Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കൃത്യാകൃത്യവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः कृत्याकृत्यविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര കൃത്യാഃ സാധ്യാഃ; തേ ദ്വിവിധാഃ- സുഖസാധ്യാഃ, കൃച്ഛ്രസാധ്യാശ്ച| അകൃത്യാ അസാധ്യാഃ; തേऽപി ദ്വിവിധാഃ- യാപ്യാഃ, പ്രത്യാഖ്യേയാശ്ച; ഇതി കൃത്യാകൃത്യപദദ്വയേന സര്വമുക്തമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
തത്ര, വയഃസ്ഥാനാം ദൃഢാനാം പ്രാണവതാം സത്ത്വവതാം (ആത്മവതാം) ച സുചികിത്സ്യാ വ്രണാഃ; ഏകസ്മിന് വാ പുരുഷേ യത്രൈതദ്ഗുണചതുഷ്ടയം തസ്യ സുഖസാധനീയതമാഃ | തത്ര, വയഃസ്ഥാനാം പ്രത്യഗ്രധാതുത്വാദാശു വ്രണാ രോഹന്തി; ദൃഢാനാം സ്ഥിരബഹുമാംസത്വാച്ഛസ്ത്രമവചാര്യമാണം സിരാസ്നായ്വാദിവിശേഷാന്ന പ്രാപ്നോതി; പ്രാണവതാം വേദനാഭിഘാതാഹാരയന്ത്രണാദിഭിര്ന ഗ്ലാനിരുത്പദ്യതേ; സത്ത്വവതാം ദാരുണൈരപി ക്രിയാവിശേഷൈര്ന വ്യഥാ ഭവതി; തസ്മാദേതേഷാം സുഖസാധനീയതമാഃ ||൩||
तत्र, वयःस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतां (आत्मवतां) च सुचिकित्स्या व्रणाः; एकस्मिन् वा पुरुषे यत्रैतद्गुणचतुष्टयं तस्य सुखसाधनीयतमाः | तत्र, वयःस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणा रोहन्ति; दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादिविशेषान्न प्राप्नोति; प्राणवतां वेदनाभिघाताहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिरुत्पद्यते; सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति; तस्मादेतेषां सुखसाधनीयतमाः ||३||
🔊 Audio coming soon
തത്ര യഥാ വ്രണസ്യാകൃതിഗന്ധവര്ണാദിവിശേഷാഃ സാധ്യാസാധ്യവിധൌ ഭവന്തി, തഥാऽऽതുരസ്യാപി കേऽപി കേऽപി ഗുണാ ഭവന്തി, താംസ്താന് ദര്ശയന്നാഹ- തത്ര വയഃസ്ഥാനാമിത്യാദി| വയഃസ്ഥാനാം തരുണാനാം; ദൃഢാ ഗൂഢസന്ധിസിരാസ്നായവഃ, ഏതേന സുസംഹതസമശരീരാ അഭിപ്രേതാഃ; പ്രാണവതാം ശക്തിയുക്താനാം; സത്ത്വവതാം വ്യസനേऽപ്യനാകുലാനാം; ചകാരാദനുക്താऽപ്യാതുരോപക്രമണീയോക്താ ആതുരസ്യ ഗുണസമ്പത് സമുച്ചീയതേ| പ്രാണവതാമിത്യസ്യാഗ്രേ ‘ആത്മവതാം’ ഇതി പഞ്ചമം ഗുണം കേചിത് പഠന്തി| തത്ര, ആത്മവതാം ജിതേന്ദ്രിയാണാമിത്യര്ഥഃ| അത്രൈകഗുണേന സുഖസാധ്യത്വം, ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിശ്ച സുഖസാധ്യതരത്വം, ചതുര്ഭിഃ സുഖസാധ്യതമത്വം ച, ഏതദേവ പ്രകടയന്നാഹ- ഏകസ്മിന് വാ പുരുഷ ഇത്യാദി| വാശബ്ദ ഏകത്ര സര്വഗുണാനാം ദുഷ്പ്രാപ്തിഖ്യാപനാര്ഥഃ| തസ്യേതി പുരുഷസ്യേത്യര്ഥഃ| സുഖസാധനീയതമാ ‘വ്രണാ’ ഇതി ശേഷഃ| തത്ര യേഷാം ഗുണാനാം യേന യേന സുഖസാധ്യത്വം തത്തന്നിര്ദിശന്നാഹ- തത്ര വയഃസ്ഥാനാമിത്യാദി| പ്രത്യഗ്രം നൂതനമ്| സ്ഥിരമ് അചലമ്| പ്രാണവതാമിത്യാദി| ഗ്ലാനിരത്ര ശരീരശൈഥില്യമ്| അത്രാപി ‘ആത്മവതാമ്’ ഇതി പഞ്ചമഗുണസ്യ കേചിദ്ധേതും പഠന്തി, സ ചാഭാവാന്ന ലിഖിതഃ| സത്ത്വവതാമിത്യാദി| ദാരുണൈര്ദുഃസഹൈഃ, ക്രിയാവിശേഷൈശ്ചികിത്സാപ്രകാരൈഃ| തസ്മാദിത്യാദി| ഏതേഷാം പുരുഷാണാമിത്യര്ഥഃ| സുഖസാധനീയതമാഃ ‘വ്രണാ’ ഇതി ശേഷഃ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ത ഏവ വിപരീതഗുണാ വൃദ്ധകൃശാല്പപ്രാണഭീരുഷു ദ്രഷ്ടവ്യാഃ ||൪||
त एव विपरीतगुणा वृद्धकृशाल्पप्राणभीरुषु द्रष्टव्याः ||४||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വോക്തഗുണാനാം വിപര്യയമാഹ- ത ഏവ വിപരീതഗുണാ ഇത്യാദി| ഏകഗുണാഭാവാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യത്വം, ദ്വിത്രിഗുണാഭാവാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യതരത്വം, ചതുര്ഗുണാഭാവാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യതമത്വമ്| അത്ര കേചിത് ‘അനാത്മവത്സു ച’ ഇതി പഞ്ചമം വിപരീതഗുണം പഠന്തി| തേഷാം മതേ ചകാരേണാതുരോപക്രമണീയോക്തഗുണാസമ്പൂര്ണതാऽനുക്താऽപി സമുച്ചീയതേ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സ്ഫിക്പായുപ്രജനനലലാടഗണ്ഡൌഷ്ഠപൃഷ്ഠകര്ണഫലകോഷോദരജത്രുമുഖാഭ്യന്തരസംസ്ഥാഃ സുഖരോപണീയാ വ്രണാഃ ||൫||
स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोषोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरसंस्थाः सुखरोपणीया व्रणाः ||५||
🔊 Audio coming soon
ആതുരവിശേഷേണ കൃത്യാകൃത്യാന് പ്രതിപാദ്യ തദവയവവിശേഷസമ്ഭവത്വേന വ്രണാനാം കൃത്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- സ്ഫിക്പായുപ്രജനനേത്യാദി| സ്ഫിചൌ കടിപ്രോഥൌ ‘പോദൌ’ ഇതി ലോകേ, പായുര്ഗുദം, പ്രജനനം ഗുഹ്യപ്രദേശഃ, ഗണ്ഡൌ ഗല്ലൌ, ഫലകോഷോऽണ്ഡകോഷഃ, ജത്രു ഗ്രീവാമൂലമ്||൫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
അക്ഷിദന്തനാസാപാങ്ഗശ്രോത്രനാഭിജഠരസേവനീനിതമ്ബപാര്ശ്വകുക്ഷിവക്ഷഃകക്ഷാസ്തനസന്ധിഭാഗഗതാഃ സഫേനപൂയരക്താനിലവാഹിനോऽന്തഃശല്യാശ്ച ദുശ്ചികിത്സ്യാഃ; അധോഭാഗാശ്ചോര്ധ്വഭാഗനിര്വാഹിണോ , രോമാന്തോപനഖമര്മജങ്ഘാസ്ഥിസംശ്രിതാശ്ച, ഭഗന്ദരമപി ചാന്തര്മുഖം സേവനീകുടകാസ്ഥിസംശ്രിതമ് ||൬|| കുഷ്ഠിനാം വിഷജുഷ്ടാനാം ശോഷിണാം മധുമേഹിനാമ് | വ്രണാഃ കൃച്ഛ്രേണ സിധ്യന്തി യേഷാം ചാപി വ്രണേ വ്രണാഃ ||൭||
अक्षिदन्तनासापाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोऽन्तःशल्याश्च दुश्चिकित्स्याः; अधोभागाश्चोर्ध्वभागनिर्वाहिणो , रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिसंश्रिताश्च, भगन्दरमपि चान्तर्मुखं सेवनीकुटकास्थिसंश्रितम् ||६|| कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम् | व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषां चापि व्रणे व्रणाः ||७||
🔊 Audio coming soon
സാധ്യഭേദാന് കൃച്ഛ്രസാധ്യാന് ദര്ശയന്നാഹ- അക്ഷിദന്തനാസേത്യാദി| അപാങ്ഗോ ഭ്രൂപുച്ഛാന്തഃ| നിതമ്ബഃ കടേഃ പശ്ചാദ്ഭാഗഃ| വക്ഷ ഉരഃ, സന്ധിഭാഗഃ സന്ധിപ്രദേശഃ| വാഹിശബ്ദഃ സഫേനപൂയാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| അന്തഃശല്യാ ആഭ്യന്തരശല്യാഃ| അധോഭാഗാശ്ചോര്ധ്വഭാഗനിര്വാഹിണ ഇതി അധോഭാഗഗതാ യേ വ്രണാസ്തേ യദോര്ധ്വമുഖാ ഭവന്തി തദോര്ധ്വഭാഗനിര്വാഹിണ ഉച്യന്തേ| രോമാന്തോപനഖേത്യാദി രോമാന്തഃ കേശാന്തഃ, ഉപനഖം നഖസമീപം, ജങ്ഘാസ്ഥി ഗുല്ഫജാന്വന്തരാസ്ഥി| ഭഗന്ദരമപി ചാന്തര്മുഖമിതി ഗുദേ അഭ്യന്തരം മുഖം യസ്യേത്യര്ഥഃ| സേവനീകുടകാസ്ഥിസംശ്രിതം ‘ഭഗന്ദരമ്’ ഇതി ശേഷഃ, കുടകാസ്ഥി ശ്രോണികാണ്ഡാസ്ഥി, ‘മയൂരാസ്ഥി’ ഇതി ലോകോ ബ്രൂതേ| അന്യേ തു ‘കുടകാസ്ഥിസംശ്രിതം’ ഇത്യത്ര ‘ഉപസ്ഥസംശ്രിതം’ ഇതി പഠന്തി; തേഷാം മതേ ഉപസ്ഥോ മൂത്രമാര്ഗഃ| വിഷജുഷ്ടാനാമിതി ദൂഷീവിഷജുഷ്ടാനാം പുരുഷാണാം യേ വ്രണാ ഇത്യര്ഥഃ||൬-൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
അവപാടികാനിരുദ്ധപ്രകശസന്നിരുദ്ധഗുദജഠരാണി, ഗ്രന്ഥിക്ഷതക്രിമയഃ പ്രതിശ്യായജാഃ കോഷ്ഠജാശ്ച ത്വഗ്ദോഷിണാം പ്രമേഹിണാം വാ യേ പരിക്ഷതേഷു ദൃശ്യന്തേ, ശര്കരാ സികതാമേഹോ വാതകുണ്ഡലികാऽഷ്ഠീലാ ദന്തശര്കരോപകുശഃ കണ്ഠശാലൂകം നിഷ്കോഷണദൂഷിതാശ്ച ദന്തവേഷ്ടാ വിസര്പാസ്ഥിക്ഷതോരഃക്ഷതവ്രണഗ്രന്ഥിപ്രഭൃതയശ്ച യാപ്യാഃ ||൮||
अवपाटिकानिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदजठराणि, ग्रन्थिक्षतक्रिमयः प्रतिश्यायजाः कोष्ठजाश्च त्वग्दोषिणां प्रमेहिणां वा ये परिक्षतेषु दृश्यन्ते, शर्करा सिकतामेहो वातकुण्डलिकाऽष्ठीला दन्तशर्करोपकुशः कण्ठशालूकं निष्कोषणदूषिताश्च दन्तवेष्टा विसर्पास्थिक्षतोरःक्षतव्रणग्रन्थिप्रभृतयश्च याप्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
സാധ്യാന് ദ്വിവിധാനഭിധായാസാധ്യഭേദം യാപ്യം ദര്ശയന്നാഹ- അവപാടികേത്യാദി| ഗ്രന്ഥിക്ഷതക്രിമയ ഇതി ഗ്രന്ഥ്യുപലക്ഷിതോ യോ ക്ഷതസ്തത്ര യേ കൃമയ ഇത്യര്ഥഃ| പ്രതിശ്യായജാഃ കോഷ്ഠജാശ്ച കൃമയ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ത്വഗ്ദോഷിണാം പ്രമേഹിണാം വാ യേ പരിക്ഷതേഷു ദൃശ്യന്ത ഇതി ത്വഗ്ദോഷപ്രമേഹരോഗയോഃ ക്ഷതേ സതി യേ കൃമയോ ദൃശ്യന്ത ഇത്യര്ഥഃ| ശര്കരേതി അശ്മരീ വാതഭിന്നേത്യര്ഥഃ| സികതാമേഹോ മേഹവിശേഷഃ| വാതകുണ്ഡലികാഷ്ഠീലേ മൂത്രാഘാതവിശേഷൌ| നിഷ്കോഷണദൂഷിതാശ്ച ദന്തവേഷ്ടാ ഇതി നിഷ്കോഷണം സവിഷോ ദന്തരഞ്ജകാനാം ശാണോऽഭിധീയതേ; ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- ദന്താന് രഞ്ജയന്തി യേ പുരുഷാസ്തേഷാം യദ്ദന്തനിശാനാര്ഥം സവിഷം ദന്തകാഷ്ഠം തേന യദാ ദൂഷിതാ ദന്തവേഷ്ടാ ഇത്യര്ഥഃ| ‘നിശ്ചക്ഷണദൂഷിതാ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, ‘നിഷ്കര്ഷണദൂഷിതാ’ ഇത്യപരേ, തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ| അത്രാവപാടികേത്യാദൌ പാഠേ യേ വ്രണാഃ സമ്ഭവന്തി തേ വ്രണാ ഏവ യാപ്യാഃ, യേ ച വ്യാധയസ്തേഷു വ്യാധിഷു സത്സു യേ വ്രണാസ്തേ യാപ്യാ ഇത്യഭിപ്രായഃ||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
സാധ്യാ യാപ്യത്വമായാന്തി യാപ്യാശ്ചാസാധ്യതാം തഥാ | ഘ്നന്തി പ്രാണാനസാധ്യാസ്തു നരാണാമക്രിയാവതാമ് ||൯||
साध्या याप्यत्वमायान्ति याप्याश्चासाध्यतां तथा | घ्नन्ति प्राणानसाध्यास्तु नराणामक्रियावताम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ത ഏതേ നിര്ദിഷ്ടാ ന നിയമേന സാധ്യാഃ സാധ്യാ ഏവ, യാപ്യാ വാ യാപ്യാ ഏവേത്യുക്തേഷ്വനിയമം ക്രിയയാ ദര്ശയന്നാഹ- സാധ്യാ ഇത്യാദി| ഘ്നന്തി പ്രാണാനസാധ്യാസ്ത്വിതി കാലാന്തരപ്രാണഹാരിണഃ സദ്യഃ പ്രാണാന് ഘ്നന്തീത്യര്ഥഃ| അക്രിയാവതാമിതി ക്രിയാരഹിതാനാം വിരുദ്ധക്രിയാകാരിണാം ച||൯||
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
യാപനീയം വിജാനീയാത് ക്രിയാ ധാരയതേ തു യമ് | ക്രിയായാം തു നിവൃത്തായാം സദ്യ ഏവ വിനശ്യതി ||൧൦|| പ്രാപ്താ ക്രിയാം ധാരയതി യാപ്യവ്യാധിതമാതുരമ് | പ്രപതിഷ്യദിവാഗാരം വിഷ്കമ്ഭഃ സാധുയോജിതഃ ||൧൧||
यापनीयं विजानीयात् क्रिया धारयते तु यम् | क्रियायां तु निवृत्तायां सद्य एव विनश्यति ||१०|| प्राप्ता क्रियां धारयति याप्यव्याधितमातुरम् | प्रपतिष्यदिवागारं विष्कम्भः साधुयोजितः ||११||
🔊 Audio coming soon
അഥ കീദൃശോ യാപ്യസ്തമാഹ- യാപനീയം വിജാനീയാദിത്യാദി| യാപ്യേ പ്രാണധാരണമേവ ക്രിയാ കരോതി ന പുനര്വ്യാധിമൂലോച്ഛേദമിതി ദര്ശയന്നാഹ- പ്രാപ്താ ക്രിയേത്യാദി|- പ്രാപ്താ വൈദ്യേന പ്രയുക്താ| വിഷ്കമ്ഭഃ സ്ഥൂണാ||൧൦-൧൧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വമസാധ്യാന് വക്ഷ്യാമഃ- മാംസപിണ്ഡവദുദ്ഗതാഃ പ്രസേകിനോऽന്തഃപൂയവേദനാവന്തോऽശ്വാപാനവദുദ്വൃത്തൌഷ്ഠാഃ , കേചിത് കഠിനാ ഗോശൃങ്ഗവദുദ്ഗതമൃദുമാംസപ്രരോഹാഃ, അപരേ ദുഷ്ടരുധിരാസ്രാവിണസ്തനുശീതപിച്ഛിലാസ്രാവിണോ വാ മധ്യോന്നതാഃ, കേചിദവസന്നശുഷിരപര്യന്താഃ ശണതൂലവത് സ്നായുജാലവന്തോ ദുര്ദര്ശനാഃ, വസാമേദോമജ്ജമസ്തുലുങ്ഗസ്രാവിണശ്ച ദോഷസമുത്ഥാഃ, പീതാസിതമൂത്രപുരീഷവാതവാഹിനശ്ച കോഷ്ഠസ്ഥാഃ, ത ഏവോഭയതോഭാഗവ്രണമുഖേഷു പൂയരക്തനിര്വാഹിണഃ, (ക്ഷീണമാംസാനാം ച ) സര്വതോഗതയശ്ചാണുമുഖാ മാംസബുദ്ബുദവന്തഃ, സശബ്ദവാതവാഹിനശ്ച ശിരഃകണ്ഠസ്ഥാഃ, ക്ഷീണമാംസാനാം ച പൂയരക്തനിര്വാഹിണോऽരോചകാവിപാകകാസശ്വാസോപദ്രവയുക്താഃ, ഭിന്നേ വാ ശിരഃകപാലേ യത്ര മസ്തുലുങ്ഗദര്ശനം ത്രിദോഷലിങ്ഗപ്രാദുര്ഭാവഃ കാസശ്വാസൌ വാ യസ്യേതി ||൧൨||
अत ऊर्ध्वमसाध्यान् वक्ष्यामः- मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोऽन्तःपूयवेदनावन्तोऽश्वापानवदुद्वृत्तौष्ठाः , केचित् कठिना गोशृङ्गवदुद्गतमृदुमांसप्ररोहाः, अपरे दुष्टरुधिरास्राविणस्तनुशीतपिच्छिलास्राविणो वा मध्योन्नताः, केचिदवसन्नशुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत् स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शनाः, वसामेदोमज्जमस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः, पीतासितमूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः, त एवोभयतोभागव्रणमुखेषु पूयरक्तनिर्वाहिणः, (क्षीणमांसानां च ) सर्वतोगतयश्चाणुमुखा मांसबुद्बुदवन्तः, सशब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः, क्षीणमांसानां च पूयरक्तनिर्वाहिणोऽरोचकाविपाककासश्वासोपद्रवयुक्ताः, भिन्ने वा शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावः कासश्वासौ वा यस्येति ||१२||
🔊 Audio coming soon
മാംസപിണ്ഡവദുദ്ഗതാ ഇത്യാദി| പ്രസേകിനഃ സ്രാവബഹുലാഃ| അശ്വാപാനവത് വഡവായോനിവത്, ഉദ്വൃത്തൌഷ്ഠാ ഉത്സന്നവര്ത്മാനഃ| കേചിദവസന്നശുഷിരപര്യന്താ ഇതി നിമ്നച്ഛിദ്രാവസാനാ ഇത്യര്ഥഃ| വസാ മാംസനിര്യാസഃ, മസ്തുലുങ്ഗഃ അര്ധവിലീനഘൃതാകാരോ മസ്തകമജ്ജാ| ദോഷസമുത്ഥാ ഇതി വാതാദിദോഷജാ ന പുനരഭിഘാതജാഃ, തേ ഹ്യേവമ്ഭൂതാ അപി സിധ്യന്തി| ദോഷജാനസാധ്യാനഭിധായ കോഷ്ഠസ്ഥാന് ദര്ശയിതുമാഹ- പീതാസിതമൂത്രേത്യാദി| ത ഏവ കോഷ്ഠസ്ഥാ ഏവ| ഉഭയതോഭാഗവ്രണമുഖേഷ്വിതി ഗുദവദനോഭയമാര്ഗാഭ്യാം വ്രണമുഖമാര്ഗേണ പൂയാദിവാഹിനഃ| സര്വവ്രണവസ്തുഗതാ വ്രണാഃ കീദൃശാ അസാധ്യാ ഇത്യാഹ- സര്വത ഇത്യാദി| ശിരഃകണ്ഠസ്ഥാഃ കീദൃശാ അസാധ്യാ ഇത്യാഹ- സശബ്ദേത്യാദി| ക്ഷീണമാംസാനാം കീദൃശാ അസാധ്യാ ഇത്യാഹ- ക്ഷീണേത്യാദി| ശിരഃകപാലേ ഭിന്നേ| കീദൃശാ അസാധ്യാ ഇത്യാഹ- ഭിന്നേ വാ ശിരഃകപാല ഇത്യാദി||൧൨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ഭവതി ചാത്ര- വസാം മേദോऽഥ മജ്ജാനം മസ്തുലുങ്ഗം ച യഃ സ്രവേത് | ആഗന്തുസ്തു വ്രണഃ സിധ്യേന്ന സിധ്യേദ്ദോഷസമ്ഭവഃ ||൧൩||
भवति चात्र- वसां मेदोऽथ मज्जानं मस्तुलुङ्गं च यः स्रवेत् | आगन्तुस्तु व्रणः सिध्येन्न सिध्येद्दोषसम्भवः ||१३||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരോക്തമേവാര്ഥം സുഖാവബോധായ ശ്ലോകേന ദര്ശയന്നാഹ- ഭവതി ചാത്രേത്യാദി||൧൩||
Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 14
അമര്മോപഹിതേ ദേശേ സിരാസന്ധ്യസ്ഥിവര്ജിതേ | വികാരോയോऽനുപര്യേതി തദസാധ്യസ്യ ലക്ഷണമ് ||൧൪||
अमर्मोपहिते देशे सिरासन्ध्यस्थिवर्जिते | विकारोयोऽनुपर्येति तदसाध्यस्य लक्षणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
അപരിഗൃഹീതാനാമപി വ്രണാനാമവസ്ഥാവിശേഷപ്രാപ്ത്യാऽസാധ്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- അമര്മേത്യാദി|- അമര്മോപഹിതേ ന മര്മസമീപവ്യവസ്ഥിതേ, ദേശേ ശരീരാവയവേ ത്വചീത്യര്ഥഃ| സിരാസന്ധ്യസ്ഥിവര്ജിത ഇത്യത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന സിരാസന്ധ്യസ്ഥ്യാദിവര്ജിത ഇത്യര്ഥഃ; ഏതേന സ്നായുധമനീവര്ജിത ഇത്യുക്തമ്| അന്യേ സിരാദിപദേന സ്ഥൂലസിരാവര്ജിത ഇത്യാഹുഃ| വികാരോ യോऽനുപര്യേതി വികാരോऽത്ര വ്രണഃ, അനുപര്യേതി സര്വതോ ധാതൂന് വ്യാപ്നോതി ചികിത്സ്യമാനോऽപി, തദസാധ്യസ്യ ലക്ഷണമ്; ഏതേന സുവൈദ്യോപക്രമേऽപി സുപ്രദേശജാതേऽപി യദാ സര്വധാതുവ്യാപ്തിര്ദൃശ്യതേ, തദാ ജ്ഞായതേ കര്മജോऽയം വ്യാധിരിതി| അന്യേ തു വികാരശബ്ദേന കുഷ്ഠവാതരക്തക്ഷയാദീനപി കഥയന്തി||൧൩-൧൪||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ക്രമേണോപചയം പ്രാപ്യ ; ധാതൂനനുഗതഃ ശനൈഃ | ന ശക്യ ഉന്മൂലയിതും വൃദ്ധോ വൃക്ഷ ഇവാമയഃ ||൧൫|| സ സ്ഥിരത്വാന്മഹത്ത്വാച്ച ധാത്വനുക്രമണേന ച | നിഹന്ത്യൌഷധവീര്യാണി മന്ത്രാന് ദുഷ്ടഗ്രഹോ യഥാ ||൧൬||
क्रमेणोपचयं प्राप्य ; धातूननुगतः शनैः | न शक्य उन्मूलयितुं वृद्धो वृक्ष इवामयः ||१५|| स स्थिरत्वान्महत्त्वाच्च धात्वनुक्रमणेन च | निहन्त्यौषधवीर्याणि मन्त्रान् दुष्टग्रहो यथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
ഏവം വ്യാധേഃ കസ്യചിദുത്പത്താവേവാസാധ്യത്വം പ്രതിപാദ്യാപരസ്യാപി വ്യാധേഃ സാധ്യസ്യാപ്യുപേക്ഷയാऽസാധ്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ക്രമേണേത്യാദി| കുതഃ പുനഃ കാരണാദൃഷ്ടഫലൈരൌഷധൈഃ സ വ്യാധിര്നോപശാമ്യതീത്യാഹ- സ സ്ഥിരത്വാദിത്യാദി|- സ ഇതി ഉപേക്ഷിതോ വ്യാധിരിത്യര്ഥഃ; സ്ഥിരത്വാദിതി സ്ഥിരത്വമപഥ്യകാരിണോ ദോഷബാഹുല്യാത്| കശ്ചിദനുപേക്ഷിതോऽപ്യുത്പത്താവേവ വ്യാധിരൌഷധവീര്യാണി ഹന്തീത്യത്ര ഹേത്വന്തരമാഹ- മഹത്ത്വാച്ചേതി|- മഹത്ത്വം ചോദരാദിവ്യാധിനിദാനബലപ്രാക്തനകര്മപരിണാമസമ്പ്രാപ്തിവിശേഷൈര്ദ്രഷ്ടവ്യം, ചകാരേണ രോഹിണികാവലയമുഖരോഗിണാമൌഷധവീര്യോപഘാതേ സ്വഭാവോऽപി ഹേതുരിതി സമുച്ചീയതേ| ധാത്വനുക്രമണേന ചേതി കുഷ്ഠാദിഷു ചൈതദ്ദ്രഷ്ടവ്യമ്| ദുഷ്ടഗ്രഹ ഇതി സ്കന്ദാപസ്മാരാദിക ഇത്യര്ഥഃ||൧൫-൧൬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
അതോ യോ വിപരീതഃ സ്യാത് സുഖസാധ്യഃ സ ഉച്യതേ | അബദ്ധമൂലഃ ക്ഷുപകോ യദ്വദുത്പാടനേ സുഖഃ ||൧൭||
अतो यो विपरीतः स्यात् सुखसाध्यः स उच्यते | अबद्धमूलः क्षुपको यद्वदुत्पाटने सुखः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ഏതന്നിര്ദിഷ്ടാര്ഥപ്രകരണവിപര്യയേണാപി സുഖസാധ്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- അതോ യോ വിപരീതഃ സ്യാദിത്യാദി| മര്മസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിധമനീസ്ഥിതോ യോ നാനുപര്യേതി സ സുഖസാധ്യ ഉച്യതേ| കിംവദിത്യാഹ - അബദ്ധമൂല ഇത്യാദി| ക്ഷുപകഃ അതിബാലവൃക്ഷഃ||൧൭||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ത്രിഭിര്ദോഷൈരനാക്രാന്തഃ ശ്യാവൌഷ്ഠഃ പിഡകീ സമഃ | അവേദനോ നിരാസ്രാവോ വ്രണഃ ശുദ്ധ ഇഹോച്യതേ ||൧൮||
त्रिभिर्दोषैरनाक्रान्तः श्यावौष्ठः पिडकी समः | अवेदनो निरास्रावो व्रणः शुद्ध इहोच्यते ||१८||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം വ്രണസ്യ ശുദ്ധിലക്ഷണമാഹ- ത്രിഭിര്ദോഷൈരനാക്രാന്ത ഇത്യാദി| ദോഷശബ്ദോऽത്ര ദോഷകാര്യേഷു വ്രണാകൃതിഗന്ധവര്ണസ്രാവവേദനാസു വര്തതേ, കാര്യേ കാരണോപചാരാത്; യഥാ- ഘൃതമായുരിതി ; തൈര്ദോഷാകൃതിഗന്ധാദിഭിരനാക്രാന്തഃ| ‘ത്രിഭിര്ദ്വന്ദ്വൈഃ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി; തേ തു ദ്വന്ദ്വശബ്ദമഭിവ്യക്തൌ വര്ണയന്തി, തേന ദോഷത്രയാഭിവ്യക്തിഭിരാകൃത്യാദിഭിരനാക്രാന്ത ഇതി സ ഏവാര്ഥഃ| അന്യേ തു ശീതോഷ്ണം, മൃദുകഠിനം സംവൃതവിവൃതമിതി ദ്വന്ദ്വത്രയം മന്യന്തേ| അപരേ തു ‘ദ്വന്ദ്വാനി ദോഷാഃ, തേ ചാത്ര വാതാദയഃ,തൈരനാക്രാന്ത’ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ശ്യാവൌഷ്ഠ ഇതി കിഞ്ചിത്കൃഷ്ണപാണ്ഡുഃ, പ്രസീദച്ഛോണിതത്വാത്; അന്യേ ശ്യാവൌഷ്ഠതാം കഷായപരിഷേകാഭ്യങ്ഗാദികൃതാം വദന്തി| പിഡകാഃ യസ്യ സന്തി സ പിഡകീ, പിഡകാ വ്രണൌഷ്ഠേऽണുമാംസാങ്കുരാഃ| ‘അപിഡകീ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, തത്ര ന വിദ്യന്തേ പിഡകാ അസ്യേതി| സമഃ സമതലഃ| അവേദന ഇതി ന വിദ്യതേ വാതാദീനാം തോദാദിവേദനാ യസ്യ സ അവേദനഃ, സാമാന്യശുദ്ധവ്രണവേദനാ തു വിദ്യത ഏവ, യേന സുരൂഢേ വക്ഷ്യതി- ‘അശൂനമരുജം വ്രണമ്’ ഇതി||൧൮||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
കപോതവര്ണപ്രതിമാ യസ്യാന്താഃ ക്ലേദവര്ജിതാഃ | സ്ഥിരാശ്ചിപിടികാവന്തോ രോഹതീതി തമാദിശേത് ||൧൯||
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः | स्थिराश्चिपिटिकावन्तो रोहतीति तमादिशेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
രോഹദ്വ്രണലക്ഷണം നിര്ദിശന്നാഹ- കപോതവര്ണപ്രതിമാ ഇത്യാദി|- കപോതവര്ണപ്രതിമാഃ പാണ്ഡുധൂസരാഃ| സ്ഥിരാഃ കഠിനാ ഇത്യര്ഥഃ| ചിപിടികാവന്ത ഇതി ചര്മചേലീയുക്താഃ; വിശുഷ്യമാണത്വാത്ത്വചശ്ചര്മചേലീസമ്ഭവഃ| വ്രണേ ശുഷ്കസൂക്ഷ്മശ്വേതാ യാ ഉച്ചടതി ത്വക് സാ ‘ചര്മചേലീ’ ഇതി കഥ്യതേ| അന്യേ തു ‘അപിടികാവന്ത’ ഇതി പഠന്തി| രോഹതി രോഹം ഗച്ഛതി||൧൯||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
രൂഢവര്ത്മാനമഗ്രന്ഥിമശൂനമരുജം വ്രണമ് | ത്വക്സവര്ണം സമതലം സമ്യഗ്രൂഢം വിനിര്ദിശേത് ||൨൦||
रूढवर्त्मानमग्रन्थिमशूनमरुजं व्रणम् | त्वक्सवर्णं समतलं सम्यग्रूढं विनिर्दिशेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
സമ്യഗ്രൂഢവ്രണസ്യ ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- രൂഢവര്ത്മാനമഗ്രന്ഥിമിത്യാദി| രൂഢവര്ത്മാനം രൂഢമാര്ഗം രൂഢവ്രണവസ്ത്വിത്യര്ഥഃ| അഗ്രന്ഥിപദേനോപരിഷ്ടാച്ഛൂനതാ നിഷിദ്ധാ| ത്വക്സവര്ണം ത്വചാ സമാനവര്ണമിത്യര്ഥഃ| സമതലമിതി സദൃശം കരതലേന ജിഹ്വാതലേന വേത്യര്ഥഃ, അന്യേ ‘ത്വഗ്രന്ഥിപദേനോപരിഷ്ടാച്ഛൂനതാ നിഷിദ്ധാ,സമതലശബ്ദേനാധോനിമ്നതാ നിഷിധ്യതേ’ ഇതി വദന്തി| തേഷാം മതേ ‘സമസ്തലേ സ സമതല’ ഇതി യോജ്യതേ||൨൦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ദോഷപ്രകോപാദ്വ്യായാമാദഭിഘാതാദജീര്ണതഃ | ഹര്ഷാത് ക്രോധാദ്ഭയാദ്വാऽപി വ്രണോ രൂഢോऽപി ദീര്യതേ ||൨൧||
दोषप्रकोपाद्व्यायामादभिघातादजीर्णतः | हर्षात् क्रोधाद्भयाद्वाऽपि व्रणो रूढोऽपि दीर्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
കേചിദത്രാധ്യായാന്തേ രൂഢവ്രണവ്യാപത്പാഠം പഠന്തി ‘ദോഷപ്രകോപാത്’ ഇത്യാദി; അയം ച ശ്ലോകഃ സര്വേഷ്വപി നിബന്ധേഷ്വപരിഗൃഹീത ഇത്യനാര്ഷഃ, തസ്മാന്ന പഠനീയ ഇതി||൨൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ കൃത്യാകൃത്യവിധിര്നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कृत्याकृत्यविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||