Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः क्षारपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
11. kṣārapākavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਃ, ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯਲੇਖ੍ਯਕਰਣਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚਾਰਣਾਚ੍ਚ ||੩||
View original
शस्त्रानुशस्त्रेभ्यः क्षारः प्रधानतमः, छेद्यभेद्यलेख्यकरणात् त्रिदोषघ्नत्वाद्विशेषक्रियावचारणाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਸਣਨਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਃ ||੪||
View original
तत्र क्षरणात् क्षणनाद्वा क्षारः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਨਾਨੌਸਧਿਸਮਵਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ , ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਃ; ਤਸ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਸਤੋ ਦਹਨਪਚਨਦਾਰਣਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਆਗ੍ਨੇਯੌਸਧਿਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਟੁਕ ਉਸ੍ਣਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਾਚਨੋ ਵਿਲਯਨਃ ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਃ ਸ਼ੋਸਣਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨੋ ਲੇਖਨਃ ਕਮ੍ਯਾਮਕਫਕੁਸ੍ਠਵਿਸਮੇਦਸਾਮੁਪਹਨ੍ਤਾ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਤਿਸੇਵਿਤਃ ||੫||
View original
नानौषधिसमवायात्त्रिदोषघ्नः , शुक्लत्वात् सौम्यः; तस्य सौम्यस्यापि सतो दहनपचनदारणादिशक्तिरविरुद्धा, आग्नेयौषधिगुणभूयिष्ठत्वात् कटुक उष्णस्तीक्ष्णः पाचनो विलयनः शोधनो रोपणः शोषणः स्तम्भनो लेखनः कृम्यामकफकुष्ठविषमेदसामुपहन्ता पुंस्त्वस्य चातिसेवितः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ, ਪਾਨੀਯਸ਼੍ਚ ||੬||
View original
स द्विविधः- प्रतिसारणीयः, पानीयश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਃ ਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭਦਦ੍ਰੁਮਣ੍ਡਲਕਿਲਾਸਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਬੁਦਾਰ੍ਸ਼ੋਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਨਾਡੀਚਰ੍ਮਕੀਲ- ਤਿਲਕਾਲਕਨ੍ਯਚ੍ਛਵ੍ਯਙ੍ਗਮਸ਼ਕਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਕਮਿਵਿਸਾਦਿਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ , ਸਪ੍ਤਸੁ ਚ ਮੁਖਰੋਗੇਸੂਪਜਿਹ੍ਵਾਧਿਜਿਹ੍ਵੋਪਕੁਸ਼ਦਨ੍ਤਵੈਦਰ੍ਭੇਸੁ ਤਿਸਸੁ ਚ ਰੋਹਿਣੀਸੁ, ਏਤੇਸ੍ਵੇਵਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੭||
View original
तत्र प्रतिसारणीयः कुष्ठकिटिभदद्रुमण्डलकिलासभगन्दरार्बुदार्शोदुष्टव्रणनाडीचर्मकील- तिलकालकन्यच्छव्यङ्गमशकबाह्यविद्रधिकृमिविषादिषूपदिश्यते , सप्तसु च मुखरोगेषूपजिह्वाधिजिह्वोपकुशदन्तवैदर्भेषु तिसृषु च रोहिणीषु, एतेष्वेवानुशस्त्रप्रणिधानमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਪਾਨੀਯਸ੍ਤੁ ਗਰਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਾਜੀਰ੍ਣਾਰੋਚਕਾਨਾਹ- ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਦ੍ਰਧਿਕਮਿਵਿਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸੂਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੮||
View original
पानीयस्तु गरगुल्मोदराग्निसङ्गाजीर्णारोचकानाह- शर्कराश्मर्याभ्यन्तरविद्रधिकृमिविषार्शःसूपयुज्यते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਅਹਿਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਿਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਬਾਲਵਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਭ੍ਰਮ- ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਮਿਰਪਰੀਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਂਵਿਧੇਭ੍ਯਃ ||੯||
View original
अहितस्तु रक्तपित्तज्वरितपित्तप्रकृतिबालवृद्धदुर्बलभ्रम- मदमूर्च्छातिमिरपरीतेभ्योऽन्येभ्यश्चैवंविधेभ्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਂ ਚੇਤਰਕ੍ਸਾਰਵਦ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ||੧੦||
View original
तं चेतरक्षारवद्दग्ध्वा परिस्रावयेत्; तस्य विस्तरोऽन्यत्र ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
ਅਥੇਤਰਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚ | ਤਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਗਿਰਿਸਾਨੁਜਂ ਸ਼ੁਚਿਰੁਪੋਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਹਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਜਾਤਮਨੁਪਹਤਂ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਸਿਤਮੁਸ੍ਕਕਮਧਿਵਾਸ੍ਯਾਪਰੇਦ੍ਯੁਃ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾਵਪਾਟ੍ਯ ਨਿਵਾਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਨਿਚਿਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਤਿਲਨਾਲੈਰਾਦੀਪਯੇਤ੍ | ਅਥੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਪਥਗ੍ਗਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ | ਅਥਾਨੇਨੈਵ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਟਜਪਲਾਸ਼ਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਬਿਭੀਤਕਾਰਗ੍ਵਧਤਿਲ੍ਵਕਾਰ੍ਕਸ੍ਨੁਹ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਪਾਟਲਾਨਕ੍ਤਮਾਲਵਸਕਦਲੀ- ਚਿਤ੍ਰਕਪੂਤੀਕੇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਾਸ੍ਫੋਤਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਗੁਞ੍ਜਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਃ ਸਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ਦਹੇਤ੍ | ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰੋਣਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰਾਲੋਡ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵਃ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ, ਮਹਤਿ ਕਟਾਹੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਵਿਪਚੇਤ੍ | ਸ ਯਦਾ ਭਵਤ੍ਯਚ੍ਛੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਤਮਾਦਾਯ ਮਹਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇਤਰਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ | ਤਤ ਏਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਾਤ੍ ਕੁਡਵਮਧ੍ਯਰ੍ਧਂ ਵਾਪਨਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਕਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਪਾਕਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭੀਰਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਤ੍ਵਾਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇ ਨਿਸਿਚ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇਸ੍ਟਪਲਸਮ੍ਮਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪ੍ਯ , ਸਤਤਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚੈਨਮਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਵਿਪਚੇਤ੍ | ਸ ਯਥਾ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤੇਤ | ਅਥੈਨਮਾਗਤਪਾਕਮਵਤਾਰ੍ਯਾਨੁਗੁਪ੍ਤਮਾਯਸੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਂਵਤਮੁਖੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦੇਸ ਮਧ੍ਯਮਃ ||੧੧|| ਏਸ ਚੈਵਾਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਪਕ੍ਵਃ ਸਂਵ੍ਯੂਹਿਮੋ ਮਦੁਃ ||੧੨||
View original
अथेतरस्त्रिविधो मृदुर्मध्यस्तीक्ष्णश्च | तं चिकीर्षुः शरदि गिरिसानुजं शुचिरुपोष्य प्रशस्तेऽहनि प्रशस्तदेशजातमनुपहतं मध्यमवयसं महान्तमसितमुष्ककमधिवास्यापरेद्युः पाटयित्वा खण्डशः प्रकल्प्यावपाट्य निवाते देशे निचितिं कृत्वा सुधाशर्कराश्च प्रक्षिप्य तिलनालैरादीपयेत् | अथोपशान्तेऽग्नौ तद्भस्म पृथग्गृह्णीयाद्भस्मशर्कराश्च | अथानेनैव विधानेन कुटजपलाशाश्वकर्णपारिभद्रकबिभीतकारग्वधतिल्वकार्कस्नुह्यपामार्गपाटलानक्तमालवृषकदली- चित्रकपूतीकेन्द्रवृक्षास्फोताश्वमारकसप्तच्छदाग्निमन्थगुञ्जाश्चतस्रश्च कोशातकीः समूलफलपत्रशाखा दहेत् | ततः क्षारद्रोणमुदकद्रोणैः षड्भिरालोड्य मूत्रैर्वा यथोक्तैरेकविंशतिकृत्वः परिस्राव्य, महति कटाहे शनैर्दर्व्याऽवघट्टयन् विपचेत् | स यदा भवत्यच्छो रक्तस्तीक्ष्णः पिच्छिलश्च तमादाय महति वस्त्रे परिस्राव्येतरं विभज्य पुनरग्नावधिश्रयेत् | तत एव क्षारोदकात् कुडवमध्यर्धं वाऽपनयेत् | ततः कटशर्कराभस्मशर्कराक्षीरपाकशङ्खनाभीरग्निवर्णाः कृत्वाऽऽयसे पात्रे तस्मिन्नेव क्षारोदके निषिच्य पिष्ट्वा तेनैव द्विद्रोणेऽष्टपलसम्मितं शङ्खनाभ्यादीनां प्रमाणं प्रतिवाप्य , सततमप्रमत्तश्चैनमवघट्टयन् विपचेत् | स यथा नातिसान्द्रो नातिद्रवश्च भवति तथा प्रयतेत | अथैनमागतपाकमवतार्यानुगुप्तमायसे कुम्भे संवृतमुखे निदध्यादेष मध्यमः ||११|| एष चैवाप्रतीवापः पक्वः संव्यूहिमो मृदुः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਪ੍ਰਤੀਵਾਪੇ ਯਥਾਲਾਭਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਲਾਙ੍ਗਲੀਪੂਤਿਕਪ੍ਰਵਾਲਤਾਲਪਤ੍ਰੀਵਿਡਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾਕਨਕਕ੍ਸੀਰੀਹਿਙ੍ਗੁਵਚਾਤਿਵਿਸਾਃ ਸਮਾਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ | ਸ ਏਵ ਸਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਕ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ||੧੩||
View original
प्रतीवापे यथालाभं दन्तीद्रवन्तीचित्रकलाङ्गलीपूतिकप्रवालतालपत्रीविडसुवर्चिकाकनकक्षीरीहिङ्गुवचातिविषाः समाः श्लक्ष्णचूर्णाः शुक्तिप्रमाणाः प्रतीवापः | स एव सप्रतीवापः पक्वः पाक्यस्तीक्ष्णः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਬਲਮੁਪਯੋਗਃ ||੧੪||
View original
तेषां यथाव्याधिबलमुपयोगः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਕ੍ਸੀਣਬਲੇ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਾਵਪੇਦ੍ਬਲਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ ||੧੫||
View original
क्षीणबले तु क्षारोदकमावपेद्बलकरणार्थम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਨੈਵਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਨ ਮਦੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋਥ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਅਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਹ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੬||
View original
भवतश्चात्र- नैवातितीक्ष्णो न मृदुः शुक्लः श्लक्ष्णोऽथ पिच्छिलः | अविष्यन्दी शिवः शीघ्रः क्षारो ह्यष्टगुणः स्मृतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਅਤਿਮਾਰ੍ਦਵਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਸਰ੍ਪਿਤਾਃ | ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾਪਕ੍ਵਤਾ ਹੀਨਦ੍ਰਵ੍ਯਤਾ ਦੋਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੧੭||
View original
अतिमार्दवश्वैत्यौष्ण्यतैक्ष्ण्यपैच्छिल्यसर्पिताः | सान्द्रताऽपक्वता हीनद्रव्यता दोष उच्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਤਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਨਿਵਾਤਾਤਪੇ ਦੇਸ਼ੇਸਮ੍ਬਾਧੇਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨੋਪਸਮ੍ਭਤਸਮ੍ਭਾਰਂ, ਤਤੋਸ੍ਯ ਤਮਵਕਾਸ਼ਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਵਘਸ੍ਯਾਵਲਿਖ੍ਯ ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ , ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍, ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ||੧੮||
View original
तत्र क्षारसाध्यव्याधिव्याधितमुपवेश्य निवातातपे देशेऽसम्बाधेऽग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपसम्भृतसम्भारं, ततोऽस्य तमवकाशं निरीक्ष्यावघृष्यावलिख्य प्रच्छयित्वा , शलाकया क्षारं प्रतिसारयेत्, दत्त्वा वाक्शतमात्रमुपेक्षेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਕਸ੍ਣਤਾ ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੯|
View original
तस्मिन्निपतिते व्याधौ कृष्णता दग्धलक्षणम् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਲਵਰ੍ਗਃ ਸ਼ਮਨਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਕਸਂਯੁਤਃ ||੧੯|| ਅਥ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ | ਇਦਮਾਲੇਪਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਗ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਬੀਜਾਨਿ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਧੁਕਮੇਵ ਚ | ਪ੍ਰਪੇਸ੍ਯ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਤੇਨੈਨਮਨੁਲੇਪਯੇਤ੍ ||੨੧||
View original
तत्राम्लवर्गः शमनः सर्पिर्मधुकसंयुतः ||१९|| अथ चेत् स्थिरमूलत्वात् क्षारदग्धं न शीर्यते | इदमालेपनं तत्र समग्रमवचारयेत् ||२०|| अम्लकाञ्जिकबीजानि तिलान् मधुकमेव च | प्रपेष्य समभागानि तेनैनमनुलेपयेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ ਸਮਧੁਕੋ ਘਤਾਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਃ |੨੨|
View original
तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22-25) · Śloka 25
ਰਸੇਨਾਮ੍ਲੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੇਨ ਚ ਯੋਜਿਤਃ ||੨੨|| ਆਗ੍ਨੇਯੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਃ ਕਥਂ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ | ਏਵਂ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਸੇ ਵਤ੍ਸ! ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੨੩|| ਅਮ੍ਲਵਰ੍ਜਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰੇ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ | ਕਟੁਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਲਵਣੋਨੁਰਸਸ੍ਤਥਾ | ਅਮ੍ਲੇਨ ਸਹ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲਵਣੋ ਰਸੇ ||੨੪|| ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭਾਵਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ | ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਮਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਹ੍ਨਿਰਦ੍ਭਿਰਿਵਾਪ੍ਲੁਤਃ ||੨੫||
View original
रसेनाम्लेन तीक्ष्णेन वीर्योष्णेन च योजितः ||२२|| आग्नेयेनाग्निना तुल्यः कथं क्षारः प्रशाम्यति | एवं चेन्मन्यसे वत्स! प्रोच्यमानं निबोध मे ||२३|| अम्लवर्जान् रसान् क्षारे सर्वानेव विभावयेत् | कटुकस्तत्र भूयिष्ठो लवणोऽनुरसस्तथा | अम्लेन सह संयुक्तः स तीक्ष्णलवणो रसे ||२४|| माधुर्यं भजतेऽत्यर्थं तीक्ष्णभावं विमुञ्चति | माधुर्याच्छममाप्नोति वह्निरद्भिरिवाप्लुतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਵਿਕਾਰੋਪਸ਼ਮੋ ਲਾਘਵਮਨਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ |੨੬|
View original
तत्र सम्यग्दग्धे विकारोपशमो लाघवमनास्रावश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ਹੀਨਦਗ੍ਧੇ ਤੋਦਕਣ੍ਡੁਜਾਡ੍ਯਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ |੨੬|
View original
हीनदग्धे तोदकण्डुजाड्यानि व्याधिवृद्धिश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਸ੍ਰਾਵਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਰਣਂ ਵਾ ||੨੬||
View original
अतिदग्धे दाहपाकरागस्रावाङ्गमर्दक्लमपिपासामूर्च्छाः स्युर्मरणं वा ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਵ੍ਰਣਂ ਤੁ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ||੨੭||
View original
क्षारदग्धव्रणं तु यथादोषं यथाव्याधि चोपक्रमेत् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
ਅਥ ਨੈਤੇ ਕ੍ਸਾਰਕਤ੍ਯਾਃ- ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦੁਰ੍ਬਲਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਭੀਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੂਨੋਦਰਿਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਤੁਮਤੀਪ੍ਰਵਦ੍ਧਜ੍ਵਰਿਪ੍ਰਮੇਹਿਰੂਕ੍ਸਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣ- ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛੋਪਦ੍ਰੁਤਕ੍ਲੀਬਾਪਵਤ੍ਤੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਯਃ ||੨੮||
View original
अथ नैते क्षारकृत्याः- तद्यथा- दुर्बलबालस्थविरभीरुसर्वाङ्गशूनोदरिरक्तपित्तिगर्भिण्यृतुमतीप्रवृद्धज्वरिप्रमेहिरूक्षक्षतक्षीण- तृष्णामूर्च्छोपद्रुतक्लीबापवृत्तोद्वृत्तफलयोनयः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ਤਥਾ ਮਰ੍ਮਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਿਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਸੇਵਨੀਧਮਨੀਗਲਨਾਭਿਨਖਾਨ੍ਤਃਸ਼ੇਫਃਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇਸੁ ਚ ਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਕ੍ਸ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਤ੍ ||੨੯||
View original
तथा मर्मसिरास्नायुसन्धितरुणास्थिसेवनीधमनीगलनाभिनखान्तःशेफःस्रोतःस्वल्पमांसेषु च देशेष्वक्ष्णोश्च न दद्यादन्यत्र वर्त्मरोगात् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਸ਼ੂਨਗਾਤ੍ਰਮਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਹਦਯਸਨ੍ਧਿਪੀਡੋਪਦ੍ਰੁਤਂ ਚ ਕ੍ਸਾਰੋ ਨ ਸਾਧਯਤਿ (ਦੁਰ੍ਬਲਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯ ਇਤਿ) ||੩੦||
View original
तत्र क्षारसाध्येष्वपि व्याधिषु शूनगात्रमस्थिशूलिनमन्नद्वेषिणं हृदयसन्धिपीडोपद्रुतं च क्षारो न साधयति (दुर्बलबालस्थविरादीन् प्रतिसारणीय इति) ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਿਸਾਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਮਤ੍ਯੁਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪਮਤਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ | ਸ ਧੀਮਤਾ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਰੋਗਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਚਿਰੇਣ ਘੋਰਾਨ੍ ||੩੧||
View original
भवति चात्र- विषाग्निशस्त्राशनिमृत्युकल्पः क्षारो भवत्यल्पमतिप्रयुक्तः | स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादचिरेण घोरान् ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने क्षारपाकविधिर्नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon