Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കര്ണവ്യധബന്ധവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः कर्णव्यधबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
അത്രാധികാരാനുവൃത്തിഃ സമ്ബന്ധഹേതുഃ| കഥം? സ്വസ്ഥാധികാരഃ; സ്വസ്ഥസ്യ നിര്ദോഷശരീരസ്യ കര്ണവ്യധഃ കര്തവ്യഃ| തദുക്തം ഭോജേ- “കാലേഷ്വേതേഷ്വദോഷാണാം ബാലാനാം കര്ണയോര്വ്യധേ| സഹ ഗാത്രൈര്വിവര്ധന്തേ കര്ണപാല്യശ്ച ഖാനി ച” ഇതി| തസ്മാദത്ര സ്വസ്ഥവൃത്താനുവൃത്തിരേവ സമ്ബന്ധകാരണമ്| പഞ്ചൈവ ഹി സമ്ബന്ധകാരണാന്യുക്താനി; തദ്യഥാ- അധികാരാനുവൃത്തിഃ, ശേഷത്വം, താദര്ഥ്യം, ജാത്യഭേദോ, നാമസങ്കീര്തനം ചേതി| ഭവതി ചാത്ര- “താദര്ഥ്യം ജാത്യഭേദശ്ച ശേഷത്വം നാമകീര്തനമ്| അധികാരാനുവൃത്തിശ്ച പഞ്ച സമ്ബന്ധഹേതവഃ”- ഇതി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
രക്ഷാഭൂഷണനിമിത്തം ബാലസ്യ കര്ണൌ വിധ്യേതേ |
തൌ ഷഷ്ഠേ മാസി സപ്തമേ വാ ശുക്ലപക്ഷേ പ്രശസ്തേഷു തിഥികരണമുഹൂര്തനക്ഷത്രേഷു കൃതമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനം ധാത്ര്യങ്കേ കുമാരധരാങ്കേ വാ കുമാരമുപവേശ്യ ബാലക്രീഡനകൈഃ പ്രലോഭ്യാഭിസാന്ത്വയന് ഭിഷഗ്വാമഹസ്തേനാകൃഷ്യ കര്ണം ദൈവകൃതേ ഛിദ്ര ആദിത്യകരാവഭാസിതേ ശനൈഃ ശനൈര്ദക്ഷിണഹസ്തേനര്ജു വിധ്യേത്, പ്രതനുകം സൂച്യാ, ബഹലമാരയാ, പൂര്വം ദക്ഷിണം കുമാരസ്യ, വാമം കുമാര്യാഃ; തതഃ പിചുവര്തിം പ്രവേശയേത് ||൩||
View original
रक्षाभूषणनिमित्तं बालस्य कर्णौ विध्येते |
तौ षष्ठे मासि सप्तमे वा शुक्लपक्षे प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनं धात्र्यङ्के कुमारधराङ्के वा कुमारमुपवेश्य बालक्रीडनकैः प्रलोभ्याभिसान्त्वयन् भिषग्वामहस्तेनाकृष्य कर्णं दैवकृते छिद्र आदित्यकरावभासिते शनैः शनैर्दक्षिणहस्तेनर्जु विध्येत्, प्रतनुकं सूच्या, बहलमारया, पूर्वं दक्षिणं कुमारस्य, वामं कुमार्याः; ततः पिचुवर्तिं प्रवेशयेत् ||३||
കിന്നിമിത്തം ബാലസ്യ കര്ണൌ വിധ്യേദിത്യാഹ- രക്ഷേത്യാദി| രക്ഷാഭൂഷണനിമിത്തമിതി നിമിത്തശബ്ദോ രക്ഷാഭൂഷണാഭ്യാം സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; അന്യേ തു രക്ഷണാര്ഥം ഭൂഷണാനി രക്ഷാഭൂഷണാനി,തന്നിമിത്തമിത്യര്ഥഃ| യദ്യപി വിദ്ധകര്ണത്വാദ്വ്രണിനി ബാലേ രക്തമാംസപ്രിയത്വാദ്രക്ഷോഭയമസ്ത്യേവ, തഥാऽപി വ്രണസ്യാല്പകാലത്വാദ്ദൈവകൃതച്ഛിദ്രത്വാദ്വാ രക്ഷണാര്ഥം ഭവതി| കസ്മിന് കാലേ കര്ണസ്യ വ്യധഃ കര്തവ്യ ഇത്യാഹ- തൌ ഷഷ്ഠേ മാസി സപ്തമേ വാ ശുക്ലപക്ഷ ഇതി; താവിതി തൌ കര്ണൌ, ഷഷ്ഠേ മാസേ സപ്തമേ വേതി നായം ജന്മകാലാദൂര്ധ്വം കിന്തു സംവത്സരാദേര്ഭാദ്രപദാദ്യഃ ഷഷ്ഠോ മാസോ മാഘഃ സപ്തമഃ ഫാല്ഗുനസ്തയോര്മധ്യ ഏകസ്മിന്നിതി| മങ്ഗലം ഗീതാദി| സ്വസ്തിവാചനമാശീര്വാദോച്ചാരണമ്| ധാത്ര്യങ്കേ ഇതി ധാത്രീ കുമാരസ്യ സ്തനപായിനീ സ്ത്രീ തസ്യാ അങ്കേ, കുമാരധരാങ്കേ വേതി ബാലഗ്രാഹിപുരുഷസ്യോത്സങ്ഗേ| ബാലക്രീഡനകൈരിതി കൃത്രിമഹസ്ത്യശ്വബലീവര്ദശുകാദിഭിഃ| അസ്യാഗ്രേ‘ഭക്ഷ്യവിശേഷൈര്വാ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, ഭക്ഷ്യവിശേഷൈര്മോദകാദിഭിഃ| ദൈവകൃതേ ഛിദ്ര ഇതി പ്രാക്തനജന്മകര്മകൃതേ ഇത്യര്ഥഃ| ഋജു അവക്രമ്| കര്ണവിശേഷേണ സൂചീവിശേഷവിഷയം നിയമയന്നാഹ- പ്രതനുകം സൂച്യേതി|- പ്രകര്ഷേണ തനും കര്ണം സൂച്യാ വിധ്യേദിത്യര്ഥഃ; ബഹലമാരയേതി സ്ഥൂലകര്ണമാരയാ വിധ്യേദിത്യര്ഥഃ; ആരാ ചര്മകാരാണാം ചര്മഭേദനം ശസ്ത്രം, ബഹലം കഠിനമിതി ലക്ഷ്മണടിപ്പണകേനോക്തമ്| പുരുഷസ്ത്രീഭേദേന പ്രാക്കര്ണവ്യധനേ പ്രശസ്തത്വേന വിശേഷമാഹ- പൂര്വം ദക്ഷിണമിത്യാദി| കര്ണേ വിദ്ധേ സതി കിം കാര്യമിത്യാഹ- തത ഇത്യാദി| വിദ്ധ്വാ ച പിചുവര്തിം പ്രവേശയേത്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ശോണിതബഹുത്വേന വേദനയാ ചാന്യദേശവിദ്ധമിതി ജാനീയാത്, നിരുപദ്രവതയാ തദ്ദേശവിദ്ധമിതി ||൪||
View original
शोणितबहुत्वेन वेदनया चान्यदेशविद्धमिति जानीयात्, निरुपद्रवतया तद्देशविद्धमिति ||४||
അന്യദേശവിദ്ധസ്യ വിജ്ഞാനോപായമാഹ- ശോണിതബഹുത്വേനേത്യാദി| ദൈവകൃതച്ഛിദ്രവിദ്ധസ്യ വിജ്ഞാനമാഹ- നിരുപദ്രവതയേത്യാദി| തദ്ദേശവിദ്ധമിതി ദൈവകൃതച്ഛിദ്രവിദ്ധം, 'ജാനീയാത്' ഇത്യനുവര്തതേ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്രാജ്ഞേന യദൃച്ഛയാ വിദ്ധാസു സിരാസു കാലികാമര്മരികാലോഹിതികാസൂപദ്രവാ ഭവന്തി |
തത്ര, കാലികായാം ജ്വരോ ദാഹഃ ശ്വയഥുര്വേദനാ ച ഭവതി; മര്മരികായാം വേദനാ ജ്വരോ ഗ്രന്ഥയശ്ച; ലോഹിതികായാം മന്യാസ്തമ്ഭാപതാനകശിരോഗ്രഹകര്ണശൂലാനി ഭവന്തി |
തേഷു യഥാസ്വം പ്രതികുര്വീത ||൫||
View original
तत्राज्ञेन यदृच्छया विद्धासु सिरासु कालिकामर्मरिकालोहितिकासूपद्रवा भवन्ति |
तत्र, कालिकायां ज्वरो दाहः श्वयथुर्वेदना च भवति; मर्मरिकायां वेदना ज्वरो ग्रन्थयश्च; लोहितिकायां मन्यास्तम्भापतानकशिरोग्रहकर्णशूलानि भवन्ति |
तेषु यथास्वं प्रतिकुर्वीत ||५||
സിരാസു ദോഷം വക്തുമാഹ- തത്രാജ്ഞേനേത്യാദി| ജ്ഞേന തു കാലികാലോഹിതികയോവര്ണേനൈവ പരിഹാരഃ കര്തവ്യഃ, മര്മരികായാസ്തു വര്ണാനുക്തൌ ദൈവകൃതച്ഛിദ്രവ്യധനേനേതി| പ്രത്യേകമുപദ്രവാന് വക്തുമാഹ- തത്ര കാലികായാം ജ്വര ഇത്യാദി| കാലികാദിവ്യധോപദ്രവചികിത്സാമാഹ- തേഷു യഥാസ്വമിത്യാദി| തേഷു ജ്വരാദിഷു വ്യാധിഷു; യഥാസ്വം പ്രതികുര്വീതേതി യസ്യ ജ്വരാദിവ്യാധേര്യഃ പ്രതീകാരസ്തേന തം പ്രതികുര്വീതേത്യര്ഥഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ക്ലിഷ്ടജിഹ്മാപ്രശസ്തസൂചീവ്യധാദ്ഗാഢതരവര്തിത്വാദ്ദോഷസമുദായാദപ്രശസ്തവ്യധാദ്വാ യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര വര്തിമുപഹൃത്യാശു മധുകൈരണ്ഡമൂലമഞ്ജിഷ്ഠായവതിലകല്കൈര്മധുഘൃതപ്രഗാഢൈരാലേപയേത്താവദ്യാവത് സുരൂഢ ഇതി; സുരൂഢം ചൈനം പുനര്വിധ്യേത്; വിധാനം തു പൂര്വോക്തമേവ ||൬||
View original
क्लिष्टजिह्माप्रशस्तसूचीव्यधाद्गाढतरवर्तित्वाद्दोषसमुदायादप्रशस्तव्यधाद्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र वर्तिमुपहृत्याशु मधुकैरण्डमूलमञ्जिष्ठायवतिलकल्कैर्मधुघृतप्रगाढैरालेपयेत्तावद्यावत् सुरूढ इति; सुरूढं चैनं पुनर्विध्येत्; विधानं तु पूर्वोक्तमेव ||६||
കാലികാദിവ്യധാദന്യഥാऽപി വ്യാപദം തച്ചികിത്സാം ച നിര്ദിശന്നാഹ- ക്ലിഷ്ടജിഹ്മാപ്രശസ്തേത്യാദി| ക്ലിഷ്ടാ അമനോജ്ഞാ, ജിഹ്മാ വക്രതമാ, അപ്രശസ്താ യഥോക്തഗുണഹീനാ| ദോഷസമുദായാദിതി ദോഷപ്രകോപാത്| അപ്രശസ്തവ്യധാദ്വേതി അദൈവകൃതച്ഛിദ്രേ വ്യധാദ് ഗര്ഹിതശസ്ത്രാദിവ്യധാദ്വാ| സംരമ്ഭഃ ശ്വയഥുഃ| കേചിത് 'ക്ലിഷ്ടജിഹ്മാപ്രശസ്തസൂചീവ്യധാദ്ഗാഢതരവര്തിത്വാത്' ഇതി ന പഠന്തി, ‘ദോഷസമുദായാത്' ഇത്യാദി ച പഠന്തി, ‘സുരൂഢം ചൈനം പുനര്വിധ്യേത്' ഇതി ച ന പഠന്തി||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്ര സമ്യഗ്വിദ്ധമാമതൈലേന പരിഷേചയേത്, ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാച്ച വര്തിം സ്ഥൂലതരാം ദദ്യാത്, പരിഷേകം ച തമേവ ||൭||
View original
तत्र सम्यग्विद्धमामतैलेन परिषेचयेत्, त्र्यहात्त्र्यहाच्च वर्तिं स्थूलतरां दद्यात्, परिषेकं च तमेव ||७||
ദുര്വിദ്ധേ വ്യാപച്ചികിത്സാം പ്രതിപാദ്യ സമ്യഗ്വിദ്ധേ ചികിത്സാമാഹ- തത്രേത്യാദി| ആമതൈലേനേതി അപക്വതൈലേന, തിലകല്കനിഷ്പീഡനേന മുഷ്ടിതഃ പരിസ്രുതേനേത്യര്ഥഃ; തമേവേതി ആമതൈലപരിഷേകമേവേത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
അഥ വ്യപഗതദോഷോപദ്രവേ കര്ണേ വര്ധനാര്ഥം ലഘു വര്ധനകം കുര്യാത് ||൮||
View original
अथ व्यपगतदोषोपद्रवे कर्णे वर्धनार्थं लघु वर्धनकं कुर्यात् ||८||
ഗതോപദ്രവേ കര്ണേ വര്ധനോപായമാഹ- അഥേത്യാദി| ലഘുവര്ധനകമിതി ദോഷവിശേഷാദപാമാര്ഗനിമ്ബകാര്പാസാദീനാം കാഷ്ഠാനാമന്യതമസ്യ, അഥവാ സീസകാദിഘടിതം ധത്തൂരപുഷ്പാകൃതിം കുര്യാത്||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ഏവം വിവര്ധിതഃ കര്ണശ്ഛിദ്യതേ തു ദ്വിധാ നൃണാമ് |
ദോഷതോ വാऽഭിഘാതാദ്വാ സന്ധാനം തസ്യ മേ ശൃണു ||൯||
View original
एवं विवर्धितः कर्णश्छिद्यते तु द्विधा नृणाम् |
दोषतो वाऽभिघाताद्वा सन्धानं तस्य मे शृणु ||९||
ഏവമിത്യാദി| ദോഷത ഇതി ദോഷശബ്ദോ വ്യാധിഷ്വപി വര്തതേ, തേന ദോഷൈര്വാതാദിഭിസ്തജ്ജനിതവ്യാധിഭിര്വേത്യര്ഥഃ| അഭിഘാതാദ്വേതി പതനപീഡനാദിഭിഃ||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര സമാസേന പഞ്ചദശകര്ണബന്ധാകൃതയഃ |
തദ്യഥാ- നേമിസന്ധാനക ഉത്പലഭേദ്യകോ വല്ലൂരക ആസങ്ഗിമോ ഗണ്ഡകര്ണ ആഹാര്യോ നിര്വേധിമോ വ്യായോജിമഃ കപാടസന്ധികോऽര്ധകപാടസന്ധികഃ സങ്ക്ഷിപ്തോ ഹീനകര്ണോ വല്ലീകര്ണോ യഷ്ടികര്ണഃ കാകൌഷ്ഠക ഇതി |
തേഷു, പൃഥുലായതസമോഭയപാലിര്നേമിസന്ധാനകഃ, വൃത്തായതസമോഭയപാലിരുത്പലഭേദ്യകഃ; ഹ്രസ്വവൃത്തസമോഭയപാലിര്വല്ലൂരകഃ; അഭ്യന്തരദീര്ഘൈകപാലിരാസങ്ഗിമഃ; ബാഹ്യദീര്ഘൈകപാലിര്ഗണ്ഡകര്ണഃ; അപാലിരുഭയതോऽപ്യാഹാര്യഃ; പീഠോപമപാലിരുഭയതഃ ക്ഷീണപുത്രികാശ്രിതോ നിര്വേധിമഃ, സ്ഥൂലാണുസമവിഷമപാലിര്വ്യായോജിമഃ; അഭ്യന്തരദീര്ഘൈകപാലിരിതരാല്പപാലിഃ കപാടസന്ധികഃ; ബാഹ്യദീര്ഘൈകപാലിരിതരാല്പപാലിരര്ധകപാടസന്ധികഃ |
തത്ര ദശൈതേ കര്ണബന്ധവികല്പാഃ സാധ്യാഃ ; തേഷാം സ്വനാമഭിരേവാകൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാഖ്യാതാഃ സങ്ക്ഷിപ്താദയഃ പഞ്ചാസാധ്യാഃ |
തത്ര ശുഷ്കശഷ്കുലിരുത്സന്നപാലിരിതരാല്പപാലിഃ സങ്ക്ഷിപ്തഃ ; അനധിഷ്ഠാനപാലിഃ പര്യന്തയോഃ ക്ഷീണമാംസോ ഹീനകര്ണഃ; തനുവിഷമാല്പപാലിര്വല്ലീകര്ണഃ; ഗ്രഥിതമാംസസ്തബ്ധസിരാതതസൂക്ഷ്മപാലിര്യഷ്ടികര്ണഃ; നിര്മാംസസങ്ക്ഷിപ്താഗ്രാല്പശോണിതപാലിഃ കാകൌഷ്ഠക ഇതി |
ബദ്ധേഷ്വപി തു ശോഫദാഹരാഗപാകപിഡകാസ്രാവയുക്താ ന സിദ്ധിമുപയാന്തി ||൧൦||
View original
तत्र समासेन पञ्चदशकर्णबन्धाकृतयः |
तद्यथा- नेमिसन्धानक उत्पलभेद्यको वल्लूरक आसङ्गिमो गण्डकर्ण आहार्यो निर्वेधिमो व्यायोजिमः कपाटसन्धिकोऽर्धकपाटसन्धिकः सङ्क्षिप्तो हीनकर्णो वल्लीकर्णो यष्टिकर्णः काकौष्ठक इति |
तेषु, पृथुलायतसमोभयपालिर्नेमिसन्धानकः, वृत्तायतसमोभयपालिरुत्पलभेद्यकः; ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरासङ्गिमः; बाह्यदीर्घैकपालिर्गण्डकर्णः; अपालिरुभयतोऽप्याहार्यः; पीठोपमपालिरुभयतः क्षीणपुत्रिकाश्रितो निर्वेधिमः, स्थूलाणुसमविषमपालिर्व्यायोजिमः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरितराल्पपालिः कपाटसन्धिकः; बाह्यदीर्घैकपालिरितराल्पपालिरर्धकपाटसन्धिकः |
तत्र दशैते कर्णबन्धविकल्पाः साध्याः ; तेषां स्वनामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः सङ्क्षिप्तादयः पञ्चासाध्याः |
तत्र शुष्कशष्कुलिरुत्सन्नपालिरितराल्पपालिः सङ्क्षिप्तः ; अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोः क्षीणमांसो हीनकर्णः; तनुविषमाल्पपालिर्वल्लीकर्णः; ग्रथितमांसस्तब्धसिराततसूक्ष्मपालिर्यष्टिकर्णः; निर्मांससङ्क्षिप्ताग्राल्पशोणितपालिः काकौष्ठक इति |
बद्धेष्वपि तु शोफदाहरागपाकपिडकास्रावयुक्ता न सिद्धिमुपयान्ति ||१०||
ഇദാനീം സന്ധേയസ്യ സന്ധാനായാസന്ധേയസ്യ പരിഹാരായ ചാഹ- തത്രേത്യാദി| സമാസേന സങ്ക്ഷേപേണ, വിസ്തരേണ തു കര്ണബന്ധാ അമിതാഃ, യദ്യപി പഞ്ചദശസു കര്ണേഷു മധ്യേ ദശൈവ ബന്ധ്യാഃ, തഥാऽപി ബന്ധ്യബാഹുല്യാദബന്ധ്യേഷ്വപി ബന്ധശബ്ദോ വര്തതേ; യഥാ 'ഛത്രിണോ യാന്തി' ഇത്യത്ര ഛത്രിബാഹുല്യാദച്ഛത്രിഷ്വപി ഛത്രിവ്യപദേശഃ| 'തത്ര സമാസേന പഞ്ചദശ കര്ണാകൃതയ' ഇത്യന്യേ പഠന്തി| താനേവ ബന്ധാന്നാമഭിര്നിര്ദിശന്നാഹ- തദ്യഥാ- നേമിസന്ധാനക ഇത്യാദി| തദ്യഥേതി നിദര്ശനേ| തത്രാമീ ബന്ധവികല്പാഃ നിത്യകര്മദര്ശനാദഭ്യാസാച്ച ജായന്തേ| യദ്യപ്യേഷാം നാമഭിരേവാകൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാഖ്യാതാസ്തഥാऽപി ലക്ഷണസൂത്രം നിര്ദിശന്നാഹ- തേഷു പൃഥുലായതേത്യാദി| പൃഥുലേ വിസ്തീര്ണേ, ആയതേ ദീര്ഘേ, സമേ തുല്യേ, ഇത്ഥമ്ഭൂതേ ദ്വേ പാല്യൌ യസ്യ സ തഥാ; പാലിഃ കര്ണലതികാ| നേമിഃ ചക്രധാരാ, തദ്വത് സന്ധാനം യസ്യ സ നേമിസന്ധാനകഃ| വല്ലൂരക ഇതി വല്ലൂരം ശുഷ്കമാംസം, ശുഷ്കമാംസവദനേകധാ വിപാട്യ യഃ സന്ധീയതേ സ വല്ലൂരകഃ| `സമുന്നതസമോഭയപാലിഃ' ഇത്യേകേ പഠന്തി| ഏതത് കര്ണബന്ധത്രയം സമോഭയപാലിവിഷയതയാ ജ്ഞേയമ്| അഭ്യന്തരദീര്ഘൈകേത്യാദി യസ്ത്വഭ്യന്തരദീര്ഘൈകപാലിഃ കഥഞ്ചിച്ഛിന്നോ ഭവതി തസ്യേതരപാല്യഭാവാദ്ബാഹ്യപാലിമൂലേ വ്യാസങ്ഗ ആസങ്ഗിമഃ| ഗണ്ഡകര്ണ ഇതി സാനുബന്ധകപോലമാംസമുത്കൃത്യ ബാഹ്യദീര്ഘപാല്യഗ്രഭാഗഃ സന്ധീയതേ യസ്മിന് സ ഗണ്ഡകര്ണഃ| ഏതദ്ബന്ധദ്വയമേകപാലികമ്| അപാലിരിതി ഈഷത്പാലിഃ| ഉഭയതോ ഗണ്ഡപ്രദേശാത് സാനുബന്ധമാംസമാഹൃത്യ പാല്യാകാരം കൃത്വാ സന്ധാനം യസ്യ ക്രിയതേ സ ആഹാര്യഃ| പീഠോപമപാലിരിതി യസ്യ തു പാലിദ്വയം മൂലത ഏവ ഛിന്നം ഭവതി സ പീഠോപമപാലിഃ, നിര്വേധിമ ഇതി വേധേന നിഷ്പന്ന ഇത്യര്ഥഃ, പാലിദ്വയഹീനം കര്ണം പുത്രികായാ ഉപരി വിദ്ധ്വാ നിഷ്പാദനീയ ഇത്യര്ഥഃ; ഇദമപാലികം കര്ണബന്ധദ്വയമ്| സ്ഥൂലാണുസമേത്യാദി സ്ഥൂലാണുത്വാഭ്യാമേകാ പാലിഃ സമാ, അപരാ വിഷമാ, തേ ഉല്ലിഖ്യ നാനാപ്രകാരയോജനാദ്വ്യായോജിമ ഇതി| അഭ്യന്തരദീര്ഘൈകപാലിരിതി അഭ്യന്തരദീര്ഘൈകപാലിരിതരാല്പപാല്യാ സഹ ബഹിഃ സന്ധാനാത് കപാടവത്സന്ധാനം യത്ര സ കപാടസന്ധികഃ| അര്ധകപാടസന്ധിക ഇതി ബാഹ്യദീര്ഘൈകപാലിരിതരാല്പപാല്യാ സഹാഭ്യന്തരസന്ധാനേനാര്ധകപാടവദ്യത്ര സന്ധീയതേ സോऽര്ധകപാടസന്ധികഃ| ഇദം കര്ണബന്ധത്രയം വിഷമോഭയപാലികമ്| തത്രേത്യാദി തത്ര തേഷു പഞ്ചദശസു കര്ണബന്ധവികല്പേഷു മധ്യേ| തേഷാമാകാരജ്ഞാനമധികൃത്യാഹ- തേഷാം നാമഭിരേവേത്യാദി| ശേഷാണാം പരിഹാരാര്ഥമാഹ- സങ്ക്ഷിപ്താദയ ഇത്യാദി| തേഷാം ലക്ഷണമാഹ- തത്ര ശുഷ്കേത്യാദി| ശുഷ്കശഷ്കുലിരിതി ശുഷ്കബാഹ്യപാല്യധിഷ്ഠാനഃ, ഇതരാല്പപാലിരിതി ഇതരാ ഗണ്ഡദേശാനുഗതാ അല്പാ പാലിര്യസ്യ സ തഥാ| അനധിഷ്ഠാനപാലിരിതി അല്പത്വേന അവിദ്യമാനേ അധിഷ്ഠാനപാലീ യസ്യ സ തഥാ, പര്യന്തയോശ്ചേതി ഗണ്ഡബാഹ്യപാര്ശ്വയോഃ| വിഷമാ തനുത്വസ്ഥൂലത്വാഭ്യാമ്| ത ഏതേ പഞ്ച കര്ണബന്ധാഃ സപാലയോऽപ്യസാധ്യാഃ, അസാധ്യാ ഇതി സാധനായാശക്യാഃ; കേചിദമും പാഠം ന പഠന്തി| ഏതേഷാം പഞ്ചാനാമസാധ്യത്വേ ഹേതുമാഹ- ബദ്ധേഷ്വപീത്യാദി| അന്യേ തു ശോഫാദ്യുപദ്രവോപേതാനാം പൂര്വേഷാം ദശാനാം ബന്ധാനാം സാധ്യാനാമപ്യസാധ്യത്വമാഹുഃ||൧൦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ഭവന്തി ചാത്ര- യസ്യ പാലിദ്വയമപി കര്ണസ്യ ന ഭവേദിഹ |
കര്ണപീഠം സമേ മധ്യേ തസ്യ വിദ്ധ്വാ വിവര്ധയേത് ||൧൧||
View original
भवन्ति चात्र- यस्य पालिद्वयमपि कर्णस्य न भवेदिह |
कर्णपीठं समे मध्ये तस्य विद्ध्वा विवर्धयेत् ||११||
ഗദ്യോക്താനാം കര്ണബന്ധാനാം മധ്യേ നിര്വേധിമസ്യ സന്ധാനസൂത്രമാഹ- യസ്യേത്യാദി| ഇഹേതി കര്ണബന്ധമധ്യേ| കര്ണപീഠം പുത്രികോപരിപ്രദേശമ്||൧൧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ബാഹ്യായാമിഹ ദീര്ഘായാം സന്ധിരാഭ്യന്തരോ ഭവേത് |
ആഭ്യന്തരായാം ദീര്ഘായാം ബാഹ്യസന്ഘിരുദാഹൃതഃ ||൧൨||
View original
बाह्यायामिह दीर्घायां सन्धिराभ्यन्तरो भवेत् |
आभ्यन्तरायां दीर्घायां बाह्यसन्घिरुदाहृतः ||१२||
വ്യായോജിമകപാടസന്ധികാര്ധകപാടസന്ധികാനാം സന്ധാനസൂത്രമാഹ- ബാഹ്യായാമിത്യാദി| യദാ ബാഹ്യാ പാലിര്ദീര്ഘാ ഭവേത്തദാ ആഭ്യന്തരഃ സന്ധിഃ കര്തവ്യ ഇത്യര്ഥഃ, ആഭ്യന്തരാ ച പാലിര്യദാ ദീര്ഘാ സ്യാത്തദാ ബാഹ്യസന്ധിര്വിധേയ ഇതി; ബാഹ്യായാം ഗണ്ഡാദ്ദൂരവര്തിന്യാം പാല്യാം ദീര്ഘായാമ്, ആഭ്യന്തരോ ഗണ്ഡസന്നികൃഷ്ടോ ഗണ്ഡസംശ്രയീ വേത്യര്ഥഃ| "കപാടസന്ധികാര്ധകപാടസന്ധികയോരേവേദം സന്ധാനസൂത്രം, ന തു വ്യായോജിമസ്യ" ഇത്യന്യേ||൧൨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ഏകൈവ തു ഭവേത് പാലിഃ സ്ഥൂലാ പൃഥ്വീ സ്ഥിരാ ച യാ |
താം ദ്വിധാ പാടയിത്വാ തു ഛിത്ത്വാ ചോപരി സന്ധയേത് ||൧൩||
View original
एकैव तु भवेत् पालिः स्थूला पृथ्वी स्थिरा च या |
तां द्विधा पाटयित्वा तु छित्त्वा चोपरि सन्धयेत् ||१३||
ഇദാനീമാസങ്ഗിമസ്യ സന്ധാനസൂത്രമാഹ- ഏകൈവേത്യാദി| "വല്ലൂരകസ്യേദം സന്ധാനസൂത്രം സമ്ഭാവ്യതേ" ഇത്യന്യേ വദന്തി||൧൩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ഗണ്ഡാദുത്പാട്യ മാംസേന സാനുബന്ധേന ജീവതാ |
കര്ണപാലീമപാലേസ്തു കുര്യാന്നിര്ലിഖ്യ ശാസ്ത്രവിത് ||൧൪||
View original
गण्डादुत्पाट्य मांसेन सानुबन्धेन जीवता |
कर्णपालीमपालेस्तु कुर्यान्निर्लिख्य शास्त्रवित् ||१४||
ആഹാര്യസ്യ സന്ധിസൂത്രം നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- ഗണ്ഡാദുത്പാഠ്യേത്യാദി| സാനുബന്ധേനേതി ഗണ്ഡപ്രദേശലഗ്നേനേത്യര്ഥഃ| ജീവതേതി ശോണിതസഹിതേനേത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു "ഗണ്ഡകര്ണസ്യാപ്യേതത് സന്ധാനസൂത്രമ്" ഇതി വദന്തി||൧൪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
അതോऽന്യതമം ബന്ധം ചികീര്ഷുരഗ്രോപഹരണീയോക്തോപസമ്ഭൃതസമ്ഭാരം വിശേഷതശ്ചാത്രോപഹരേത് സുരാമണ്ഡം ക്ഷീരമുദകം ധാന്യാമ്ലം കപാലചൂര്ണം ചേതി |
തതോऽങ്ഗനാം പുരുഷം വാ ഗ്രഥിതകേശാന്തം ലഘു ഭുക്തവന്തമാപ്തൈഃ സുപരിഗൃഹീതം ച കൃത്വാ, ബന്ധമുപധാര്യ, ഛേദ്യഭേദ്യലേഖ്യവ്യധനൈരുപപന്നൈരുപപാദ്യ, കര്ണശോണിതമവേക്ഷ്യ ദുഷ്ടമദുഷ്ടം വേതി; തത്ര വാതദുഷ്ടേ ധാന്യാമ്ലോഷ്ണോദകാഭ്യാം പിത്തദുഷ്ടേ ശീതോദകപയോഭ്യാം ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടേ സുരാമണ്ഡോഷ്ണോദകാഭ്യാം പ്രക്ഷാല്യ കര്ണൌ, പുനരവലിഖ്യാനുന്നതമഹീനമവിഷമം ച കര്ണസന്ധിം സന്നിവേശ്യ, സ്ഥിതരക്തം സന്ദധ്യാത് |
തതോ മധുഘൃതേനാഭ്യജ്യ പിചുപ്രോതയോരന്യതരേണാവഗുണ്ഠ്യ സൂത്രേണാനവഗാഢമനതിശിഥിലം ച ബദ്ധ്വാ കപാലചൂര്ണേനാവകീര്യാചാരികമുപദിശേത്, ദ്വിവ്രണീയോക്തേന ച വിധാനേനോപചരേത് ||൧൫||
View original
अतोऽन्यतमं बन्धं चिकीर्षुरग्रोपहरणीयोक्तोपसम्भृतसम्भारं विशेषतश्चात्रोपहरेत् सुरामण्डं क्षीरमुदकं धान्याम्लं कपालचूर्णं चेति |
ततोऽङ्गनां पुरुषं वा ग्रथितकेशान्तं लघु भुक्तवन्तमाप्तैः सुपरिगृहीतं च कृत्वा, बन्धमुपधार्य, छेद्यभेद्यलेख्यव्यधनैरुपपन्नैरुपपाद्य, कर्णशोणितमवेक्ष्य दुष्टमदुष्टं वेति; तत्र वातदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे शीतोदकपयोभ्यां श्लेष्मदुष्टे सुरामण्डोष्णोदकाभ्यां प्रक्षाल्य कर्णौ, पुनरवलिख्यानुन्नतमहीनमविषमं च कर्णसन्धिं सन्निवेश्य, स्थितरक्तं सन्दध्यात् |
ततो मधुघृतेनाभ्यज्य पिचुप्रोतयोरन्यतरेणावगुण्ठ्य सूत्रेणानवगाढमनतिशिथिलं च बद्ध्वा कपालचूर्णेनावकीर्याचारिकमुपदिशेत्, द्विव्रणीयोक्तेन च विधानेनोपचरेत् ||१५||
അതഃ പരം ബന്ധവിധിഃ| അഗ്രോപഹരണീയോക്തോപസമ്ഭൃതസമ്ഭാരമിതി അഗ്രോപഹരണീയോക്തോ യന്ത്രശസ്ത്രാദിരുപ സമീപേ സമ്ഭൃതഃ സമ്യക്കൃത്വാ ധൃതഃ സമ്ഭാരഃ സമൂഹോ യത്ര| സുരാമണ്ഡം മദ്യസ്യോപര്യച്ഛഭാഗം, കപാലചൂര്ണം നവമൃന്മയഭാണ്ഡഖണ്ഡചൂര്ണമ്| തതോऽങ്ഗനാം പുരുഷം വേതി അങ്ഗനായാ ഭൂഷണപ്രാധാന്യാത് പ്രാങ്നിര്ദേശഃ| ഗ്രഥിതകേശാന്തമിതി ഗ്രഥിതകേശാവയവമ്, അന്യഥാ കേശവ്യാകുലതയാ കര്മാഭിഘാതഃ സ്യാദ്ബന്ധവിശ്ലേഷോ വാ| ലഘുഭുക്തവന്തമിതി ഭുക്തവാന് ശസ്ത്രകര്മപീഡാം സഹതേ, ആഹാരലഘുത്വാദ്വേദനയാ രാത്രിജാഗരിതവതോऽപി നാജീര്ണബാധാ സ്യാത്| ആപ്തൈഃ സുപരിഗൃഹീതം ച കൃത്വേതി ആപ്തൈര്ഹിതൈഃ| ബന്ധമുപധാര്യേതി അയം ബന്ധോऽത്ര കര്തവ്യ ഇതി നിശ്ചിത്യ| ഛേദ്യാദ്യൈരുപപന്നൈരിതി യുക്തൈഃ| ഉപപാദ്യേതി സംയോജ്യ, സന്നിവേശ്യ ആരോപ്യ, സന്ദധ്യാത് സന്ധാനം കുര്യാത്| പിചുപ്രോതയോരിതി തൂലകര്പടയോരിത്യര്ഥഃ| അവഗുണ്ഠ്യേതി ആവേഷ്ഠ്യ| ആചാരികമിതി ആഹാരവിഹാരാഖ്യമ്| ദ്വിവ്രണീയോക്തേന വിധാനേനേതി ആലേപനാദിനാ||൧൫||
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ഭവതി ചാത്ര- വിഘട്ടനം ദിവാസ്വപ്നം വ്യായാമമതിഭോജനമ് |
വ്യവായമഗ്നിസന്താപം വാക്ശ്രമം ച വിവര്ജയേത് ||൧൬||
View original
भवति चात्र- विघट्टनं दिवास्वप्नं व्यायाममतिभोजनम् |
व्यवायमग्निसन्तापं वाक्श्रमं च विवर्जयेत् ||१६||
പരിഹാര്യാണ്യുപദിശന്നാഹ- വിഘട്ടനമിത്യാദി| വിഘട്ടനം ചാലനമ്||൧൬||
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ന ചാശുദ്ധരക്തമതിപ്രവൃത്തരക്തം ക്ഷീണരക്തം വാ സന്ദധ്യാത് |
സ ഹി വാതദുഷ്ടേ രക്തേ രൂഢോऽപി പരിപുടനവാന്, പിത്തദുഷ്ടേ ദാഹപാകരാഗവേദനാവാന്, ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടേ സ്തബ്ധഃ കണ്ഡൂമാന്, അതിപ്രവൃത്തരക്തേ ശ്യാവശോഫവാന്, ക്ഷീണോऽല്പമാംസോ ന വൃദ്ധിമുപൈതി ||൧൭||
View original
न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा सन्दध्यात् |
स हि वातदुष्टे रक्ते रूढोऽपि परिपुटनवान्, पित्तदुष्टे दाहपाकरागवेदनावान्, श्लेष्मदुष्टे स्तब्धः कण्डूमान्, अतिप्रवृत्तरक्ते श्यावशोफवान्, क्षीणोऽल्पमांसो न वृद्धिमुपैति ||१७||
പരിഹാര്യസാമാന്യാദന്യദപി വിരുദ്ധം പ്രതിപാദയന്നാഹ- ന ചേത്യാദി| അശുദ്ധരക്തമിതി ദുഷ്ടരക്തമ്| അതിപ്രവൃത്തരക്തമിതി ശുദ്ധരക്തമപി യദാऽതിപ്രവൃത്തം സ്യാത്തദാ ന സന്ധേയമ്| അശുദ്ധരക്തസന്ധാനേ ദോഷമാഹ- സ ഹി വാതദുഷ്ടേ ഇത്യാദി| പരിപുടനം ത്വച ഉച്ചടനം, മിശ്രകാധ്യായോക്തഃ സശോഫഃ കര്ണലതികാരോഗോ വാ| അതിപ്രവൃത്തരക്തസ്യ സന്ധാനേ ദോഷമാഹ- അതിപ്രവൃത്തരക്തേ ഇതി; അതിസ്രവദ്രക്തേ ഇത്യര്ഥഃ| ശ്യാവശോഫോऽത്ര വാതകൃതഃ| ക്ഷീണകര്ണസ്യ സന്ധാനേ ദോഷമാഹ- ക്ഷീണ ഇത്യാദി| ക്ഷീണോऽത്ര ശുദ്ധരക്താതിപ്രവൃത്ത്യാ; ന തു ദോഷോപദ്രവൈഃ, സദോഷോപദ്രവവര്ധനേ ഛിദ്യത ഏവ||൧൭||
Adhikarana 17 (18-19) · Śloka 19
(ആമതൈലേന ത്രിരാത്രം പരിഷേചയേത്, ത്രിരാത്രാച്ച പിചും പരിവര്തയേത്) |
സ യദാ സുരൂഢോ നിരുപദ്രവഃ സവര്ണോ ഭവതി തദൈനം ശനൈഃ ശനൈരഭിവര്ധയേത് |
അതോऽന്യഥാ സംരമ്ഭദാഹപാകരാഗവേദനാവാന്, പുനശ്ഛിദ്യതേ വാ ||൧൮||
അഥാസ്യാപ്രദുഷ്ടസ്യാഭിവര്ധനാര്ഥമഭ്യങ്ഗഃ |
തദ്യഥാ- ഗോധാപ്രതുദവിഷ്കിരാനൂപൌദകവസാമജ്ജാനൌ പയഃ സര്പിസ്തൈലം ഗൌരസര്ഷപജം ച യഥാലാഭം സമ്ഭൃത്യാര്കാലര്കബലാതിബലാനന്താപാമാര്ഗാശ്വഗന്ധാവിദാരിഗന്ധാക്ഷീരശുക്ലാജലശൂകമധുരവര്ഗപയസ്യാപ്രതിവാപം തൈലം വാ പാചയിത്വാ സ്വനുഗുപ്തം നിദധ്യാത് ||൧൯||
View original
(आमतैलेन त्रिरात्रं परिषेचयेत्, त्रिरात्राच्च पिचुं परिवर्तयेत्) |
स यदा सुरूढो निरुपद्रवः सवर्णो भवति तदैनं शनैः शनैरभिवर्धयेत् |
अतोऽन्यथा संरम्भदाहपाकरागवेदनावान्, पुनश्छिद्यते वा ||१८||
अथास्याप्रदुष्टस्याभिवर्धनार्थमभ्यङ्गः |
तद्यथा- गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकवसामज्जानौ पयः सर्पिस्तैलं गौरसर्षपजं च यथालाभं सम्भृत्यार्कालर्कबलातिबलानन्तापामार्गाश्वगन्धाविदारिगन्धाक्षीरशुक्लाजलशूकमधुरवर्गपयस्याप्रतिवापं तैलं वा पाचयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात् ||१९||
ദ്വിവ്രണീയോക്തസാമാന്യവിധിമുദ്ദിശ്യ വിശേഷവിധിം നിര്ദിശന്നാഹ- ആമതൈലേനേത്യാദി| പ്രതുദാഃ ലട്വാദയഃ ശ്രേഷ്ഠത്വാത്, വിഷ്കിരാ ലാവാദയഃ, ആനൂപാ വരാഹമഹിഷാദയഃ, ഔദകാ രോഹിതമത്സ്യാദയഃ, ഏഷാം വസാമജ്ജാനൌ, വസാ മാംസസ്നേഹഃ| ഗൌരസര്ഷപജസ്ഥാനേ ‘രാജസര്ഷപജം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, രാജസര്ഷപാഃ ശ്വേതസര്ഷപാഃ| വസാമജ്ജാസര്പിര്ഗൌരസര്ഷപതൈലമേതത്സ്നേഹചതുഷ്ടയമര്കാദികല്കമാവാപ്യ ചതുര്ഗുണേന ദുഗ്ധേനൈവ പചനീയമിതി| അന്യേ ത്വത്ര സര്പിര്ന പഠന്തി| അപരേ വസാദിസ്നേഹചതുഷ്ടയം പരം പഠന്തി നതു പയഃ, ദ്രവാനുക്തൌ ച ജലം ചതുര്ഗുണം വദന്തി സ്നേഹപാകേ; ‘യദാऽന്യത്രാപി കേവലം ദുഗ്ധം സ്യാത്തദാ സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണം ദുഗ്ധം, യദാ പുനരന്യോऽപി ദ്രവോ ഭവേത്തദാ സ്നേഹസമമേവ ദുഗ്ധം കാര്യമ്’ ഇത്യാചാര്യാ ഭാഷന്തേ| യഥാലാഭം സമ്ഭൃത്യേതി യസ്യ യസ്യ ലാഭസ്തം തമേകത്ര കൃത്വേത്യര്ഥഃ; ഏതേന ദ്വിത്രാണാമപി ഗ്രഹണമുക്തമ് | അലര്കോ മന്ദാരഃ, അനന്താ ഉത്പലസാരിവാ, വിദാരിഗന്ധാ ശാലപര്ണീ, ക്ഷീരശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരീ; ജലശൂകോ ജലനീലികാ, ജലാന്തര്വര്തീ രോമയുക്തഃ സവിഷപ്രാണീ വാ, ജലശൂകോ ജലസംസ്ഥസ്തൃണസക്തോ ജന്തുവിരചിതഃ ശൂകസങ്ഘാതവാന് നിവാസോऽന്ദുക ഇത്യന്യേ, `ജലചാരീ കൃഷ്ണകീട’ ഇതി ലക്ഷ്മണടീപ്പണകേനോക്തം; മധുരവര്ഗഃ കാകോല്യാദിഃ, പയസ്യാ വിദാരീഭേദഃ, കേചിദര്കപുഷ്പീത്യാഹുഃ; അന്യേ മധുരവര്ഗം പയസ്യാം ച ന പഠന്തി| തൈലം വേതി തിലതൈലം വാ പചേത്, ഏകൈകം വാ| സ്വനുഗുപ്തമിതി നിരുപദ്രവസ്ഥാന ഇത്യര്ഥഃ||൧൮-൧൯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
സ്വേദിതോന്മര്ദിതം കര്ണം സ്നേഹേനൈതേന യോജയേത് |
അഥാനുപദ്രവഃ സമ്യഗ്ബലവാംശ്ച വിവര്ധതേ ||൨൦||
View original
स्वेदितोन्मर्दितं कर्णं स्नेहेनैतेन योजयेत् |
अथानुपद्रवः सम्यग्बलवांश्च विवर्धते ||२०||
അസ്യ തൈലസ്യാവചാരണമാഹ- സ്വേദിതോന്മര്ദിതമിത്യാദി||൨൦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
യവാശ്വഗന്ധായഷ്ട്യാഹ്വൈസ്തിലൈശ്ചോദ്വര്തനം ഹിതമ് |൨൧|
View original
यवाश्वगन्धायष्ट्याह्वैस्तिलैश्चोद्वर्तनं हितम् |२१|
അഭ്യക്തസ്യോദ്വര്തനമാഹ- യവേത്യാദി|൨൧|-
Adhikarana 20 (21) · Śloka 22
ശതാവര്യശ്വഗന്ധാഭ്യാം പയസ്യൈരണ്ഡജീവനൈഃ ||൨൧||
തൈലം വിപക്വം സക്ഷീരമഭ്യങ്ഗാത് പാലിവര്ധനമ് |൨൨|
View original
शतावर्यश्वगन्धाभ्यां पयस्यैरण्डजीवनैः ||२१||
तैलं विपक्वं सक्षीरमभ्यङ्गात् पालिवर्धनम् |२२|
കര്ണപാലിവിവൃദ്ധ്യര്ഥമപരം തൈലമാഹ- ശതാവര്യശ്വഗന്ധാഭ്യാമിത്യാദി| ശതാവര്യാദികല്കേന സ്നേഹചതുര്ഥാംശേന കേവലക്ഷീരേണ ചതുര്ഗുണേന തൈലമത്ര പചനീയമ്| പയസ്യാ അര്കപുഷ്പീ| ജീവനൈഃ കാകോല്യാദിദ്രവ്യൈഃ||൨൧||
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
യേ തു കര്ണാ ന വര്ധന്തേ സ്വേദസ്നേഹോപപാദിതാഃ ||൨൨||
തേഷാമപാങ്ഗദേശേ തു കുര്യാത് പ്രച്ഛാനമേവ തു |
ബാഹ്യച്ഛേദം ന കുര്വീത വ്യാപദഃ സ്യുസ്തതോധ്രുവാഃ ||൨൩||
View original
ये तु कर्णा न वर्धन्ते स्वेदस्नेहोपपादिताः ||२२||
तेषामपाङ्गदेशे तु कुर्यात् प्रच्छानमेव तु |
बाह्यच्छेदं न कुर्वीत व्यापदः स्युस्ततोध्रुवाः ||२३||
ഏവമപ്യവര്ധമാനാനാം കര്ണാനാം വര്ധനോപായം ദര്ശയന്നാഹ- യേ ത്വിത്യാദി| ഉപപാദിതാഃ സംയോജിതാഃ| അപാങ്ഗദേശേ ത്വിതി കര്ണപുത്രികായാ അധഃ| തുശബ്ദ ഏവാര്ഥഃ| പ്രച്ഛാനമേവ ത്വിതി ഏവശബ്ദ ഈഷദര്ഥേ, ഈഷച്ഛേദനം; തുശബ്ദോऽയമപ്യര്ഥഃ, തേന കര്ണപുത്രികായാ അധ ഏവ ഛേദനം, തദപീഷദേവ കാര്യമിത്യുക്തം ഭവതി| തേഷാമപാങ്ഗച്ഛേദ്യം ഹി കാര്യമാഭ്യന്തരം ഭവേത്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, അപാങ്ഗപുത്രികായാ അധഃ കര്ണാനുകൂലമാഭ്യന്തരം ഛേദ്യം പ്രച്ഛയേദ്വാ| ബാഹ്യച്ഛേദം കര്ണബാഹ്യലതികാച്ഛേദമ്| വ്യാപദഃ കര്ണലതികാത്രുടനാദയഃ; ‘വ്യാധയഃ സ്യുഃ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി||൨൨-൨൩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ബദ്ധമാത്രം തു യഃ കര്ണം സഹസൈവാഭിവര്ധയേത് |
ആമകോശീ സമാധ്മാതഃ ക്ഷിപ്രമേവ വിമുച്യതേ ||൨൪||
View original
बद्धमात्रं तु यः कर्णं सहसैवाभिवर्धयेत् |
आमकोशी समाध्मातः क्षिप्रमेव विमुच्यते ||२४||
അരൂഢകര്ണസ്യ വര്ധനേ ദോഷമാഹ- ബദ്ധമാത്രമിത്യാദി| ആമകോശീതി അസമ്യഗ്രൂഢമധ്യഃ| കേചിദമും ന പഠന്തി||൨൪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ജാതരോമാ സുവര്ത്മാ ച ശ്ലിഷ്ടസന്ധിഃ സമഃ സ്ഥിരഃ |
സുരൂഢോऽവേദനോ യശ്ച തം കര്ണം വര്ധയേച്ഛനൈഃ ||൨൫||
View original
जातरोमा सुवर्त्मा च श्लिष्टसन्धिः समः स्थिरः |
सुरूढोऽवेदनो यश्च तं कर्णं वर्धयेच्छनैः ||२५||
കീദൃശഃ പുനര്വര്ധനീയസ്തമാഹ- ജാതരോമേത്യാദി| സുവര്ത്മേതി ശോഭനച്ഛിദ്രഃ, ശ്ലിഷ്ടസന്ധിഃ; സംലഗ്നസന്ധിഃ; സമോ നിമ്നോന്നതത്വരഹിതഃ, സ്ഥിരോ ദൃഢഃ||൨൫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
അമിതാഃ കര്ണബന്ധാസ്തു വിജ്ഞേയാഃ കുശലൈരിഹ |
യോ യഥാ സുവിശിഷ്ടഃ സ്യാത്തം തഥാ വിനിയോജയേത് |
(കര്ണപാല്യാമയാന്നൃൗണാം പുനര്വക്ഷ്യാമി സുശ്രുത! |
കര്ണപാല്യാം പ്രകുപിതാ വാതപിത്തകഫാസ്ത്രയഃ(൧) ||൨൬||
ദ്വിധാ വാऽപ്യഥ സംസൃഷ്ടാഃ കുര്വന്തി വിവിധാ രുജഃ |
വിസ്ഫോടഃ സ്തബ്ധതാ ശോഫഃ പാല്യാം ദോഷേ തു വാതികേ(൨) ||൨൬||
ദാഹവിസ്ഫോടജനനം ശോഫഃ പാകശ്ച പൈത്തികേ |
കണ്ഡൂഃ സശ്വയഥുഃ സ്തമ്ഭോ ഗുരുത്വം ച കഫാത്മകേ(൩) ||൨൬||
യഥാദോഷം ച സംശോധ്യ കുര്യാത്തേഷാം ചികിത്സിതമ് |
സ്വേദാഭ്യങ്ഗപരീഷേകൈഃ പ്രലേപാസൃഗ്വിമോക്ഷണൈഃ(൪) ||൨൬||
മൃദ്വീം ക്രിയാം ബൃംഹണീയൈര്യഥാസ്വം ഭോജനൈസ്തഥാ |
യ ഏവം വേത്തി ദോഷാണാം ചികിത്സാം കര്തുമര്ഹതി(൫) ||൨൬||
അത ഊര്ധ്വം നാമലിങ്ഗൈര്വക്ഷ്യേ പാല്യാമുപദ്രവാന് |
ഉത്പാടകശ്ചോത്പുടകഃ ശ്യാവഃ കണ്ഡൂയുതോ ഭൃശമ്(൬) ||൨൬||
അവമന്ഥഃ സകണ്ഡൂകോ ഗ്രന്ഥികോ ജമ്ബുലസ്തഥാ |
സ്രാവീ ച ദാഹവാംശ്ചൈവ ശൃണ്വേഷാം ക്രമശഃ ക്രിയാമ്(൭) ||൨൬||
അപാമാര്ഗഃ സര്ജരസഃ പാടലാലകുചത്വചൌ |
ഉത്പാടകേ പ്രലേപഃ സ്യാത്തൈലമേഭിശ്ച പാചയേത്(൮) ||൨൬||
ശമ്പാകശിഗ്രുപൂതീകാന് ഗോധാമേദോऽഥ തദ്വസാമ് |
വാരാഹം ഗവ്യമൈണേയം പിത്തം സര്പിശ്ച സംസൃജേത്(൯) ||൨൬||
ലേപമുത്പുടകേ ദദ്യാത്തൈലമേഭിശ്ച സാധിതമ് |
ഗൌരീം സുഗന്ധാം സശ്യാമാമനന്താം തണ്ഡുലീയകമ്(൧൦) ||൨൬||
ശ്യാവേ പ്രലേപനം ദദ്യാത്തൈലമേഭിശ്ച സാധിതമ് |
പാഠാം രസാഞ്ജനം ക്ഷൌദ്രം തഥാ സ്യാദുഷ്ണകാഞ്ജികമ്(൧൧) ||൨൬||
ദദ്യാല്ലേപം സകണ്ഡൂകേ തൈലമേഭിശ്ച സാധിതമ് |
വ്രണീഭൂതസ്യ ദേയം സ്യാദിദം തൈലം വിജാനതാ(൧൨) ||൨൬||
മധുകക്ഷീരകാകോലീജീവകാദ്യൈര്വിപാചിതമ് |
ഗോധാവരാഹസര്പാണാം വസാഃ സ്യുഃ കൃതബൃംഹണേ(൧൩) ||൨൬||
പ്രലേപനമിദം ദദ്യാദവസിച്യാവമന്ഥകേ |
പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം സമങ്ഗാം ധവമേവ ച(൧൪) ||൨൬||
തൈലമേഭിശ്ച സമ്പക്വം ശൃണു കണ്ഡൂമതഃ ക്രിയാമ് |
സഹദേവാ വിശ്വദേവാ അജാക്ഷീരം സസൈന്ധവമ് |
ഏതൈരാലേപനം ദദ്യാത്തൈലമേഭിശ്ച സാധിതമ്(൧൫) ||൨൬||
ഗ്രന്ഥികേ ഗുടികാം പൂര്വം സ്രാവയേദവപാട്യ തു |
തതഃ സൈന്ധവചൂര്ണം തു ഘൃഷ്ട്വാ ലേപം പ്രദാപയേത്(൧൬) ||൨൬||
ലിഖിത്വാ തത്സ്രുതം ഘൃഷ്ട്വാ ചൂര്ണൈര്ലോധ്രസ്യ ജമ്ബുലേ |
ക്ഷീരേണ പ്രതിസാര്യൈനം ശുദ്ധം സംരോപയേത്തതഃ(൧൭) ||൨൬||
മധുപര്ണീ മധൂകം ച മധുകം മധുനാ സഹ |
ലേപഃ സ്രാവിണി ദാതവ്യസ്തൈലമേഭിശ്ച സാധിതമ്(൧൮) ||൨൬||
പഞ്ചവല്കൈഃ സമധുകൈഃ പിഷ്ടൈസ്തൈശ്ച ഘൃതാന്വിതൈഃ |
ജീവകാദ്യൈഃ സസര്പിഷ്കൈര്ദഹ്യമാനം പ്രലേപയേത്)(൧൯) ||൨൬||
View original
अमिताः कर्णबन्धास्तु विज्ञेयाः कुशलैरिह |
यो यथा सुविशिष्टः स्यात्तं तथा विनियोजयेत् |
(कर्णपाल्यामयान्नॄणां पुनर्वक्ष्यामि सुश्रुत! |
कर्णपाल्यां प्रकुपिता वातपित्तकफास्त्रयः(१) ||२६||
द्विधा वाऽप्यथ संसृष्टाः कुर्वन्ति विविधा रुजः |
विस्फोटः स्तब्धता शोफः पाल्यां दोषे तु वातिके(२) ||२६||
दाहविस्फोटजननं शोफः पाकश्च पैत्तिके |
कण्डूः सश्वयथुः स्तम्भो गुरुत्वं च कफात्मके(३) ||२६||
यथादोषं च संशोध्य कुर्यात्तेषां चिकित्सितम् |
स्वेदाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रलेपासृग्विमोक्षणैः(४) ||२६||
मृद्वीं क्रियां बृंहणीयैर्यथास्वं भोजनैस्तथा |
य एवं वेत्ति दोषाणां चिकित्सां कर्तुमर्हति(५) ||२६||
अत ऊर्ध्वं नामलिङ्गैर्वक्ष्ये पाल्यामुपद्रवान् |
उत्पाटकश्चोत्पुटकः श्यावः कण्डूयुतो भृशम्(६) ||२६||
अवमन्थः सकण्डूको ग्रन्थिको जम्बुलस्तथा |
स्रावी च दाहवांश्चैव शृण्वेषां क्रमशः क्रियाम्(७) ||२६||
अपामार्गः सर्जरसः पाटलालकुचत्वचौ |
उत्पाटके प्रलेपः स्यात्तैलमेभिश्च पाचयेत्(८) ||२६||
शम्पाकशिग्रुपूतीकान् गोधामेदोऽथ तद्वसाम् |
वाराहं गव्यमैणेयं पित्तं सर्पिश्च संसृजेत्(९) ||२६||
लेपमुत्पुटके दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् |
गौरीं सुगन्धां सश्यामामनन्तां तण्डुलीयकम्(१०) ||२६||
श्यावे प्रलेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् |
पाठां रसाञ्जनं क्षौद्रं तथा स्यादुष्णकाञ्जिकम्(११) ||२६||
दद्याल्लेपं सकण्डूके तैलमेभिश्च साधितम् |
व्रणीभूतस्य देयं स्यादिदं तैलं विजानता(१२) ||२६||
मधुकक्षीरकाकोलीजीवकाद्यैर्विपाचितम् |
गोधावराहसर्पाणां वसाः स्युः कृतबृंहणे(१३) ||२६||
प्रलेपनमिदं दद्यादवसिच्यावमन्थके |
प्रपौण्डरीकं मधुकं समङ्गां धवमेव च(१४) ||२६||
तैलमेभिश्च सम्पक्वं शृणु कण्डूमतः क्रियाम् |
सहदेवा विश्वदेवा अजाक्षीरं ससैन्धवम् |
एतैरालेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम्(१५) ||२६||
ग्रन्थिके गुटिकां पूर्वं स्रावयेदवपाट्य तु |
ततः सैन्धवचूर्णं तु घृष्ट्वा लेपं प्रदापयेत्(१६) ||२६||
लिखित्वा तत्स्रुतं घृष्ट्वा चूर्णैर्लोध्रस्य जम्बुले |
क्षीरेण प्रतिसार्यैनं शुद्धं संरोपयेत्ततः(१७) ||२६||
मधुपर्णी मधूकं च मधुकं मधुना सह |
लेपः स्राविणि दातव्यस्तैलमेभिश्च साधितम्(१८) ||२६||
पञ्चवल्कैः समधुकैः पिष्टैस्तैश्च घृतान्वितैः |
जीवकाद्यैः ससर्पिष्कैर्दह्यमानं प्रलेपयेत्)(१९) ||२६||
കര്ണപാലിച്ഛേദവിശേഷേണ കര്ണസന്ധിബന്ധാനാമപരിമിതത്വാദനുക്തമപി പ്രകാരം ദര്ശയന്നാഹ- അമിതാ ഇത്യാദി| `സുവിശിഷ്ട’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘സുനിവിഷ്ടഃ’ ഇതി പഠന്തി| കേചിദത്രൈവാധ്യായേ കര്ണപാല്യാമയാന് പരിപോടാദീന് പഠന്തി, അന്യേ തു സലിങ്ഗചികിത്സിതാന് മിശ്രകചികിത്സിതേ പഠന്തി; താംശ്ച തത്രൈവ വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| അന്യേ തു സുശ്രുതാധ്യായിനോऽത്ര `കര്ണപാല്യാമയാനന്യാന് വക്ഷ്യാമി ചതുരഃ പൃഥക്’ ഇത്യാദികം ഗ്രന്ഥം സചികിത്സിതം പഠന്തി, സ ത്വാചാര്യൈരനാര്ഷീകൃതഃ; തസ്മാന്ന പഠനീയഃ| അപരേ പുനരത്രൈവോത്പാടകാദീന് സചികിത്സിതാന് പഠന്തി, അമുമപി പാഠമനാര്ഷമാചാര്യാ വര്ണയന്തി, അതോऽയമപി ന പഠിതവ്യഃ||൨൬||
Adhikarana 25 (27-31) · Śloka 31
വിശ്ലേഷിതായാസ്ത്വഥ നാസികായാ വക്ഷ്യാമി സന്ധാനവിധിം യഥാവത് |
നാസാപ്രമാണം പൃഥിവീരുഹാണാം പത്രം ഗൃഹീത്വാ ത്വവലമ്ബി തസ്യ ||൨൭||
തേന പ്രമാണേന ഹി ഗണ്ഡപാര്ശ്വാദുത്കൃത്യ ബദ്ധം ത്വഥ നാസികാഗ്രമ് |
വിലിഖ്യ ചാശു പ്രതിസന്ദധീത തത് സാധുബന്ധൈര്ഭിഷഗപ്രമത്തഃ ||൨൮||
സുസംഹിതം സമ്യഗതോ യഥാവന്നാഡീദ്വയേനാഭിസമീക്ഷ്യ ബദ്ധ്വാ |
പ്രോന്നമ്യ ചൈനാമവചൂര്ണയേത്തു പതങ്ഗയഷ്ടീമധുകാഞ്ജനൈശ്ച ||൨൯||
സഞ്ഛാദ്യ സമ്യക് പിചുനാ സിതേന തൈലേന സിഞ്ചേദസകൃത്തിലാനാമ് |
ഘൃതം ച പായ്യഃ സ നരഃ സുജീര്ണേ സ്നിഗ്ധോ വിരേച്യഃ സ യഥോപദേശമ് ||൩൦||
രൂഢം ച സന്ധാനമുപാഗതം സ്യാത്തദര്ധശേഷം തു പുനര്നികൃന്തേത് |
ഹീനാം പുനര്വര്ധയിതും യതേത സമാം ച കുര്യാദതിവൃദ്ധമാംസാമ് ||൩൧||
View original
विश्लेषितायास्त्वथ नासिकाया वक्ष्यामि सन्धानविधिं यथावत् |
नासाप्रमाणं पृथिवीरुहाणां पत्रं गृहीत्वा त्ववलम्बि तस्य ||२७||
तेन प्रमाणेन हि गण्डपार्श्वादुत्कृत्य बद्धं त्वथ नासिकाग्रम् |
विलिख्य चाशु प्रतिसन्दधीत तत् साधुबन्धैर्भिषगप्रमत्तः ||२८||
सुसंहितं सम्यगतो यथावन्नाडीद्वयेनाभिसमीक्ष्य बद्ध्वा |
प्रोन्नम्य चैनामवचूर्णयेत्तु पतङ्गयष्टीमधुकाञ्जनैश्च ||२९||
सञ्छाद्य सम्यक् पिचुना सितेन तैलेन सिञ्चेदसकृत्तिलानाम् |
घृतं च पाय्यः स नरः सुजीर्णे स्निग्धो विरेच्यः स यथोपदेशम् ||३०||
रूढं च सन्धानमुपागतं स्यात्तदर्धशेषं तु पुनर्निकृन्तेत् |
हीनां पुनर्वर्धयितुं यतेत समां च कुर्यादतिवृद्धमांसाम् ||३१||
വിശ്ലേഷിതായാ ഇത്യാദി| വിശ്ലേഷിതായാ ഇതി ഛിന്നായാഃ| പൃഥിവീരുഹാണാം വൃക്ഷാണാമ്| തസ്യേതി ഛിന്നനാസികസ്യ പുരുഷസ്യ| തേന പ്രമാണേനേതി വൃക്ഷപത്രപ്രമാണേന| ഉത്കൃത്യേതി ഊര്ധ്വം ഛേദയിത്വാ| ബദ്ധമിതി സംലഗ്നം യഥാ സ്യാത്, ‘മാംസം’ ഇതി ശേഷഃ| തദിതി നാസികാഗ്രമ്| സാധുബന്ധൈരിതി ശോഭനബന്ധൈഃ കൃത്വാ| അപ്രമത്തഃ സാവധാനഃ| സുസംഹിതമിത്യാദി| സുസംഹിതം സമ്യഗഭിസമീക്ഷ്യ, നാഡീദ്വയേന യഥാവദ്ബദ്ധ്വാ, പ്രോന്നമ്യ ച പ്രകൃഷ്ടം യഥാ സ്യാദേവമുത്ഥാപ്യ, ഏനാം നാസികാമവചൂര്ണയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| നാഡീദ്വയമത്ര നലകൃതമേരണ്ഡപത്രനാലകൃതം വാ, ന തു സീസകാദിബീ(വീ)ടികാ; കുതഃ? സാ ഹി ഗുരുത്വാദധോ ഗച്ഛതി| പതങ്ഗം രക്തചന്ദനമ്, അഞ്ജനം രസാഞ്ജനമ്| സിതേന ശുക്ലേന| തൈലേനേത്യുക്തേ തിലതൈലം ലബ്ധം, തിലാനാമിതി യത് കൃതം തത് പ്രതിനിധിതൈലനിഷേധാര്ഥമ്| പായ്യഃ പായയിതവ്യഃ| സുജീര്ണേ ഭോജനേ| അന്യേ ത്വേവം പഠന്തി-"ഛിന്നാം തു നാസികാം ദൃഷ്ട്വാ വയഃസ്ഥസ്യ ശരീരിണഃ| നാസാനുരൂപം സഞ്ച്ഛിദ്യ പത്രം ഗണ്ഡേ നിവേശയേത്"- ഇത്യാദി||൨൭-൩൧||
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
നാഡീയോഗം വിനൌഷ്ഠസ്യ നാസാസന്ധാനവദ്വിധിമ് |
യ ഏവമേവ ജാനീയാത് സ രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ||൩൨||
View original
नाडीयोगं विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिम् |
य एवमेव जानीयात् स राज्ञः कर्तुमर्हति ||३२||
അതശ്ഛിന്നസ്യൌഷ്ഠസ്യ സന്ധാനമാഹ- നാഡീയോഗമിത്യാദി| ഓഷ്ഠസ്യ സന്ധാനവിധിര്നാസാസന്ധാനവത് കര്തവ്യഃ; പരം നാഡീയോഗം വിനാ| അര്ഹതി യോഗ്യോ ഭവതി| ഇദം നാസാസന്ധാനൌഷ്ഠസന്ധാനസൂത്രം പൂര്വാചാര്യൈരനാര്ഷീകൃതമപി ജേജ്ജടഗയദാസാദിഭിരങ്ഗീകൃതം സുബോധത്വാച്ച ന വ്യാഖ്യാതം, തൈരങ്ഗീകൃതത്വാദസ്മാഭിരപി സങ്ഗൃഹീതം, സുബോധമപി ച വൈദ്യപുത്രബോധാര്ഥം വ്യാഖ്യാതമ്| ദാക്ഷിണാത്യാസ്തു ഭിഷജഃ കര്ണസ്യോപരി കോടിവ്യധമത്ര പഠന്തി| സോऽപ്യത്രാപ്രസിദ്ധേരനാര്ഷഃ||൩൨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ കര്ണവ്യധബന്ധവിധിര്നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ ||൧൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कर्णव्यधबन्धविधिर्नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||