37. miśrakādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಮಿಶ್ರಕಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಷಷ್ಟ್ಯುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಮ್ಲಾಪನಪಾಚನದಾರಣಪೀಡನಶೋಧನರೋಪಣೋತ್ಸಾದನಾವಸಾದನಾನಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಪ್ರಧಾನಾನಾಮಿಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಾಂ ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ ಕಥನಾನ್ಮಿಶ್ರಕಾಖ್ಯೋಽಧ್ಯಾಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಶೋಫಸ್ಯ ವ್ರಣಸ್ಯ ಚ ಮಿಶ್ರಯೋಗಕಥನಾನ್ಮಿಶ್ರಕ ಇತಿ ವದನ್ತಿ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7

ಮಾತುಲುಙ್ಗ್ಯಗ್ನಿಮನ್ಥೌ ಚ ಭದ್ರದಾರು ಮಹೌಷಧಮ್ | ಅಹಿಂಸ್ರಾ ಚೈವ ರಾಸ್ನಾ ಚ ಪ್ರಲೇಪೋ ವಾತಶೋಫಜಿತ್ ||೩|| ದೂರ್ವಾ ಚ ನಲಮೂಲಂ ಚ ಮಧುಕಂ ಚನ್ದನಂ ತಥಾ | ಶೀತಲಾಶ್ಚ ಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಲೇಪಃ ಪಿತ್ತಶೋಫಹೃತ್ ||೪|| ಆಗನ್ತುಜೇ ರಕ್ತಜೇ ಚ ಹ್ಯೇಷ ಏವ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ | ವಿಧಿರ್ವಿಷಘ್ನೋ ವಿಷಜೇ ಪಿತ್ತಘ್ನೋಽಪಿ ಹಿತಸ್ತಥಾ ||೫|| ಅಜಗನ್ಧಾಽಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಕಾಲಾ ಸರಲಯಾ ಸಹ | ಏಕೈಷಿಕಾಜಶೃಙ್ಗೀ ಚ ಪ್ರಲೇಪಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಫಹೃತ್ ||೬|| ಏತೇ ವರ್ಗಾಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಧ್ರಂ ಪಥ್ಯಾ ಪಿಣ್ಡೀತಕಾನಿ ಚ | ಅನನ್ತಾ ಚೇತಿ ಲೇಪೋಽಯಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಶೋಫಹೃತ್ ||೭||

ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ವಿಮ್ಲಾಪನಂ ಕ್ರಮೇಣ ವಾತಾದಿದೋಷಜಶೋಫಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮಾತುಲುಙ್ಗೀತ್ಯಾದಿ| ಮಾತುಲುಙ್ಗೀ ಬೀಜಪೂರಕಃ, ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ ಅರಣೀ, ಭದ್ರದಾರು ದೇವದಾರು, ಮಹೌಷಧಂ ಶುಣ್ಠೀ, ಅಹಿಂಸ್ರಾ ಬೃಹದಹಿಂಸ್ರಾ, ರಾಸ್ನಾ ಸುರಭಿಃ| ದೂರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ದೂರ್ವಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ| ಶೀತಲಾಶ್ಚ ಗಣಾ ಇತಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದ್ಯುತ್ಪಲಾದಿನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಯಃ| ಪಿತ್ತವಿಮ್ಲಾಪನವದಾಗನ್ತುಜರಕ್ತಜಯೋರಪಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆಗನ್ತುಜ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಗನ್ತುಜೇ ಪಾಕಪ್ರತಿಬನ್ಧಾಯ ಶೀತವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ| ವಿಷಜನಿತಶೋಥಸ್ಯಾಗನ್ತುಭೇದಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಧಿರಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಧಿರ್ವಿಷಘ್ನಃ ಕಲ್ಪೋಕ್ತಃ| ಅಜಗನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜಗನ್ಧಾ ಬೋಥಯಿಕಾ, ಲತೌಷಧೀತ್ಯೇಕೇ, ಅನ್ಯೇ ಯವಾನಿಕಾಮಾಹುಃ; ಅಶ್ವಗನ್ಧಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ; ಕಾಲಾ ಅಹಿಂಸ್ರಾ; ಸರಲಾ ಅರುಣಮೂಲಾ ತ್ರಿವೃತ್; ಏಕೈಷಿಕಾ ಶುಕ್ಲಮೂಲಾ ತ್ರಿವೃತ್; ಅಜಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ, ಅನ್ಯೇ ಅಜಶೃಙ್ಗೀ ಛಗಲವಿಷಾಣಿಕಾ ಉತ್ತಮಾರಣೀ ‘ಮೇಢಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಜಶೋಥವಿಮ್ಲಾಪನಮಭಿಧಾಯ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಸ್ಯ ವಿಮ್ಲಾಪನಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಏತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ವರ್ಗಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಯಃ, ಲೋಧ್ರಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ, ಪಥ್ಯಾ ಹರೀತಕೀ, ಪಿಣ್ಡೀತಕೋ ಮದನಃ, ಅನನ್ತಾ ದುರಾಲಭಾ| ಕೇಚಿತ್ ಪಿಣ್ಡೀತಕತ್ರಯಮಿತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ||೩-೭||

Adhikarana 3 (8) · Śloka 8

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೋ ವಾತೇ ಕೋಷ್ಣಃ, ಶೀತಃ ಪಯೋಯುತಃ | ಪಿತ್ತೇ, ಚೋಷ್ಣಃ ಕಫೇ ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾಢ್ಯಸ್ತತ್ಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ ||೮||

ದೋಷಭೇದೇನ ಲೇಪಸ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಆಢ್ಯೋ ಬಹುಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮||

Adhikarana 4 (9) · Śloka 9

ಶಣಮೂಲಕಶಿಗ್ರೂಣಾಂ ಫಲಾನಿ ತಿಲಸರ್ಷಪಾಃ | ಸಕ್ತವಃ ಕಿಣ್ವಮತಸೀ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ಪಾಚನಮ್ ||೯||

ವಿಮ್ಲಾಪನಮಭಿಧಾಯ ಪಾಚನಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶಣಮೂಲಕೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಶಬ್ದಃ ಶಣಾದಿಭಿಃ ಸರ್ಷಪಾನ್ತೈಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶಣಃ ಪರಿಪಾಕೇ ಸಸ್ವನಫಲಃ, ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಂ ಯದ್ಬಹಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ, ಅತಸೀ ‘ಅಲಸೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಿ ಕುಷ್ಠಾಗುರುಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಏತೇನಾನುಕ್ತಪಾಚನದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹ ಉಕ್ತಃ| ಪಾಚನಂ ಶೋಥಸ್ಯ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಏತೇಷಾಂ ವ್ಯಸ್ತಾನಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಚ ಪಾಚನತ್ವಂ, ಸಕ್ತೂನಾಂ ಶೀತವೀರ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಪ್ರಭಾವವಿಶೇಷಾತ್ ಪಾಚನತ್ವಂ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಾದ್ವಾ||೯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 10

ಚಿರಬಿಲ್ವೋಽಗ್ನಿಕೋ ದನ್ತೀ ಚಿತ್ರಕೋ ಹಯಮಾರಕಃ | ಕಪೋತಕಙ್ಕಗೃಧ್ರಾಣಾಂ ಪುರೀಷಾಣಿ ಚ ದಾರಣಮ್ | ಕ್ಷಾರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಾ ಯಾನಿ ಕ್ಷಾರೋ ವಾ ದಾರಣಂ ಪರಮ್ ||೧೦||

ಪಾಚನಮಭಿಧಾಯ ದಾರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಚಿರಬಿಲ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಿರಬಿಲ್ವೋ ವೃದ್ಧಕರಞ್ಜಃ ‘ಚಿರಿಹಿಲಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅಗ್ನಿಕಃ ಕಲಿಕಾರಿಕಾ, ಅನ್ಯೇ ಭಲ್ಲಾತಕಮಾಹುಃ; ದನ್ತೀ ದನ್ತಿನೀ; ಚಿತ್ರಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಹಯಮಾರಃ ಕರವೀರಃ| ಪುರೀಷಶಬ್ದಃ ಕಪೋತಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕಪೋತೋ ವನವಾಸೀ ಪಾಣ್ಡುಕಃ, ಕಙ್ಕಃ ಕಙ್ಕಮಲ್ಲಃ ನ ಪುನಃ ಕಾಕಃ; ಗೃಧ್ರೋ ಮಾಂಸಾಶೀ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷಃ| ದಾರಣಂ ವಿದಾರಣಂ, ಪಕ್ವಶೋಥಸ್ಯ| ದಾರಣದ್ರವ್ಯಯೋಗಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕ್ಷಾರದ್ರವ್ಯಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮುಷ್ಕಕಕುಟಜಪಲಾಶಾಶ್ವಕರ್ಣಪಾರಿಭದ್ರಾದೀನಿ| ಕ್ಷಾರೋ ವೇತಿ ಏತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣೀಯಃ| ಪರಮಿತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ದಾರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಬಾಲವೃದ್ಧಾದಿಷ್ವಯೋಜನೀಯಃ; ದ್ವಿವಿಧಂ ಹಿ ಪಕ್ವಶೋಥದಾರಣಂ ಸುಕುಮಾರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಚೇತಿ; ತತ್ರ ಕಪೋತಪುರೀಷಾದಿ ಸುಕುಮಾರಂ, ಕ್ಷಾರಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಿತಿ||೧೦||

Adhikarana 6 (11) · Śloka 11

ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಾಂ ತು ತ್ವಙ್ಮೂಲಾನಿ ಪ್ರಪೀಡನಮ್ | ಯವಗೋಧೂಮಮಾಷಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಚ ಸಮಾಸತಃ ||೧೧||

ತತಃ ಪರಂ ಪೀಡನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿಚ್ಛಿಲದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಶಾಲ್ಮಲೀಶೇಲುವಟಪರ್ಣಾದೀನಿ| ಪ್ರಪೀಡನಂ ಮರ್ಮಾದಿಸಮೀಪಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖವ್ರಣಪೀಡನಮ್| ಸಮಾಸತಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ| ಪ್ರಪೀಡನಂ ಚೇತ್ಥಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ- ವ್ರಣಮುಖಂ ಬಹಿಃಕೃತ್ಯ ಲೇಪಯೇತ್, ಲಿಪ್ತ್ವಾ ಚ ಶೋಷಯೇತ್ ಶುಷ್ಕಂ ಸತ್ ಪೀಡನಂ ಭವತಿ||೧೧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

ಶಾಙ್ಖಿನ್ಯಙ್ಕೋಠಸುಮನಃಕರವೀರಸುವರ್ಚಲಾಃ | ಶೋಧನಾನಿ ಕಷಾಯಾಣಿ ವರ್ಗಶ್ಚಾರಗ್ವಧಾದಿಕಃ ||೧೨||

ಅಥ ಶೋಧನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶಙ್ಖಿನೀತ್ಯಾದಿ| ಶಙ್ಖಿನೀ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ ಸುದುಗ್ಧಾ ಬೃಹತ್ಪತ್ರಾ; ಅಙ್ಕೋಠಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಚೀರಿತಸ್ವಲ್ಪಪತ್ರಃ,‘ಅಙ್ಕೋಲ್ಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಸುಮನಾ ಜಾತೀ; ಕರವೀರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ, ಸೌಞ್ಚ(ಚ)ಲೀತಿ ಲೋಕೇ| ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯಾ ಆರಗ್ವಧಾದಿಶ್ಚ ಧಾವನಾದಿದ್ವಾರೇಣ ಶೋಧನಃ| ಶೋಧನಂ ಪುನರಷ್ಟವಿಧಂ ಕಷಾಯವರ್ತಿಕಲ್ಕಘೃತತೈಲರಸಕ್ರಿಯಾಚೂರ್ಣಧೂಪನಭೇದೇನ| ಏತಚ್ಚಾಷ್ಟವಿಧಮಪಿ ಕ್ರಮೇಣಾತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಕಷಾಯಸ್ತು ಶೃತಶೀತಫಾಣ್ಟಸ್ವರಸಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ಕಲ್ಕಂ ಚಾತ್ರ ಪಞ್ಚಮಂ ಪೃಥಗೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೧೨||

Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 15

ಅಜಗನ್ಧಾಽಜಶೃಙ್ಗೀ ಚ ಗವಾಕ್ಷೀ ಲಾಙ್ಗಲಾಹ್ವಯಾ | ಪೂತೀಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಪಾಠಾ ವಿಡಙ್ಗೈಲಾಹರೇಣವಃ ||೧೩|| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಯವಕ್ಷಾರೋ ಲವಣಾನಿ ಮನಃಶಿಲಾ | ಕಾಸೀಸಂ ತ್ರಿವೃತಾ ದನ್ತೀ ಹರಿತಾಲಂ ಸುರಾಷ್ಟ್ರಜಾ ||೧೪|| ಸಂಶೋಧನೀನಾಂ ವರ್ತೀನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯೇತಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ |೧೫|

ಕಷಾಯಮಭಿಧಾಯ ವರ್ತಿಮಾಹ- ಅಜಗನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಗವಾಕ್ಷೀ ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ; ಲಾಙ್ಗಲಾಹ್ವಯಾ ಕಲಿಕಾರಿಕಾ; ಪೂತೀಕಃ ಚಿರಬಿಲ್ವಃ, ‘ಕಣ್ಟಕೀ ವಿಟಪಕರಞ್ಜ’ ಇತ್ಯೇಕೇ; ಹರೇಣವೋ ರೇಣುಕಾಃ; ಲವಣಾನಿ ಸೈನ್ಧವಸೌವರ್ಚಲಬಿಡಗಡಸಾಮುದ್ರಿಕಾಣಿ ಪಞ್ಚ, ಅನ್ಯೇ ಗಡಸ್ಥಾನೇ ಕಾಲಲವಣೇನ ಸಹ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹುಃ, ಕಾಲಲವಣಂ ತು ನಿರ್ಗನ್ಧಂ ಸೌವರ್ಚಲಭೇದಃ; ಸುರಾಷ್ಟ್ರಜಾ ತುಮ್ಬುರುಮೃತ್ ‘ತುರೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅಪರೇ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾಮಾಹುಃ| ಶೇಷಾಣಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ| ಏತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸೂತ್ರವರ್ತಿಂ ಲಿಪ್ತ್ವಾ ವ್ರಣೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್, ಏವಂ ವರ್ತಿರ್ಭವತಿ||೧೩-೧೪||-

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

ಏತೈರೇವೌಷಧೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಲ್ಕಾನಪಿ ಚ ಶೋಧನಾನ್ ||೧೫||

ವರ್ತಿಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಲ್ಕಮಾಹ- ಏತೈರೇವೌಷಧೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೈರೌಷಧೈರಜಗನ್ಧಾದಿಭಿಃ ಸುರಾಷ್ಟ್ರಜಾನ್ತೈಃ||೧೫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 17

ಅರ್ಕೋತ್ತಮಾಂ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷಾರೋತ್ತಮಾನಿ ಚ | ಜಾತೀಮೂಲಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಕಾಸೀಸಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್ ||೧೬|| ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಂಶೋಧನಂ ಘೃತಮ್ |೧೭|

ಕಲ್ಕಮಭಿಧಾಯ ಶೋಧನಘೃತಮಾಹ- ಅರ್ಕೋತ್ತಮಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅರ್ಕಃ ಅಕರ್ಮೂಲಮ್, ಉತ್ತಮಾ ತ್ರಿಫಲಾ, ಅನ್ಯೇ ತು ಪುನರರ್ಕೋತ್ತಮಮಿತ್ಯಭಿನ್ನಪದೇನ ಮನ್ದಾರಕಮಾಹುಃ; ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಂ ಸೇಹುಣ್ಡದುಗ್ಧಂ; ಕ್ಷಾರೋತ್ತಮಾನಿ ಕ್ಷಾರಶ್ರೇಷ್ಠದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮುಷ್ಕಕಕುಟಜಪಲಾಶಾಶ್ವಕರ್ಣಾದೀನಿ; ಜಾತೀಮೂಲಂ ಜಾತ್ಯಾ ಜಟಾ; ಅನ್ಯೇ ‘ಜಾತುಕನ್ದ’, ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಜಾತುಕನ್ದೋ ಗುಗ್ಗುಲುಕ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟಾನಿ ಶೋಧನವರ್ತಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೧೬||-

Adhikarana 11 (17-18) · Śloka 18

ಮಯೂರಕೋ ರಾಜವೃಕ್ಷೋ ನಿಮ್ಬಃ ಕೋಶಾತಕೀ ತಿಲಾಃ ||೧೭|| ಬೃಹತೀ ಕಣ್ಟಕಾರೀ ಚ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾ | ಶೋಧನಾನಿ ಚ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ತೈಲೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಶೋಧನೇ ||೧೮||

ತೈಲಂ ಶೋಧನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಯೂರಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಯೂರಕೋಽಪಾಮಾರ್ಗಃ; ರಾಜವೃಕ್ಷಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಕೋಶಾತಕೀ ಘೋಷಕಃ, ‘ಘುಸುಣ್ಡೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಶೋಧನಾನಿ ಚ ಯೋಜ್ಯಾನೀತಿ ಶೋಧನವರ್ತಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ, ವಮನವಿರೇಚನನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೧೭-೧೮||

Adhikarana 12 (19) · Śloka 19

ಕಾಸೀಸೇ ಸೈನ್ಧವೇ ಕಿಣ್ವೇ ವಚಾಯಾಂ ರಜನೀದ್ವಯೇ | ಶೋಧನಾಙ್ಗೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷು ಚೂರ್ಣಂ ಕುರ್ವೀತ ಶೋಧನಮ್ ||೧೯||

ಶೋಧನಚೂರ್ಣಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಾಸೀಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೋಧನಾಙ್ಗೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷ್ವಿತಿ ಶೋಧನವರ್ತಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೇಷು ವಮನವಿರೇಚನಾಙ್ಗದ್ರವ್ಯೇಷು ಚ; ಕಾನಿಚಿತ್ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ||೧೯||

Adhikarana 13 (20) · Śloka 20

ಸಾಲಸಾರಾದಿಸಾರೇಷು ಪಟೋಲತ್ರಿಫಲಾಸು ಚ | ರಸಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಾತವ್ಯಾ ಶೋಧನೀ ಶೋಧನೇಷು ಚ ||೨೦||

ರಸಕ್ರಿಯಾಂ ಶೋಧನೀಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸಾಲಸಾರಾದಿಸಾರೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾ ಫಾಣಿತಾಕೃತಿಃ, ‘ಕಾಕವೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ವಿಧಾತವ್ಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ| ಶೋಧನೇಷು ಚೇತಿ ಶೋಧನವರ್ತಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೇಷು, ಅಥವೋರ್ಧ್ವಾಧಃಶೋಧನೇಷು ವಮನವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೇಷು, ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ರಸಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪನಾ ಚೇಯಂ- ದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾಽಷ್ಟಗುಣಂ ಷೋಡಶಗುಣಂ ವಾ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾಽಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಃ ಷೋಡಶಭಾಗಾವಶೇಷೋ ವಾ ಕ್ವಾಥಃ ಕಾರ್ಯಃ, ತತಃ ಪೂತಂ ಕಷಾಯಂ ಪುನಸ್ತಾವತ್ ಪಚೇದ್ಯಾವತ್ ಫಾಣಿತಾಕೃತಿಃ||೨೦||

Adhikarana 14 (21) · Śloka 21

ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕೇ ಸರ್ಜರಸೇ ಸರಲೇ ದೇವದಾರುಣಿ | ಸಾರೇಷ್ವಪಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ಮತಿಮಾನ್ ವ್ರಣಧೂಪನಮ್ ||೨೧||

ಪರಿಶಿಷ್ಟಮಷ್ಟಮಂ ಧೂಪನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಃ ಸರಲರಸೋ ನವನೀತಪಿಣ್ಡಪ್ರಾಯಃ, ‘ಗುಗ್ಗುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸರ್ಜರಸಃ ‘ರಾಲಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಸರಲೇ ಸರಲವೃಕ್ಷತ್ವಚೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾರೇಷ್ವಿತಿ ಅನುಕ್ತೇಷು ಸಾಲಸಾರಾದಿಸಾರೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಅತ್ರ ಶೋಧನಪ್ರಕರಣೇ ಕೇಚಿತ್ “ಏತೈರೇವೌಷಧೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಕಾನಪಿ ಚ ಶೋಧನಾನ್” ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ “ಕಾಸೀಸಕಟುರೋಹಿಣ್ಯೋರ್ಜಾತೀಕನ್ದಹರಿದ್ರಯೋಃ| ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟೇಷು ಚಾಙ್ಗೇಷು ಕುರ್ಯಾತ್ತೈಲಘೃತಾನಿ ವೈ”- ಇತಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಕನ್ದಹರಿದ್ರಯೋರಿತ್ಯತ್ರ ಕನ್ದಶಬ್ದೋ ದಾರುಹರಿದ್ರಾಪರಿಹಾರಾಯ| ‘ಜಾತುಕನ್ದಹರಿದ್ರಯೋಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ಅತ್ರ ಜಾತುಕನ್ದೋ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟೇಷು ಚಾಙ್ಗೇಷ್ವಿತಿ ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾದಿಷು ಅಜಗನ್ಧಾದಿಷು ಚ| ಏಷಾಂ ಕಷಾಯಾದೀನಾಂ ವ್ರಣಧಾವನಾದೌ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇ ಯಥೋಕ್ತವಿಷಯಮವಚಾರಣಮ್||೨೧||

Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23

ಕಷಾಯಾಣಾಮನುಷ್ಣಾನಾಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ತ್ವಕ್ಷು ಸಾಧಿತಃ | ಶೃತಃ ಶೀತಕಷಾಯೋ ವಾ ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೨|| ಸೋಮಾಮೃತಾಶ್ವಗನ್ಧಾಸು ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೌ ಗಣೇ ತಥಾ | ಕ್ಷೀರಿಪ್ರರೋಹೇಷ್ವಪಿ ಚ ವರ್ತಯೋ ರೋಪಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೩||

ರೋಪಣಮಪಿ ಧೂಪನವರ್ಜ್ಯಂ ಶೋಧನಮಿವ ಸಪ್ತವಿಧಂ ಕಷಾಯಾದಿಭೇದೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಷಾಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಷಾಯಾಣಾಮನುಷ್ಣಾನಾಮಿತಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಪ್ರಭೃತೀನಾಮ್| ಶೃತಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವೇತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ಫಾಣ್ಟಸ್ವರಸಾವಪಿ ಗೃಹ್ಯೇತೇ| ದ್ರವ್ಯಮುಷ್ಣೋದಕೇ ರಾತ್ರೌ ಸ್ಥಾಪಿತಂ ‘ಶೀತಕಷಾಯಃ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಸಂರೋಹಣಾರ್ಥಮ್| ರೋಪಣವರ್ತೀದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸೋಮೇತ್ಯಾದಿ| ಸೋಮಃ ಸೋಮ ಏವ, ‘ಸೋಮವಲ್ಕಲ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಅಪರೇ ‘ಸೋಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ; ಅಮೃತಾ ಗುಡೂಚೀ; ಕ್ಷೀರಿಪ್ರರೋಹಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾದೀನಾಮಙ್ಕುರಾಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೨-೨೩||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

ಸಮಙ್ಗಾ ಸೋಮಸರಲಾ ಸೋಮವಲ್ಕಃ ಸಚನ್ದನಃ | ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಶ್ಚ ಕಲ್ಕಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಶಸ್ತೋ ವ್ರಣರೋಪಣೇ ||೨೪||

ರೋಪಣಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ-ಸಮಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ|- ಸಮಙ್ಗಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಾರಿಕಾ ‘ಲಜ್ಜಾಲುಕೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ವರಾಹಕ್ರಾನ್ತಾಮಪರೇ; ಸೋಮಃ ಸೋಮ ಏವ; ಸರಲಾ ಸರಲಃ, ವಿಶಂಸಿಕಾಮನ್ಯೇ; ಸೋಮವಲ್ಕಃ ಕಟ್ಫಲಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೪||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಚ ಹರಿದ್ರೇ ಮಾಲತೀ ಸಿತಾ | ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಶ್ಚ ಯೋಜ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಭಿಷಜಾ ರೋಪಣೇ ಘೃತೇ ||೨೫||

ರೋಪಣಘೃತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ, ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ, ಮಾಲತೀ ಜಾತೀ, ಸಿತಾ ಶರ್ಕರಾ, ಶ್ವೇತದೂರ್ವೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೫||

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾಗುರುಣೀ ಹರಿದ್ರೇ ದೇವದಾರು ಚ | ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಶ್ಚ ರೋಧ್ರಂ ಚ ತೈಲೇ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ರೋಪಣೇ ||೨೬||

ರೋಪಣತೈಲಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಂ ತಗರಂ, ಶೈಲಜಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೬||

Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28

ಕಙ್ಗುಕಾ ತ್ರಿಫಲಾ ರೋಧ್ರಂ ಕಾಸೀಸಂ ಶ್ರವಣಾಹ್ವಯಾ | ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣಯೋಸ್ತ್ವಕ್ ಚ ರೋಪಣಂ ಚೂರ್ಣಮಿಷ್ಯತೇ ||೨೭|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾ ಸರ್ಜರಸಃ ಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸಮೇವ ಚ | ತ್ವಕ್ಚೂರ್ಣಂ ಧವಜಂ ಚೈವ ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೮||

ರೋಪಣಚೂರ್ಣಮಾಹ- ಕಙ್ಗುಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕಙ್ಗುಕಾಃ ಕಙ್ಗವಃ, ‘ಅನ್ನವಿಶೇಷಾ’ ಇತ್ಯಪರೇ| ಶ್ರವಣಾಹ್ವಯಾ ಮುಣ್ಡಿತಿಕಾ| ಧವಃ ಶಕಟಾಖ್ಯಃ, ಅನೇನೈವ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಅಶ್ವಕರ್ಣಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಗನ್ಧಮುಣ್ಡೋಽಶ್ವತ್ಥಸದೃಶವೃಕ್ಷಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಕಙ್ಗುಕಾಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಕಿಂಶುಕಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ದ್ವಿತೀಯಂ ರೋಪಣಚೂರ್ಣಮಾಹ- ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಸರ್ವಂ ಸುಬೋಧಮ್||೨೭-೨೮||

Adhikarana 20 (29) · Śloka 29

ತ್ವಕ್ಷು ನ್ಯಗ್ರೋಧವರ್ಗಸ್ಯ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ | ರಸಕ್ರಿಯಾಂ ರೋಪಣಾರ್ಥೇ ವಿದಧೀತ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ||೨೯||

ರಸಕ್ರಿಯಾಂ ರೋಪಣೀಮಾಹ- ತ್ವಕ್ಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ರೋಪಣರಸಕ್ರಿಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೨೯||

Adhikarana 21 (30) · Śloka 30

ಅಪಾಮಾರ್ಗೋಽಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ತಾಲಪತ್ರೀ ಸುವರ್ಚಲಾ | ಉತ್ಸಾದನೇ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಶ್ಚ ಯೋ ಗಣಃ ||೩೦||

ಇದಾನೀಮುತ್ಸಾದನಮಾಹ- ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಪಾಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಶೀತಲಂ ಗೃಹ್ಯತೇ; ನ ತು ಫಲಂ, ತಸ್ಯೋಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್| ತಾಲಪತ್ರೀ ಮುಶಲೀ| ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ; ಅಸ್ಯಾ ಅಪಿ ಮೂಲಂ ನ ತು ಫಲಂ, ತಸ್ಯೋಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್| ಉತ್ಸಾದನ ಇತಿ ಉತ್ಸಾದನಂ ಮಾಂಸವರ್ಧನಂ, ಲೇಪಪ್ರಯೋಗಾದುತ್ಸಾದನಂ ಭವತಿ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೩೦||

Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 32

ಕಾಸೀಸಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕಿಣ್ವಂ ಕುರುವಿನ್ದೋ ಮನಃಶಿಲಾ | ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಪಾಲಾನಿ ಸುಮನೋಮುಕುಲಾನಿ ಚ ||೩೧|| ಫಲೇ ಶೈರೀಷಕಾರಞ್ಜೇ ಧಾತುಚೂರ್ಣಾನಿ ಯಾನಿ ಚ | ವ್ರಣೇಷೂತ್ಸನ್ನಮಾಂಸೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತಾನ್ಯವಸಾದನೇ ||೩೨||

ಅವಸಾದನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಾಸೀಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕುರುವಿನ್ದೋ ಲೋಹಿತರತ್ನಂ ‘ಪದ್ಮರಾಗ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕಪಾಲಾನಿ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡಕರ್ಪರಾಣಿ| ಸುಮನೋಮುಕುಲಾನಿ ಚೇತಿ ಜಾತಿಕಲಿಕೇತ್ಯರ್ಥಃ|ಧಾತುಚೂರ್ಣಾನಿ ಯಾನಿ ಚೇತಿ ಹರಿತಾಲಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸರಸಾಞ್ಜನಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಉತ್ಸನ್ನಮಾಂಸೇಷು ಉನ್ನತಮಾಂಸೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಸಾದನ ಇತಿ ಮಾಂಸಸ್ಫೋಟನೇ||೩೧-೩೨||

Adhikarana 23 (33) · Śloka 33

ಸಮಸ್ತಂ ವರ್ಗಮರ್ಧಂ ವಾ ಯಥಾಲಾಭಮಥಾಪಿ ವಾ | ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೇಷು ಕರ್ಮಸು ||೩೩||

ಏಷಾಂ ಶೋಧನರೋಪಣಾದಿವರ್ಗಾಣಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಾಮಲಾಭೇ ಕಲ್ಪಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಮಸ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಿಶ್ರಕೀಯೇಷು ದ್ರವ್ಯಗಣೇಷು ತಥಾ ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯೋಕ್ತೇಷು ತಥಾ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೋಕ್ತೇಷು ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಾಮಲಾಭೇ ತ್ರಿಚತುಃಪಞ್ಚಷಡಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಪಿ ಯೋಗಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನಾಧ್ಯಾಯತ್ರಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಗಣವಿಷಯಿಣ್ಯೇವೇಯಂ ಪರಿಭಾಷಾ, ನ ಸಮಸ್ತತನ್ತ್ರವ್ಯಾಪಿನೀ| ಅನ್ಯೇ ಸಮಸ್ತಮುತ್ತಮಬಲೇ ವ್ಯಾಧೌ, ಅರ್ಧಂ ಮಧ್ಯಬಲೇ, ಯಥಾಲಾಭಂ ಹೀನಬಲೇ, ಇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಅಯಂ ಪಕ್ಷೋ ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯೇಣ ದೂಷಿತಃ| ಯಥಾಲಾಭಮಿತಿ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಲಾಭಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ತತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೇಷು ಕರ್ಮಸ್ವಿತಿ ಉಕ್ತೇಷು ವಿಮ್ಲಾಪನಾದಿಕರ್ಮಸ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 37

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಮಿಶ್ರಕಾಧ್ಯಾಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೭||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೭||