Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕರ್ಣವ್ಯಧಬನ್ಧವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः कर्णव्यधबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ಅತ್ರಾಧಿಕಾರಾನುವೃತ್ತಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಹೇತುಃ| ಕಥಂ? ಸ್ವಸ್ಥಾಧಿಕಾರಃ; ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ನಿರ್ದೋಷಶರೀರಸ್ಯ ಕರ್ಣವ್ಯಧಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ತದುಕ್ತಂ ಭೋಜೇ- “ಕಾಲೇಷ್ವೇತೇಷ್ವದೋಷಾಣಾಂ ಬಾಲಾನಾಂ ಕರ್ಣಯೋರ್ವ್ಯಧೇ| ಸಹ ಗಾತ್ರೈರ್ವಿವರ್ಧನ್ತೇ ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಶ್ಚ ಖಾನಿ ಚ” ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದತ್ರ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾನುವೃತ್ತಿರೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಕಾರಣಮ್| ಪಞ್ಚೈವ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಕಾರಣಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಅಧಿಕಾರಾನುವೃತ್ತಿಃ, ಶೇಷತ್ವಂ, ತಾದರ್ಥ್ಯಂ, ಜಾತ್ಯಭೇದೋ, ನಾಮಸಙ್ಕೀರ್ತನಂ ಚೇತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- “ತಾದರ್ಥ್ಯಂ ಜಾತ್ಯಭೇದಶ್ಚ ಶೇಷತ್ವಂ ನಾಮಕೀರ್ತನಮ್| ಅಧಿಕಾರಾನುವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಹೇತವಃ”- ಇತಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ರಕ್ಷಾಭೂಷಣನಿಮಿತ್ತಂ ಬಾಲಸ್ಯ ಕರ್ಣೌ ವಿಧ್ಯೇತೇ |
ತೌ ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸಿ ಸಪ್ತಮೇ ವಾ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷು ಕೃತಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಂ ಧಾತ್ರ್ಯಙ್ಕೇ ಕುಮಾರಧರಾಙ್ಕೇ ವಾ ಕುಮಾರಮುಪವೇಶ್ಯ ಬಾಲಕ್ರೀಡನಕೈಃ ಪ್ರಲೋಭ್ಯಾಭಿಸಾನ್ತ್ವಯನ್ ಭಿಷಗ್ವಾಮಹಸ್ತೇನಾಕೃಷ್ಯ ಕರ್ಣಂ ದೈವಕೃತೇ ಛಿದ್ರ ಆದಿತ್ಯಕರಾವಭಾಸಿತೇ ಶನೈಃ ಶನೈರ್ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನರ್ಜು ವಿಧ್ಯೇತ್, ಪ್ರತನುಕಂ ಸೂಚ್ಯಾ, ಬಹಲಮಾರಯಾ, ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಕುಮಾರಸ್ಯ, ವಾಮಂ ಕುಮಾರ್ಯಾಃ; ತತಃ ಪಿಚುವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ||೩||
View original
रक्षाभूषणनिमित्तं बालस्य कर्णौ विध्येते |
तौ षष्ठे मासि सप्तमे वा शुक्लपक्षे प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनं धात्र्यङ्के कुमारधराङ्के वा कुमारमुपवेश्य बालक्रीडनकैः प्रलोभ्याभिसान्त्वयन् भिषग्वामहस्तेनाकृष्य कर्णं दैवकृते छिद्र आदित्यकरावभासिते शनैः शनैर्दक्षिणहस्तेनर्जु विध्येत्, प्रतनुकं सूच्या, बहलमारया, पूर्वं दक्षिणं कुमारस्य, वामं कुमार्याः; ततः पिचुवर्तिं प्रवेशयेत् ||३||
ಕಿನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಬಾಲಸ್ಯ ಕರ್ಣೌ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ರಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ಷಾಭೂಷಣನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ನಿಮಿತ್ತಶಬ್ದೋ ರಕ್ಷಾಭೂಷಣಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಭೂಷಣಾನಿ ರಕ್ಷಾಭೂಷಣಾನಿ,ತನ್ನಿಮಿತ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವಿದ್ಧಕರ್ಣತ್ವಾದ್ವ್ರಣಿನಿ ಬಾಲೇ ರಕ್ತಮಾಂಸಪ್ರಿಯತ್ವಾದ್ರಕ್ಷೋಭಯಮಸ್ತ್ಯೇವ, ತಥಾಽಪಿ ವ್ರಣಸ್ಯಾಲ್ಪಕಾಲತ್ವಾದ್ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರತ್ವಾದ್ವಾ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಭವತಿ| ಕಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಕರ್ಣಸ್ಯ ವ್ಯಧಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ- ತೌ ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸಿ ಸಪ್ತಮೇ ವಾ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಇತಿ; ತಾವಿತಿ ತೌ ಕರ್ಣೌ, ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸೇ ಸಪ್ತಮೇ ವೇತಿ ನಾಯಂ ಜನ್ಮಕಾಲಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಕಿನ್ತು ಸಂವತ್ಸರಾದೇರ್ಭಾದ್ರಪದಾದ್ಯಃ ಷಷ್ಠೋ ಮಾಸೋ ಮಾಘಃ ಸಪ್ತಮಃ ಫಾಲ್ಗುನಸ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ| ಮಙ್ಗಲಂ ಗೀತಾದಿ| ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮಾಶೀರ್ವಾದೋಚ್ಚಾರಣಮ್| ಧಾತ್ರ್ಯಙ್ಕೇ ಇತಿ ಧಾತ್ರೀ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಸ್ತನಪಾಯಿನೀ ಸ್ತ್ರೀ ತಸ್ಯಾ ಅಙ್ಕೇ, ಕುಮಾರಧರಾಙ್ಕೇ ವೇತಿ ಬಾಲಗ್ರಾಹಿಪುರುಷಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ| ಬಾಲಕ್ರೀಡನಕೈರಿತಿ ಕೃತ್ರಿಮಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಬಲೀವರ್ದಶುಕಾದಿಭಿಃ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ‘ಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷೈರ್ವಾ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷೈರ್ಮೋದಕಾದಿಭಿಃ| ದೈವಕೃತೇ ಛಿದ್ರ ಇತಿ ಪ್ರಾಕ್ತನಜನ್ಮಕರ್ಮಕೃತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಋಜು ಅವಕ್ರಮ್| ಕರ್ಣವಿಶೇಷೇಣ ಸೂಚೀವಿಶೇಷವಿಷಯಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರತನುಕಂ ಸೂಚ್ಯೇತಿ|- ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ತನುಂ ಕರ್ಣಂ ಸೂಚ್ಯಾ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಬಹಲಮಾರಯೇತಿ ಸ್ಥೂಲಕರ್ಣಮಾರಯಾ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಆರಾ ಚರ್ಮಕಾರಾಣಾಂ ಚರ್ಮಭೇದನಂ ಶಸ್ತ್ರಂ, ಬಹಲಂ ಕಠಿನಮಿತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಟಿಪ್ಪಣಕೇನೋಕ್ತಮ್| ಪುರುಷಸ್ತ್ರೀಭೇದೇನ ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಣವ್ಯಧನೇ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವೇನ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಣೇ ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿದ್ಧ್ವಾ ಚ ಪಿಚುವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಶೋಣಿತಬಹುತ್ವೇನ ವೇದನಯಾ ಚಾನ್ಯದೇಶವಿದ್ಧಮಿತಿ ಜಾನೀಯಾತ್, ನಿರುಪದ್ರವತಯಾ ತದ್ದೇಶವಿದ್ಧಮಿತಿ ||೪||
View original
शोणितबहुत्वेन वेदनया चान्यदेशविद्धमिति जानीयात्, निरुपद्रवतया तद्देशविद्धमिति ||४||
ಅನ್ಯದೇಶವಿದ್ಧಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮಾಹ- ಶೋಣಿತಬಹುತ್ವೇನೇತ್ಯಾದಿ| ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರವಿದ್ಧಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಮಾಹ- ನಿರುಪದ್ರವತಯೇತ್ಯಾದಿ| ತದ್ದೇಶವಿದ್ಧಮಿತಿ ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರವಿದ್ಧಂ, 'ಜಾನೀಯಾತ್' ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಜ್ಞೇನ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ವಿದ್ಧಾಸು ಸಿರಾಸು ಕಾಲಿಕಾಮರ್ಮರಿಕಾಲೋಹಿತಿಕಾಸೂಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ |
ತತ್ರ, ಕಾಲಿಕಾಯಾಂ ಜ್ವರೋ ದಾಹಃ ಶ್ವಯಥುರ್ವೇದನಾ ಚ ಭವತಿ; ಮರ್ಮರಿಕಾಯಾಂ ವೇದನಾ ಜ್ವರೋ ಗ್ರನ್ಥಯಶ್ಚ; ಲೋಹಿತಿಕಾಯಾಂ ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾಪತಾನಕಶಿರೋಗ್ರಹಕರ್ಣಶೂಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ |
ತೇಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ ||೫||
View original
तत्राज्ञेन यदृच्छया विद्धासु सिरासु कालिकामर्मरिकालोहितिकासूपद्रवा भवन्ति |
तत्र, कालिकायां ज्वरो दाहः श्वयथुर्वेदना च भवति; मर्मरिकायां वेदना ज्वरो ग्रन्थयश्च; लोहितिकायां मन्यास्तम्भापतानकशिरोग्रहकर्णशूलानि भवन्ति |
तेषु यथास्वं प्रतिकुर्वीत ||५||
ಸಿರಾಸು ದೋಷಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ತತ್ರಾಜ್ಞೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ಞೇನ ತು ಕಾಲಿಕಾಲೋಹಿತಿಕಯೋವರ್ಣೇನೈವ ಪರಿಹಾರಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ಮರ್ಮರಿಕಾಯಾಸ್ತು ವರ್ಣಾನುಕ್ತೌ ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರವ್ಯಧನೇನೇತಿ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಮುಪದ್ರವಾನ್ ವಕ್ತುಮಾಹ- ತತ್ರ ಕಾಲಿಕಾಯಾಂ ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಿಕಾದಿವ್ಯಧೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷು ಜ್ವರಾದಿಷು ವ್ಯಾಧಿಷು; ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತೇತಿ ಯಸ್ಯ ಜ್ವರಾದಿವ್ಯಾಧೇರ್ಯಃ ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ತೇನ ತಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಕ್ಲಿಷ್ಟಜಿಹ್ಮಾಪ್ರಶಸ್ತಸೂಚೀವ್ಯಧಾದ್ಗಾಢತರವರ್ತಿತ್ವಾದ್ದೋಷಸಮುದಾಯಾದಪ್ರಶಸ್ತವ್ಯಧಾದ್ವಾ ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ವರ್ತಿಮುಪಹೃತ್ಯಾಶು ಮಧುಕೈರಣ್ಡಮೂಲಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯವತಿಲಕಲ್ಕೈರ್ಮಧುಘೃತಪ್ರಗಾಢೈರಾಲೇಪಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸುರೂಢ ಇತಿ; ಸುರೂಢಂ ಚೈನಂ ಪುನರ್ವಿಧ್ಯೇತ್; ವಿಧಾನಂ ತು ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ||೬||
View original
क्लिष्टजिह्माप्रशस्तसूचीव्यधाद्गाढतरवर्तित्वाद्दोषसमुदायादप्रशस्तव्यधाद्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र वर्तिमुपहृत्याशु मधुकैरण्डमूलमञ्जिष्ठायवतिलकल्कैर्मधुघृतप्रगाढैरालेपयेत्तावद्यावत् सुरूढ इति; सुरूढं चैनं पुनर्विध्येत्; विधानं तु पूर्वोक्तमेव ||६||
ಕಾಲಿಕಾದಿವ್ಯಧಾದನ್ಯಥಾಽಪಿ ವ್ಯಾಪದಂ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕ್ಲಿಷ್ಟಜಿಹ್ಮಾಪ್ರಶಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಅಮನೋಜ್ಞಾ, ಜಿಹ್ಮಾ ವಕ್ರತಮಾ, ಅಪ್ರಶಸ್ತಾ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಹೀನಾ| ದೋಷಸಮುದಾಯಾದಿತಿ ದೋಷಪ್ರಕೋಪಾತ್| ಅಪ್ರಶಸ್ತವ್ಯಧಾದ್ವೇತಿ ಅದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರೇ ವ್ಯಧಾದ್ ಗರ್ಹಿತಶಸ್ತ್ರಾದಿವ್ಯಧಾದ್ವಾ| ಸಂರಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಃ| ಕೇಚಿತ್ 'ಕ್ಲಿಷ್ಟಜಿಹ್ಮಾಪ್ರಶಸ್ತಸೂಚೀವ್ಯಧಾದ್ಗಾಢತರವರ್ತಿತ್ವಾತ್' ಇತಿ ನ ಪಠನ್ತಿ, ‘ದೋಷಸಮುದಾಯಾತ್' ಇತ್ಯಾದಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ‘ಸುರೂಢಂ ಚೈನಂ ಪುನರ್ವಿಧ್ಯೇತ್' ಇತಿ ಚ ನ ಪಠನ್ತಿ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಮಾಮತೈಲೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್, ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚ ವರ್ತಿಂ ಸ್ಥೂಲತರಾಂ ದದ್ಯಾತ್, ಪರಿಷೇಕಂ ಚ ತಮೇವ ||೭||
View original
तत्र सम्यग्विद्धमामतैलेन परिषेचयेत्, त्र्यहात्त्र्यहाच्च वर्तिं स्थूलतरां दद्यात्, परिषेकं च तमेव ||७||
ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಮತೈಲೇನೇತಿ ಅಪಕ್ವತೈಲೇನ, ತಿಲಕಲ್ಕನಿಷ್ಪೀಡನೇನ ಮುಷ್ಟಿತಃ ಪರಿಸ್ರುತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ; ತಮೇವೇತಿ ಆಮತೈಲಪರಿಷೇಕಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಅಥ ವ್ಯಪಗತದೋಷೋಪದ್ರವೇ ಕರ್ಣೇ ವರ್ಧನಾರ್ಥಂ ಲಘು ವರ್ಧನಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೮||
View original
अथ व्यपगतदोषोपद्रवे कर्णे वर्धनार्थं लघु वर्धनकं कुर्यात् ||८||
ಗತೋಪದ್ರವೇ ಕರ್ಣೇ ವರ್ಧನೋಪಾಯಮಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಲಘುವರ್ಧನಕಮಿತಿ ದೋಷವಿಶೇಷಾದಪಾಮಾರ್ಗನಿಮ್ಬಕಾರ್ಪಾಸಾದೀನಾಂ ಕಾಷ್ಠಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ, ಅಥವಾ ಸೀಸಕಾದಿಘಟಿತಂ ಧತ್ತೂರಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಏವಂ ವಿವರ್ಧಿತಃ ಕರ್ಣಶ್ಛಿದ್ಯತೇ ತು ದ್ವಿಧಾ ನೃಣಾಮ್ |
ದೋಷತೋ ವಾಽಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಂ ತಸ್ಯ ಮೇ ಶೃಣು ||೯||
View original
एवं विवर्धितः कर्णश्छिद्यते तु द्विधा नृणाम् |
दोषतो वाऽभिघाताद्वा सन्धानं तस्य मे शृणु ||९||
ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷತ ಇತಿ ದೋಷಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಧಿಷ್ವಪಿ ವರ್ತತೇ, ತೇನ ದೋಷೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಸ್ತಜ್ಜನಿತವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಭಿಘಾತಾದ್ವೇತಿ ಪತನಪೀಡನಾದಿಭಿಃ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಸಮಾಸೇನ ಪಞ್ಚದಶಕರ್ಣಬನ್ಧಾಕೃತಯಃ |
ತದ್ಯಥಾ- ನೇಮಿಸನ್ಧಾನಕ ಉತ್ಪಲಭೇದ್ಯಕೋ ವಲ್ಲೂರಕ ಆಸಙ್ಗಿಮೋ ಗಣ್ಡಕರ್ಣ ಆಹಾರ್ಯೋ ನಿರ್ವೇಧಿಮೋ ವ್ಯಾಯೋಜಿಮಃ ಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕೋಽರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಹೀನಕರ್ಣೋ ವಲ್ಲೀಕರ್ಣೋ ಯಷ್ಟಿಕರ್ಣಃ ಕಾಕೌಷ್ಠಕ ಇತಿ |
ತೇಷು, ಪೃಥುಲಾಯತಸಮೋಭಯಪಾಲಿರ್ನೇಮಿಸನ್ಧಾನಕಃ, ವೃತ್ತಾಯತಸಮೋಭಯಪಾಲಿರುತ್ಪಲಭೇದ್ಯಕಃ; ಹ್ರಸ್ವವೃತ್ತಸಮೋಭಯಪಾಲಿರ್ವಲ್ಲೂರಕಃ; ಅಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಾಸಙ್ಗಿಮಃ; ಬಾಹ್ಯದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರ್ಗಣ್ಡಕರ್ಣಃ; ಅಪಾಲಿರುಭಯತೋಽಪ್ಯಾಹಾರ್ಯಃ; ಪೀಠೋಪಮಪಾಲಿರುಭಯತಃ ಕ್ಷೀಣಪುತ್ರಿಕಾಶ್ರಿತೋ ನಿರ್ವೇಧಿಮಃ, ಸ್ಥೂಲಾಣುಸಮವಿಷಮಪಾಲಿರ್ವ್ಯಾಯೋಜಿಮಃ; ಅಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಿತರಾಲ್ಪಪಾಲಿಃ ಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಃ; ಬಾಹ್ಯದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಿತರಾಲ್ಪಪಾಲಿರರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಃ |
ತತ್ರ ದಶೈತೇ ಕರ್ಣಬನ್ಧವಿಕಲ್ಪಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ ; ತೇಷಾಂ ಸ್ವನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾದಯಃ ಪಞ್ಚಾಸಾಧ್ಯಾಃ |
ತತ್ರ ಶುಷ್ಕಶಷ್ಕುಲಿರುತ್ಸನ್ನಪಾಲಿರಿತರಾಲ್ಪಪಾಲಿಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ; ಅನಧಿಷ್ಠಾನಪಾಲಿಃ ಪರ್ಯನ್ತಯೋಃ ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸೋ ಹೀನಕರ್ಣಃ; ತನುವಿಷಮಾಲ್ಪಪಾಲಿರ್ವಲ್ಲೀಕರ್ಣಃ; ಗ್ರಥಿತಮಾಂಸಸ್ತಬ್ಧಸಿರಾತತಸೂಕ್ಷ್ಮಪಾಲಿರ್ಯಷ್ಟಿಕರ್ಣಃ; ನಿರ್ಮಾಂಸಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾಗ್ರಾಲ್ಪಶೋಣಿತಪಾಲಿಃ ಕಾಕೌಷ್ಠಕ ಇತಿ |
ಬದ್ಧೇಷ್ವಪಿ ತು ಶೋಫದಾಹರಾಗಪಾಕಪಿಡಕಾಸ್ರಾವಯುಕ್ತಾ ನ ಸಿದ್ಧಿಮುಪಯಾನ್ತಿ ||೧೦||
View original
तत्र समासेन पञ्चदशकर्णबन्धाकृतयः |
तद्यथा- नेमिसन्धानक उत्पलभेद्यको वल्लूरक आसङ्गिमो गण्डकर्ण आहार्यो निर्वेधिमो व्यायोजिमः कपाटसन्धिकोऽर्धकपाटसन्धिकः सङ्क्षिप्तो हीनकर्णो वल्लीकर्णो यष्टिकर्णः काकौष्ठक इति |
तेषु, पृथुलायतसमोभयपालिर्नेमिसन्धानकः, वृत्तायतसमोभयपालिरुत्पलभेद्यकः; ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरासङ्गिमः; बाह्यदीर्घैकपालिर्गण्डकर्णः; अपालिरुभयतोऽप्याहार्यः; पीठोपमपालिरुभयतः क्षीणपुत्रिकाश्रितो निर्वेधिमः, स्थूलाणुसमविषमपालिर्व्यायोजिमः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरितराल्पपालिः कपाटसन्धिकः; बाह्यदीर्घैकपालिरितराल्पपालिरर्धकपाटसन्धिकः |
तत्र दशैते कर्णबन्धविकल्पाः साध्याः ; तेषां स्वनामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः सङ्क्षिप्तादयः पञ्चासाध्याः |
तत्र शुष्कशष्कुलिरुत्सन्नपालिरितराल्पपालिः सङ्क्षिप्तः ; अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोः क्षीणमांसो हीनकर्णः; तनुविषमाल्पपालिर्वल्लीकर्णः; ग्रथितमांसस्तब्धसिराततसूक्ष्मपालिर्यष्टिकर्णः; निर्मांससङ्क्षिप्ताग्राल्पशोणितपालिः काकौष्ठक इति |
बद्धेष्वपि तु शोफदाहरागपाकपिडकास्रावयुक्ता न सिद्धिमुपयान्ति ||१०||
ಇದಾನೀಂ ಸನ್ಧೇಯಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನಾಯಾಸನ್ಧೇಯಸ್ಯ ಪರಿಹಾರಾಯ ಚಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ, ವಿಸ್ತರೇಣ ತು ಕರ್ಣಬನ್ಧಾ ಅಮಿತಾಃ, ಯದ್ಯಪಿ ಪಞ್ಚದಶಸು ಕರ್ಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ದಶೈವ ಬನ್ಧ್ಯಾಃ, ತಥಾಽಪಿ ಬನ್ಧ್ಯಬಾಹುಲ್ಯಾದಬನ್ಧ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಬನ್ಧಶಬ್ದೋ ವರ್ತತೇ; ಯಥಾ 'ಛತ್ರಿಣೋ ಯಾನ್ತಿ' ಇತ್ಯತ್ರ ಛತ್ರಿಬಾಹುಲ್ಯಾದಚ್ಛತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಛತ್ರಿವ್ಯಪದೇಶಃ| 'ತತ್ರ ಸಮಾಸೇನ ಪಞ್ಚದಶ ಕರ್ಣಾಕೃತಯ' ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ತಾನೇವ ಬನ್ಧಾನ್ನಾಮಭಿರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತದ್ಯಥಾ- ನೇಮಿಸನ್ಧಾನಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ತದ್ಯಥೇತಿ ನಿದರ್ಶನೇ| ತತ್ರಾಮೀ ಬನ್ಧವಿಕಲ್ಪಾಃ ನಿತ್ಯಕರ್ಮದರ್ಶನಾದಭ್ಯಾಸಾಚ್ಚ ಜಾಯನ್ತೇ| ಯದ್ಯಪ್ಯೇಷಾಂ ನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ಲಕ್ಷಣಸೂತ್ರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತೇಷು ಪೃಥುಲಾಯತೇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥುಲೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ, ಆಯತೇ ದೀರ್ಘೇ, ಸಮೇ ತುಲ್ಯೇ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತೇ ದ್ವೇ ಪಾಲ್ಯೌ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ; ಪಾಲಿಃ ಕರ್ಣಲತಿಕಾ| ನೇಮಿಃ ಚಕ್ರಧಾರಾ, ತದ್ವತ್ ಸನ್ಧಾನಂ ಯಸ್ಯ ಸ ನೇಮಿಸನ್ಧಾನಕಃ| ವಲ್ಲೂರಕ ಇತಿ ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಂ, ಶುಷ್ಕಮಾಂಸವದನೇಕಧಾ ವಿಪಾಟ್ಯ ಯಃ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಸ ವಲ್ಲೂರಕಃ| `ಸಮುನ್ನತಸಮೋಭಯಪಾಲಿಃ' ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ| ಏತತ್ ಕರ್ಣಬನ್ಧತ್ರಯಂ ಸಮೋಭಯಪಾಲಿವಿಷಯತಯಾ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕೇತ್ಯಾದಿ ಯಸ್ತ್ವಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿಃ ಕಥಞ್ಚಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯೇತರಪಾಲ್ಯಭಾವಾದ್ಬಾಹ್ಯಪಾಲಿಮೂಲೇ ವ್ಯಾಸಙ್ಗ ಆಸಙ್ಗಿಮಃ| ಗಣ್ಡಕರ್ಣ ಇತಿ ಸಾನುಬನ್ಧಕಪೋಲಮಾಂಸಮುತ್ಕೃತ್ಯ ಬಾಹ್ಯದೀರ್ಘಪಾಲ್ಯಗ್ರಭಾಗಃ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ಗಣ್ಡಕರ್ಣಃ| ಏತದ್ಬನ್ಧದ್ವಯಮೇಕಪಾಲಿಕಮ್| ಅಪಾಲಿರಿತಿ ಈಷತ್ಪಾಲಿಃ| ಉಭಯತೋ ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶಾತ್ ಸಾನುಬನ್ಧಮಾಂಸಮಾಹೃತ್ಯ ಪಾಲ್ಯಾಕಾರಂ ಕೃತ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಂ ಯಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಆಹಾರ್ಯಃ| ಪೀಠೋಪಮಪಾಲಿರಿತಿ ಯಸ್ಯ ತು ಪಾಲಿದ್ವಯಂ ಮೂಲತ ಏವ ಛಿನ್ನಂ ಭವತಿ ಸ ಪೀಠೋಪಮಪಾಲಿಃ, ನಿರ್ವೇಧಿಮ ಇತಿ ವೇಧೇನ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಪಾಲಿದ್ವಯಹೀನಂ ಕರ್ಣಂ ಪುತ್ರಿಕಾಯಾ ಉಪರಿ ವಿದ್ಧ್ವಾ ನಿಷ್ಪಾದನೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಇದಮಪಾಲಿಕಂ ಕರ್ಣಬನ್ಧದ್ವಯಮ್| ಸ್ಥೂಲಾಣುಸಮೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಥೂಲಾಣುತ್ವಾಭ್ಯಾಮೇಕಾ ಪಾಲಿಃ ಸಮಾ, ಅಪರಾ ವಿಷಮಾ, ತೇ ಉಲ್ಲಿಖ್ಯ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಯೋಜನಾದ್ವ್ಯಾಯೋಜಿಮ ಇತಿ| ಅಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಿತಿ ಅಭ್ಯನ್ತರದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಿತರಾಲ್ಪಪಾಲ್ಯಾ ಸಹ ಬಹಿಃ ಸನ್ಧಾನಾತ್ ಕಪಾಟವತ್ಸನ್ಧಾನಂ ಯತ್ರ ಸ ಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಃ| ಅರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕ ಇತಿ ಬಾಹ್ಯದೀರ್ಘೈಕಪಾಲಿರಿತರಾಲ್ಪಪಾಲ್ಯಾ ಸಹಾಭ್ಯನ್ತರಸನ್ಧಾನೇನಾರ್ಧಕಪಾಟವದ್ಯತ್ರ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಸೋಽರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಃ| ಇದಂ ಕರ್ಣಬನ್ಧತ್ರಯಂ ವಿಷಮೋಭಯಪಾಲಿಕಮ್| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ತತ್ರ ತೇಷು ಪಞ್ಚದಶಸು ಕರ್ಣಬನ್ಧವಿಕಲ್ಪೇಷು ಮಧ್ಯೇ| ತೇಷಾಮಾಕಾರಜ್ಞಾನಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ತೇಷಾಂ ನಾಮಭಿರೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಶೇಷಾಣಾಂ ಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮಾಹ- ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾದಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರ ಶುಷ್ಕೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಷ್ಕಶಷ್ಕುಲಿರಿತಿ ಶುಷ್ಕಬಾಹ್ಯಪಾಲ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಃ, ಇತರಾಲ್ಪಪಾಲಿರಿತಿ ಇತರಾ ಗಣ್ಡದೇಶಾನುಗತಾ ಅಲ್ಪಾ ಪಾಲಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಅನಧಿಷ್ಠಾನಪಾಲಿರಿತಿ ಅಲ್ಪತ್ವೇನ ಅವಿದ್ಯಮಾನೇ ಅಧಿಷ್ಠಾನಪಾಲೀ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ, ಪರ್ಯನ್ತಯೋಶ್ಚೇತಿ ಗಣ್ಡಬಾಹ್ಯಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ವಿಷಮಾ ತನುತ್ವಸ್ಥೂಲತ್ವಾಭ್ಯಾಮ್| ತ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಕರ್ಣಬನ್ಧಾಃ ಸಪಾಲಯೋಽಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾಃ, ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ ಸಾಧನಾಯಾಶಕ್ಯಾಃ; ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ| ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವೇ ಹೇತುಮಾಹ- ಬದ್ಧೇಷ್ವಪೀತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶೋಫಾದ್ಯುಪದ್ರವೋಪೇತಾನಾಂ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ದಶಾನಾಂ ಬನ್ಧಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯಾನಾಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಹುಃ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಯ ಪಾಲಿದ್ವಯಮಪಿ ಕರ್ಣಸ್ಯ ನ ಭವೇದಿಹ |
ಕರ್ಣಪೀಠಂ ಸಮೇ ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಧ್ವಾ ವಿವರ್ಧಯೇತ್ ||೧೧||
View original
भवन्ति चात्र- यस्य पालिद्वयमपि कर्णस्य न भवेदिह |
कर्णपीठं समे मध्ये तस्य विद्ध्वा विवर्धयेत् ||११||
ಗದ್ಯೋಕ್ತಾನಾಂ ಕರ್ಣಬನ್ಧಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ನಿರ್ವೇಧಿಮಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಇಹೇತಿ ಕರ್ಣಬನ್ಧಮಧ್ಯೇ| ಕರ್ಣಪೀಠಂ ಪುತ್ರಿಕೋಪರಿಪ್ರದೇಶಮ್||೧೧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಿಹ ದೀರ್ಘಾಯಾಂ ಸನ್ಧಿರಾಭ್ಯನ್ತರೋ ಭವೇತ್ |
ಆಭ್ಯನ್ತರಾಯಾಂ ದೀರ್ಘಾಯಾಂ ಬಾಹ್ಯಸನ್ಘಿರುದಾಹೃತಃ ||೧೨||
View original
बाह्यायामिह दीर्घायां सन्धिराभ्यन्तरो भवेत् |
आभ्यन्तरायां दीर्घायां बाह्यसन्घिरुदाहृतः ||१२||
ವ್ಯಾಯೋಜಿಮಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಾರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಾನಾಂ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಮಾಹ- ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯದಾ ಬಾಹ್ಯಾ ಪಾಲಿರ್ದೀರ್ಘಾ ಭವೇತ್ತದಾ ಆಭ್ಯನ್ತರಃ ಸನ್ಧಿಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಆಭ್ಯನ್ತರಾ ಚ ಪಾಲಿರ್ಯದಾ ದೀರ್ಘಾ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಬಾಹ್ಯಸನ್ಧಿರ್ವಿಧೇಯ ಇತಿ; ಬಾಹ್ಯಾಯಾಂ ಗಣ್ಡಾದ್ದೂರವರ್ತಿನ್ಯಾಂ ಪಾಲ್ಯಾಂ ದೀರ್ಘಾಯಾಮ್, ಆಭ್ಯನ್ತರೋ ಗಣ್ಡಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೋ ಗಣ್ಡಸಂಶ್ರಯೀ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| "ಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಾರ್ಧಕಪಾಟಸನ್ಧಿಕಯೋರೇವೇದಂ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಂ, ನ ತು ವ್ಯಾಯೋಜಿಮಸ್ಯ" ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೧೨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಏಕೈವ ತು ಭವೇತ್ ಪಾಲಿಃ ಸ್ಥೂಲಾ ಪೃಥ್ವೀ ಸ್ಥಿರಾ ಚ ಯಾ |
ತಾಂ ದ್ವಿಧಾ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ತು ಛಿತ್ತ್ವಾ ಚೋಪರಿ ಸನ್ಧಯೇತ್ ||೧೩||
View original
एकैव तु भवेत् पालिः स्थूला पृथ्वी स्थिरा च या |
तां द्विधा पाटयित्वा तु छित्त्वा चोपरि सन्धयेत् ||१३||
ಇದಾನೀಮಾಸಙ್ಗಿಮಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಮಾಹ- ಏಕೈವೇತ್ಯಾದಿ| "ವಲ್ಲೂರಕಸ್ಯೇದಂ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಂ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ" ಇತ್ಯನ್ಯೇ ವದನ್ತಿ||೧೩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಗಣ್ಡಾದುತ್ಪಾಟ್ಯ ಮಾಂಸೇನ ಸಾನುಬನ್ಧೇನ ಜೀವತಾ |
ಕರ್ಣಪಾಲೀಮಪಾಲೇಸ್ತು ಕುರ್ಯಾನ್ನಿರ್ಲಿಖ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ||೧೪||
View original
गण्डादुत्पाट्य मांसेन सानुबन्धेन जीवता |
कर्णपालीमपालेस्तु कुर्यान्निर्लिख्य शास्त्रवित् ||१४||
ಆಹಾರ್ಯಸ್ಯ ಸನ್ಧಿಸೂತ್ರಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಗಣ್ಡಾದುತ್ಪಾಠ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾನುಬನ್ಧೇನೇತಿ ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶಲಗ್ನೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಜೀವತೇತಿ ಶೋಣಿತಸಹಿತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು "ಗಣ್ಡಕರ್ಣಸ್ಯಾಪ್ಯೇತತ್ ಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಮ್" ಇತಿ ವದನ್ತಿ||೧೪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ಅತೋಽನ್ಯತಮಂ ಬನ್ಧಂ ಚಿಕೀರ್ಷುರಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೋಪಸಮ್ಭೃತಸಮ್ಭಾರಂ ವಿಶೇಷತಶ್ಚಾತ್ರೋಪಹರೇತ್ ಸುರಾಮಣ್ಡಂ ಕ್ಷೀರಮುದಕಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಪಾಲಚೂರ್ಣಂ ಚೇತಿ |
ತತೋಽಙ್ಗನಾಂ ಪುರುಷಂ ವಾ ಗ್ರಥಿತಕೇಶಾನ್ತಂ ಲಘು ಭುಕ್ತವನ್ತಮಾಪ್ತೈಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ, ಬನ್ಧಮುಪಧಾರ್ಯ, ಛೇದ್ಯಭೇದ್ಯಲೇಖ್ಯವ್ಯಧನೈರುಪಪನ್ನೈರುಪಪಾದ್ಯ, ಕರ್ಣಶೋಣಿತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ದುಷ್ಟಮದುಷ್ಟಂ ವೇತಿ; ತತ್ರ ವಾತದುಷ್ಟೇ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೋಷ್ಣೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತದುಷ್ಟೇ ಶೀತೋದಕಪಯೋಭ್ಯಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟೇ ಸುರಾಮಣ್ಡೋಷ್ಣೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಕರ್ಣೌ, ಪುನರವಲಿಖ್ಯಾನುನ್ನತಮಹೀನಮವಿಷಮಂ ಚ ಕರ್ಣಸನ್ಧಿಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ, ಸ್ಥಿತರಕ್ತಂ ಸನ್ದಧ್ಯಾತ್ |
ತತೋ ಮಧುಘೃತೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ಪಿಚುಪ್ರೋತಯೋರನ್ಯತರೇಣಾವಗುಣ್ಠ್ಯ ಸೂತ್ರೇಣಾನವಗಾಢಮನತಿಶಿಥಿಲಂ ಚ ಬದ್ಧ್ವಾ ಕಪಾಲಚೂರ್ಣೇನಾವಕೀರ್ಯಾಚಾರಿಕಮುಪದಿಶೇತ್, ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಕ್ತೇನ ಚ ವಿಧಾನೇನೋಪಚರೇತ್ ||೧೫||
View original
अतोऽन्यतमं बन्धं चिकीर्षुरग्रोपहरणीयोक्तोपसम्भृतसम्भारं विशेषतश्चात्रोपहरेत् सुरामण्डं क्षीरमुदकं धान्याम्लं कपालचूर्णं चेति |
ततोऽङ्गनां पुरुषं वा ग्रथितकेशान्तं लघु भुक्तवन्तमाप्तैः सुपरिगृहीतं च कृत्वा, बन्धमुपधार्य, छेद्यभेद्यलेख्यव्यधनैरुपपन्नैरुपपाद्य, कर्णशोणितमवेक्ष्य दुष्टमदुष्टं वेति; तत्र वातदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे शीतोदकपयोभ्यां श्लेष्मदुष्टे सुरामण्डोष्णोदकाभ्यां प्रक्षाल्य कर्णौ, पुनरवलिख्यानुन्नतमहीनमविषमं च कर्णसन्धिं सन्निवेश्य, स्थितरक्तं सन्दध्यात् |
ततो मधुघृतेनाभ्यज्य पिचुप्रोतयोरन्यतरेणावगुण्ठ्य सूत्रेणानवगाढमनतिशिथिलं च बद्ध्वा कपालचूर्णेनावकीर्याचारिकमुपदिशेत्, द्विव्रणीयोक्तेन च विधानेनोपचरेत् ||१५||
ಅತಃ ಪರಂ ಬನ್ಧವಿಧಿಃ| ಅಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೋಪಸಮ್ಭೃತಸಮ್ಭಾರಮಿತಿ ಅಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೋ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾದಿರುಪ ಸಮೀಪೇ ಸಮ್ಭೃತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತ್ವಾ ಧೃತಃ ಸಮ್ಭಾರಃ ಸಮೂಹೋ ಯತ್ರ| ಸುರಾಮಣ್ಡಂ ಮದ್ಯಸ್ಯೋಪರ್ಯಚ್ಛಭಾಗಂ, ಕಪಾಲಚೂರ್ಣಂ ನವಮೃನ್ಮಯಭಾಣ್ಡಖಣ್ಡಚೂರ್ಣಮ್| ತತೋಽಙ್ಗನಾಂ ಪುರುಷಂ ವೇತಿ ಅಙ್ಗನಾಯಾ ಭೂಷಣಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ದೇಶಃ| ಗ್ರಥಿತಕೇಶಾನ್ತಮಿತಿ ಗ್ರಥಿತಕೇಶಾವಯವಮ್, ಅನ್ಯಥಾ ಕೇಶವ್ಯಾಕುಲತಯಾ ಕರ್ಮಾಭಿಘಾತಃ ಸ್ಯಾದ್ಬನ್ಧವಿಶ್ಲೇಷೋ ವಾ| ಲಘುಭುಕ್ತವನ್ತಮಿತಿ ಭುಕ್ತವಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಪೀಡಾಂ ಸಹತೇ, ಆಹಾರಲಘುತ್ವಾದ್ವೇದನಯಾ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತವತೋಽಪಿ ನಾಜೀರ್ಣಬಾಧಾ ಸ್ಯಾತ್| ಆಪ್ತೈಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಂ ಚ ಕೃತ್ವೇತಿ ಆಪ್ತೈರ್ಹಿತೈಃ| ಬನ್ಧಮುಪಧಾರ್ಯೇತಿ ಅಯಂ ಬನ್ಧೋಽತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ| ಛೇದ್ಯಾದ್ಯೈರುಪಪನ್ನೈರಿತಿ ಯುಕ್ತೈಃ| ಉಪಪಾದ್ಯೇತಿ ಸಂಯೋಜ್ಯ, ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಆರೋಪ್ಯ, ಸನ್ದಧ್ಯಾತ್ ಸನ್ಧಾನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಿಚುಪ್ರೋತಯೋರಿತಿ ತೂಲಕರ್ಪಟಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಗುಣ್ಠ್ಯೇತಿ ಆವೇಷ್ಠ್ಯ| ಆಚಾರಿಕಮಿತಿ ಆಹಾರವಿಹಾರಾಖ್ಯಮ್| ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನೇತಿ ಆಲೇಪನಾದಿನಾ||೧೫||
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವಿಘಟ್ಟನಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವ್ಯಾಯಾಮಮತಿಭೋಜನಮ್ |
ವ್ಯವಾಯಮಗ್ನಿಸನ್ತಾಪಂ ವಾಕ್ಶ್ರಮಂ ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೬||
View original
भवति चात्र- विघट्टनं दिवास्वप्नं व्यायाममतिभोजनम् |
व्यवायमग्निसन्तापं वाक्श्रमं च विवर्जयेत् ||१६||
ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣ್ಯುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ವಿಘಟ್ಟನಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಘಟ್ಟನಂ ಚಾಲನಮ್||೧೬||
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ನ ಚಾಶುದ್ಧರಕ್ತಮತಿಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಂ ಕ್ಷೀಣರಕ್ತಂ ವಾ ಸನ್ದಧ್ಯಾತ್ |
ಸ ಹಿ ವಾತದುಷ್ಟೇ ರಕ್ತೇ ರೂಢೋಽಪಿ ಪರಿಪುಟನವಾನ್, ಪಿತ್ತದುಷ್ಟೇ ದಾಹಪಾಕರಾಗವೇದನಾವಾನ್, ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟೇ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್, ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತೇ ಶ್ಯಾವಶೋಫವಾನ್, ಕ್ಷೀಣೋಽಲ್ಪಮಾಂಸೋ ನ ವೃದ್ಧಿಮುಪೈತಿ ||೧೭||
View original
न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा सन्दध्यात् |
स हि वातदुष्टे रक्ते रूढोऽपि परिपुटनवान्, पित्तदुष्टे दाहपाकरागवेदनावान्, श्लेष्मदुष्टे स्तब्धः कण्डूमान्, अतिप्रवृत्तरक्ते श्यावशोफवान्, क्षीणोऽल्पमांसो न वृद्धिमुपैति ||१७||
ಪರಿಹಾರ್ಯಸಾಮಾನ್ಯಾದನ್ಯದಪಿ ವಿರುದ್ಧಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ನ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅಶುದ್ಧರಕ್ತಮಿತಿ ದುಷ್ಟರಕ್ತಮ್| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಮಿತಿ ಶುದ್ಧರಕ್ತಮಪಿ ಯದಾಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ನ ಸನ್ಧೇಯಮ್| ಅಶುದ್ಧರಕ್ತಸನ್ಧಾನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಸ ಹಿ ವಾತದುಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಪುಟನಂ ತ್ವಚ ಉಚ್ಚಟನಂ, ಮಿಶ್ರಕಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಃ ಸಶೋಫಃ ಕರ್ಣಲತಿಕಾರೋಗೋ ವಾ| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತೇ ಇತಿ; ಅತಿಸ್ರವದ್ರಕ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ಯಾವಶೋಫೋಽತ್ರ ವಾತಕೃತಃ| ಕ್ಷೀಣಕರ್ಣಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಕ್ಷೀಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀಣೋಽತ್ರ ಶುದ್ಧರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ; ನ ತು ದೋಷೋಪದ್ರವೈಃ, ಸದೋಷೋಪದ್ರವವರ್ಧನೇ ಛಿದ್ಯತ ಏವ||೧೭||
Adhikarana 17 (18-19) · Śloka 19
(ಆಮತೈಲೇನ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್, ತ್ರಿರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಪಿಚುಂ ಪರಿವರ್ತಯೇತ್) |
ಸ ಯದಾ ಸುರೂಢೋ ನಿರುಪದ್ರವಃ ಸವರ್ಣೋ ಭವತಿ ತದೈನಂ ಶನೈಃ ಶನೈರಭಿವರ್ಧಯೇತ್ |
ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ಸಂರಮ್ಭದಾಹಪಾಕರಾಗವೇದನಾವಾನ್, ಪುನಶ್ಛಿದ್ಯತೇ ವಾ ||೧೮||
ಅಥಾಸ್ಯಾಪ್ರದುಷ್ಟಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಾರ್ಥಮಭ್ಯಙ್ಗಃ |
ತದ್ಯಥಾ- ಗೋಧಾಪ್ರತುದವಿಷ್ಕಿರಾನೂಪೌದಕವಸಾಮಜ್ಜಾನೌ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಗೌರಸರ್ಷಪಜಂ ಚ ಯಥಾಲಾಭಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾರ್ಕಾಲರ್ಕಬಲಾತಿಬಲಾನನ್ತಾಪಾಮಾರ್ಗಾಶ್ವಗನ್ಧಾವಿದಾರಿಗನ್ಧಾಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಜಲಶೂಕಮಧುರವರ್ಗಪಯಸ್ಯಾಪ್ರತಿವಾಪಂ ತೈಲಂ ವಾ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೯||
View original
(आमतैलेन त्रिरात्रं परिषेचयेत्, त्रिरात्राच्च पिचुं परिवर्तयेत्) |
स यदा सुरूढो निरुपद्रवः सवर्णो भवति तदैनं शनैः शनैरभिवर्धयेत् |
अतोऽन्यथा संरम्भदाहपाकरागवेदनावान्, पुनश्छिद्यते वा ||१८||
अथास्याप्रदुष्टस्याभिवर्धनार्थमभ्यङ्गः |
तद्यथा- गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकवसामज्जानौ पयः सर्पिस्तैलं गौरसर्षपजं च यथालाभं सम्भृत्यार्कालर्कबलातिबलानन्तापामार्गाश्वगन्धाविदारिगन्धाक्षीरशुक्लाजलशूकमधुरवर्गपयस्याप्रतिवापं तैलं वा पाचयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात् ||१९||
ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಕ್ತಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಿಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಿಶೇಷವಿಧಿಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಆಮತೈಲೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತುದಾಃ ಲಟ್ವಾದಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾತ್, ವಿಷ್ಕಿರಾ ಲಾವಾದಯಃ, ಆನೂಪಾ ವರಾಹಮಹಿಷಾದಯಃ, ಔದಕಾ ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಾದಯಃ, ಏಷಾಂ ವಸಾಮಜ್ಜಾನೌ, ವಸಾ ಮಾಂಸಸ್ನೇಹಃ| ಗೌರಸರ್ಷಪಜಸ್ಥಾನೇ ‘ರಾಜಸರ್ಷಪಜಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ರಾಜಸರ್ಷಪಾಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಾಃ| ವಸಾಮಜ್ಜಾಸರ್ಪಿರ್ಗೌರಸರ್ಷಪತೈಲಮೇತತ್ಸ್ನೇಹಚತುಷ್ಟಯಮರ್ಕಾದಿಕಲ್ಕಮಾವಾಪ್ಯ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ದುಗ್ಧೇನೈವ ಪಚನೀಯಮಿತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ಸರ್ಪಿರ್ನ ಪಠನ್ತಿ| ಅಪರೇ ವಸಾದಿಸ್ನೇಹಚತುಷ್ಟಯಂ ಪರಂ ಪಠನ್ತಿ ನತು ಪಯಃ, ದ್ರವಾನುಕ್ತೌ ಚ ಜಲಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ವದನ್ತಿ ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ; ‘ಯದಾಽನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಕೇವಲಂ ದುಗ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ದುಗ್ಧಂ, ಯದಾ ಪುನರನ್ಯೋಽಪಿ ದ್ರವೋ ಭವೇತ್ತದಾ ಸ್ನೇಹಸಮಮೇವ ದುಗ್ಧಂ ಕಾರ್ಯಮ್’ ಇತ್ಯಾಚಾರ್ಯಾ ಭಾಷನ್ತೇ| ಯಥಾಲಾಭಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯೇತಿ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಲಾಭಸ್ತಂ ತಮೇಕತ್ರ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ದ್ವಿತ್ರಾಣಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಮುಕ್ತಮ್ | ಅಲರ್ಕೋ ಮನ್ದಾರಃ, ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ, ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾ ಶಾಲಪರ್ಣೀ, ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ; ಜಲಶೂಕೋ ಜಲನೀಲಿಕಾ, ಜಲಾನ್ತರ್ವರ್ತೀ ರೋಮಯುಕ್ತಃ ಸವಿಷಪ್ರಾಣೀ ವಾ, ಜಲಶೂಕೋ ಜಲಸಂಸ್ಥಸ್ತೃಣಸಕ್ತೋ ಜನ್ತುವಿರಚಿತಃ ಶೂಕಸಙ್ಘಾತವಾನ್ ನಿವಾಸೋಽನ್ದುಕ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, `ಜಲಚಾರೀ ಕೃಷ್ಣಕೀಟ’ ಇತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಟೀಪ್ಪಣಕೇನೋಕ್ತಂ; ಮಧುರವರ್ಗಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ, ಪಯಸ್ಯಾ ವಿದಾರೀಭೇದಃ, ಕೇಚಿದರ್ಕಪುಷ್ಪೀತ್ಯಾಹುಃ; ಅನ್ಯೇ ಮಧುರವರ್ಗಂ ಪಯಸ್ಯಾಂ ಚ ನ ಪಠನ್ತಿ| ತೈಲಂ ವೇತಿ ತಿಲತೈಲಂ ವಾ ಪಚೇತ್, ಏಕೈಕಂ ವಾ| ಸ್ವನುಗುಪ್ತಮಿತಿ ನಿರುಪದ್ರವಸ್ಥಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮-೧೯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ಸ್ವೇದಿತೋನ್ಮರ್ದಿತಂ ಕರ್ಣಂ ಸ್ನೇಹೇನೈತೇನ ಯೋಜಯೇತ್ |
ಅಥಾನುಪದ್ರವಃ ಸಮ್ಯಗ್ಬಲವಾಂಶ್ಚ ವಿವರ್ಧತೇ ||೨೦||
View original
स्वेदितोन्मर्दितं कर्णं स्नेहेनैतेन योजयेत् |
अथानुपद्रवः सम्यग्बलवांश्च विवर्धते ||२०||
ಅಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯಾವಚಾರಣಮಾಹ- ಸ್ವೇದಿತೋನ್ಮರ್ದಿತಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ಯವಾಶ್ವಗನ್ಧಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಸ್ತಿಲೈಶ್ಚೋದ್ವರ್ತನಂ ಹಿತಮ್ |೨೧|
View original
यवाश्वगन्धायष्ट्याह्वैस्तिलैश्चोद्वर्तनं हितम् |२१|
ಅಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯೋದ್ವರ್ತನಮಾಹ- ಯವೇತ್ಯಾದಿ|೨೧|-
Adhikarana 20 (21) · Śloka 22
ಶತಾವರ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ಪಯಸ್ಯೈರಣ್ಡಜೀವನೈಃ ||೨೧||
ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಸಕ್ಷೀರಮಭ್ಯಙ್ಗಾತ್ ಪಾಲಿವರ್ಧನಮ್ |೨೨|
View original
शतावर्यश्वगन्धाभ्यां पयस्यैरण्डजीवनैः ||२१||
तैलं विपक्वं सक्षीरमभ्यङ्गात् पालिवर्धनम् |२२|
ಕರ್ಣಪಾಲಿವಿವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಪರಂ ತೈಲಮಾಹ- ಶತಾವರ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶತಾವರ್ಯಾದಿಕಲ್ಕೇನ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಕೇವಲಕ್ಷೀರೇಣ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ತೈಲಮತ್ರ ಪಚನೀಯಮ್| ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ| ಜೀವನೈಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ||೨೧||
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
ಯೇ ತು ಕರ್ಣಾ ನ ವರ್ಧನ್ತೇ ಸ್ವೇದಸ್ನೇಹೋಪಪಾದಿತಾಃ ||೨೨||
ತೇಷಾಮಪಾಙ್ಗದೇಶೇ ತು ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಚ್ಛಾನಮೇವ ತು |
ಬಾಹ್ಯಚ್ಛೇದಂ ನ ಕುರ್ವೀತ ವ್ಯಾಪದಃ ಸ್ಯುಸ್ತತೋಧ್ರುವಾಃ ||೨೩||
View original
ये तु कर्णा न वर्धन्ते स्वेदस्नेहोपपादिताः ||२२||
तेषामपाङ्गदेशे तु कुर्यात् प्रच्छानमेव तु |
बाह्यच्छेदं न कुर्वीत व्यापदः स्युस्ततोध्रुवाः ||२३||
ಏವಮಪ್ಯವರ್ಧಮಾನಾನಾಂ ಕರ್ಣಾನಾಂ ವರ್ಧನೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯೇ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪಪಾದಿತಾಃ ಸಂಯೋಜಿತಾಃ| ಅಪಾಙ್ಗದೇಶೇ ತ್ವಿತಿ ಕರ್ಣಪುತ್ರಿಕಾಯಾ ಅಧಃ| ತುಶಬ್ದ ಏವಾರ್ಥಃ| ಪ್ರಚ್ಛಾನಮೇವ ತ್ವಿತಿ ಏವಶಬ್ದ ಈಷದರ್ಥೇ, ಈಷಚ್ಛೇದನಂ; ತುಶಬ್ದೋಽಯಮಪ್ಯರ್ಥಃ, ತೇನ ಕರ್ಣಪುತ್ರಿಕಾಯಾ ಅಧ ಏವ ಛೇದನಂ, ತದಪೀಷದೇವ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ತೇಷಾಮಪಾಙ್ಗಚ್ಛೇದ್ಯಂ ಹಿ ಕಾರ್ಯಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಭವೇತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಅಪಾಙ್ಗಪುತ್ರಿಕಾಯಾ ಅಧಃ ಕರ್ಣಾನುಕೂಲಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಛೇದ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಛಯೇದ್ವಾ| ಬಾಹ್ಯಚ್ಛೇದಂ ಕರ್ಣಬಾಹ್ಯಲತಿಕಾಚ್ಛೇದಮ್| ವ್ಯಾಪದಃ ಕರ್ಣಲತಿಕಾತ್ರುಟನಾದಯಃ; ‘ವ್ಯಾಧಯಃ ಸ್ಯುಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೨೨-೨೩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಬದ್ಧಮಾತ್ರಂ ತು ಯಃ ಕರ್ಣಂ ಸಹಸೈವಾಭಿವರ್ಧಯೇತ್ |
ಆಮಕೋಶೀ ಸಮಾಧ್ಮಾತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ||೨೪||
View original
बद्धमात्रं तु यः कर्णं सहसैवाभिवर्धयेत् |
आमकोशी समाध्मातः क्षिप्रमेव विमुच्यते ||२४||
ಅರೂಢಕರ್ಣಸ್ಯ ವರ್ಧನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಬದ್ಧಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಮಕೋಶೀತಿ ಅಸಮ್ಯಗ್ರೂಢಮಧ್ಯಃ| ಕೇಚಿದಮುಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೨೪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ಜಾತರೋಮಾ ಸುವರ್ತ್ಮಾ ಚ ಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧಿಃ ಸಮಃ ಸ್ಥಿರಃ |
ಸುರೂಢೋಽವೇದನೋ ಯಶ್ಚ ತಂ ಕರ್ಣಂ ವರ್ಧಯೇಚ್ಛನೈಃ ||೨೫||
View original
जातरोमा सुवर्त्मा च श्लिष्टसन्धिः समः स्थिरः |
सुरूढोऽवेदनो यश्च तं कर्णं वर्धयेच्छनैः ||२५||
ಕೀದೃಶಃ ಪುನರ್ವರ್ಧನೀಯಸ್ತಮಾಹ- ಜಾತರೋಮೇತ್ಯಾದಿ| ಸುವರ್ತ್ಮೇತಿ ಶೋಭನಚ್ಛಿದ್ರಃ, ಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧಿಃ; ಸಂಲಗ್ನಸನ್ಧಿಃ; ಸಮೋ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವರಹಿತಃ, ಸ್ಥಿರೋ ದೃಢಃ||೨೫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ಅಮಿತಾಃ ಕರ್ಣಬನ್ಧಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಶಲೈರಿಹ |
ಯೋ ಯಥಾ ಸುವಿಶಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ತಥಾ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ |
(ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಮಯಾನ್ನೄಣಾಂ ಪುನರ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸುಶ್ರುತ! |
ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಂ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಸ್ತ್ರಯಃ(೧) ||೨೬||
ದ್ವಿಧಾ ವಾಽಪ್ಯಥ ಸಂಸೃಷ್ಟಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ರುಜಃ |
ವಿಸ್ಫೋಟಃ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಶೋಫಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ದೋಷೇ ತು ವಾತಿಕೇ(೨) ||೨೬||
ದಾಹವಿಸ್ಫೋಟಜನನಂ ಶೋಫಃ ಪಾಕಶ್ಚ ಪೈತ್ತಿಕೇ |
ಕಣ್ಡೂಃ ಸಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಕಫಾತ್ಮಕೇ(೩) ||೨೬||
ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ಸಂಶೋಧ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ತೇಷಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ |
ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಪರೀಷೇಕೈಃ ಪ್ರಲೇಪಾಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣೈಃ(೪) ||೨೬||
ಮೃದ್ವೀಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಬೃಂಹಣೀಯೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಭೋಜನೈಸ್ತಥಾ |
ಯ ಏವಂ ವೇತ್ತಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ(೫) ||೨೬||
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನಾಮಲಿಙ್ಗೈರ್ವಕ್ಷ್ಯೇ ಪಾಲ್ಯಾಮುಪದ್ರವಾನ್ |
ಉತ್ಪಾಟಕಶ್ಚೋತ್ಪುಟಕಃ ಶ್ಯಾವಃ ಕಣ್ಡೂಯುತೋ ಭೃಶಮ್(೬) ||೨೬||
ಅವಮನ್ಥಃ ಸಕಣ್ಡೂಕೋ ಗ್ರನ್ಥಿಕೋ ಜಮ್ಬುಲಸ್ತಥಾ |
ಸ್ರಾವೀ ಚ ದಾಹವಾಂಶ್ಚೈವ ಶೃಣ್ವೇಷಾಂ ಕ್ರಮಶಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್(೭) ||೨೬||
ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ ಸರ್ಜರಸಃ ಪಾಟಲಾಲಕುಚತ್ವಚೌ |
ಉತ್ಪಾಟಕೇ ಪ್ರಲೇಪಃ ಸ್ಯಾತ್ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಪಾಚಯೇತ್(೮) ||೨೬||
ಶಮ್ಪಾಕಶಿಗ್ರುಪೂತೀಕಾನ್ ಗೋಧಾಮೇದೋಽಥ ತದ್ವಸಾಮ್ |
ವಾರಾಹಂ ಗವ್ಯಮೈಣೇಯಂ ಪಿತ್ತಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಸಂಸೃಜೇತ್(೯) ||೨೬||
ಲೇಪಮುತ್ಪುಟಕೇ ದದ್ಯಾತ್ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್ |
ಗೌರೀಂ ಸುಗನ್ಧಾಂ ಸಶ್ಯಾಮಾಮನನ್ತಾಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮ್(೧೦) ||೨೬||
ಶ್ಯಾವೇ ಪ್ರಲೇಪನಂ ದದ್ಯಾತ್ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್ |
ಪಾಠಾಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಥಾ ಸ್ಯಾದುಷ್ಣಕಾಞ್ಜಿಕಮ್(೧೧) ||೨೬||
ದದ್ಯಾಲ್ಲೇಪಂ ಸಕಣ್ಡೂಕೇ ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್ |
ವ್ರಣೀಭೂತಸ್ಯ ದೇಯಂ ಸ್ಯಾದಿದಂ ತೈಲಂ ವಿಜಾನತಾ(೧೨) ||೨೬||
ಮಧುಕಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಜೀವಕಾದ್ಯೈರ್ವಿಪಾಚಿತಮ್ |
ಗೋಧಾವರಾಹಸರ್ಪಾಣಾಂ ವಸಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕೃತಬೃಂಹಣೇ(೧೩) ||೨೬||
ಪ್ರಲೇಪನಮಿದಂ ದದ್ಯಾದವಸಿಚ್ಯಾವಮನ್ಥಕೇ |
ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಸಮಙ್ಗಾಂ ಧವಮೇವ ಚ(೧೪) ||೨೬||
ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಶೃಣು ಕಣ್ಡೂಮತಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್ |
ಸಹದೇವಾ ವಿಶ್ವದೇವಾ ಅಜಾಕ್ಷೀರಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್ |
ಏತೈರಾಲೇಪನಂ ದದ್ಯಾತ್ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್(೧೫) ||೨೬||
ಗ್ರನ್ಥಿಕೇ ಗುಟಿಕಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ರಾವಯೇದವಪಾಟ್ಯ ತು |
ತತಃ ಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣಂ ತು ಘೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೇಪಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್(೧೬) ||೨೬||
ಲಿಖಿತ್ವಾ ತತ್ಸ್ರುತಂ ಘೃಷ್ಟ್ವಾ ಚೂರ್ಣೈರ್ಲೋಧ್ರಸ್ಯ ಜಮ್ಬುಲೇ |
ಕ್ಷೀರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯೈನಂ ಶುದ್ಧಂ ಸಂರೋಪಯೇತ್ತತಃ(೧೭) ||೨೬||
ಮಧುಪರ್ಣೀ ಮಧೂಕಂ ಚ ಮಧುಕಂ ಮಧುನಾ ಸಹ |
ಲೇಪಃ ಸ್ರಾವಿಣಿ ದಾತವ್ಯಸ್ತೈಲಮೇಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್(೧೮) ||೨೬||
ಪಞ್ಚವಲ್ಕೈಃ ಸಮಧುಕೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಸ್ತೈಶ್ಚ ಘೃತಾನ್ವಿತೈಃ |
ಜೀವಕಾದ್ಯೈಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೈರ್ದಹ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್)(೧೯) ||೨೬||
View original
अमिताः कर्णबन्धास्तु विज्ञेयाः कुशलैरिह |
यो यथा सुविशिष्टः स्यात्तं तथा विनियोजयेत् |
(कर्णपाल्यामयान्नॄणां पुनर्वक्ष्यामि सुश्रुत! |
कर्णपाल्यां प्रकुपिता वातपित्तकफास्त्रयः(१) ||२६||
द्विधा वाऽप्यथ संसृष्टाः कुर्वन्ति विविधा रुजः |
विस्फोटः स्तब्धता शोफः पाल्यां दोषे तु वातिके(२) ||२६||
दाहविस्फोटजननं शोफः पाकश्च पैत्तिके |
कण्डूः सश्वयथुः स्तम्भो गुरुत्वं च कफात्मके(३) ||२६||
यथादोषं च संशोध्य कुर्यात्तेषां चिकित्सितम् |
स्वेदाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रलेपासृग्विमोक्षणैः(४) ||२६||
मृद्वीं क्रियां बृंहणीयैर्यथास्वं भोजनैस्तथा |
य एवं वेत्ति दोषाणां चिकित्सां कर्तुमर्हति(५) ||२६||
अत ऊर्ध्वं नामलिङ्गैर्वक्ष्ये पाल्यामुपद्रवान् |
उत्पाटकश्चोत्पुटकः श्यावः कण्डूयुतो भृशम्(६) ||२६||
अवमन्थः सकण्डूको ग्रन्थिको जम्बुलस्तथा |
स्रावी च दाहवांश्चैव शृण्वेषां क्रमशः क्रियाम्(७) ||२६||
अपामार्गः सर्जरसः पाटलालकुचत्वचौ |
उत्पाटके प्रलेपः स्यात्तैलमेभिश्च पाचयेत्(८) ||२६||
शम्पाकशिग्रुपूतीकान् गोधामेदोऽथ तद्वसाम् |
वाराहं गव्यमैणेयं पित्तं सर्पिश्च संसृजेत्(९) ||२६||
लेपमुत्पुटके दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् |
गौरीं सुगन्धां सश्यामामनन्तां तण्डुलीयकम्(१०) ||२६||
श्यावे प्रलेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् |
पाठां रसाञ्जनं क्षौद्रं तथा स्यादुष्णकाञ्जिकम्(११) ||२६||
दद्याल्लेपं सकण्डूके तैलमेभिश्च साधितम् |
व्रणीभूतस्य देयं स्यादिदं तैलं विजानता(१२) ||२६||
मधुकक्षीरकाकोलीजीवकाद्यैर्विपाचितम् |
गोधावराहसर्पाणां वसाः स्युः कृतबृंहणे(१३) ||२६||
प्रलेपनमिदं दद्यादवसिच्यावमन्थके |
प्रपौण्डरीकं मधुकं समङ्गां धवमेव च(१४) ||२६||
तैलमेभिश्च सम्पक्वं शृणु कण्डूमतः क्रियाम् |
सहदेवा विश्वदेवा अजाक्षीरं ससैन्धवम् |
एतैरालेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम्(१५) ||२६||
ग्रन्थिके गुटिकां पूर्वं स्रावयेदवपाट्य तु |
ततः सैन्धवचूर्णं तु घृष्ट्वा लेपं प्रदापयेत्(१६) ||२६||
लिखित्वा तत्स्रुतं घृष्ट्वा चूर्णैर्लोध्रस्य जम्बुले |
क्षीरेण प्रतिसार्यैनं शुद्धं संरोपयेत्ततः(१७) ||२६||
मधुपर्णी मधूकं च मधुकं मधुना सह |
लेपः स्राविणि दातव्यस्तैलमेभिश्च साधितम्(१८) ||२६||
पञ्चवल्कैः समधुकैः पिष्टैस्तैश्च घृतान्वितैः |
जीवकाद्यैः ससर्पिष्कैर्दह्यमानं प्रलेपयेत्)(१९) ||२६||
ಕರ್ಣಪಾಲಿಚ್ಛೇದವಿಶೇಷೇಣ ಕರ್ಣಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನಾಮಪರಿಮಿತತ್ವಾದನುಕ್ತಮಪಿ ಪ್ರಕಾರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಮಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| `ಸುವಿಶಿಷ್ಟ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸುನಿವಿಷ್ಟಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಕೇಚಿದತ್ರೈವಾಧ್ಯಾಯೇ ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಮಯಾನ್ ಪರಿಪೋಟಾದೀನ್ ಪಠನ್ತಿ, ಅನ್ಯೇ ತು ಸಲಿಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನ್ ಮಿಶ್ರಕಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಪಠನ್ತಿ; ತಾಂಶ್ಚ ತತ್ರೈವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸುಶ್ರುತಾಧ್ಯಾಯಿನೋಽತ್ರ `ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಮಯಾನನ್ಯಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚತುರಃ ಪೃಥಕ್’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಗ್ರನ್ಥಂ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ತ್ವಾಚಾರ್ಯೈರನಾರ್ಷೀಕೃತಃ; ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ| ಅಪರೇ ಪುನರತ್ರೈವೋತ್ಪಾಟಕಾದೀನ್ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನ್ ಪಠನ್ತಿ, ಅಮುಮಪಿ ಪಾಠಮನಾರ್ಷಮಾಚಾರ್ಯಾ ವರ್ಣಯನ್ತಿ, ಅತೋಽಯಮಪಿ ನ ಪಠಿತವ್ಯಃ||೨೬||
Adhikarana 25 (27-31) · Śloka 31
ವಿಶ್ಲೇಷಿತಾಯಾಸ್ತ್ವಥ ನಾಸಿಕಾಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸನ್ಧಾನವಿಧಿಂ ಯಥಾವತ್ |
ನಾಸಾಪ್ರಮಾಣಂ ಪೃಥಿವೀರುಹಾಣಾಂ ಪತ್ರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತ್ವವಲಮ್ಬಿ ತಸ್ಯ ||೨೭||
ತೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಹಿ ಗಣ್ಡಪಾರ್ಶ್ವಾದುತ್ಕೃತ್ಯ ಬದ್ಧಂ ತ್ವಥ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಮ್ |
ವಿಲಿಖ್ಯ ಚಾಶು ಪ್ರತಿಸನ್ದಧೀತ ತತ್ ಸಾಧುಬನ್ಧೈರ್ಭಿಷಗಪ್ರಮತ್ತಃ ||೨೮||
ಸುಸಂಹಿತಂ ಸಮ್ಯಗತೋ ಯಥಾವನ್ನಾಡೀದ್ವಯೇನಾಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಬದ್ಧ್ವಾ |
ಪ್ರೋನ್ನಮ್ಯ ಚೈನಾಮವಚೂರ್ಣಯೇತ್ತು ಪತಙ್ಗಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾಞ್ಜನೈಶ್ಚ ||೨೯||
ಸಞ್ಛಾದ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಿಚುನಾ ಸಿತೇನ ತೈಲೇನ ಸಿಞ್ಚೇದಸಕೃತ್ತಿಲಾನಾಮ್ |
ಘೃತಂ ಚ ಪಾಯ್ಯಃ ಸ ನರಃ ಸುಜೀರ್ಣೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಿರೇಚ್ಯಃ ಸ ಯಥೋಪದೇಶಮ್ ||೩೦||
ರೂಢಂ ಚ ಸನ್ಧಾನಮುಪಾಗತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದರ್ಧಶೇಷಂ ತು ಪುನರ್ನಿಕೃನ್ತೇತ್ |
ಹೀನಾಂ ಪುನರ್ವರ್ಧಯಿತುಂ ಯತೇತ ಸಮಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾದತಿವೃದ್ಧಮಾಂಸಾಮ್ ||೩೧||
View original
विश्लेषितायास्त्वथ नासिकाया वक्ष्यामि सन्धानविधिं यथावत् |
नासाप्रमाणं पृथिवीरुहाणां पत्रं गृहीत्वा त्ववलम्बि तस्य ||२७||
तेन प्रमाणेन हि गण्डपार्श्वादुत्कृत्य बद्धं त्वथ नासिकाग्रम् |
विलिख्य चाशु प्रतिसन्दधीत तत् साधुबन्धैर्भिषगप्रमत्तः ||२८||
सुसंहितं सम्यगतो यथावन्नाडीद्वयेनाभिसमीक्ष्य बद्ध्वा |
प्रोन्नम्य चैनामवचूर्णयेत्तु पतङ्गयष्टीमधुकाञ्जनैश्च ||२९||
सञ्छाद्य सम्यक् पिचुना सितेन तैलेन सिञ्चेदसकृत्तिलानाम् |
घृतं च पाय्यः स नरः सुजीर्णे स्निग्धो विरेच्यः स यथोपदेशम् ||३०||
रूढं च सन्धानमुपागतं स्यात्तदर्धशेषं तु पुनर्निकृन्तेत् |
हीनां पुनर्वर्धयितुं यतेत समां च कुर्यादतिवृद्धमांसाम् ||३१||
ವಿಶ್ಲೇಷಿತಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶ್ಲೇಷಿತಾಯಾ ಇತಿ ಛಿನ್ನಾಯಾಃ| ಪೃಥಿವೀರುಹಾಣಾಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಮ್| ತಸ್ಯೇತಿ ಛಿನ್ನನಾಸಿಕಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ| ತೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನೇತಿ ವೃಕ್ಷಪತ್ರಪ್ರಮಾಣೇನ| ಉತ್ಕೃತ್ಯೇತಿ ಊರ್ಧ್ವಂ ಛೇದಯಿತ್ವಾ| ಬದ್ಧಮಿತಿ ಸಂಲಗ್ನಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್, ‘ಮಾಂಸಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತದಿತಿ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಮ್| ಸಾಧುಬನ್ಧೈರಿತಿ ಶೋಭನಬನ್ಧೈಃ ಕೃತ್ವಾ| ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ಸುಸಂಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಸಂಹಿತಂ ಸಮ್ಯಗಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ, ನಾಡೀದ್ವಯೇನ ಯಥಾವದ್ಬದ್ಧ್ವಾ, ಪ್ರೋನ್ನಮ್ಯ ಚ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾದೇವಮುತ್ಥಾಪ್ಯ, ಏನಾಂ ನಾಸಿಕಾಮವಚೂರ್ಣಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನಾಡೀದ್ವಯಮತ್ರ ನಲಕೃತಮೇರಣ್ಡಪತ್ರನಾಲಕೃತಂ ವಾ, ನ ತು ಸೀಸಕಾದಿಬೀ(ವೀ)ಟಿಕಾ; ಕುತಃ? ಸಾ ಹಿ ಗುರುತ್ವಾದಧೋ ಗಚ್ಛತಿ| ಪತಙ್ಗಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್, ಅಞ್ಜನಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಸಿತೇನ ಶುಕ್ಲೇನ| ತೈಲೇನೇತ್ಯುಕ್ತೇ ತಿಲತೈಲಂ ಲಬ್ಧಂ, ತಿಲಾನಾಮಿತಿ ಯತ್ ಕೃತಂ ತತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿತೈಲನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್| ಪಾಯ್ಯಃ ಪಾಯಯಿತವ್ಯಃ| ಸುಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನೇ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ-"ಛಿನ್ನಾಂ ತು ನಾಸಿಕಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಯಃಸ್ಥಸ್ಯ ಶರೀರಿಣಃ| ನಾಸಾನುರೂಪಂ ಸಞ್ಚ್ಛಿದ್ಯ ಪತ್ರಂ ಗಣ್ಡೇ ನಿವೇಶಯೇತ್"- ಇತ್ಯಾದಿ||೨೭-೩೧||
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ನಾಡೀಯೋಗಂ ವಿನೌಷ್ಠಸ್ಯ ನಾಸಾಸನ್ಧಾನವದ್ವಿಧಿಮ್ |
ಯ ಏವಮೇವ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ||೩೨||
View original
नाडीयोगं विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिम् |
य एवमेव जानीयात् स राज्ञः कर्तुमर्हति ||३२||
ಅತಶ್ಛಿನ್ನಸ್ಯೌಷ್ಠಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನಮಾಹ- ನಾಡೀಯೋಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಓಷ್ಠಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನವಿಧಿರ್ನಾಸಾಸನ್ಧಾನವತ್ ಕರ್ತವ್ಯಃ; ಪರಂ ನಾಡೀಯೋಗಂ ವಿನಾ| ಅರ್ಹತಿ ಯೋಗ್ಯೋ ಭವತಿ| ಇದಂ ನಾಸಾಸನ್ಧಾನೌಷ್ಠಸನ್ಧಾನಸೂತ್ರಂ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯೈರನಾರ್ಷೀಕೃತಮಪಿ ಜೇಜ್ಜಟಗಯದಾಸಾದಿಭಿರಙ್ಗೀಕೃತಂ ಸುಬೋಧತ್ವಾಚ್ಚ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ, ತೈರಙ್ಗೀಕೃತತ್ವಾದಸ್ಮಾಭಿರಪಿ ಸಙ್ಗೃಹೀತಂ, ಸುಬೋಧಮಪಿ ಚ ವೈದ್ಯಪುತ್ರಬೋಧಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಸ್ತು ಭಿಷಜಃ ಕರ್ಣಸ್ಯೋಪರಿ ಕೋಟಿವ್ಯಧಮತ್ರ ಪಠನ್ತಿ| ಸೋಽಪ್ಯತ್ರಾಪ್ರಸಿದ್ಧೇರನಾರ್ಷಃ||೩೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಕರ್ಣವ್ಯಧಬನ್ಧವಿಧಿರ್ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कर्णव्यधबन्धविधिर्नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||