Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കൃത്യാകൃത്യവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः कृत्याकृत्यविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
23. kr̥tyākr̥tyavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
തത്ര, വയഃസ്ഥാനാം ദൃഢാനാം പ്രാണവതാം സത്ത്വവതാം (ആത്മവതാം) ച സുചികിത്സ്യാ വ്രണാഃ; ഏകസ്മിന് വാ പുരുഷേ യത്രൈതദ്ഗുണചതുഷ്ടയം തസ്യ സുഖസാധനീയതമാഃ | തത്ര, വയഃസ്ഥാനാം പ്രത്യഗ്രധാതുത്വാദാശു വ്രണാ രോഹന്തി; ദൃഢാനാം സ്ഥിരബഹുമാംസത്വാച്ഛസ്ത്രമവചാര്യമാണം സിരാസ്നായ്വാദിവിശേഷാന്ന പ്രാപ്നോതി; പ്രാണവതാം വേദനാഭിഘാതാഹാരയന്ത്രണാദിഭിര്ന ഗ്ലാനിരുത്പദ്യതേ; സത്ത്വവതാം ദാരുണൈരപി ക്രിയാവിശേഷൈര്ന വ്യഥാ ഭവതി; തസ്മാദേതേഷാം സുഖസാധനീയതമാഃ ||൩||
View original
तत्र, वयःस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतां (आत्मवतां) च सुचिकित्स्या व्रणाः; एकस्मिन् वा पुरुषे यत्रैतद्गुणचतुष्टयं तस्य सुखसाधनीयतमाः | तत्र, वयःस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणा रोहन्ति; दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादिविशेषान्न प्राप्नोति; प्राणवतां वेदनाभिघाताहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिरुत्पद्यते; सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति; तस्मादेतेषां सुखसाधनीयतमाः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ത ഏവ വിപരീതഗുണാ വൃദ്ധകൃശാല്പപ്രാണഭീരുഷു ദ്രഷ്ടവ്യാഃ ||൪||
View original
त एव विपरीतगुणा वृद्धकृशाल्पप्राणभीरुषु द्रष्टव्याः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സ്ഫിക്പായുപ്രജനനലലാടഗണ്ഡൌഷ്ഠപൃഷ്ഠകര്ണഫലകോഷോദരജത്രുമുഖാഭ്യന്തരസംസ്ഥാഃ സുഖരോപണീയാ വ്രണാഃ ||൫||
View original
स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोषोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरसंस्थाः सुखरोपणीया व्रणाः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
അക്ഷിദന്തനാസാപാങ്ഗശ്രോത്രനാഭിജഠരസേവനീനിതമ്ബപാര്ശ്വകുക്ഷിവക്ഷഃകക്ഷാസ്തനസന്ധിഭാഗഗതാഃ സഫേനപൂയരക്താനിലവാഹിനോऽന്തഃശല്യാശ്ച ദുശ്ചികിത്സ്യാഃ; അധോഭാഗാശ്ചോര്ധ്വഭാഗനിര്വാഹിണോ , രോമാന്തോപനഖമര്മജങ്ഘാസ്ഥിസംശ്രിതാശ്ച, ഭഗന്ദരമപി ചാന്തര്മുഖം സേവനീകുടകാസ്ഥിസംശ്രിതമ് ||൬|| കുഷ്ഠിനാം വിഷജുഷ്ടാനാം ശോഷിണാം മധുമേഹിനാമ് | വ്രണാഃ കൃച്ഛ്രേണ സിധ്യന്തി യേഷാം ചാപി വ്രണേ വ്രണാഃ ||൭||
View original
अक्षिदन्तनासापाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोऽन्तःशल्याश्च दुश्चिकित्स्याः; अधोभागाश्चोर्ध्वभागनिर्वाहिणो , रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिसंश्रिताश्च, भगन्दरमपि चान्तर्मुखं सेवनीकुटकास्थिसंश्रितम् ||६|| कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम् | व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषां चापि व्रणे व्रणाः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
അവപാടികാനിരുദ്ധപ്രകശസന്നിരുദ്ധഗുദജഠരാണി, ഗ്രന്ഥിക്ഷതക്രിമയഃ പ്രതിശ്യായജാഃ കോഷ്ഠജാശ്ച ത്വഗ്ദോഷിണാം പ്രമേഹിണാം വാ യേ പരിക്ഷതേഷു ദൃശ്യന്തേ, ശര്കരാ സികതാമേഹോ വാതകുണ്ഡലികാऽഷ്ഠീലാ ദന്തശര്കരോപകുശഃ കണ്ഠശാലൂകം നിഷ്കോഷണദൂഷിതാശ്ച ദന്തവേഷ്ടാ വിസര്പാസ്ഥിക്ഷതോരഃക്ഷതവ്രണഗ്രന്ഥിപ്രഭൃതയശ്ച യാപ്യാഃ ||൮||
View original
अवपाटिकानिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदजठराणि, ग्रन्थिक्षतक्रिमयः प्रतिश्यायजाः कोष्ठजाश्च त्वग्दोषिणां प्रमेहिणां वा ये परिक्षतेषु दृश्यन्ते, शर्करा सिकतामेहो वातकुण्डलिकाऽष्ठीला दन्तशर्करोपकुशः कण्ठशालूकं निष्कोषणदूषिताश्च दन्तवेष्टा विसर्पास्थिक्षतोरःक्षतव्रणग्रन्थिप्रभृतयश्च याप्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
സാധ്യാ യാപ്യത്വമായാന്തി യാപ്യാശ്ചാസാധ്യതാം തഥാ | ഘ്നന്തി പ്രാണാനസാധ്യാസ്തു നരാണാമക്രിയാവതാമ് ||൯||
View original
साध्या याप्यत्वमायान्ति याप्याश्चासाध्यतां तथा | घ्नन्ति प्राणानसाध्यास्तु नराणामक्रियावताम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
യാപനീയം വിജാനീയാത് ക്രിയാ ധാരയതേ തു യമ് | ക്രിയായാം തു നിവൃത്തായാം സദ്യ ഏവ വിനശ്യതി ||൧൦|| പ്രാപ്താ ക്രിയാം ധാരയതി യാപ്യവ്യാധിതമാതുരമ് | പ്രപതിഷ്യദിവാഗാരം വിഷ്കമ്ഭഃ സാധുയോജിതഃ ||൧൧||
View original
यापनीयं विजानीयात् क्रिया धारयते तु यम् | क्रियायां तु निवृत्तायां सद्य एव विनश्यति ||१०|| प्राप्ता क्रियां धारयति याप्यव्याधितमातुरम् | प्रपतिष्यदिवागारं विष्कम्भः साधुयोजितः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വമസാധ്യാന് വക്ഷ്യാമഃ- മാംസപിണ്ഡവദുദ്ഗതാഃ പ്രസേകിനോऽന്തഃപൂയവേദനാവന്തോऽശ്വാപാനവദുദ്വൃത്തൌഷ്ഠാഃ , കേചിത് കഠിനാ ഗോശൃങ്ഗവദുദ്ഗതമൃദുമാംസപ്രരോഹാഃ, അപരേ ദുഷ്ടരുധിരാസ്രാവിണസ്തനുശീതപിച്ഛിലാസ്രാവിണോ വാ മധ്യോന്നതാഃ, കേചിദവസന്നശുഷിരപര്യന്താഃ ശണതൂലവത് സ്നായുജാലവന്തോ ദുര്ദര്ശനാഃ, വസാമേദോമജ്ജമസ്തുലുങ്ഗസ്രാവിണശ്ച ദോഷസമുത്ഥാഃ, പീതാസിതമൂത്രപുരീഷവാതവാഹിനശ്ച കോഷ്ഠസ്ഥാഃ, ത ഏവോഭയതോഭാഗവ്രണമുഖേഷു പൂയരക്തനിര്വാഹിണഃ, (ക്ഷീണമാംസാനാം ച ) സര്വതോഗതയശ്ചാണുമുഖാ മാംസബുദ്ബുദവന്തഃ, സശബ്ദവാതവാഹിനശ്ച ശിരഃകണ്ഠസ്ഥാഃ, ക്ഷീണമാംസാനാം ച പൂയരക്തനിര്വാഹിണോऽരോചകാവിപാകകാസശ്വാസോപദ്രവയുക്താഃ, ഭിന്നേ വാ ശിരഃകപാലേ യത്ര മസ്തുലുങ്ഗദര്ശനം ത്രിദോഷലിങ്ഗപ്രാദുര്ഭാവഃ കാസശ്വാസൌ വാ യസ്യേതി ||൧൨||
View original
अत ऊर्ध्वमसाध्यान् वक्ष्यामः- मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोऽन्तःपूयवेदनावन्तोऽश्वापानवदुद्वृत्तौष्ठाः , केचित् कठिना गोशृङ्गवदुद्गतमृदुमांसप्ररोहाः, अपरे दुष्टरुधिरास्राविणस्तनुशीतपिच्छिलास्राविणो वा मध्योन्नताः, केचिदवसन्नशुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत् स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शनाः, वसामेदोमज्जमस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः, पीतासितमूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः, त एवोभयतोभागव्रणमुखेषु पूयरक्तनिर्वाहिणः, (क्षीणमांसानां च ) सर्वतोगतयश्चाणुमुखा मांसबुद्बुदवन्तः, सशब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः, क्षीणमांसानां च पूयरक्तनिर्वाहिणोऽरोचकाविपाककासश्वासोपद्रवयुक्ताः, भिन्ने वा शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावः कासश्वासौ वा यस्येति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ഭവതി ചാത്ര- വസാം മേദോऽഥ മജ്ജാനം മസ്തുലുങ്ഗം ച യഃ സ്രവേത് | ആഗന്തുസ്തു വ്രണഃ സിധ്യേന്ന സിധ്യേദ്ദോഷസമ്ഭവഃ ||൧൩||
View original
भवति चात्र- वसां मेदोऽथ मज्जानं मस्तुलुङ्गं च यः स्रवेत् | आगन्तुस्तु व्रणः सिध्येन्न सिध्येद्दोषसम्भवः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 14
അമര്മോപഹിതേ ദേശേ സിരാസന്ധ്യസ്ഥിവര്ജിതേ | വികാരോയോऽനുപര്യേതി തദസാധ്യസ്യ ലക്ഷണമ് ||൧൪||
View original
अमर्मोपहिते देशे सिरासन्ध्यस्थिवर्जिते | विकारोयोऽनुपर्येति तदसाध्यस्य लक्षणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ക്രമേണോപചയം പ്രാപ്യ ; ധാതൂനനുഗതഃ ശനൈഃ | ന ശക്യ ഉന്മൂലയിതും വൃദ്ധോ വൃക്ഷ ഇവാമയഃ ||൧൫|| സ സ്ഥിരത്വാന്മഹത്ത്വാച്ച ധാത്വനുക്രമണേന ച | നിഹന്ത്യൌഷധവീര്യാണി മന്ത്രാന് ദുഷ്ടഗ്രഹോ യഥാ ||൧൬||
View original
क्रमेणोपचयं प्राप्य ; धातूननुगतः शनैः | न शक्य उन्मूलयितुं वृद्धो वृक्ष इवामयः ||१५|| स स्थिरत्वान्महत्त्वाच्च धात्वनुक्रमणेन च | निहन्त्यौषधवीर्याणि मन्त्रान् दुष्टग्रहो यथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
അതോ യോ വിപരീതഃ സ്യാത് സുഖസാധ്യഃ സ ഉച്യതേ | അബദ്ധമൂലഃ ക്ഷുപകോ യദ്വദുത്പാടനേ സുഖഃ ||൧൭||
View original
अतो यो विपरीतः स्यात् सुखसाध्यः स उच्यते | अबद्धमूलः क्षुपको यद्वदुत्पाटने सुखः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ത്രിഭിര്ദോഷൈരനാക്രാന്തഃ ശ്യാവൌഷ്ഠഃ പിഡകീ സമഃ | അവേദനോ നിരാസ്രാവോ വ്രണഃ ശുദ്ധ ഇഹോച്യതേ ||൧൮||
View original
त्रिभिर्दोषैरनाक्रान्तः श्यावौष्ठः पिडकी समः | अवेदनो निरास्रावो व्रणः शुद्ध इहोच्यते ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
കപോതവര്ണപ്രതിമാ യസ്യാന്താഃ ക്ലേദവര്ജിതാഃ | സ്ഥിരാശ്ചിപിടികാവന്തോ രോഹതീതി തമാദിശേത് ||൧൯||
View original
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः | स्थिराश्चिपिटिकावन्तो रोहतीति तमादिशेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
രൂഢവര്ത്മാനമഗ്രന്ഥിമശൂനമരുജം വ്രണമ് | ത്വക്സവര്ണം സമതലം സമ്യഗ്രൂഢം വിനിര്ദിശേത് ||൨൦||
View original
रूढवर्त्मानमग्रन्थिमशूनमरुजं व्रणम् | त्वक्सवर्णं समतलं सम्यग्रूढं विनिर्दिशेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ദോഷപ്രകോപാദ്വ്യായാമാദഭിഘാതാദജീര്ണതഃ | ഹര്ഷാത് ക്രോധാദ്ഭയാദ്വാऽപി വ്രണോ രൂഢോऽപി ദീര്യതേ ||൨൧||
View original
दोषप्रकोपाद्व्यायामादभिघातादजीर्णतः | हर्षात् क्रोधाद्भयाद्वाऽपि व्रणो रूढोऽपि दीर्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ കൃത്യാകൃത്യവിധിര്നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कृत्याकृत्यविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon