Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మిశ్రకమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो मिश्रकमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
షష్ట్యుపక్రమాణాం మధ్యే విమ్లాపనపాచనదారణపీడనశోధనరోపణోత్సాదనావసాదనానామష్టానాం ప్రధానానామిహ నిర్దిష్టానాం మిశ్రీకృత్య కథనాన్మిశ్రకాఖ్యోఽధ్యాయ ఇత్యర్థః; అన్యే తు శోఫస్య వ్రణస్య చ మిశ్రయోగకథనాన్మిశ్రక ఇతి వదంతి||1-2||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
మాతులుంగ్యగ్నిమంథౌ చ భద్రదారు మహౌషధం | అహింస్రా చైవ రాస్నా చ ప్రలేపో వాతశోఫజిత్ ||3|| దూర్వా చ నలమూలం చ మధుకం చందనం తథా | శీతలాశ్చ గణాః సర్వే ప్రలేపః పిత్తశోఫహృత్ ||4|| ఆగంతుజే రక్తజే చ హ్యేష ఏవ విధిః స్మృతః | విధిర్విషఘ్నో విషజే పిత్తఘ్నోఽపి హితస్తథా ||5|| అజగంధాఽశ్వగంధా చ కాలా సరలయా సహ | ఏకైషికాజశృంగీ చ ప్రలేపః శ్లేష్మశోఫహృత్ ||6|| ఏతే వర్గాస్త్రయో లోధ్రం పథ్యా పిండీతకాని చ | అనంతా చేతి లేపోఽయం సాన్నిపాతికశోఫహృత్ ||7||
मातुलुङ्ग्यग्निमन्थौ च भद्रदारु महौषधम् | अहिंस्रा चैव रास्ना च प्रलेपो वातशोफजित् ||३|| दूर्वा च नलमूलं च मधुकं चन्दनं तथा | शीतलाश्च गणाः सर्वे प्रलेपः पित्तशोफहृत् ||४|| आगन्तुजे रक्तजे च ह्येष एव विधिः स्मृतः | विधिर्विषघ्नो विषजे पित्तघ्नोऽपि हितस्तथा ||५|| अजगन्धाऽश्वगन्धा च काला सरलया सह | एकैषिकाजशृङ्गी च प्रलेपः श्लेष्मशोफहृत् ||६|| एते वर्गास्त्रयो लोध्रं पथ्या पिण्डीतकानि च | अनन्ता चेति लेपोऽयं सान्निपातिकशोफहृत् ||७||
🔊 Audio coming soon
తత్ర ప్రథమం విమ్లాపనం క్రమేణ వాతాదిదోషజశోఫప్రత్యనీకం దర్శయన్నాహ- మాతులుంగీత్యాది| మాతులుంగీ బీజపూరకః, అగ్నిమంథః అరణీ, భద్రదారు దేవదారు, మహౌషధం శుంఠీ, అహింస్రా బృహదహింస్రా, రాస్నా సురభిః| దూర్వేత్యాది| దూర్వాదీని ద్రవ్యాణి ప్రసిద్ధాని| శీతలాశ్చ గణా ఇతి కాకోల్యాద్యుత్పలాదిన్యగ్రోధాదయః| పిత్తవిమ్లాపనవదాగంతుజరక్తజయోరపి దర్శయన్నాహ- ఆగంతుజ ఇత్యాది| ఆగంతుజే పాకప్రతిబంధాయ శీతవిధిః స్మృతః| విషజనితశోథస్యాగంతుభేదస్య వక్ష్యమాణాతిదేశేన చికిత్సాం దర్శయన్నాహ- విధిరిత్యాది| విధిర్విషఘ్నః కల్పోక్తః| అజగంధేత్యాది| అజగంధా బోథయికా, లతౌషధీత్యేకే, అన్యే యవానికామాహుః; అశ్వగంధా ప్రసిద్ధా; కాలా అహింస్రా; సరలా అరుణమూలా త్రివృత్; ఏకైషికా శుక్లమూలా త్రివృత్; అజశృంగీ కర్కటశృంగీ, అన్యే అజశృంగీ ఛగలవిషాణికా ఉత్తమారణీ ‘మేఢికా’ ఇతి లోకే| ప్రత్యేకదోషజశోథవిమ్లాపనమభిధాయ సాన్నిపాతికస్య విమ్లాపనం నిర్దేష్టుమాహ- ఏత ఇత్యాది| ఏతే వర్గాస్త్రయో మాతులుంగాదయః, లోధ్రం ప్రసిద్ధం, పథ్యా హరీతకీ, పిండీతకో మదనః, అనంతా దురాలభా| కేచిత్ పిండీతకత్రయమిత్యాది పాఠం పఠంతి||3-7||
Adhikarana 3 (8) · Śloka 8
స్నిగ్ధామ్లలవణో వాతే కోష్ణః, శీతః పయోయుతః | పిత్తే, చోష్ణః కఫే క్షారమూత్రాఢ్యస్తత్ప్రశాంతయే ||8||
स्निग्धाम्ललवणो वाते कोष्णः, शीतः पयोयुतः | पित्ते, चोष्णः कफे क्षारमूत्राढ्यस्तत्प्रशान्तये ||८||
🔊 Audio coming soon
దోషభేదేన లేపస్య సంస్కారవిశేషం నిర్దిశన్నాహ- స్నిగ్ధేత్యాది| ఆఢ్యో బహుల ఇత్యర్థః||8||
Adhikarana 4 (9) · Śloka 9
శణమూలకశిగ్రూణాం ఫలాని తిలసర్షపాః | సక్తవః కిణ్వమతసీ ద్రవ్యాణ్యుష్ణాని పాచనం ||9||
शणमूलकशिग्रूणां फलानि तिलसर्षपाः | सक्तवः किण्वमतसी द्रव्याण्युष्णानि पाचनम् ||९||
🔊 Audio coming soon
విమ్లాపనమభిధాయ పాచనాని నిర్దిశన్నాహ- శణమూలకేత్యాది| ఫలశబ్దః శణాదిభిః సర్షపాంతైః సహ ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| శణః పరిపాకే సస్వనఫలః, శిగ్రుః శోభాంజనకః, కిణ్వం సురాబీజం యద్బహిః ప్రక్షిప్యతే, అతసీ ‘అలసీ’ ఇతి లోకే ప్రసిద్ధా, ద్రవ్యాణ్యుష్ణాని ఉష్ణవీర్యాణి కుష్ఠాగురుప్రభృతీని| ఏతేనానుక్తపాచనద్రవ్యసంగ్రహ ఉక్తః| పాచనం శోథస్య| శేషం ప్రసిద్ధం| ఏతేషాం వ్యస్తానాం సమస్తానాం చ పాచనత్వం, సక్తూనాం శీతవీర్యత్వేఽపి ప్రభావవిశేషాత్ పాచనత్వం సంయోగవిశేషాద్వా||9||
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
చిరబిల్వోఽగ్నికో దంతీ చిత్రకో హయమారకః | కపోతకంకగృధ్రాణాం పురీషాణి చ దారణం | క్షారద్రవ్యాణి వా యాని క్షారో వా దారణం పరం ||10||
चिरबिल्वोऽग्निको दन्ती चित्रको हयमारकः | कपोतकङ्कगृध्राणां पुरीषाणि च दारणम् | क्षारद्रव्याणि वा यानि क्षारो वा दारणं परम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
పాచనమభిధాయ దారణం నిర్దిశన్నాహ- చిరబిల్వ ఇత్యాది| చిరబిల్వో వృద్ధకరంజః ‘చిరిహిలి’ ఇతి లోకే; అగ్నికః కలికారికా, అన్యే భల్లాతకమాహుః; దంతీ దంతినీ; చిత్రకః ప్రసిద్ధః; హయమారః కరవీరః| పురీషశబ్దః కపోతాదిభిః సహ ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| కపోతో వనవాసీ పాండుకః, కంకః కంకమల్లః న పునః కాకః; గృధ్రో మాంసాశీ పక్షివిశేషః| దారణం విదారణం, పక్వశోథస్య| దారణద్రవ్యయోగభేదం దర్శయన్నాహ- క్షారద్రవ్యాణీత్యాది| క్షారద్రవ్యాణి ముష్కకకుటజపలాశాశ్వకర్ణపారిభద్రాదీని| క్షారో వేతి ఏతైర్ద్రవ్యైః సిద్ధః ప్రతిసారణీయః| పరమితి కృచ్ఛ్రో దారణమిత్యర్థః; బాలవృద్ధాదిష్వయోజనీయః; ద్వివిధం హి పక్వశోథదారణం సుకుమారం కృచ్ఛ్రం చేతి; తత్ర కపోతపురీషాది సుకుమారం, క్షారః కృచ్ఛ్రమితి||10||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ద్రవ్యాణాం పిచ్ఛిలానాం తు త్వఙ్మూలాని ప్రపీడనం | యవగోధూమమాషాణాం చూర్ణాని చ సమాసతః ||11||
द्रव्याणां पिच्छिलानां तु त्वङ्मूलानि प्रपीडनम् | यवगोधूममाषाणां चूर्णानि च समासतः ||११||
🔊 Audio coming soon
తతః పరం పీడనం దర్శయన్నాహ- ద్రవ్యాణామిత్యాది| పిచ్ఛిలద్రవ్యాణి శాల్మలీశేలువటపర్ణాదీని| ప్రపీడనం మర్మాదిసమీపసూక్ష్మముఖవ్రణపీడనం| సమాసతః సంక్షేపతః| ప్రపీడనం చేత్థం కర్తవ్యం- వ్రణముఖం బహిఃకృత్య లేపయేత్, లిప్త్వా చ శోషయేత్ శుష్కం సత్ పీడనం భవతి||11||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
శాంఖిన్యంకోఠసుమనఃకరవీరసువర్చలాః | శోధనాని కషాయాణి వర్గశ్చారగ్వధాదికః ||12||
शाङ्खिन्यङ्कोठसुमनःकरवीरसुवर्चलाः | शोधनानि कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः ||१२||
🔊 Audio coming soon
అథ శోధనం దర్శయన్నాహ- శంఖినీత్యాది| శంఖినీ యవతిక్తాభేదః సుదుగ్ధా బృహత్పత్రా; అంకోఠః సంగ్రాహీ చీరితస్వల్పపత్రః,‘అంకోల్ల’ ఇతి లోకే; సుమనా జాతీ; కరవీరః ప్రసిద్ధః; సువర్చలా సూర్యావర్తః, సౌంచ(చ)లీతి లోకే| శంఖిన్యాదీనాం కషాయా ఆరగ్వధాదిశ్చ ధావనాదిద్వారేణ శోధనః| శోధనం పునరష్టవిధం కషాయవర్తికల్కఘృతతైలరసక్రియాచూర్ణధూపనభేదేన| ఏతచ్చాష్టవిధమపి క్రమేణాత్రైవ వక్ష్యతి| కషాయస్తు శృతశీతఫాంటస్వరసభేదేన చతుర్విధో గ్రాహ్యః| కల్కం చాత్ర పంచమం పృథగేవ వక్ష్యతి||12||
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 15
అజగంధాఽజశృంగీ చ గవాక్షీ లాంగలాహ్వయా | పూతీకశ్చిత్రకః పాఠా విడంగైలాహరేణవః ||13|| కటుత్రికం యవక్షారో లవణాని మనఃశిలా | కాసీసం త్రివృతా దంతీ హరితాలం సురాష్ట్రజా ||14|| సంశోధనీనాం వర్తీనాం ద్రవ్యాణ్యేతాని నిర్దిశేత్ |15|
अजगन्धाऽजशृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गलाह्वया | पूतीकश्चित्रकः पाठा विडङ्गैलाहरेणवः ||१३|| कटुत्रिकं यवक्षारो लवणानि मनःशिला | कासीसं त्रिवृता दन्ती हरितालं सुराष्ट्रजा ||१४|| संशोधनीनां वर्तीनां द्रव्याण्येतानि निर्दिशेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
కషాయమభిధాయ వర్తిమాహ- అజగంధేత్యాది| గవాక్షీ ఇంద్రవారుణీ; లాంగలాహ్వయా కలికారికా; పూతీకః చిరబిల్వః, ‘కంటకీ విటపకరంజ’ ఇత్యేకే; హరేణవో రేణుకాః; లవణాని సైంధవసౌవర్చలబిడగడసాముద్రికాణి పంచ, అన్యే గడస్థానే కాలలవణేన సహ పంచసంఖ్యామాహుః, కాలలవణం తు నిర్గంధం సౌవర్చలభేదః; సురాష్ట్రజా తుంబురుమృత్ ‘తురీ’ ఇతి లోకే, అపరే సామాన్యేన కృష్ణమృత్తికామాహుః| శేషాణి ద్రవ్యాణి కించిత్పూర్వం వ్యాఖ్యాతాని కించిత్ప్రసిద్ధాని| ఏతైర్ద్రవ్యైః సూత్రవర్తిం లిప్త్వా వ్రణే నిక్షిపేత్, ఏవం వర్తిర్భవతి||13-14||-
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ఏతైరేవౌషధైః కుర్యాత్కల్కానపి చ శోధనాన్ ||15||
एतैरेवौषधैः कुर्यात्कल्कानपि च शोधनान् ||१५||
🔊 Audio coming soon
వర్తిముక్త్వా కల్కమాహ- ఏతైరేవౌషధైరిత్యాది| ఏతైరౌషధైరజగంధాదిభిః సురాష్ట్రజాంతైః||15||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 17
అర్కోత్తమాం స్నుహీక్షీరం పిష్ట్వా క్షారోత్తమాని చ | జాతీమూలం హరిద్రే ద్వే కాసీసం కటురోహిణీం ||16|| పూర్వోద్దిష్టాని చాన్యాని కుర్యాత్ సంశోధనం ఘృతం |17|
अर्कोत्तमां स्नुहीक्षीरं पिष्ट्वा क्षारोत्तमानि च | जातीमूलं हरिद्रे द्वे कासीसं कटुरोहिणीम् ||१६|| पूर्वोद्दिष्टानि चान्यानि कुर्यात् संशोधनं घृतम् |१७|
🔊 Audio coming soon
కల్కమభిధాయ శోధనఘృతమాహ- అర్కోత్తమామిత్యాది| అర్కః అకర్మూలం, ఉత్తమా త్రిఫలా, అన్యే తు పునరర్కోత్తమమిత్యభిన్నపదేన మందారకమాహుః; స్నుహీక్షీరం సేహుండదుగ్ధం; క్షారోత్తమాని క్షారశ్రేష్ఠద్రవ్యాణి ముష్కకకుటజపలాశాశ్వకర్ణాదీని; జాతీమూలం జాత్యా జటా; అన్యే ‘జాతుకంద’, ఇతి పఠంతి, తత్ర జాతుకందో గుగ్గులుక ఉత్తరాపథే ప్రసిద్ధః; పూర్వోద్దిష్టాని శోధనవర్తినిర్దిష్టాని| శేషం సుగమం||16||-
Adhikarana 11 (17-18) · Śloka 18
మయూరకో రాజవృక్షో నింబః కోశాతకీ తిలాః ||17|| బృహతీ కంటకారీ చ హరితాలం మనఃశిలా | శోధనాని చ యోజ్యాని తైలే ద్రవ్యాణి శోధనే ||18||
मयूरको राजवृक्षो निम्बः कोशातकी तिलाः ||१७|| बृहती कण्टकारी च हरितालं मनःशिला | शोधनानि च योज्यानि तैले द्रव्याणि शोधने ||१८||
🔊 Audio coming soon
తైలం శోధనం నిర్దిశన్నాహ- మయూరక ఇత్యాది| మయూరకోఽపామార్గః; రాజవృక్షః కిరమాలకః| కోశాతకీ ఘోషకః, ‘ఘుసుండీ’ ఇతి లోకే| శోధనాని చ యోజ్యానీతి శోధనవర్తినిర్దిష్టాని, వమనవిరేచననిర్దిష్టానీత్యన్యే| శేషం ప్రసిద్ధం||17-18||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
కాసీసే సైంధవే కిణ్వే వచాయాం రజనీద్వయే | శోధనాంగేషు చాన్యేషు చూర్ణం కుర్వీత శోధనం ||19||
कासीसे सैन्धवे किण्वे वचायां रजनीद्वये | शोधनाङ्गेषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
శోధనచూర్ణాని నిర్దిశన్నాహ- కాసీస ఇత్యాది| శోధనాంగేషు చాన్యేష్వితి శోధనవర్తినిర్దిష్టేషు వమనవిరేచనాంగద్రవ్యేషు చ; కానిచిత్ పూర్వం వ్యాఖ్యాతాని కానిచిత్ ప్రసిద్ధాని ద్రవ్యాణి||19||
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
సాలసారాదిసారేషు పటోలత్రిఫలాసు చ | రసక్రియా విధాతవ్యా శోధనీ శోధనేషు చ ||20||
सालसारादिसारेषु पटोलत्रिफलासु च | रसक्रिया विधातव्या शोधनी शोधनेषु च ||२०||
🔊 Audio coming soon
రసక్రియాం శోధనీం నిర్దిశన్నాహ- సాలసారాదిసారేష్విత్యాది| రసక్రియా ఫాణితాకృతిః, ‘కాకవీ’ ఇతి లోకే| విధాతవ్యా కర్తవ్యా| శోధనేషు చేతి శోధనవర్తినిర్దిష్టేషు, అథవోర్ధ్వాధఃశోధనేషు వమనవిరేచనద్రవ్యేషు, శేషం ప్రసిద్ధం| రసక్రియాకల్పనా చేయం- ద్రవ్యాపేక్షయాఽష్టగుణం షోడశగుణం వా జలం దత్త్వాఽష్టభాగావశేషః షోడశభాగావశేషో వా క్వాథః కార్యః, తతః పూతం కషాయం పునస్తావత్ పచేద్యావత్ ఫాణితాకృతిః||20||
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
శ్రీవేష్టకే సర్జరసే సరలే దేవదారుణి | సారేష్వపి చ కుర్వీత మతిమాన్ వ్రణధూపనం ||21||
श्रीवेष्टके सर्जरसे सरले देवदारुणि | सारेष्वपि च कुर्वीत मतिमान् व्रणधूपनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
పరిశిష్టమష్టమం ధూపనం దర్శయన్నాహ- శ్రీవేష్టక ఇత్యాది| శ్రీవేష్టకః సరలరసో నవనీతపిండప్రాయః, ‘గుగ్గులీ’ ఇతి లోకే ప్రసిద్ధః; సర్జరసః ‘రాలా’ ఇతి లోకే ప్రసిద్ధః; సరలే సరలవృక్షత్వచీత్యర్థః| సారేష్వితి అనుక్తేషు సాలసారాదిసారేష్విత్యర్థః| శేషం ప్రసిద్ధం| అత్ర శోధనప్రకరణే కేచిత్ “ఏతైరేవౌషధైః కుర్యాత్ కల్కానపి చ శోధనాన్” అస్యాగ్రే “కాసీసకటురోహిణ్యోర్జాతీకందహరిద్రయోః| పూర్వోద్దిష్టేషు చాంగేషు కుర్యాత్తైలఘృతాని వై”- ఇతి పాఠం పఠంతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- కందహరిద్రయోరిత్యత్ర కందశబ్దో దారుహరిద్రాపరిహారాయ| ‘జాతుకందహరిద్రయోః’ ఇత్యన్యే పఠంతి, అత్ర జాతుకందో గుగ్గులుః| పూర్వోద్దిష్టేషు చాంగేష్వితి శంఖిన్యాదిషు అజగంధాదిషు చ| ఏషాం కషాయాదీనాం వ్రణధావనాదౌ ద్వివ్రణీయే యథోక్తవిషయమవచారణం||21||
Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23
కషాయాణామనుష్ణానాం వృక్షాణాం త్వక్షు సాధితః | శృతః శీతకషాయో వా రోపణార్థం ప్రశస్యతే ||22|| సోమామృతాశ్వగంధాసు కాకోల్యాదౌ గణే తథా | క్షీరిప్రరోహేష్వపి చ వర్తయో రోపణాః స్మృతాః ||23||
कषायाणामनुष्णानां वृक्षाणां त्वक्षु साधितः | शृतः शीतकषायो वा रोपणार्थं प्रशस्यते ||२२|| सोमामृताश्वगन्धासु काकोल्यादौ गणे तथा | क्षीरिप्ररोहेष्वपि च वर्तयो रोपणाः स्मृताः ||२३||
🔊 Audio coming soon
రోపణమపి ధూపనవర్జ్యం శోధనమివ సప్తవిధం కషాయాదిభేదేన దర్శయన్నాహ- కషాయాణామిత్యాది| కషాయాణామనుష్ణానామితి న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షప్రభృతీనాం| శృతం శీతకషాయం వేత్యుపలక్షణం, తేన ఫాంటస్వరసావపి గృహ్యేతే| ద్రవ్యముష్ణోదకే రాత్రౌ స్థాపితం ‘శీతకషాయః’ ఇత్యుచ్యతే| రోపణార్థం సంరోహణార్థం| రోపణవర్తీద్రవ్యాణి నిర్దిశన్నాహ- సోమేత్యాది| సోమః సోమ ఏవ, ‘సోమవల్కల’ ఇత్యన్యే, అపరే ‘సోమా బ్రాహ్మీ’ ఇత్యాహుః; అమృతా గుడూచీ; క్షీరిప్రరోహా న్యగ్రోధోదుంబరాదీనామంకురాః| శేషం ప్రసిద్ధం||22-23||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
సమంగా సోమసరలా సోమవల్కః సచందనః | కాకోల్యాదిశ్చ కల్కః స్యాత్ ప్రశస్తో వ్రణరోపణే ||24||
समङ्गा सोमसरला सोमवल्कः सचन्दनः | काकोल्यादिश्च कल्कः स्यात् प्रशस्तो व्रणरोपणे ||२४||
🔊 Audio coming soon
రోపణకల్కద్రవ్యం నిర్దిశన్నాహ-సమంగేత్యాది|- సమంగా అంజలికారికా ‘లజ్జాలుకీ’ ఇతి లోకే ప్రసిద్ధా, వరాహక్రాంతామపరే; సోమః సోమ ఏవ; సరలా సరలః, విశంసికామన్యే; సోమవల్కః కట్ఫలః| శేషం ప్రసిద్ధం||24||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
పృథక్పర్ణ్యాత్మగుప్తా చ హరిద్రే మాలతీ సితా | కాకోల్యాదిశ్చ యోజ్యః స్యాద్భిషజా రోపణే ఘృతే ||25||
पृथक्पर्ण्यात्मगुप्ता च हरिद्रे मालती सिता | काकोल्यादिश्च योज्यः स्याद्भिषजा रोपणे घृते ||२५||
🔊 Audio coming soon
రోపణఘృతం నిర్దిశన్నాహ- పృథక్పర్ణీత్యాది| పృథక్పర్ణీ పృశ్నిపర్ణీ, ఆత్మగుప్తా కపికచ్ఛూః, మాలతీ జాతీ, సితా శర్కరా, శ్వేతదూర్వేత్యన్యే| శేషం ప్రసిద్ధం||25||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
కాలానుసార్యాగురుణీ హరిద్రే దేవదారు చ | ప్రియంగవశ్చ రోధ్రం చ తైలే యోజ్యాని రోపణే ||26||
कालानुसार्यागुरुणी हरिद्रे देवदारु च | प्रियङ्गवश्च रोध्रं च तैले योज्यानि रोपणे ||२६||
🔊 Audio coming soon
రోపణతైలముద్దిశన్నాహ- కాలానుసార్యేత్యాది| కాలానుసార్యం తగరం, శైలజమితి కేచిత్| శేషం ప్రసిద్ధం||26||
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
కంగుకా త్రిఫలా రోధ్రం కాసీసం శ్రవణాహ్వయా | ధవాశ్వకర్ణయోస్త్వక్ చ రోపణం చూర్ణమిష్యతే ||27|| ప్రియంగుకా సర్జరసః పుష్పకాసీసమేవ చ | త్వక్చూర్ణం ధవజం చైవ రోపణార్థం ప్రశస్యతే ||28||
कङ्गुका त्रिफला रोध्रं कासीसं श्रवणाह्वया | धवाश्वकर्णयोस्त्वक् च रोपणं चूर्णमिष्यते ||२७|| प्रियङ्गुका सर्जरसः पुष्पकासीसमेव च | त्वक्चूर्णं धवजं चैव रोपणार्थं प्रशस्यते ||२८||
🔊 Audio coming soon
రోపణచూర్ణమాహ- కంగుకేత్యాది| కంగుకాః కంగవః, ‘అన్నవిశేషా’ ఇత్యపరే| శ్రవణాహ్వయా ముండితికా| ధవః శకటాఖ్యః, అనేనైవ నామ్నా ప్రసిద్ధః; అశ్వకర్ణః పూర్వదేశే గంధముండోఽశ్వత్థసదృశవృక్షః| శేషం ప్రసిద్ధం| కంగుకాస్థానే కేచిత్ ‘కింశుకా’ ఇతి పఠంతి| ద్వితీయం రోపణచూర్ణమాహ- ప్రియంగుకేత్యాది| అత్ర సర్వం సుబోధం||27-28||
Adhikarana 20 (29) · Śloka 29
త్వక్షు న్యగ్రోధవర్గస్య త్రిఫలాయాస్తథైవ చ | రసక్రియాం రోపణార్థే విదధీత యథాక్రమం ||29||
त्वक्षु न्यग्रोधवर्गस्य त्रिफलायास्तथैव च | रसक्रियां रोपणार्थे विदधीत यथाक्रमम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
రసక్రియాం రోపణీమాహ- త్వక్ష్విత్యాది| రసక్రియావస్థాయాం రోపణరసక్రియా కర్తవ్యేత్యర్థః| శేషం సుగమం||29||
Adhikarana 21 (30) · Śloka 30
అపామార్గోఽశ్వగంధా చ తాలపత్రీ సువర్చలా | ఉత్సాదనే ప్రశస్యంతే కాకోల్యాదిశ్చ యో గణః ||30||
अपामार्गोऽश्वगन्धा च तालपत्री सुवर्चला | उत्सादने प्रशस्यन्ते काकोल्यादिश्च यो गणः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీముత్సాదనమాహ- అపామార్గ ఇత్యాది| అపామార్గస్య మూలం శీతలం గృహ్యతే; న తు ఫలం, తస్యోష్ణవీర్యత్వాత్| తాలపత్రీ ముశలీ| సువర్చలా సూర్యావర్తః; అస్యా అపి మూలం న తు ఫలం, తస్యోష్ణవీర్యత్వాత్| ఉత్సాదన ఇతి ఉత్సాదనం మాంసవర్ధనం, లేపప్రయోగాదుత్సాదనం భవతి| శేషం సుగమం||30||
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 32
కాసీసం సైంధవం కిణ్వం కురువిందో మనఃశిలా | కుక్కుటాండకపాలాని సుమనోముకులాని చ ||31|| ఫలే శైరీషకారంజే ధాతుచూర్ణాని యాని చ | వ్రణేషూత్సన్నమాంసేషు ప్రశస్తాన్యవసాదనే ||32||
कासीसं सैन्धवं किण्वं कुरुविन्दो मनःशिला | कुक्कुटाण्डकपालानि सुमनोमुकुलानि च ||३१|| फले शैरीषकारञ्जे धातुचूर्णानि यानि च | व्रणेषूत्सन्नमांसेषु प्रशस्तान्यवसादने ||३२||
🔊 Audio coming soon
అవసాదనం నిర్దిశన్నాహ- కాసీసమిత్యాది| కురువిందో లోహితరత్నం ‘పద్మరాగ’ ఇత్యుచ్యతే| కుక్కుటాండకపాలాని కుక్కుటాండకర్పరాణి| సుమనోముకులాని చేతి జాతికలికేత్యర్థః|ధాతుచూర్ణాని యాని చేతి హరితాలపుష్పకాసీసరసాంజనప్రభృతీని| ఉత్సన్నమాంసేషు ఉన్నతమాంసేష్విత్యర్థః| అవసాదన ఇతి మాంసస్ఫోటనే||31-32||
Adhikarana 23 (33) · Śloka 33
సమస్తం వర్గమర్ధం వా యథాలాభమథాపి వా | ప్రయుంజీత భిషక్ ప్రాజ్ఞో యథోద్దిష్టేషు కర్మసు ||33||
समस्तं वर्गमर्धं वा यथालाभमथापि वा | प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञो यथोद्दिष्टेषु कर्मसु ||३३||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం శోధనరోపణాదివర్గాణాం సమస్తానామలాభే కల్పాంతరం దర్శయన్నాహ- సమస్తమిత్యాది| మిశ్రకీయేషు ద్రవ్యగణేషు తథా ద్రవ్యసంగ్రహణీయోక్తేషు తథా సంశోధనసంశమనీయోక్తేషు యాని ద్రవ్యాణి తేషాం సమస్తానామలాభే త్రిచతుఃపంచషడాదిద్రవ్యాణామపి యోగః కర్తవ్య ఇత్యర్థః| తేనాధ్యాయత్రయనిర్దిష్టగణవిషయిణ్యేవేయం పరిభాషా, న సమస్తతంత్రవ్యాపినీ| అన్యే సమస్తముత్తమబలే వ్యాధౌ, అర్ధం మధ్యబలే, యథాలాభం హీనబలే, ఇతి కథయంతి| అయం పక్షో గయదాసాచార్యేణ దూషితః| యథాలాభమితి యస్య యస్య లాభః స్యాత్తత్తత్ ప్రయుంజీతేత్యర్థః| యథోద్దిష్టేషు కర్మస్వితి ఉక్తేషు విమ్లాపనాదికర్మస్విత్యర్థః||33||
Adhikarana puShpikA · Śloka 37
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే మిశ్రకాధ్యాయో నామ సప్తత్రింశత్తమోఽధ్యాయః ||37||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने मिश्रकाध्यायो नाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३७||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే సప్తత్రింశత్తమోఽధ్యాయః||37||