. Movement in a water-filled bowl indicates proper disgorging. Sidati means sinking. Some omit the statement about indramada because the treatise does not specify its signs. Storage 'as before' refers to the directions beginning with a new, large pot.
Key terms
ಶೋಣಿತಸ್ಯ ಯೋಗಾಯೋಗಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ, ತತ್ಪಿಚುಧಾರಣಂ ವಾ; ಜಲೌಕೋವ್ರಣಾನ್ ಮಧುನಾಽವಘಟ್ಟಯೇತ್, ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷೇಚಯೇದ್ಬಧ್ನೀತ ವಾ, ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತೈಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದಿತಿ ||೨೩||
शोणितस्य योगायोगानवेक्ष्य शतधौतघृताभ्यङ्गः, तत्पिचुधारणं वा; जलौकोव्रणान् मधुनाऽवघट्टयेत्, शीताभिरद्भिः परिषेचयेद्बध्नीत वा, कषायमधुरस्निग्धशीतैश्च प्रदेहैः प्रदिह्यादिति ||२३||
Meaning of the śloka
After considering whether blood removal has been appropriate, the text describes applying shatadhauta ghee or holding cotton soaked in it against the site. It also names stimulating leech wounds with honey, pouring cold water, bandaging, and applying astringent, sweet, unctuous and cooling pastes.
🔊 Audio coming soon
ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನೇ ಉತ್ತರಕರ್ಮಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶೋಣಿತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯೋಗಃ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರುತಿ; ಅಯೋಗೋ ಯೋಗಾದನ್ಯಃ, ಸ ತ್ರಿವಿಧೋ ಹೀನಾತಿಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಭೇದಾತ್| ತತ್ರ ಯೋಗೇ ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ, ಶತಧೌತಘೃತಾಕ್ತಪಿಚುಧಾರಣಂ ವಾ| ಹೀನಯೋಗೇ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಜಲೌಕೋವ್ರಣಾನ್ ಮಧುನಾ ಅವಘಟ್ಟಯೇತ್ ಚಾಲಯೇತ್ ಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಮ್| ಅತಿಯೋಗೇ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಶ್ಚ ಪರಿಷೇಚಯೇದ್ಬಧ್ನೀತ ವೇತಿ; ಶೀತಲಜಲಪರಿಷೇಚನಂ ಬನ್ಧನಂ ಚ ಜಲೌಕೋಮುಖಪದಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಥಿತ್ಯರ್ಥಮ್| ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇ ಉಪಕ್ರಮಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅತ್ರ ಕಷಾಯಪ್ರದೇಹಃ ಶೇಷದುಷ್ಟರಕ್ತಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಂ, ಮಧುರೈಃ ಪ್ರದೇಹಃ ಸ್ರುತಾದುಷ್ಟರಕ್ತವರ್ಧನಾರ್ಥಂ; ಅನ್ಯೇ ತು “ಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಯುಪದ್ರವಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಶೀತಲಜಲಸೇಕಃ, ಮಧುನಾಽವಘಟ್ಟನಂ ಕಷಾಯಾದಿಲೇಪನಂ ಚ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮ್” ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಶೋಣಿತಸ್ರಾವಣಮಪಿ ಪುರುಷಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ದೋಷಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ವಾ ವಾತಾದಿಜನಿತವ್ಯಾಧಿಬಲಪ್ರಮಾಣಾದ್ವಾ ಯಾವಚ್ಛೋಣಿತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ತಾವದ್ವಾ ರೋಗಾಶಯಂ ವಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ| ತದ್ಯಥಾ- ಅಲ್ಪೀಯಸಿ ರೋಗಾಶಯೇಽಲ್ಪಂ ರಕ್ತಮಾಹರಣೀಯಂ, ಮಹತಿ ಪುನರ್ಬಹ್ವಿತಿ| ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ಪಲಾದಿಮಾನೇನ, ಪಲಂ ಚಾತ್ರ ಪಕ್ವಸಪ್ತಗುಞ್ಜಾಫಲಪ್ರಮಾಣಮಾಷಕೇಣ, ತಾನ್ಯಪಿ ಚಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥಃ; ರಕ್ತಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚೈಕೈಕಸ್ಯಾಂ ಸಿರಾಯಾಂ ಮೋಕ್ಷಣೀಯಃ; ತದಪಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದಿವಸಾಭ್ಯಾಂ; ಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾತ್ರೋತ್ತಮಮಾತ್ರಾ; ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಃ, ಅರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾತ್ರ ಕರ್ಷಾಧಿಕಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಏತದಪಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಹೋಭ್ಯಾಂ ಸ್ರಾವಣೀಯಮ್; ಅಧಮಮಾತ್ರಾ ಕುಡವಂ, ಕುಡವಶ್ಚಾತ್ರಾಷ್ಟಮಾಷಾಧಿಕಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ; ಇದಮಪಿ ದಿನದ್ವಯೇನ ಮೋಕ್ಷಣೀಯಮ್; ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಕರ್ಮಮಾರ್ಗಃ||೨೩||
Meaning of the commentary
Yoga means proper blood flow; ayoga includes insufficient, excessive and improper blood removal. For proper removal, the commentary assigns shatadhauta ghee or cotton soaked in it. For insufficient removal, honey is used to stimulate bleeding. For excessive removal, cold water and bandaging at the bite are intended to stop the flow. For improper removal, astringent pastes are explained as improving remaining vitiated blood, and sweet pastes as replenishing pure blood that has escaped. Others explain cold water as countering complications such as fainting, and honey with astringent and other pastes as promoting closure. The quantity removed should reflect the person's strength, the strength of the dosha or disease, purification of the blood, and the affected site's extent: less from a small site, more from a large one. A traditional measurement scheme follows in pala and related units, referring to a mashaka based on seven ripe gunja fruits. One prastha equals twelve and a half pala and is described as the largest amount from an individual sira over two days. The middle amount is half a prastha, expressed as six pala plus one karsha, also over two days. The smallest is one kudava, expressed as three pala plus eight masha, again over two days. These are reported as the commentary's customary procedure, without conversion to modern units.
Key terms
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹಣಂ ಜಾತೀಃ ಪೋಷಣಂ ಸಾವಚಾರಣಮ್ | ಜಲೌಕಸಾಂ ಚ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ಸಾಧ್ಯಾನ್ ಸ ಜಯೇದ್ಗದಾನ್ ||೨೪||
भवति चात्र- क्षेत्राणि ग्रहणं जातीः पोषणं सावचारणम् | जलौकसां च यो वेत्ति तत्साध्यान् स जयेद्गदान् ||२४||
Meaning of the śloka
A concluding verse states that someone who understands the habitats, collection, varieties, maintenance and application of leeches can overcome the diseases considered amenable to them.
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೇತ್ರಾಣೀತಿ ಸವಿಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ‘ತತ್ರ ಸವಿಷಕೀಟ’ ಇತ್ಯಾದಿ, ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ‘ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಪತ್ರ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಹಣಮಿತಿ ‘ತಾಸಾಂ ಗ್ರಹಣಮಾರ್ದ್ರಚರ್ಮಣಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತಯಃ ಸವಿಷಾಣಾಂ ‘ಕೃಷ್ಣಾ ಕರ್ಬುರಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ; ನಿರ್ವಿಷಾಣಾಂ ‘ಕಪಿಲಾ ಪಿಙ್ಗಲಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೋಷಣಮಿತಿ ‘ನವೇ ಮಹತಿ ಘಟೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅವಚಾರಣಮಿತಿ ‘ಅಥ ಜಲೌಕೋಽವಸೇಕಸಾಧ್ಯ’ ಇತ್ಯಾದಿ, ಚಕಾರಾತ್ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಾದಿ||೨೪||
Meaning of the commentary
The commentary identifies the earlier passages being summarised. Habitats refers to descriptions of poisonous leeches beginning with poisonous insects, and non-poisonous leeches beginning with lotus and utpala leaves. Collection refers to moist leather. Varieties includes Krishna and Karbura among poisonous kinds, and Kapila and Pingala among non-poisonous kinds. Maintenance refers to the directions beginning with a new, large pot. Application refers to the passage beginning with the patient whose disease is suitable for leeches. The conjunction also includes subsequent care and related procedures.
Key terms
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने जलौकावचारणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१२||
Meaning of the śloka
Thus ends the thirteenth chapter, called Jalaukavacharaniya, in the Sutrasthana of the Sushruta Samhita.
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಜಲೌಕಾವಚಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||
Meaning of the commentary
Thus ends the thirteenth chapter, called Jalaukavacharaniya, in the Sutrasthana of the commentary on Sushruta named Nibandhasangraha, composed by Shri Dalhana.