Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः क्षारपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਕਵਿਧਿਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਃ, ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯਲੇਖ੍ਯਕਰਣਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚਾਰਣਾਚ੍ਚ ||੩||
शस्त्रानुशस्त्रेभ्यः क्षारः प्रधानतमः, छेद्यभेद्यलेख्यकरणात् त्रिदोषघ्नत्वाद्विशेषक्रियावचारणाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦੀਨਿ, ਅਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨਿ, ਤੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਃ, ਦ੍ਵੇ ਪੁਨਰਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਅਗ੍ਨਿਜਲੌਕਾਖ੍ਯੇ ਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ; ਤਦੁਕ੍ਤਂ- ‘ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਜਲੌਕਸਾਮ੍’(ਸੂ. ਅ. ੮)’- ਇਤਿ; ਏਸਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਸ੍ਤਿ, ਅਤ ਏਵੈਸਾਂ ਪਥਗਧ੍ਯਾਯਃ; ਅਤ੍ਰ ਜਲੌਕਸਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਅਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਰਃ, ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਃ; ‘ਕ੍ਸਾਰਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍’ (ਸੂ. ਅ. ੧੨) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਨ ਵਿਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਛੇਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਛੇਦ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਜਲੌਕਸੋਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਨਾਨੌਸਧਿਸਮਵਾਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧਯਿਸ੍ਯਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚਾਰਣਂ ਯਥਾ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਵਚਾਰਣਮ੍ ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਸਣਨਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਃ ||੪||
तत्र क्षरणात् क्षणनाद्वा क्षारः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਰਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਰਣਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਦਿਚਾਲਨਾਤ੍, ਸ਼ਾਤਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਸਰਣਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਲਨਾਤ੍| ਕ੍ਸਣਨਾਤ੍ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਦਿਹਿਂਸਨਾਤ੍| ‘ਕ੍ਸਰਣਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕ੍ਸਪਣਾਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕ੍ਸਪਣਂ ਸ਼ੋਧਨਮਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਨਾਨੌਸਧਿਸਮਵਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ , ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਃ; ਤਸ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਸਤੋ ਦਹਨਪਚਨਦਾਰਣਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਆਗ੍ਨੇਯੌਸਧਿਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਟੁਕ ਉਸ੍ਣਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਾਚਨੋ ਵਿਲਯਨਃ ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਃ ਸ਼ੋਸਣਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨੋ ਲੇਖਨਃ ਕਮ੍ਯਾਮਕਫਕੁਸ੍ਠਵਿਸਮੇਦਸਾਮੁਪਹਨ੍ਤਾ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਤਿਸੇਵਿਤਃ ||੫||
नानौषधिसमवायात्त्रिदोषघ्नः , शुक्लत्वात् सौम्यः; तस्य सौम्यस्यापि सतो दहनपचनदारणादिशक्तिरविरुद्धा, आग्नेयौषधिगुणभूयिष्ठत्वात् कटुक उष्णस्तीक्ष्णः पाचनो विलयनः शोधनो रोपणः शोषणः स्तम्भनो लेखनः कृम्यामकफकुष्ठविषमेदसामुपहन्ता पुंस्त्वस्य चातिसेवितः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਕਰ੍ਮਾਹ- ਨਾਨੌਸਧਿਸਮਵਾਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਵਾਯਃ ਸਂਯੋਗਃ; ਯਤੋਯਂ ਕ੍ਸਾਰੋਨੇਕੌਸਧਿਸਮਵਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ, ਅਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਪਿ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਮਸ੍ਯ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਦਪਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਨ ਕੇਵਲਮੁਸ੍ਣਃ ਸੌਮ੍ਯੋਪੀਤਿ, ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਮਪਿ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਦਹਨਪਚਨਦਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਹਿਮਾਨੀਵਤ੍| ਪਾਚਨ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਿ ਕ੍ਸਾਰਃ; ਅਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ ਪਾਚਨਃ, ਅਨ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਨੀਯਃ| ਵਿਲਯਨਃ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਵਾਤਕਫਭੂਯਿਸ੍ਟਸ੍ਯ| ਸ਼ੋਧਨੋ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਸ੍ਯ, ਰੋਪਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਸ੍ਯ, ਅਤ੍ਰ ਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਤਿਲਯਵਕਲ੍ਕਵਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ; ਸ਼ੋਧਨ ਏਵਾਯਂ ਕ੍ਸਾਰਃ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਰੋਹਤੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਨ ਹਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸਾਰੋਵਚਾਰ੍ਯਤੇ ਸਿਰਾਦਿਕ੍ਸਣਨਭਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਰੋਪਣ ਇਤਿ; ਕੇਚਿਦਸ੍ਯ ਰੋਪਣਤ੍ਵਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਸ਼ੋਸਣੋ ਵ੍ਰਣਕ੍ਲੇਦਸ੍ਯ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ| ਉਪਹਨ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਕਮਯੋ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕ੍ਸਾਰ ਉਪਹਨ੍ਤਾ; ਆਮਃ ਅਪਕ੍ਵਰਸਃ, ਮੇਦਸਃ ਪਾਨੀਯ ਏਵੋਪਹਨ੍ਤਾ; ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ, ਪਾਨੀਯਸ਼੍ਚ ||੬||
स द्विविधः- प्रतिसारणीयः, पानीयश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਕ੍ਤਗੁਣਕਰ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਰ੍ਹਃ; ਪਾਨੀਯਃ ਪਾਨਾਰ੍ਹਃ, ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪਿ ਪਾਕ੍ਯਸਰ੍ਜਿਕਾਯਵਕ੍ਸਾਰਾ ਯਥਾਰੋਗਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਵਲੇਹਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ ਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭਦਦ੍ਰੁਮਣ੍ਡਲਕਿਲਾਸਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਬੁਦਾਰ੍ਸ਼ੋਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਨਾਡੀਚਰ੍ਮਕੀਲ- ਤਿਲਕਾਲਕਨ੍ਯਚ੍ਛਵ੍ਯਙ੍ਗਮਸ਼ਕਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਕਮਿਵਿਸਾਦਿਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ , ਸਪ੍ਤਸੁ ਚ ਮੁਖਰੋਗੇਸੂਪਜਿਹ੍ਵਾਧਿਜਿਹ੍ਵੋਪਕੁਸ਼ਦਨ੍ਤਵੈਦਰ੍ਭੇਸੁ ਤਿਸਸੁ ਚ ਰੋਹਿਣੀਸੁ, ਏਤੇਸ੍ਵੇਵਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੭||
तत्र प्रतिसारणीयः कुष्ठकिटिभदद्रुमण्डलकिलासभगन्दरार्बुदार्शोदुष्टव्रणनाडीचर्मकील- तिलकालकन्यच्छव्यङ्गमशकबाह्यविद्रधिकृमिविषादिषूपदिश्यते , सप्तसु च मुखरोगेषूपजिह्वाधिजिह्वोपकुशदन्तवैदर्भेषु तिसृषु च रोहिणीषु, एतेष्वेवानुशस्त्रप्रणिधानमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਟਿਭਃ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਤਸ੍ਯ ਪਥਗਵਿਧਾਨਂ ਨਿਯਮੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਂ; ਦਦ੍ਰੁ ਮਣ੍ਡਲਂ ਦਦ੍ਰੁਮਣ੍ਡਲਂ; ਕਿਲਾਸਂ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁਸ੍ਠਂ; ਚਰ੍ਮਕੀਲਃ ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਪਠਿਤਃ; ਨ੍ਯਚ੍ਛਵ੍ਯਙ੍ਗੌ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੌ; ਬਾਹ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਵਿਦ੍ਰਧਿਕਮਿਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਵਲ੍ਮੀਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ‘ਬਾਹ੍ਯਕਮਿਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਸੁ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕੇ ਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮੁਖਰੋਗਾ ਯੇਸੁ ਕ੍ਸਾਰ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਇਤ੍ਯਾਹ- ਉਪਜਿਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਮੁਖਰੋਗਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਿਸਣਾਂ ਰੋਹਿਣੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਜਯੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੁਪਜਿਹ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਸੁ ਮੁਖਰੋਗੇਸੁ ਕ੍ਸਾਰੋ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਏਤੇਸ੍ਵੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸਾਰ ਏਵ| ‘ਏਤੇਸ੍ਵਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤਨਮ੍’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਪਾਨੀਯਸ੍ਤੁ ਗਰਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਾਜੀਰ੍ਣਾਰੋਚਕਾਨਾਹ- ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਦ੍ਰਧਿਕਮਿਵਿਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸੂਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੮||
पानीयस्तु गरगुल्मोदराग्निसङ्गाजीर्णारोचकानाह- शर्कराश्मर्याभ्यन्तरविद्रधिकृमिविषार्शःसूपयुज्यते ||८||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਨੀਯਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਾਨੀਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰਃ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਵਿਸਂ, ਦੂਸੀਵਿਸਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਅਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਃ ਇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਃ ਸਜ੍ਯਤੇ ਲੀਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯੇਨ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾ ਸੋਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਃ, ਤੇਨ ਵਾਤਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਗ੍ਰਹਣੀਵਿਸੂਚਿਕਾਲਸਕਵਿਲਮ੍ਬਿਕਾਦਿਵਿਕਾਰਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਵਾਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਅਹਿਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਿਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਬਾਲਵਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਭ੍ਰਮ- ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਮਿਰਪਰੀਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਂਵਿਧੇਭ੍ਯਃ ||੯||
अहितस्तु रक्तपित्तज्वरितपित्तप्रकृतिबालवृद्धदुर्बलभ्रम- मदमूर्च्छातिमिरपरीतेभ्योऽन्येभ्यश्चैवंविधेभ्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਯੇਸ੍ਵਯੌਗਿਕਤ੍ਵਂ ਤਾਨਾਹ- ਅਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਰੂਢਸ੍ਯੇਵ ਭ੍ਰਮਣਂ, ਮਦੋ ਵਿਸਮਦ੍ਯਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਥੋ ਵਿਕਾਰਃ ਪੂਗਫਲੇਨੇਵ ਮਤ੍ਤਤਾ, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੇਤਨਾਚ੍ਯੁਤਿਃ, ਪਰੀਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਂ ਚੇਤਰਕ੍ਸਾਰਵਦ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ||੧੦||
तं चेतरक्षारवद्दग्ध्वा परिस्रावयेत्; तस्य विस्तरोऽन्यत्र ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਪਾਨੀਯਕ੍ਸਾਰਪਾਕਂ ਵਿਧਿਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਂ ਚੇਤਰਕ੍ਸਾਰਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰਕ੍ਸਾਰਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਵਤ੍; ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਕਾਸ੍ਠਦਾਹਃ ਸਡ੍ਗੁਣੋਦਕਪਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਚ, ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਾਨੀਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪਾਕਵਿਧਿਃ ਸ੍ਰਾਵਣਂ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਾਕਵਰ੍ਜਂ; ਪਾਨੀਯਕ੍ਸਾਰੋਦਕਪ੍ਰਮਾਣਮੁਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਲਂ, ਮਧ੍ਯਮਾ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯਮ੍, ਅਧਮਾ ਅਰ੍ਧਪਲਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸ੍ਵਧ੍ਯਾਯੇਸੁ||੧੦||
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ਅਥੇਤਰਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚ | ਤਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਗਿਰਿਸਾਨੁਜਂ ਸ਼ੁਚਿਰੁਪੋਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਹਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਜਾਤਮਨੁਪਹਤਂ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਸਿਤਮੁਸ੍ਕਕਮਧਿਵਾਸ੍ਯਾਪਰੇਦ੍ਯੁਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾਵਪਾਟ੍ਯ ਨਿਵਾਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਨਿਚਿਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਤਿਲਨਾਲੈਰਾਦੀਪਯੇਤ੍ | ਅਥੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਪਥਗ੍ਗਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ | ਅਥਾਨੇਨੈਵ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਟਜਪਲਾਸ਼ਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਬਿਭੀਤਕਾਰਗ੍ਵਧਤਿਲ੍ਵਕਾਰ੍ਕਸ੍ਨੁਹ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਪਾਟਲਾਨਕ੍ਤਮਾਲਵਸਕਦਲੀ- ਚਿਤ੍ਰਕਪੂਤੀਕੇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਾਸ੍ਫੋਤਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਗੁਞ੍ਜਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਃ ਸਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ਦਹੇਤ੍ | ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰਾਲੋਡ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵਃ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ, ਮਹਤਿ ਕਟਾਹੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਵਿਪਚੇਤ੍ | ਸ ਯਦਾ ਭਵਤ੍ਯਚ੍ਛੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਤਮਾਦਾਯ ਮਹਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇਤਰਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ | ਤਤ ਏਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਾਤ੍ ਕੁਡਵਮਧ੍ਯਰ੍ਧਂ ਵਾਪਨਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਪਾਕਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭੀਰਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਤ੍ਵਾਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇ ਨਿਸਿਚ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇਸ੍ਟਪਲਸਮ੍ਮਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪ੍ਯ , ਸਤਤਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚੈਨਮਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਵਿਪਚੇਤ੍ | ਸ ਯਥਾ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤੇਤ | ਅਥੈਨਮਾਗਤਪਾਕਮਵਤਾਰ੍ਯਾਨੁਗੁਪ੍ਤਮਾਯਸੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਂਵਤਮੁਖੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦੇਸ ਮਧ੍ਯਮਃ ||੧੧|| ਏਸ ਚੈਵਾਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਪਕ੍ਵਃ ਸਂਵ੍ਯੂਹਿਮੋ ਮਦੁਃ ||੧੨||
अथेतरस्त्रिविधो मृदुर्मध्यस्तीक्ष्णश्च | तं चिकीर्षुः शरदि गिरिसानुजं शुचिरुपोष्य प्रशस्तेऽहनि प्रशस्तदेशजातमनुपहतं मध्यमवयसं महान्तमसितमुष्ककमधिवास्यापरेद्युः पाटयित्वा खण्डशः प्रकल्प्यावपाट्य निवाते देशे निचितिं कृत्वा सुधाशर्कराश्च प्रक्षिप्य तिलनालैरादीपयेत् | अथोपशान्तेऽग्नौ तद्भस्म पृथग्गृह्णीयाद्भस्मशर्कराश्च | अथानेनैव विधानेन कुटजपलाशाश्वकर्णपारिभद्रकबिभीतकारग्वधतिल्वकार्कस्नुह्यपामार्गपाटलानक्तमालवृषकदली- चित्रकपूतीकेन्द्रवृक्षास्फोताश्वमारकसप्तच्छदाग्निमन्थगुञ्जाश्चतस्रश्च कोशातकीः समूलफलपत्रशाखा दहेत् | ततः क्षारद्रोणमुदकद्रोणैः षड्भिरालोड्य मूत्रैर्वा यथोक्तैरेकविंशतिकृत्वः परिस्राव्य, महति कटाहे शनैर्दर्व्याऽवघट्टयन् विपचेत् | स यदा भवत्यच्छो रक्तस्तीक्ष्णः पिच्छिलश्च तमादाय महति वस्त्रे परिस्राव्येतरं विभज्य पुनरग्नावधिश्रयेत् | तत एव क्षारोदकात् कुडवमध्यर्धं वाऽपनयेत् | ततः कटशर्कराभस्मशर्कराक्षीरपाकशङ्खनाभीरग्निवर्णाः कृत्वाऽऽयसे पात्रे तस्मिन्नेव क्षारोदके निषिच्य पिष्ट्वा तेनैव द्विद्रोणेऽष्टपलसम्मितं शङ्खनाभ्यादीनां प्रमाणं प्रतिवाप्य , सततमप्रमत्तश्चैनमवघट्टयन् विपचेत् | स यथा नातिसान्द्रो नातिद्रवश्च भवति तथा प्रयतेत | अथैनमागतपाकमवतार्यानुगुप्तमायसे कुम्भे संवृतमुखे निदध्यादेष मध्यमः ||११|| एष चैवाप्रतीवापः पक्वः संव्यूहिमो मृदुः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ; ਅਥੇਤਰੋ ਮਦੁਰਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਪਾਕਵਿਧਿਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਤਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਂ, ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਃ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ; ਤਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਥੇਤਰਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਃ, ਇਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਮ੍| ਗਿਰਿਸਾਨੁਜਂ ਪਰ੍ਵਤੋਪਰਿਜਾਤਂ, “ਗਿਰਿਸਾਨੁਜਮਿਤਿ ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ੋਪਲਕ੍ਸਣਮ੍” ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ‘ਸ਼ੁਚਿਰੁਪੋਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼ੁਚਿਰੁਪਵਸਨ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਨੁਪਹਤਂ ਕਮਿਦਵਾਗ੍ਨਿਗਰਾਦ੍ਯਨੁਪਹਤਮ੍| ਅਸਿਤਮੁਸ੍ਕਕਂ ਕਸ੍ਣਪੁਸ੍ਪਮੋਕ੍ਸਕਂ, ਨ ਸ਼੍ਵੇਤਾਦਿਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਅਧਿਵਾਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਬਲਿਕਰ੍ਮੋਪਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ “ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ- ਅਗ੍ਨਿਵੀਰ੍ਯ! ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ! ਮਾ ਤੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੁ| ਇਹੈਵ ਤਿਸ੍ਠ ਕਲ੍ਯਾਣ! ਮਮ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿਸ੍ਯਸਿ|| ਮਮ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੇਵਲੋਕਂ ਗਮਿਸ੍ਯਸਿ| ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਪੁਸ੍ਪਸਹਸ੍ਰਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍” ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਅਯਂ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਨ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ “ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋਪਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਲਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍| ਵਕ੍ਸਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਤਤੋ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ|| ਨਿਵਸਨ੍ਤੀਹ ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਦ੍ਰੁਮੇ| ਅਪਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤ੍ਵਯਂ ਛੇਦ੍ਯਃ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਵੋ ਮਯਾ ਦ੍ਰੁਮਃ| ਏਵਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਵਕ੍ਸਂ ਲਾਜਾਧੂਪੈਃ ਸੁਰਾਸਵੈਃ| ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵੈਕਤਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨੀਹਾਰਤਿਮਿਰੇ ਯੁਗਮਾਤ੍ਰੋਦਿਤੇ ਰਵੌ| ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਾਗ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਂ ਤਰੁਂ ਪਾਤ(ਟ)ਯੇਦ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍” “ਇਤ੍ਯਧਿਵਾਸਨਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਭੋਜੇਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਪਠ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇਦ੍ਯੁਰਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ| ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਬਹੂਨ੍ ਖਣ੍ਡਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ| ਅਵਪਾਟ੍ਯ ਤਾਨ੍ ਖਣ੍ਡਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ; ‘ਅਪਰੇਦ੍ਯੁਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵੈਕਤਮਦ੍ਭੁਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਦੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ| ਵੈਕਤਂ ਤਰੁਸ਼ਾਖਾਭਙ੍ਗਾਦਿ, ਅਦ੍ਭੁਤਂ ਰੁਧਿਰਵਰ੍ਸਾਦਿ, ਇਤਿ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮ੍| ਨਿਚਿਤਿਃ ਕਾਸ੍ਠਾਨਾਮੌਤ੍ਤਰਾਧਰ੍ਯੇਣਾਵਸ੍ਥਿਤਿਃ; ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਚਿਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਚਿਤਿਂ ਦਾਹਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਿਲਨਾਲੈਰਾਦੀਪਯੇਤ੍ ਤਿਲਨਾਲਦੀਪਨਾਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੋ ਭਵਤਿ| ਨਿਚਿਤਿਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸੁਧਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸੁਧਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸੁਧਾਪਾਸਾਣਾਃ| ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਾਸ੍ਠਰਸਾਚ੍ਛਰ੍ਕਰੇਵਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਹਤਂ ਭਸ੍ਮਜਾਤਂ ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਾਂ ਚ ਪਥਕ੍ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍; ਪਥਗ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਭਿਨ੍ਨਪ੍ਰਯੋਜਨਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਭਸ੍ਮਨਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਕਰਣਂ, ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮਵਾਪਿਨੀ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪਥਕ੍ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ‘ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ‘ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਅਦਗ੍ਧਸੁਧਾਪਾਸਾਣਾਃ, ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਹ ਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਪਾਸਾਣਾਃ’ ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਏਸ ਦਾਹਕਲ੍ਪਃ| ਅਥਾਨੇਨੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਾਨੇਨੈਵ ਵਿਧਾਨੇਨੇਤ੍ਯਨੇਨ ਨਿਵਾਤਦੇਸ਼ਨਿਚਿਤਿਸ੍ਤਿਲਨਾਲਦੀਪਨਂ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਗਿਰਿਸਾਨੁਜਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ, ਤੇਨੇਹਾਪਿ ਕੁਟਜਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੁਸ੍ਕਕਸ੍ਯ ਕੁਟਜਾਦੀਨਾਂ ਚੈਕਦੇਸ਼ਕਲ੍ਪਨਤ੍ਵੇਪਿ ਪਥਗ੍ਦਾਹਵਿਧਾਨਂ ਕੁਟਜਾਦਿਭਸ੍ਮਨੋ ਮੁਸ੍ਕਕਭਸ੍ਮਨੋ ਭਾਗਾਧਿਕ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ, ਭਾਗਾਧਿਕ੍ਯਂ ਚ ‘ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੈਃ ਸਡ੍ਭਿਃ’- ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮੁਸ੍ਕਕੇਣੈਕੇਨਾਪਿ ਕ੍ਸਾਰੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨਂ ਬੋਧਯਤਿ| ਪਲਾਸ਼ਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਃ; ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡਃ ਪਿਪ੍ਪਲਸਦਸ਼ਃ , ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕੋ ਦੇਵਦਾਰੁਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਕੁਸੁਮਃ ਕਣ੍ਟਕੀਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਤਿਲ੍ਵਕਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਃ ਕੁਟਜ ਏਵ, ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਹਿ ਕੁਟਜੋ ਬਹਤ੍ਫਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਪਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਃ ਪੁਮਾਨ੍, ਅਣੁਫਲਵਨ੍ਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਪੁਸ੍ਪਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ; ਆਸ੍ਫੋਤਾ ਸਾਰਿਵਾ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਘੋਸਕਃ; ਸਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ- ਬਹਤ੍ਫਲਾ, ਅਲ੍ਪਫਲਾ, ਪੀਤਪੁਸ੍ਪਾ, ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਪਾ, ਇਤਿ| ਸਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ਇਤਿ ਕੁਟਜਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਟਜਾਦਿਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਯ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤਤੋ ਮੁਸ੍ਕਕਕੁਟਜਾਦਿਦਾਹਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮਿਤਿ ਮੁਸ੍ਕਕਭਸ੍ਮਨੋ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਕੁਟਜਾਦਿਭਸ੍ਮਨ ਏਕੋ ਭਾਗ ਇਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰੀਕਤਂ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਉਦਕਦ੍ਰੋਣੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰਿਤਿ ਭਸ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ ਸਡ੍ਗੁਣੋਦਕਪਰਿਭਾਸੇਯਮ੍, ਅਨਯੈਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧੌ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪਨਂ; ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨੀਯਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ; ਤਥਾਹਿ- ‘ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍’ (ਕ. ਅ. ੬)- ਇਤਿ; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨੇਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਭਸ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਡ੍ਗੁਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵਃ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇਤਿ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਾਨ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵਾ| ਅਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਚਾਲਯਨ੍, ਤਾਵਤ੍ ਪਚੇਤ੍ ਸ ਯਦਾ ਭਵਤ੍ਯਚ੍ਛੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਏਤੇਚ੍ਛਾਦਯੋ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਂ ਕ੍ਸਾਰਕ੍ਵਾਥਮ੍| ਆਦਾਯ ਗਹੀਤ੍ਵਾ| ਇਤਰਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਭਸ੍ਮਕਲ੍ਕਂ; ‘ਇਤਰਦ੍ਵਿਸਜ੍ਯ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ, ਤਤ੍ਰੇਤਰਤ੍ ਭਸ੍ਮ ਕਿਟ੍ਟਭੂਤਮ੍| ਅਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਆਰੋਪਯੇਤ੍| ਤਤ ਏਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਾਤ੍ ਕੁਡਵਮਧ੍ਯਰ੍ਧਂ ਵਾਪਨਯੇਦਿਤਿ ਕੁਡਵਮਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨ੍ਯਪਨਯੇਤ੍; ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੁਡਵਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨਾਧ੍ਯਰ੍ਧਂ ਕੁਡਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਵਾਪਨਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਾਪਨਯਨਂ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸੇਕਾਰ੍ਥਂ ਪੇਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕੁਡਵਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ਯਧ੍ਯਰ੍ਧਕੁਡਵਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਵਾ ਆਵਪੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਃ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਗਾਙ੍ਗੇਸ੍ਠੀ, ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਅਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਯੋਰਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਕਥਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੋ ਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ| ਆਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਲੌਹੇ ਭਾਜਨੇ, ਏਤੇ ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇ ਪੂਰ੍ਵੋਪਨੀਤੇ ਕੁਡਵੇਧ੍ਯਰ੍ਧਕੁਡਵੇ ਵਾ, ਨਿਸਿਚ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ| ਤ੍ਰੈਸਾਂ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਮਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਾ ਭਾਗਾ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਸਮਭਾਗਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ; ਏਵਂ ਚ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਤੇਨ ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇਸ੍ਟਪਲਸਮ੍ਮਿਤਮਿਤ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਮਨੁਕੂਲਿਤਂ ਭਵਤਿ; ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚਾਵਾਪਭਾਗੋ ਜ੍ਞਾਪਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਟਪਲਸਮ੍ਮਿਤਮਿਤਿ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਇਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਟਪਲਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਨ੍ਨ, ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਦੇਵ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ; ਏਵਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਭੋਜੋਕ੍ਤਭਾਗਕਲ੍ਪਨਾ ਨਿਰਸ੍ਤਾ; ਤਦੁਕ੍ਤਭਾਗਗ੍ਰਹਣੇਪਿ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭੇਰਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰਿਭਾਸਯਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ, ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮਾਹੁਃ; ਉਦਕਦ੍ਰੋਣੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰਿਤਿ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ਼ਤੋਦਕਪਲੈਃ ਸਹ ਵਿਪਚੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਛਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਸਣ੍ਣਵਤਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣੇ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਦਨ੍ਤਿ- ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਦ੍ਯਵਸ਼ੇਸਣਾਦਿਪਰਿਭਾਸਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਨੈਃ ਸ਼ਨੈਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਪਚੇਦ੍ਯਾਵਦ੍ਰਾਗਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸਾਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤ ਇਤਿ| ਸਣ੍ਣਵਤਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣੇ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਸਮਭਾਗਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਮਾਵਾਪਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ||੧੧-੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਪ੍ਰਤੀਵਾਪੇ ਯਥਾਲਾਭਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਲਾਙ੍ਗਲੀਪੂਤਿਕਪ੍ਰਵਾਲਤਾਲਪਤ੍ਰੀਵਿਡਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾਕਨਕਕ੍ਸੀਰੀਹਿਙ੍ਗੁਵਚਾਤਿਵਿਸਾਃ ਸਮਾਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ | ਸ ਏਵ ਸਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਕ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ||੧੩||
प्रतीवापे यथालाभं दन्तीद्रवन्तीचित्रकलाङ्गलीपूतिकप्रवालतालपत्रीविडसुवर्चिकाकनकक्षीरीहिङ्गुवचातिविषाः समाः श्लक्ष्णचूर्णाः शुक्तिप्रमाणाः प्रतीवापः | स एव सप्रतीवापः पक्वः पाक्यस्तीक्ष्णः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਪਾਕ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਤੀਵਾਪੇ ਯਥਾਲਾਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤੀਵਾਪੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਆਵਾਪੇ ਪੁਨਰਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ| ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਦਨ੍ਤੀਭੇਦਃ, ਸਂਵਰੀਤਿ ਭਾਦਾਨਕੇ, ਲਾਙ੍ਗਲੀ ਕਲਿਕਾ(ਹਾ)ਰਿਕਾ; ਪੂਤੀਕਪ੍ਰਵਾਲਾਃ ਕਣ੍ਟਕਿਕਰਞ੍ਜਪਲ੍ਲਵਾਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਪਲ੍ਲਵਪਤ੍ਰਂ ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਾਲਪਤ੍ਰੀ ਮੂਸਲੀ, ਕਨਕਕ੍ਸੀਰੀ ਸੁਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ , ਕਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਰ੍ਧਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾਃ| ਸ ਏਵ ਸਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਕ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ ਇਤਿ ਸ ਏਵ ਸਂਵ੍ਯੂਹਿਮਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤਿਵਾਪੇਨ ਸਹਿਤਃ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਕ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦੋਸਃ, ਕੁਤਃ? ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਦੋਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ ਏਵ ਸਪ੍ਰਤੀਵਾਪ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਸ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪਕ੍ਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਬਲਮੁਪਯੋਗਃ ||੧੪||
तेषां यथाव्याधिबलमुपयोगः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਸਾਰਾਣਾਮ੍||੧੪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਕ੍ਸੀਣਬਲੇ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਾਵਪੇਦ੍ਬਲਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ ||੧੫||
क्षीणबले तु क्षारोदकमावपेद्बलकरणार्थम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲਵਸ਼ਾਦ੍ਧੀਨੌਸਧਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਮਦੌ ਕ੍ਸਾਰੇ ਬਲਕਰਣਾਯਾਵਾਪਮਾਹ- ਕ੍ਸੀਣਬਲੇ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਣਬਲੇ ਹੀਨਸ਼ਕ੍ਤੌ ਕ੍ਸਾਰੇ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਾਵਪੇਤ੍, ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇਨ ਕਤਂ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍, ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਿਪਚੇਦਿਤਿ| ਬਲਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਚਯਾਰ੍ਥਮ੍||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਨੈਵਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਨ ਮਦੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋਥ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਅਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਹ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੬||
भवतश्चात्र- नैवातितीक्ष्णो न मृदुः शुक्लः श्लक्ष्णोऽथ पिच्छिलः | अविष्यन्दी शिवः शीघ्रः क्षारो ह्यष्टगुणः स्मृतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨੈਵਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦੁਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਨਤਿਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪਾਲ੍ਪਤਾ ਸੂਚਿਤਾ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨਤਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਮਤ੍ਸ੍ਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਮਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸੁਖਃ| ਅਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਯੋਵਚਾਰਿਤੋ ਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ| ਸ਼ਿਵ ਇਤਿ ਸੌਮ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਸ਼ਿਵਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਮ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਾਤਿਦ੍ਰਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰੀ| ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਗੁਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ‘ਸੁਖਨਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋ ਦੋਸਘ੍ਨਃ’ ਇਤਿ ਗੁਣਦ੍ਵਯਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ‘ਸੁਖਨਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸੁਖਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਃ, ਦੋਸਘ੍ਨੋ ਦੋਸਮਾਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੀ; ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧੌ ਵਰ੍ਤਤੇ’ ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਨੈਵਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵਾਸ੍ਟਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਲਬ੍ਧਾ, ‘ਪੁਨਰਸ੍ਟਗੁਣ’ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਕਤਂ ਤਤ੍ ਕਟੁਰਸਾਦਿਗੁਣਾਤਿਰੇਕਤ੍ਵਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍||੧੬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਅਤਿਮਾਰ੍ਦਵਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਸਰ੍ਪਿਤਾਃ | ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾਪਕ੍ਵਤਾ ਹੀਨਦ੍ਰਵ੍ਯਤਾ ਦੋਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੧੭||
अतिमार्दवश्वैत्यौष्ण्यतैक्ष्ण्यपैच्छिल्यसर्पिताः | सान्द्रताऽपक्वता हीनद्रव्यता दोष उच्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਦੋਸਾਨਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਅਤਿਮਾਰ੍ਦਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਾਰ੍ਦਵਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ| ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਦੋਸਾਨ੍ ਸਾਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਧੀਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- “ਅਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਮਤਿਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਮਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਪਿਤਾ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਵ ਚ| ਹੀਨੌਸਧਮਵਿਪਕ੍ਵਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸਾਰਦੋਸਾ ਨਵ ਸ੍ਮਤਾਃ”- ਇਤਿ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ, ਪੁਨਰ੍ਨਵੇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਸੇਵਯਾ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਹਨ੍ਤਤ੍ਵਦੋਸਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਦੋਸਾਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਉਕ੍ਤਗੁਣਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣੈਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤਿ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਤਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਨਿਵਾਤਾਤਪੇ ਦੇਸ਼ੇਸਮ੍ਬਾਧੇਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨੋਪਸਮ੍ਭਤਸਮ੍ਭਾਰਂ, ਤਤੋਸ੍ਯ ਤਮਵਕਾਸ਼ਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਵਘਸ੍ਯਾਵਲਿਖ੍ਯ ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ , ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍, ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ||੧੮||
तत्र क्षारसाध्यव्याधिव्याधितमुपवेश्य निवातातपे देशेऽसम्बाधेऽग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपसम्भृतसम्भारं, ततोऽस्य तमवकाशं निरीक्ष्यावघृष्यावलिख्य प्रच्छयित्वा , शलाकया क्षारं प्रतिसारयेत्, दत्त्वा वाक्शतमात्रमुपेक्षेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਵਿਧਿਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਤਮਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯੋ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਦੁਃਖਿਤਮ੍| ਨਿਵਾਤਾਤਪੇ ਦੇਸ਼ੇ ਇਤਿ ਨਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾਤਾਤਪਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਸਮ੍ਬਾਧੇਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਦੇਸ਼ੇ, ਅਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨੇਤਿ ‘ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸੁ’ (ਸੂ. ਅ. ੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ; ਅਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਨਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਉਪਸਮ੍ਭਤਸਮ੍ਭਾਰਮਿਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਸ਼ਲਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿਸਮੀਪਸ੍ਥਾਪਿਤੋਪਕਰਣਮ੍| ਤਤਃ ਸਮ੍ਭਤਸਮ੍ਭਾਰਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ, ਤਮਵਕਾਸ਼ਂ ਤਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ, ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਕਾਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਵਘਸ੍ਯੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਮ੍, ਅਵਲਿਖ੍ਯੇਤਿ ਵਾਤਦੁਸ੍ਟਂ ਸੁਪ੍ਤਕਠਿਨਤ੍ਵਚਂ, ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵੇਤਿ ਕਫਦੁਸ੍ਟਂ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਵਯਥੁਪ੍ਰਬਲਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛਲਾਕਯਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਾਲਾਵਧਿਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ- ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਾਕ੍ ਲਘ੍ਵਕ੍ਸਰੋਚ੍ਚਾਰਣਂ ; ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਮਾਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣੇਨੈਤਦ੍ਬੋਧਯਤਿ- ਏਤਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਯੋ ਦਹਤਿ ਸ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਃ ਕ੍ਸਾਰਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਏਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, “ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮੇਵ ਨਾਧਿਕਂ ਨ ਨ੍ਯੂਨਂ ਚ’’ ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਂ ਲੇਪਪ੍ਰਮਾਣਮਵਚਾਰਣਕਾਲਂ ਚ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਸਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਮਂ ਚ ਪਾਠਂ ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਮਗ੍ਰੋ ਨ ਲਿਖਿਤ ਇਤਿ||੧੮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਕਸ੍ਣਤਾ ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੯|
तस्मिन्निपतिते व्याधौ कृष्णता दग्धलक्षणम् |१९|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਦਿਸੁ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨਤੁ ਦੁਃਖਸਞ੍ਜ੍ਞਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ; ਕੁਤਃ? ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਣਤਾਭਾਵਾਤ੍| ਏਤਤ੍ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍|੧੯|-
Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਲਵਰ੍ਗਃ ਸ਼ਮਨਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਕਸਂਯੁਤਃ ||੧੯|| ਅਥ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ | ਇਦਮਾਲੇਪਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਗ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਬੀਜਾਨਿ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਧੁਕਮੇਵ ਚ | ਪ੍ਰਪੇਸ੍ਯ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਤੇਨੈਨਮਨੁਲੇਪਯੇਤ੍ ||੨੧||
तत्राम्लवर्गः शमनः सर्पिर्मधुकसंयुतः ||१९|| अथ चेत् स्थिरमूलत्वात् क्षारदग्धं न शीर्यते | इदमालेपनं तत्र समग्रमवचारयेत् ||२०|| अम्लकाञ्जिकबीजानि तिलान् मधुकमेव च | प्रपेष्य समभागानि तेनैनमनुलेपयेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਲਵਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਵਰ੍ਗਃ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਾਦਿਃ| ਸ੍ਥਿਰਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਦਢਮੂਲਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਨ ਸ਼ਟਤਿ| ਇਦਮਿਤਿ ਅਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਅਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧੇ| ਸਮਗ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮ੍| ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਦੇਵਾਲੇਪਨਮਾਹ- ਅਮ੍ਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਬੀਜਾਨਿਤਿ ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਧਃਸ੍ਥਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਤੇਨੇਤਿ ਸਮਭਾਗਪਿਸ੍ਟੇਨਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਬੀਜਾਦਿਨਾ| ਏਨਂ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਮ੍||੧੯-੨੧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ ਸਮਧੁਕੋ ਘਤਾਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਃ |੨੨|
तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः |२२|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਕਤਵ੍ਰਣਰੋਪਣੋਪਾਯਮਾਹ- ਤਿਲਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੨੨|-
Adhikarana 20 (22-25) · Śloka 25
ਰਸੇਨਾਮ੍ਲੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੇਨ ਚ ਯੋਜਿਤਃ ||੨੨|| ਆਗ੍ਨੇਯੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਃ ਕਥਂ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ | ਏਵਂ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਸੇ ਵਤ੍ਸ! ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੨੩|| ਅਮ੍ਲਵਰ੍ਜਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰੇ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ | ਕਟੁਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਲਵਣੋਨੁਰਸਸ੍ਤਥਾ | ਅਮ੍ਲੇਨ ਸਹ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲਵਣੋ ਰਸੇ ||੨੪|| ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭਾਵਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ | ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਮਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਹ੍ਨਿਰਦ੍ਭਿਰਿਵਾਪ੍ਲੁਤਃ ||੨੫||
रसेनाम्लेन तीक्ष्णेन वीर्योष्णेन च योजितः ||२२|| आग्नेयेनाग्निना तुल्यः कथं क्षारः प्रशाम्यति | एवं चेन्मन्यसे वत्स! प्रोच्यमानं निबोध मे ||२३|| अम्लवर्जान् रसान् क्षारे सर्वानेव विभावयेत् | कटुकस्तत्र भूयिष्ठो लवणोऽनुरसस्तथा | अम्लेन सह संयुक्तः स तीक्ष्णलवणो रसे ||२४|| माधुर्यं भजतेऽत्यर्थं तीक्ष्णभावं विमुञ्चति | माधुर्याच्छममाप्नोति वह्निरद्भिरिवाप्लुतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਤੁਲ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੇਨ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਕਥਂ ਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਰਸੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੇਨਾਗ੍ਨੇਯੇਨ ਰਸੇਨ ਯੋਜਿਤੋਗ੍ਨਿਤੁਲ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਕਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਪਿਣ੍ਡਃ| ਉਤ੍ਤਰਮਾਹ- ਏਵਂ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਸੇ ਵਤ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਟੁਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠ ਇਤਿ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਰਸੇ ਕ੍ਸਾਰੇ ਕਟੁਕੋਨੁਰਸਃ, ਲਵਣਸ੍ਤੁ ਭੂਯਿਸ੍ਠ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਂ; ਕੇਚਿਤ੍ ਕਟੁਕਮੇਵ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਨ੍ਨ, ਯਤੋ ਜਨਾ ਅਮ੍ਲਭਕ੍ਸਣੇ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਲਵਣਮੇਵ ਰਸਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ, ਲਵਣਵਰ੍ਗੇ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ, ਕਟੁਵਰ੍ਗੇ ਚਾਪਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਯਦ੍ਯੇਵਂ ‘ਸ ਖਲ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੌਸਧਿਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਟੁਕ’ ਇਤਿ ਤਰ੍ਹਿ ਕਥਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ, ਲਵਣਵਰ੍ਗਪਾਠਾਦੇਵ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਲਵਣਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਕਟੁਕ ਇਤਿ ਵਿਧ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ| ਸ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲਵਣੋ ਰਸੇ ਇਤਿ ਸ ਕ੍ਸਾਰ ਏਵਙ੍ਗੁਣਃ| ਅਦ੍ਭਿਃ ਪਾਨੀਯੈਃ ਆਪ੍ਲੁਤੋ ‘ਬੋਲਿ(ਡਿ)ਤ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੨-੨੫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਵਿਕਾਰੋਪਸ਼ਮੋ ਲਾਘਵਮਨਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ |੨੬|
तत्र सम्यग्दग्धे विकारोपशमो लाघवमनास्रावश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਕਥਨਾਯ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਾਦਿਮਧ੍ਯੇ| ਲਾਘਵਮਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਕਤੇ ਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਵਾਪਣ ਏਤੇ ਵਿਕਾਰੋਪਸ਼ਮਾਦਯੋ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ; “ਏਤਦ੍ਵਿਕਾਰੋਪਸ਼ਮਾਦਿਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਂ ਲਕ੍ਸਣਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਰਕਾਲਿਕਮ੍” ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ|੨੬|-
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ਹੀਨਦਗ੍ਧੇ ਤੋਦਕਣ੍ਡੁਜਾਡ੍ਯਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ |੨੬|
हीनदग्धे तोदकण्डुजाड्यानि व्याधिवृद्धिश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
ਹੀਨਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹੀਨਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੀਨਦਗ੍ਧੇ ਤੋਦਾਦਯੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਃ| ਜਾਡ੍ਯਂ ਜਡਤਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ‘ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡੂਜਾਡ੍ਯਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, “ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਏਤਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਫਪ੍ਰਕੋਪਕਾਰ੍ਯਾਣਿ” ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ|੨੬|-
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਸ੍ਰਾਵਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਰਣਂ ਵਾ ||੨੬||
अतिदग्धे दाहपाकरागस्रावाङ्गमर्दक्लमपिपासामूर्च्छाः स्युर्मरणं वा ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦਾਹਪਾਕਾਦਯਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ, ਰਾਗੋ ਰਕ੍ਤਤਾ, ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਕ੍ਲਮੋ ਗ੍ਲਾਨਿਃ||੨੬||
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਵ੍ਰਣਂ ਤੁ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ||੨੭||
क्षारदग्धव्रणं तु यथादोषं यथाव्याधि चोपक्रमेत् ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਵ੍ਰਣਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਵ੍ਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਥਾਦੋਸਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, “ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ” ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੭||
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
ਅਥ ਨੈਤੇ ਕ੍ਸਾਰਕਤ੍ਯਾਃ- ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦੁਰ੍ਬਲਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਭੀਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੂਨੋਦਰਿਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਤੁਮਤੀਪ੍ਰਵਦ੍ਧਜ੍ਵਰਿਪ੍ਰਮੇਹਿਰੂਕ੍ਸਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣ- ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛੋਪਦ੍ਰੁਤਕ੍ਲੀਬਾਪਵਤ੍ਤੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਯਃ ||੨੮||
अथ नैते क्षारकृत्याः- तद्यथा- दुर्बलबालस्थविरभीरुसर्वाङ्गशूनोदरिरक्तपित्तिगर्भिण्यृतुमतीप्रवृद्धज्वरिप्रमेहिरूक्षक्षतक्षीण- तृष्णामूर्च्छोपद्रुतक्लीबापवृत्तोद्वृत्तफलयोनयः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ੍ਤਾਨਾਹ- ਅਥ ਨੈਤੇ ਕ੍ਸਾਰਕਤ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸੁ ਚ ਯਥਾਦੋਸਂ ਕੇਸੁਚਿਦੇਵ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਕ੍ਸਾਰਨਿਸੇਧਃ, ਕੇਸੁਚਿਤ੍ ਪਾਨੀਯਨਿਸੇਧਃ, ਕੇਸੁਚਿਦੁਭਯਨਿਸੇਧਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੂਨੋਦਰੀਤਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇਨ ਸ਼ੂਨੋ ਯ ਉਦਰੀ ਤਸ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸੇਧਃ ਕਤਃ; ਕ੍ਸਤ ਉਰਃਕ੍ਸਤਃ, ਤੇਨ ਕ੍ਸੀਣਃ; ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛੋਪਦ੍ਰੁਤ ਇਤਿ ਉਪਦ੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਕ੍ਲੀਬਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਃ, ਅਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਾਰਾਧਿਕਾਰ ਏਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ; ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਯ ਇਤਿ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੌ ਫਲਯੋਨਿਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯੇਤੇ; ਫਲਮਣ੍ਡਂ, ਯੋਨਿਰ੍ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ; ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਃ ਸ੍ਥਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਾਣ੍ਡਃ, ਅਪਵਤ੍ਤਫਲਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਣ੍ਡਃ; ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਯੋਨਿਃ, ਅਪਵਤ੍ਤਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਰਸ੍ਤਯੋਨਿਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਫਲਯੋਨਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮੁਦਿਤੇਨ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਤਤ੍ਰਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾ, ਅਪਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਰਸ੍ਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਪਰੇ ਤੁ ਫਲਸ਼ਬ੍ਦਂ ਰਜਸਿ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ, ਕੁਤਃ? ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਫਲਸਾਧਨਤ੍ਵਾਤ੍; ਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਃ ਯੋਨੇਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਫਲਂ ਰਜ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਂ ਅਪਵਤ੍ਤਮਧੋਗਤਮ੍, ਸਾ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਃ ||੨੮||
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ਤਥਾ ਮਰ੍ਮਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਿਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਸੇਵਨੀਧਮਨੀਗਲਨਾਭਿਨਖਾਨ੍ਤਃਸ਼ੇਫਃਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇਸੁ ਚ ਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਕ੍ਸ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਤ੍ ||੨੯||
तथा मर्मसिरास्नायुसन्धितरुणास्थिसेवनीधमनीगलनाभिनखान्तःशेफःस्रोतःस्वल्पमांसेषु च देशेष्वक्ष्णोश्च न दद्यादन्यत्र वर्त्मरोगात् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧਿਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਿਸੇਧਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਘ੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਗ੍ਰੀਵਾਕ੍ਸਿਪੁਟੇਸੁ ਤਰੁਣਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ; ਸੇਵਨ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ, ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਿ, ਏਕਾ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍, ਏਕਾ ਸ਼ੇਫਸਿ; ਧਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਭਵਾਃ; ਨਾਭਿਰਿਤਿ ਮਰ੍ਮਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵ ਨਾਭਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ, ਪੁਨਰ੍ਨਾਭਿਗ੍ਰਹਣਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਾਤਿਸ਼ਯਸੂਚਨਾਰ੍ਥਂ; ਸ਼ੇਫੋ ਮੇਢ੍ਰਃ| ਅਨੁਕ੍ਤਮੁਪਗਹ੍ਣਨ੍ਨਾਹ- ਅਲ੍ਪਮਾਂਸੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਜਾਨੁਪਾਦੋਪਰਿ ਲਲਾਟਾਦਿਸੁ ਚ| ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਦਿਤਿ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇ, ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇ ਪੁਨਰਕ੍ਸ੍ਣੋਰਪਿ ਕ੍ਸਾਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੯||
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਸ਼ੂਨਗਾਤ੍ਰਮਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਹਦਯਸਨ੍ਧਿਪੀਡੋਪਦ੍ਰੁਤਂ ਚ ਕ੍ਸਾਰੋ ਨ ਸਾਧਯਤਿ (ਦੁਰ੍ਬਲਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯ ਇਤਿ) ||੩੦||
तत्र क्षारसाध्येष्वपि व्याधिषु शूनगात्रमस्थिशूलिनमन्नद्वेषिणं हृदयसन्धिपीडोपद्रुतं च क्षारो न साधयति (दुर्बलबालस्थविरादीन् प्रतिसारणीय इति) ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ||੩੦||
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਿਸਾਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਮਤ੍ਯੁਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪਮਤਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ | ਸ ਧੀਮਤਾ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਰੋਗਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਚਿਰੇਣ ਘੋਰਾਨ੍ ||੩੧||
भवति चात्र- विषाग्निशस्त्राशनिमृत्युकल्पः क्षारो भवत्यल्पमतिप्रयुक्तः | स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादचिरेण घोरान् ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਮਹਾਗੁਣਤ੍ਵਮਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਦੋਸਤ੍ਵਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਾਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਮਤ੍ਯੁਕਲ੍ਪ ਇਤਿ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਵਿਸਾਦਿਭਿਃ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮਤ੍ਯੁਸ੍ਤੇਨ ਮਤ੍ਯੁਨਾ ਕਲ੍ਪਃ ਸਦਸ਼ੋ ਭਵਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਵਦ੍ਵੇਦਨਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨੁਸਾਰੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਾਰਯਤਿ, ਅਗ੍ਨਿਵਦ੍ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਦਿਕਾਰਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ ਸਿਰਾਦਿਚ੍ਛੇਦੀ ਭੂਤ੍ਵਾ, ਅਸ਼ਨਿਵਤ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਮਾਰਯਤੀਤਿ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਚਤੁਸ੍ਟਯਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਮ੍||੩੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੧||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने क्षारपाकविधिर्नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||