Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രഭാഷണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः प्रभाषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അധീതശാസ്ത്രസ്യ പുനരര്ഥതോ വ്യാഖ്യാനം പ്രഭാഷണം, തദധികൃത്യ കൃതോऽധ്യായഃ പ്രഭാഷണീയഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
അധിഗതമപ്യധ്യയനമപ്രഭാഷിതമര്ഥതഃ ഖരസ്യ ചന്ദനഭാര ഇവ കേവലം പരിശ്രമകരം ഭവതി ||൩|| ഭവതി ചാത്ര- യഥാ ഖരശ്ചന്ദനഭാരവാഹീ ഭാരസ്യ വേത്താ ന തു ചന്ദനസ്യ | ഏവം ഹി ശാസ്ത്രാണി ബഹൂന്യധീത്യ ചാര്ഥേഷു മൂഢാഃ ഖരവദ്വഹന്തി ||൪||
अधिगतमप्यध्ययनमप्रभाषितमर्थतः खरस्य चन्दनभार इव केवलं परिश्रमकरं भवति ||३|| भवति चात्र- यथा खरश्चन्दनभारवाही भारस्य वेत्ता न तु चन्दनस्य | एवं हि शास्त्राणि बहून्यधीत्य चार्थेषु मूढाः खरवद्वहन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രഭാഷണസ്യ പ്രയോജനം ദര്ശയിതുമാഹ- അധിഗതമിത്യാദി| ഏതേനൈതദുക്തം- സഗുണമപി ചന്ദനം വോഢുര്ഗര്ദഭസ്യ തദ്ഗുണാനജാനതഃ കേവലം യഥാ ഭാരോ ഭവതി, തദ്വദധീതമപി ശാസ്ത്രമര്ഥദ്വാരേണാപ്രഭാഷിതം തദധ്യേതുഃ പുരുഷസ്യ കേവലം പരിശ്രമകരം ഭവതീത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു ‘അപ്രഭാഷിതം’ ഇത്യത്ര ‘അനനുഭാഷിതം’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- അനുശബ്ദഃ പശ്ചാദര്ഥഃ; തേനാധ്യയനസ്യാനു പശ്ചാദര്ഥതഃ പ്രകര്ഷേണ ഭാഷണമനുഭാഷണം, ന കഥമപി പ്രഥമമ്| അര്ഥേഷു മൂഢാ അജ്ഞാനാദ് ഗര്ദഭവച്ഛാസ്ത്രം വഹന്തി||൩-൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
തസ്മാത് സവിംശമധ്യായശതമനുപദപാദശ്ലോകമനുവര്ണയിതവ്യമനുശ്രോതവ്യം ച; കസ്മാത്? സൂക്ഷ്മാ ഹി ദ്രവ്യരസഗുണവീര്യവിപാകദോഷധാതുമലാശയമര്മസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിഗര്ഭസമ്ഭവദ്രവ്യസമൂഹവിഭാഗാസ്തഥാ പ്രനഷ്ടശല്യോദ്ധരണവ്രണവിനിശ്ചയഭഗ്നവികല്പാഃ സാധ്യയാപ്യപ്രത്യാഖ്യേയതാ ച വികാരാണാമേവമാദയശ്ചാന്യേ വിശേഷാഃ സഹസ്രശോ യേ വിചിന്ത്യമാനാ വിമലവിപുലബുദ്ധേരപി ബുദ്ധിമാകുലീകുര്യുഃ കിം പുനരല്പബുദ്ധേഃ, തസ്മാദവശ്യമനുപദപാദശ്ലോകമനുവര്ണയിതവ്യമനുശ്രോതവ്യം ച ||൫||
तस्मात् सविंशमध्यायशतमनुपदपादश्लोकमनुवर्णयितव्यमनुश्रोतव्यं च; कस्मात्? सूक्ष्मा हि द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकदोषधातुमलाशयमर्मसिरास्नायुसन्ध्यस्थिगर्भसम्भवद्रव्यसमूहविभागास्तथा प्रनष्टशल्योद्धरणव्रणविनिश्चयभग्नविकल्पाः साध्ययाप्यप्रत्याख्येयता च विकाराणामेवमादयश्चान्ये विशेषाः सहस्रशो ये विचिन्त्यमाना विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः, तस्मादवश्यमनुपदपादश्लोकमनुवर्णयितव्यमनुश्रोतव्यं च ||५||
🔊 Audio coming soon
തസ്മാദിത്യാദി| സവിംശമധ്യായശതം സഹോത്തരതന്ത്രേണ വിംശത്യധികമധ്യായശതമ്| അനുപദപാദശ്ലോകമ് അനുശബ്ദോ വീപ്സാര്ഥഃ, തേനായമര്ഥഃ- പദം പദം പാദം പാദം ശ്ലോകം ശ്ലോകമനുവര്ണയിതവ്യമാചാര്യേണ വ്യാഖ്യാതവ്യമിത്യര്ഥഃ| ഹിശബ്ദോ യസ്മാദര്ഥേ, യസ്മാത് സൂക്ഷ്മാ ദ്രവ്യാദിവിഭാഗാസ്തസ്മാദനുവര്ണയിതവ്യമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| തത്ര, ദ്രവ്യം സ്ഥാവരാദി; രസാഃ ഷണ്മധുരാദയഃ; ഗുണാ ഗുര്വാദയഃ; വീര്യം ശീതോഷ്ണം ദ്വിവിധമഷ്ടവിധം വാ; ദ്വൌ വിപാകൌ മധുരകടൂ; ദോഷാ വാതാദയഃ; ധാതവോ രസാദയഃ, ധാതുഗ്രഹണാത് സ്തന്യാര്തവലസീകാവസാദയശ്ചോപധാതവോ ഗൃഹ്യന്തേ; ദ്വൌ മലൌ ശകൃന്മൂത്രേ, അന്യേ തു സപ്ത മലാനാചക്ഷതേ, തത്ര ദ്വൌ പൂര്വോക്തൌ, പഞ്ചാനാം ചേന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാനാനാം പഞ്ച, തഥാഹി- ദൂഷികാസിംഹാന(സിങ്ഘാണ)കകര്ണഗൂഥരോമകൂപപ്രജനനമലാശ്ചേതി, മലാഃ പുരീഷാദയോ ധാതുമലാശ്ചേത്യേകേ, ആശയാഃ സപ്ത ശാരീരോക്താ വാതാദീനാം, സ്ത്രീണാമഷ്ടമോ ഗര്ഭാശയഃ; സപ്തോത്തരം മര്മശതം; സപ്ത സിരാശതാനി; നവ സ്നായുശതാനി; സന്ധയോ ദശോത്തരേ ദ്വേ ശതേ; അസ്ഥീനി ശതാനി ത്രീണി; ആശയാദീനാം വ്യക്തിം ശാരീരേ വക്ഷ്യതി; ഗര്ഭസമ്ഭവദ്രവ്യാണി ശുക്രശോണിതാദീനി, ആത്മപഞ്ചമഹാഭൂതമനാംസീത്യന്യേ; സമൂഹഃ സങ്ഘാതഃ, ഏതേഷാം വിഭാഗാ ഭേദാഃ| യസ്മാത് സൂക്ഷ്മാ ഇതി ഹേതുപദം സര്വത്ര സമ്ബധ്യതേ| തഥാ പ്രനഷ്ടശല്യോദ്ധരണാദിവികല്പാ ഇതി പ്രനഷ്ടശല്യം ത്വഗാദിഷു നിലീനം; വ്രണവിനിശ്ചയോ വാതാദിഭേദേന ശുദ്ധ്യാ ച ഷോഡശവിധഃ; ഭഗ്നം സങ്ക്ഷേപേണ ദ്വിവിധം- സന്ധിമുക്തം, കാണ്ഡഭഗ്നം ച; പ്രനഷ്ടശല്യോദ്ധരണാദിഭിഃ സഹ വികല്പശബ്ദഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; വികല്പാഃ ഭേദാഃ| സാധ്യയാപ്യപ്രത്യാഖ്യേയതാ ച വികാരാണാമിതി അത്ര ചശബ്ദാത് സുഖസാധ്യതാ കൃച്ഛ്രസാധ്യതാ ച ഗൃഹ്യതേ| കിമേത ഏവ പരം സൂക്ഷ്മാ ഇത്യനുക്തം ഗൃഹ്ണന്നാഹ- ഏവമാദയശ്ചാന്യേ വിശേഷാ ഇതി| ആദിശബ്ദഃ പ്രകാരവാചീ, തേന ഏവമ്പ്രകാരാശ്ചാന്യേ വിശേഷാഃ സൂക്ഷ്മാ ഇതി പ്രകാരവാചിനാ ആദിശബ്ദേന ദ്യോത്യന്തേ , തേ ച ശസ്ത്രകര്മണാമഷ്ടവിധതാദയോ ഭേദാഃ| സഹസ്രശോ യേ വിചിന്ത്യമാനാ ഇതി സഹസ്രശഃ സഹസ്രവാരാന്, യേ ഇതി ദ്രവ്യാദീനാം ഭേദാഃ, വിചിന്ത്യമാനാ ‘ഗുരും വിനാ’ ഇതി ശേഷഃ| വിമലവിപുലബുദ്ധേരപീതി വിമലാ ബുദ്ധിര്മിഥ്യാസംശയജ്ഞാനവര്ജിതാ| ഇത്ഥമ്ഭൂതസ്യാപി പുരുഷസ്യ ബുദ്ധിം വ്യാകുലീകുര്യുഃ, അല്പബുദ്ധേസ്തു കാ കഥാ| ‘സഹസ്രശോ യേऽനുചിന്ത്യമാനാ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ശ്രുതസ്യ പശ്ചാദപി ചിന്ത്യമാനാഃ, കിം പുനരശ്രുതാ ഇത്യനുശബ്ദാര്ഥഃ| അനുപദപാദേത്യാദിപുനരുക്തിഃ ശാസ്ത്രസ്യ വിഷമത്വഖ്യാപനായ||൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
അന്യശാസ്ത്രോപപന്നാനാം ചാര്ഥാനാമിഹോപനീതാനാമര്ഥവശാത്തേഷാം തദ്വിദ്യേഭ്യ ഏവ വ്യാഖ്യാനമനുശ്രോതവ്യം, കസ്മാത്? ന ഹ്യേകസ്മിന് ശാസ്ത്രേ ശക്യഃ സര്വശാസ്ത്രാണാമവരോധഃ കര്തുമ് ||൬||
अन्यशास्त्रोपपन्नानां चार्थानामिहोपनीतानामर्थवशात्तेषां तद्विद्येभ्य एव व्याख्यानमनुश्रोतव्यं, कस्मात्? न ह्येकस्मिन् शास्त्रे शक्यः सर्वशास्त्राणामवरोधः कर्तुम् ||६||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമന്യശാസ്ത്രോപപന്നാനാമര്ഥാനാം ശിഷ്യഹിതത്വേന വിജ്ഞാനോപായമാഹ- അന്യശാസ്ത്രോപപന്നാനാമിത്യാദി|- അന്യശാസ്ത്രാണി വ്യാകരണസാങ്ഖ്യവൈശേഷികജ്യോതിഃശാസ്ത്രാദീനി; അന്യശാസ്ത്രാണി കായചികിത്സാദീനിത്യന്യേ| ഉപപന്നാ നിബദ്ധാഃ| ഇഹോപനീതാനാമ് അത്രാനീതാനാമ്| അര്ഥവശാത് പ്രയോജനാധീനത്വാത്| തേഷാമിതി അര്ഥാനാമ്| തദ്വിദ്യേഭ്യഃ വ്യാകരണാദിവിദ്യേഭ്യഃ | ‘അന്യശാസ്ത്രോപപന്നാനാം’- ഇത്യത്ര ‘അന്യശാസ്ത്രവിഷയോപപന്നാനാം’- ഇതി കേചിത് പഠന്തി; ‘ഇഹോപനീതാനാം’- ഇത്യത്ര ച ‘ഇഹോപപതിതാനാം’- ഇതി| ന ഹീതി ഹിശബ്ദോ യസ്മാദര്ഥേ||൬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ഭവന്തി ചാത്ര- ഏകം ശാസ്ത്രമധീയാനോ ന വിദ്യാച്ഛാസ്ത്രനിശ്ചയമ് | തസ്മാദ്ബഹുശ്രുതഃ ശാസ്ത്രം വിജാനീയാച്ചികിത്സകഃ ||൭||
भवन्ति चात्र- एकं शास्त्रमधीयानो न विद्याच्छास्त्रनिश्चयम् | तस्माद्बहुश्रुतः शास्त्रं विजानीयाच्चिकित्सकः ||७||
🔊 Audio coming soon
അമുമേവാര്ഥം ശ്ലോകേന സ്പഷ്ടീകര്തുമാഹ- ഏകമിത്യാദി| നഹ്യബഹുശ്രുതോऽത്ര സങ്ക്ഷിപ്താനപ്യര്ഥാന് ബീജഭൂതാനന്യശാസ്ത്രാസംസ്കാരാദനായാസേനാവഗച്ഛതി||൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ശാസ്ത്രം ഗുരുമുഖോദ്ഗീര്ണമാദായോപാസ്യ ചാസകൃത് | യഃ കര്മ കുരുതേ വൈദ്യഃ സ വൈദ്യോऽന്യേ തു തസ്കരാഃ ||൮||
शास्त्रं गुरुमुखोद्गीर्णमादायोपास्य चासकृत् | यः कर्म कुरुते वैद्यः स वैद्योऽन्ये तु तस्कराः ||८||
🔊 Audio coming soon
ന കഥഞ്ചിദനധീതശാസ്ത്രോ ബഹുശ്രുതമാത്രേണൈവ വൈദ്യോ ഭവതി; കഥം ന ഭവതീതി ദര്ശയന്നാഹ- ശാസ്ത്രം ഗുരുമുഖോദ്ഗീര്ണമിത്യാദി| രോഗാന് ശാസ്തീതി ഉപവേദോऽപി ശാസ്ത്രമുച്യതേ, ആയുരാരോഗ്യദാനേന ധര്മാര്ഥകാമാദീനാം ശാസനാദ്വാ ശാസ്ത്രം, മരണാത്ത്രായത ഇതി വാ ശാസ്ത്രമ്| ഉദ്ഗീര്ണമ് ഉപദിഷ്ടമ്| ആദായ ഗൃഹീത്വാ, നഹ്യാദാനമാത്രേണ ഗൃഹീതം, കിന്തു ഉപാസ്യ ച പാഠതോऽര്ഥതശ്ചാഭ്യസ്യ| അസകൃത് അനേകവാരമ്| അന്യേ തു തസ്കരാ ഇതി അന്യേ പുനര്വൈദ്യാസ്തസ്കരാശ്ചൌരാഃ; കസ്മാത്? വ്യാധിതേഭ്യോ വൈദ്യച്ഛദ്മനാ വിത്താപഹരണാത്, പ്രാണഹന്തൃത്വാച്ച||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ഔപധേനവമൌരഭ്രം സൌശ്രുതം പൌഷ്കലാവതമ് | ശേഷാണാം ശല്യതന്ത്രാണാം മൂലാന്യേതാനി നിര്ദിശേത് ||൯||
औपधेनवमौरभ्रं सौश्रुतं पौष्कलावतम् | शेषाणां शल्यतन्त्राणां मूलान्येतानि निर्दिशेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
അന്യശാസ്ത്രോപപന്നാര്ഥവിജ്ഞാനോപായമഭിധായ സ്വശാസ്ത്രോപപന്നാനാമര്ഥാനാം മിഥ്യാജ്ഞാനേ സമ്യഗ്ജ്ഞാനാര്ഥം സമാനതന്ത്രാണി ദര്ശയിതുമാഹ- ഔപധേനവമിത്യാദി| ഏതൈശ്ചതുര്ഭിരൌപധേനവാദിഭിഃ സമാനതന്ത്രൈഃ സ്വകീയശാസ്ത്രാര്ഥാനാം മിഥ്യാജ്ഞാനസംശയജ്ഞാനാനി സ്ഫോടനീയാനി| അന്യേ തു ഗുരോരേവ പ്രഭാഷണസ്യ മിഥ്യാജ്ഞാനാദയ ഔപധേനവാദിശാസ്ത്രൈര്നിവര്തന്ത ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ഏതേനൈതദുക്തം- ഔപധേനവാദിശാസ്ത്രൈര്നിവൃത്തമിഥ്യാജ്ഞാനാദിനാ ഗുരുണാ പ്രഭാഷണം കര്തവ്യമിതി| യദ്യപി ഗുരുമുഖാദേവ ശിഷ്യസ്യ മിഥ്യാജ്ഞാനാദയോ നിവൃത്താഃ തഥാऽപ്യാഗമാന്തരപ്രത്യയാര്ഥമൌപധേനവാദിശാസ്ത്രാണി നിര്ദിഷ്ടാനി| ഏതാന്യേവ പരതന്ത്രാണ്യാഗമാന്തരപ്രത്യയാര്ഥം കുത ഇത്യാഹ- ശേഷാണാം ശല്യതന്ത്രാണാമിത്യാദി| ശേഷാണാം കരവീര്യ(ര)ഗോപുരരക്ഷിതപ്രഭൃതിപ്രണീതശല്യതന്ത്രാണാം, പ്രത്യയേ തു പ്രത്യയോ ന ഭവതി, കസ്മാത്? തേഷാം തന്ത്രാണാമേതന്മൂലത്വാത്| അന്യേ തു ശേഷാണാം കരവീര്യാദിപ്രണീതാനാം ശല്യതന്ത്രാണാം മധ്യേ ഔപധേനവാദിതന്ത്രാണി സുവ്യാഖ്യാതത്വേന മൂലാനി പ്രധാനാനീതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ പ്രഭാഷണീയോ നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ ||൪||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रभाषणीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ പ്രഭാഷണീയോ നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||