Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः प्रनष्टशल्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತಃ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
‘ಶಲ’ ‘ಶ್ವಲ’ ಆಶುಗಮನೇ ಧಾತೂಃ; ತಯೋರಾದ್ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಮಿತಿ ರೂಪಮ್ ||೩||
‘शल’ ‘श्वल’ आशुगमने धातूः; तयोराद्यस्य शल्यमिति रूपम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಕೀಯಲಕ್ಷಣಬೋಧಾರ್ಥಂ ನಿರುಕ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶಲೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಶಲ’ ‘ಶ್ವಲ’ ಆಶುಗಮನ ಇತಿ ‘ಶಲ’ ‘ಶ್ವಲ’ ಆಶುಗತೌ ಧಾತೂಅನಯೋರಾಶುಗಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ತಯೋರಾದ್ಯಸ್ಯ ಶಲಧಾತೋಃ ಶಲ್ಯಮಿತಿ ರೂಪಂ ನಿಷ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ‘ಶಲ’ ಹಿಂಸಾಯಾಂ ಧಾತುಃ ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಮಿತಿ ರೂಪಮ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ಅಪರೇ ‘ಶಲ’ ‘ರುಜಾಯಾಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತದ್ದ್ವಿವಿಧಂ ಶಾರೀರಮಾಗನ್ತುಕಂ ಚ ||೪||
तद्द्विविधं शारीरमागन्तुकं च ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೋಪಯೋಗಿಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತದವಿತ್ಯಾದಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಸರ್ವಶರೀರಾಬಾಧಕರಂ ಶಲ್ಯಂ, ತದಿಹೋಪದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯತಃ ಶಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಮ್ ||೫||
सर्वशरीराबाधकरं शल्यं, तदिहोपदिश्यत इत्यतः शल्यशास्त्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ಕಥಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಮೇತದುಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸರ್ವಶರೀರೇತ್ಯಾದಿ|- ಸರ್ವಶರೀರೇ ಯೇನ ಅಬಾಧಾ ಭವತಿ ತತ್ ಶಲ್ಯಂ; ತದಿಹೋಪದಿಶ್ಯತೇ ಕಥ್ಯತೇಽತಃ, ಶಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಮೇತದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಶಾರೀರಂ ದನ್ತರೋಮನಖಾದಿ ಧಾತವೋಽನ್ನಮಲಾ ದೋಷಾಶ್ಚ ದುಷ್ಟಾಃ; ಆಗನ್ತ್ವಪಿ ಶಾರೀರಶಲ್ಯವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಯಾವನ್ತೋ ಭಾವಾ ದುಃಖಮುತ್ಪಾದಯನ್ತಿ ||೬||
तत्र शारीरं दन्तरोमनखादि धातवोऽन्नमला दोषाश्च दुष्टाः; आगन्त्वपि शारीरशल्यव्यतिरेकेण यावन्तो भावा दुःखमुत्पादयन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಾರೀರಾಗನ್ತುಕಯೋರ್ಭೇದಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕೈಶ್ಚಿತ್ ಶ್ಮಶ್ರುಪೂಯಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಧಾತವೋ ರಸಾದಯಃ; ಮಲಾ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಕರ್ಣಮಲಸ್ವೇದನೇತ್ರವಿಟ್ಪ್ರಭೃತಯಃ, ದೋಷಾ ವಾತಾದಯಃ| ಪರಮೇತೇ ಧಾತ್ವನ್ನದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾಃ ಸನ್ತಃ ಶಲ್ಯಭೂತಾಃ; ಅಮುಮೇವಾರ್ಥಂ ಕೇಚಿದ್ದುಷ್ಟಾಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಕಥಯನ್ತಿ| ಧಾತವೋಽನ್ನಮಲಾ ಇತ್ಯಾದ್ಯಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಪೃಥಗುಪಾದಾನಂ ಯತ್ ಕೃತಂ ತದುಪಧಾತುಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್| ಆಗನ್ತುಶಲ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಆಗನ್ತ್ವಪೀತ್ಯಾದಿ| ಭಾವಾ ಇತಿ ಪದಾರ್ಥಾತೃಣಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣಲೋಹಲೋಷ್ಟ್ರಪ್ರಭೃತಯಃ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಅಧಿಕಾರೋ ಹಿ ಲೋಹವೇಣುವೃಕ್ಷತೃಣಶೃಙ್ಗಾಸ್ಥಿಮಯೇಷು; ತತ್ರಾಪಿ ವಿಶೇಷತೋ ಲೋಹೇಷ್ವೇವ , ವಿಶಸನಾರ್ಥೋಪಪನ್ನತ್ವಾಲ್ಲೋಹಸ್ಯ; ಲೋಹಾನಾಮಪಿ ದುರ್ವಾರತ್ವಾದಣುಮುಖತ್ವಾದ್ದೂರಪ್ರಯೋಜನಕರತ್ವಾಚ್ಚ ಶರ ಏವಾಧಿಕೃತಃ | ಸ ಚ ದ್ವಿವಿಧಃ ಕರ್ಣೀ , ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ; ಪ್ರಾಯೇಣ ವಿವಿಧವೃಕ್ಷಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲತುಲ್ಯಾಕೃತಯೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ವ್ಯಾಲಮೃಗಪಕ್ಷಿವಕ್ರಸದೃಶಾಶ್ಚ ||೭||
अधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु; तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव , विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य; लोहानामपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोजनकरत्वाच्च शर एवाधिकृतः | स च द्विविधः कर्णी , श्लक्ष्णश्च; प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याताः, व्यालमृगपक्षिवक्रसदृशाश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಶಲ್ಯಭೇದಾನ್ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಅಧಿಕಾರೋ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಕಾರೋ ಯೋಗ್ಯತ್ವಂ ಶಲ್ಯತ್ವೇನ ಲೋಹಾದಿಷು| ಲೋಹಾದಿಭಿರ್ಮಯಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಲೌಹಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರಾಪೀತಿ; ತೇಷಾಮಪಿ ಮಧ್ಯೇ| ವಿಶೇಷತ ಅತಿಶಯೇನ| ಲೋಹೇಷ್ವೇವೇತಿ ‘ಅಧಿಕಾರಃ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಕಥಂ ಪುನರ್ಲೋಹೇಷ್ವೇವಾಧಿಕಾರ ಇತ್ಯತ್ರ ಹೇತುಮಾಹ- ವಿಶಸನಾರ್ಥೋಪಪನ್ನತ್ವಾಲ್ಲೋಹಸ್ಯೇತಿ; ಮಾರಣಾರ್ಥುಯುಕ್ತತ್ವಾಲ್ಲೋಹಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಲೋಹೇಷ್ವಪಿ ಕುನ್ತಾದಿಭೇದೇನಾನೇಕಪ್ರಕಾರೇಷು ಶರಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಲೋಹಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಲೋಹಾದೀನಾಮಪಿ ಕುನ್ತಾದೀನಾಮಪಿ ಮಧ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶರಃ ಕಾಣ್ಡಃ, ಅಧಿಕೃತ ಇತಿ ಯೋಗ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದುರ್ವಾರತ್ವಾತ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ನಿರ್ವಾಹಿತ್ವಾತ್ ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ದೇಶಾದ್ದೇಶಾನ್ತರಪ್ರಾಪಣಶೀಲತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ನಿರ್ವಾಸಿತ್ವಾತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯಾಪಹರಣೋಪಯೋಗಿಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ|- ಕರ್ಣೀತಿ ಕರ್ಣಯುಕ್ತಃ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಅಕರ್ಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಕರ್ಣವಾನ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ತದಾಕೃತೀನಾಮಾನನ್ತ್ಯೇನ ದರ್ಶಯಿತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಸದೃಶನಾನಾವಿಧವಸ್ತ್ವಾಕೃತಿಸಾರೂಪ್ಯೇಣ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಾಯೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯೇಣೇತಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿವಿಧವೃಕ್ಷಪತ್ರಾಕೃತಯಃ ಪಿಪ್ಪಲಪತ್ರಕರವೀರಪತ್ರಾದ್ಯಾಕಾರಾಃ, ಪುಷ್ಪಾಕೃತಯೋ ಮಾಲತೀಕುಮುದೋತ್ಪಲಪತ್ರಾದ್ಯಾಕಾರಾಃ, ಫಲಾಕೃತಯ ಏಲಾದ್ಯಾಕಾರಾಃ| ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಮುಖಸದೃಶಾಃ ಸರ್ಪಫಣಾಕಾರಾ ವಾ; ಮೃಗವಕ್ತ್ರಸದೃಶಾಃ ಶ್ರುಗಾಲಮಾರ್ಜಾರಾದಿಮುಖಸಮಾನಾಃ; ಪಕ್ಷಿವಕ್ತ್ರಸದೃಶಾಃ ಕಾಕಕಙ್ಕಾದಿವಕ್ತ್ರಸದೃಶಾಃ ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಸರ್ವಶಲ್ಯಾನಾಂ ತು ಮಹತಾಮಣೂನಾಂ ವಾ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಗತಿವಿಶೇಷ ಊರ್ಧ್ವಮಧೋಽರ್ವಾಚೀನಸ್ತಿರ್ಯಗೃಜುರಿತಿ ||೮||
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेष ऊर्ध्वमधोऽर्वाचीनस्तिर्यगृजुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
ಶರಾಣಾಮಾಹರಣೋಪಯೋಗಿಗತಿಭೇದಾನ್ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಸರ್ವಶಲ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ, ಊರ್ಧ್ವಗತಿವಿಶೇಷೋಽಧಸ್ತಾದಾಗತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯ, ಅಧೋಗತಿವಿಶೇಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಾಗತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯ, ಅರ್ವಾಚೀನಗತಿವಿಶೇಷಃ ಪಶ್ಚಾದಾಗತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯ, ತಿರ್ಯಗ್ಗತಿವಿಶೇಷಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಮಾಗತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯ, ಋಜುಗತಿವಿಶೇಷೋಽಗ್ರದೇಶಾದಾಗತಸ್ಯ ಶರಸ್ಯ| ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯತ್ಯಯೇನ ಪಞ್ಚಗತಿಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತಚ್ಚಾಸ್ಮಾಭಿರ್ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶರೀರೇ ಸರ್ವಶಲ್ಯಾನಾಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ತಾನಿ ವೇಗಕ್ಷಯಾತ್ ಪ್ರತಿಘಾತಾದ್ವಾ ತ್ವಗಾದಿಷು ವ್ರಣವಸ್ತುಷ್ವತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ಧಮನೀಸ್ರೋತೋಽಸ್ಥಿವಿವರಪೇಶೀಪ್ರಭೃತಿಷು ವಾ ಶರೀರಪ್ರದೇಶೇಷು ||೯||
तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वा त्वगादिषु व्रणवस्तुष्वतिष्ठन्ते, धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु ||९||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾ ಶಲ್ಯಾನಿ ಶರೀರೇ ಸ್ಥಿತಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಥಾ ಹೇತುಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ತಾನಿ ಶಲ್ಯಾನಿ ಮರ್ಮಾವರಣೇಷು ಸನ್ನಾಹಾದಿಷು ಪ್ರತಿಘಾತಾದ್ವೇಗನಿವೃತ್ತೇರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ವಗಾದಿಷ್ವಿತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದಾನ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಿಕೋಷ್ಠಾಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಅವತಿಷ್ಠನ್ತ ಇತಿ ‘ಶಲ್ಯಾನಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಶಲ್ಯಾವಸ್ಥಾನೇ ತ್ವಗಾದಿಭ್ಯೋಽಧಿಕಮಪಿ ಸ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ಧಮನೀತ್ಯಾದಿ| ಧಮನ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಸಹ ವಿವರಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ವಿವರಂ ಛಿದ್ರಂ, ಪೇಶೀ ಮಾಂಸಖಣ್ಡಃ, ವಾಶಬ್ದೇನ ಪಕ್ಷಾನ್ತರಂ ಸೂಚಯತಿ| ಶರೀರಪ್ರದೇಶೇಷ್ವಿತಿ ಧಮನ್ಯಾದಯ ಏವ ಶರೀರಪ್ರದೇಶಾಸ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಶಲ್ಯಾನೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಶಲ್ಯಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ | ತದ್ದ್ವಿಧಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ವೈಶೇಷಿಕಂ ಚ | ಶ್ಯಾವಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಂ ಶೋಫವೇದನಾವನ್ತಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಶೋಣಿತಾಸ್ರಾವಿಣಂ ಬುದ್ಬುದವದುನ್ನತಂ ಮೃದುಮಾಂಸಂ ಚ ವ್ರಣಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸಶಲ್ಯೋಽಯಮಿತಿ; ಸಾಮಾನ್ಯಮೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್ | ವೈಶೇಷಿಕಂ ತು- ತ್ವಗ್ಗತೇ ವಿವರ್ಣಃ ಶೋಫೋ ಭವತ್ಯಾಯತಃ ಕಠಿನಶ್ಚ; ಮಾಂಸಗತೇ ಶೋಫಾಭಿ(ತಿ)ವೃದ್ಧಿಃ ಶಲ್ಯಮಾರ್ಗಾನುಪಸಂರೋಹಃ ಪೀಡನಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಚೋಷಪಾಕೌ ಚ; ಪೇಶ್ಯನ್ತರಸ್ಥೇಽಪ್ಯೇತದೇವ ಚೋಷಶೋಫವರ್ಜಂ; ಸಿರಾಗತೇ ಸಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಸಿರಾಶೂಲಂ ಸಿರಾಶೋಫಶ್ಚ; ಸ್ನಾಯುಗತೇ ಸ್ನಾಯುಜಾಲೋತ್ಕ್ಷೇಪಣಂ ಸಂರಮ್ಭಶ್ಚೋಗ್ರಾ ರುಕ್ ಚ; ಸ್ರೋತೋಗತೇ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿಃ; ಧಮನೀಸ್ಥೇ ಸಫೇನಂ ರಕ್ತಮೀರಯನ್ನನಿಲಃ ಸಶಬ್ದೋ ನಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಙ್ಗಮರ್ದಃ ಪಿಪಾಸಾ ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಚ; ಅಸ್ಥಿಗತೇ ವಿವಿಧವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಶೋಫಶ್ಚ; ಅಸ್ಥಿವಿವರಗತೇಽಸ್ಥಿಪೂರ್ಣತಾಽಸ್ಥಿತೋದಃ ಸಂಹರ್ಷೋ ಬಲವಾಂಶ್ಚ; ಸನ್ಧಿಗತೇಽಸ್ಥಿವಚ್ಚೇಷ್ಟೋಪರಮಶ್ಚ; ಕೋಷ್ಠಗತ ಆಟೋಪಾನಾಹೌ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಹಾರದರ್ಶನಂ ಚ ವ್ರಣಮುಖಾತ್; ಮರ್ಮಗತೇ ಮರ್ಮವಿದ್ಧವಚ್ಚೇಷ್ಟತೇ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಗತಿಷು ಶಲ್ಯೇಷ್ವೇತಾನ್ಯೇವ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಸ್ಪಷ್ಟಾನಿ ಭವನ್ತಿ ||೧೦||
तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानमुपधारय | तद्द्विधं सामान्यं वैशेषिकं च | श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्योऽयमिति; सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् | वैशेषिकं तु- त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च; मांसगते शोफाभि(ति)वृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च; पेश्यन्तरस्थेऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं; सिरागते सिराध्मानं सिराशूलं सिराशोफश्च; स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च; स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः; धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश्च; अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश्च; अस्थिविवरगतेऽस्थिपूर्णताऽस्थितोदः संहर्षो बलवांश्च; सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च; कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात्; मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते | सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ತ್ವಗಾದಿಶಲ್ಯಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತೇಷು ತ್ವಗಾದಿಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಹ್ನಮ್| ಉಪಧಾರಯ ಶೃಣು| ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ಯಾವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿಡಕಾಚಿತಮಿತಿ ಪಿಡಕಾವ್ಯಾಪ್ತಮ್|| ಸಾಮಾನ್ಯಮಭಿಧಾಯ ವೈಶೇಷಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವೈಶೇಷಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಚೋಷಃ ಚೂಷ್ಯತ ಇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ, ಪಿಪಾಸೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಚೋಷಶೋಫವರ್ಜಂ ಪಾಕಾಭಾವಾತ್| ಸ್ನಾಯುಗತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನಾಯುಜಾಲೋತ್ಕ್ಷೇಪಣಂ ಸ್ನಾಯುಸಮೂಹಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ನಯನಂ, ಸಂರಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಃ| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿರಿತಿ ರಸಾದಿವಹಾನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ರಸಾದಿವಹನಾದಿಕರ್ಮ, ಗುಣಾಃ ಪುನರೇಷಾಂ ವಾತಾದಿವಹಾನಾಮರುಣಪೀತಸಿತರಕ್ತಾದಯೋ ವರ್ಣಾಃ, ತೇಷಾಂ ಹಾನಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಧಮನೀಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗಮರ್ದಃ ಸ್ಫುಟನಿಕಾ, ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಅಸಕೃತ್ಷ್ಠೀವನಮ್| ಸಂಹರ್ಷ ಇತಿ ಮಾರುತೋಪದ್ರವೋ ರೋಮಾಞ್ಚಪ್ರಾಯೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ ‘ಸಂಹರ್ಷಃ ಸಙ್ಘಟನಮ್’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಚೇಷ್ಟೋಪರಮ ಇತಿ ಆಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಾದಿಹಾನಿಃ| ಕೋಷ್ಠಗತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಟೋಪಃ ಸತೋದೋ ವಾತಸಙ್ಕ್ಷೋಭಃ, ಆನಾಹೋ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಿನಿರೋಧಃ| ಮರ್ಮವಿದ್ಧವತ್ ಚೇಷ್ಟತೇ ಇತಿ ಸಿರಾದಿಮರ್ಮವಿದ್ಧೇ ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಚೇಷ್ಟತೇ ಚೇಷ್ಟಾಂ ಕುರುತೇ| ಸ್ಥೂಲಶಲ್ಯಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸೂಕ್ಷ್ಮಗತಿಷು ಶಲ್ಯೇಷ್ವಿತಿ| ಅಸ್ಪಷ್ಟಾನಿ ಇತಿ ಅಸ್ಫುಟಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಮಹಾನ್ತ್ಯಲ್ಪಾನಿ ವಾ ಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮನುಲೋಮಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾನಿ ರೋಹನ್ತಿ ವಿಶೇಷತಃ ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸಿರಾತ್ವಕ್ಪೇಶ್ಯಸ್ಥಿವಿವರೇಷಃ | ದೋಷಪ್ರಕೋಪವ್ಯಾಯಾಮಾಭಿಘಾತಾಜೀರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಚಲಿತಾನಿ ಪುನರ್ಬಾಧನ್ತೇ ||೧೧||
महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टानि रोहन्ति विशेषतः कण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषः | दोषप्रकोपव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते ||११||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಶಲ್ಯಪ್ರನಷ್ಟಸ್ಯ ಹೇತುಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮಹಾನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮಿತಿ ವಾತಾದ್ಯದೂಷಿತದೇಹಾನಾಂ ಪಾಕಾಭಾವಾದ್ರೋಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಲೋಮಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾನೀತಿ ರೋಮಮಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಶೇಷತಃ ಇತ್ಯತಿಶಯೇನ, ಕಣ್ಠಾದಿಷು ಪ್ರವಿಷ್ಟಾನಿ ಶಲ್ಯಾನಿ ‘ರೋಹನ್ತಿ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಮಹಾನ್ತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಮೃದೂನ್ಯಲ್ಪಾನಿ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ| ಯದಿ ರೂಢಾನ್ಯಪ್ಯದೋಷಕರಾಣಿ ತತ್ ಕಿಂ ತೇಷಾಂ ವಿಜ್ಞಾನೇನಾಹರಣೇನ ಚೇತ್ಯಾಹ- ದೋಷಪ್ರಕೋಪೇತ್ಯಾದಿ||೧೧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತತ್ರ, ತ್ವಕ್ಪ್ರನಷ್ಟೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯಾಂ ಮೃನ್ಮಾಷಯವಗೋಧೂಮಗೋಮಯಮೃದಿತಾಯಾಂ ತ್ವಚಿ ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್, ಸ್ತ್ಯಾನಘೃತಮೃಚ್ಚನ್ದನಕಲ್ಕೈರ್ವಾ ಪ್ರದಿಗ್ಧಾಯಾಂ ಶಲ್ಯೋಷ್ಮಣಾಽಽಶು ವಿಸರತಿ ಘೃತಮುಪಶುಷ್ಯತಿ ಚಾಲೇಪೋ ಯತ್ರ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್; ಮಾಂಸಪ್ರನಷ್ಟೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರವಿರುದ್ಧೈರಾತುರಮುಪಪಾದಯೇತ್, ಕರ್ಶಿತಸ್ಯ ತು ಶಿಥಿಲೀಭೂತಮನವಬದ್ಧಂ ಕ್ಷುಭ್ಯಮಾಣಂ ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭಂ ವೇದನಾಂ ವಾ ಜನಯತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್; ಕೋಷ್ಠಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಪೇಶೀವಿವರೇಷ್ವವಸ್ಥಿತಮೇವಮೇವ ಪರೀಕ್ಷೇತ; ಸಿರಾಧಮನೀಸ್ರೋತಃಸ್ನಾಯುಪ್ರನಷ್ಟೇ ಖಣ್ಡಚಕ್ರಸಂಯುಕ್ತೇ ಯಾನೇ ವ್ಯಾಧಿತಮಾರೋಪ್ಯಾಶು ವಿಷಮೇಽಧ್ವನಿ ಯಾಯಾತ್ ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್; ಅಸ್ಥಿಪ್ರನಷ್ಟೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಬನ್ಧನಪೀಡನಾಭ್ಯಾಂ ಭೃಶಮುಪಾಚರೇತ್, ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್; ಸನ್ಧಿಪ್ರನಷ್ಟೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನ್ ಸನ್ಧೀನ್ ಪ್ರಸರಣಾಕುಞ್ಚನಬನ್ಧನಪೀಡನೈಃ ಭೃಶಮುಪಾಚರೇತ್, ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್, ಸನ್ಧಿಪ್ರನಷ್ಟೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನ್ ಸನ್ಧೀನ್ ಪ್ರಸರಣಾಕುಞ್ಚನಬನ್ಧನಪೀಡನೈರ್ಭೃಶಮುಪಾಚರೇತ್; ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್, ಮರ್ಮಪ್ರನಷ್ಟೇ ತ್ವನನ್ಯಭಾವಾನ್ಮರ್ಮಣಾಮುಕ್ತಂ ಪರೀಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ ||೧೨||
तत्र, त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाऽऽशु विसरति घृतमुपशुष्यति चालेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात्; मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैरविरुद्धैरातुरमुपपादयेत्, कर्शितस्य तु शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात्; कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितमेवमेव परीक्षेत; सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमेऽध्वनि यायात् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैः भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशमुपाचरेत्; यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, मर्मप्रनष्टे त्वनन्यभावान्मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ತ್ವಗಾದಿಪ್ರವಿಷ್ಟಾನಾಂ ವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಂರಮ್ಭೋ ರಾಗಶೋಥಾಭಿಸಮ್ಭವಃ| ಆಶು ವಿಸರತೀತಿ ಶೀಘ್ರಂ ವಿಲೀಯತೇ| ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈಃ ಸಹಾತುರಮುಪಪಾದಯೇತ್ ಯೋಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಶಿತಸ್ಯ ಆತುರಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಿಥಿಲೀಭೂತಮನವಬದ್ಧಂ ಕ್ಷುಭ್ಯಮಾಣಂ ‘ಶಲ್ಯಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಕ್ಷುಭ್ಯಮಾಣಮಿತಿ ಚಲದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮೇವೇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತನ್ಯಾಯೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಖಣ್ಡಚಕ್ರಸಂಯುಕ್ತೇ ಯಾನ ಇತಿ ಖಣ್ಡಿತಚಕ್ರಸಮನ್ವಿತೇ ರಥ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆರೋಪ್ಯೇತಿ ಆರೋಹ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ವಿಷಮೇಽಧ್ವನಿ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಮಾರ್ಗೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಯುಕ್ತಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮರ್ಮಪ್ರನಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ತ್ವಗಾದಿಷ್ವಷ್ಟಸು ವ್ರಣವಸ್ತುಷ್ವೇವ ಭವನ್ತಿ, ನಾನ್ಯತ್ರ ಭವನ್ತಿತ್ಯನನ್ಯಭಾವಾನ್ಮರ್ಮಣಾಂ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯೇ ತ್ವಗಾದ್ಯುಕ್ತಮೇವ ಪರೀಕ್ಷಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಮಪಿ ಚ ಹಸ್ತಿಸ್ಕನ್ಧಾಶ್ವಪೃಷ್ಠಪರ್ವತದ್ರುಮಾರೋಹಣಧನುರ್ವ್ಯಾಯಾಮದ್ರುತಯಾನನಿಯುದ್ಧಾಧ್ವಗಮನಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಪ್ರತರಣ- ವ್ಯಾಯಾಮೈರ್ಜೃಮ್ಭೋದ್ಗಾರಕಾಸಕ್ಷವಥುಷ್ಠೀವನಹಸನಪ್ರಾಣಾಯಾಮೈರ್ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಶುಕ್ರೋತ್ಸರ್ಗೈರ್ವಾ ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ ಭವತಿ ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ||೧೩||
सामान्यलक्षमपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वतद्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयाननियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्लवनप्रतरण- व्यायामैर्जृम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಾನ್ಯವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮಪಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಷ್ಟಸ್ವಪಿ ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣವಸ್ತುಷ್ವವಸ್ಥಿತಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಹಸ್ತಿಸ್ಕನ್ಧಾದಿಭಿಃ ಸಹಾರೋಹಣಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಧನುರ್ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಇತಿ ಧನುರಾಕರ್ಷಣಜನಿತಶ್ರಮಃ, ದ್ರುತಯಾನಮಿತಿ ಶೀಘ್ರಗಮನಂ, ನಿಯುದ್ಧಂ ಬಾಹುಯುದ್ಧಂ, ಲಙ್ಘನಮಿತಿ ಕುಡ್ಯಾದೀನಾಮುತ್ಪ್ಲುತ್ಯಾತಿಕ್ರಮಣಂ, ಪ್ಲವನಂ ಉತ್ಪತನಂ, ಪ್ರತರಣಂ ನದ್ಯಾದೌ, ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಶರೀರಾಯಾಸಜನಕಂ ಕರ್ಮ| ಜೃಮ್ಭೇತಿ ಪೀತೈಕಮಾರುತೋಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ಯ ವ್ಯಾತ್ತಮುಖೇನ ಪರಿಮೋಕ್ಷಣಂ, ಉದ್ಗಾರೇತಿ ಉದ್ಗತಸ್ಯ ವಾಯೋರುದ್ಗಿರಣಮುದ್ಗಾರಃ, ಕಾಸೇತಿ ದೋಷದುಷ್ಟೋದಾನಾನುಗತಪ್ರಾಣವಾಯೋರ್ನಿರ್ಗಮನಂ ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಧ್ವನಿಕಂ ಕಾಸಃ, ಕ್ಷವಥುರಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತೋಽವಸ್ಥಿತಪ್ರಾಣೋದಾನಯೋರಾಕುಲಿತಯೋರ್ನಾಸಾವಿವರತೋ ನಿರ್ಗಮನಂ ಕ್ಷವಥುಃ, ಷ್ಠೀವನಂ ಕಫಾದೇಸ್ಥೂತ್ಕರಣಂ, ಹಸನಂ ಹಾಸೋ ವಿಕೃತಾಙ್ಗವಚಃಕೃತ್ಯಜಾತಸ್ಯ ಹಾಸ್ಯರಸಸ್ಯ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವೋಽಙ್ಗಕಪೋಲನಾಸೌಷ್ಠಸ್ಪನ್ದನಲಕ್ಷಣಃ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇತಿ ಪ್ರಾಣವಾಯೋರಾಯಮನಮವರೋಧನಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ, ಉತ್ಸರ್ಗಶಬ್ದೋ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಉತ್ಸರ್ಗಃ ಪ್ರಮೋಚನಮ್| ಕೇಚಿದ್ ‘ಯತ್ರ ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾ ವಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ’ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಉತ್ಸರ್ಗೇರ್ವಾ ಯತ್ರ ತೋದಾದಯಸ್ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಪಾಕರಾಗಶೋಥಾದಯಃ| ಶ್ಯಾವಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಮಿತ್ಯಾದೀನಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾನಿ; ಏತಾನಿ ಪುನರ್ಹಸ್ತಿಸ್ಕನ್ಧಾರೋಹಣಾದೀನಿ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾನಿ; ಯತ ಏತೈರೇವ ಶ್ಯಾವಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಮಿತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಯಿತವ್ಯಮ್; ಇತ್ಯನಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಪಾಠಯೋರ್ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೧೩||
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತೋದಾದಯೋ ದೇಶೇ ಸುಪ್ತತಾ ಗುರುತಾಽಪಿ ಚ | ಘಟ್ಟತೇ ಬಹುಶೋ ಯತ್ರ ಶೂಯತೇ ರುಜ್ಯತೇಽಪಿ ಚ ||೧೪|| ಆತುರಶ್ಚಾಪಿ ಯಂ ದೇಶಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪರಿರಕ್ಷತಿ | ಸಂವಾಹ್ಯಮಾನೋ ಬಹುಶಸ್ತತ್ರ ಶಲ್ಯಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೫||
भवन्ति चात्र- यस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुताऽपि च | घट्टते बहुशो यत्र शूयते रुज्यतेऽपि च ||१४|| आतुरश्चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति | संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯವಿಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮುದ್ದಿಶ್ಯಾಪರಾಣ್ಯಪಿ ರಾಜಾರ್ಷಿಃ ಪುನರ್ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿಶ್ಚಯಾರ್ಥಮಾಹ- ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಶರೀರಾವಯವೇ| ತೋದಾದಯೋ ‘ಭವನ್ತಿ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ ರಾಗಪಾಕಾದಯಃ| ಸುಪ್ತತಾ ಸ್ಪರ್ಶನಾನಭಿಜ್ಞತ್ವಮ್| ಘಟ್ಟತೇ ಬಹುಶೋ ಯತ್ರೇತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ ಬಹುಶೋ ವಾರಂವಾರಂ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಯಮೇವ ಘಟ್ಟತೇ ಚಾಲಯತಿ| ತುದ್ಯತೇಽಪಿ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಪೀಡಾಯಾ ಅತಿಶಯಖ್ಯಾಪನಂ ನ ಪುನರುಕ್ತಿಃ| ಆತುರಶ್ಚಾಪಿ ಯಂ ದೇಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆತುರೋ ಯಂ ದೇಶಮಭೀಕ್ಷ್ಣಮನವರತಂ ರಕ್ಷತಿ, ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಃ? ಸಂವಾಹ್ಯಮಾನೋ ಮೃದ್ಯಮಾನಃ, ಕಥಂ ಬಹುಶೋ ವಾರಂವಾರಂ; ಏತೇನ ಯದಾ ಯದಾಽಽತುರೋ ಮೃದ್ಯತೇ ತದಾ ತದಾ ತಂ ದೇಶಂ ರಕ್ಷತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17
ಅಲ್ಪಾಬಾಧಮಶೂನಂ ಚ ನೀರುಜಂ ನಿರುಪದ್ರವಮ್ | ಪ್ರಸನ್ನಂ ಮೃದುಪರ್ಯನ್ತಂ ನಿರಾಘಟ್ಟಮನುನ್ನತಮ್ ||೧೬|| ಏಷಣ್ಯಾ ಸರ್ವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ | ಪ್ರಸಾರಾಕುಞ್ಚನಾನ್ನೂನಂ ನಿಃಶಲ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೭||
अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्रवम् | प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टमनुन्नतम् ||१६|| एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः | प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ನಿಃಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಲ್ಪಾಬಾಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಾಬಾಧಮ್ ಅಲ್ಪದುಃಖಮ್| ನೀರುಜಂ ನಿರ್ಗತಶೂಲಾದಿವೇದನಮ್| ಮೃದುಪರ್ಯನ್ತಂ ಮೃದ್ವನ್ತಮ್, ನಿರಾಘಟ್ಟಂ ನಿಶ್ಚಲಮ್| ಏಷಣೇತ್ಯಾದಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಕೋ ವೈಧಃ, ನಿಃಶಲ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ಕಥಯೇತ್; ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ? ದೃಷ್ಟ್ವಾ, ಕಯಾ ಏಷಣ್ಯಾ ಲೋಹಾದಿಶಲಾಕಯಾ, ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವತ್ರ, ಕಥಂ? ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ ಮಾರ್ಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ; ಕಥಂ ಕಥಯೇತ್ ನೂನಂ ನಿಶ್ಚಿತಂ, ಕಸ್ಮಾತ್? ಪ್ರಸಾರಣಾದಾಕುಞ್ಚನಾಚ್ಚ ಅಲ್ಪಾಪಿ ಯದಿ ಬಾಧಾ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಅಲ್ಪಬಾಧಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅಲ್ಪತಾಪಂ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ,| ಕೇಚಿತ ‘ಅನುನ್ನತಮ್’ ಇತಿ ನ ಪಠನ್ತಿ, ಅಶೂನಮಿತ್ಯನೇನೈವ ಗತಾರ್ಥತ್ವಾತ್||೧೬-೧೭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ಅಸ್ಥ್ಯಾತ್ಮಕಂ ಭಜ್ಯತೇ ತು ಶಲ್ಯಮನ್ತಶ್ಚ ಶೀರ್ಯತೇ | ಪ್ರಾಯೋ ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ ಶಾರ್ಙ್ಗಮಾಯಸಂ ಚೇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ ||೧೮||
अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश्च शीर्यते | प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಆಹರಣೋಪಯೋಗಿನೀಂ ಹೇತುಭೇದೇನಾನ್ತಃ ಸ್ಥಶಲ್ಯಾವಸ್ಥಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಸ್ಥ್ಯಾತ್ಮಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಥ್ಯಾತ್ಮಕಮ್ ಅಸ್ಥಿಜಂ; ಭಜ್ಯತ ಇತಿ ಸ್ವಯಂ ದ್ವಿಧಾ ತ್ರಿಧಾ ವಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೇನೈವಾಸ್ಯಾಹರಣೇಽವಯವಾನ್ತರಂ ವಿಚಾರ್ಯಾಹರಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ| ಶೀರ್ಯತೇ ಇತಿ ಶಟತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ‘ಕೇಶಾಸ್ಥಿವೇಣುದಾರುಪಲಾನಿ ತು ನ ವಿಶೀರ್ಯನ್ತೇ’ ಇತ್ಯಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ಅತ್ರ ತು ‘ಅನ್ತಶ್ಚ ಶೀರ್ಯತೇ’ ಇತಿ ಕಥಯತಿ, ತತ್ಕಥಂ ನ ವಿರೋಧಃ? ಉಚ್ಯತೇ ಅನ್ತಶ್ಚ ಶೀರ್ಯತ ಇತಿ ಚಕಾರೋ ವಿಷಯಭೇದಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ; ತೇನ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದೇವಾಸ್ಥನಾಂ ಶೀರ್ಣತ್ವಂ ನ ಸರ್ವೇಷಾಮಿತಿ ನಾಸ್ತಿ ವಿರೋಧಃ| ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ ಇತಿ ಕುಟಿಲೀಭವತಿ| ಶಾರ್ಙ್ಗಮಿತಿ ಶೃಙ್ಗಮಯಮ್| ಆಯಸಂ ಚೇತಿ ಲೋಹಮಯಮಪಿ ನಿರ್ಭುಜ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ವಾರ್ಕ್ಷವೈಣವತಾರ್ಣಾನಿ ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ ತು ನೋ ಯದಿ | ಪಚನ್ತಿ ರಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇತಾನಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ||೧೯||
वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि | पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ವಾರ್ಕ್ಷಾದೀನಾಂ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನೇ ಮರ್ಮಣಿ ಪಾಕಾತ್ ಸ್ವಯಂ ಪತಿತಾನಾಮವಶ್ಯಮನಿರ್ಹರಣೀಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಾರ್ಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ|- ವಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ವೃಕ್ಷಮಯಂ, ವೈಣವಂ ವೇಣುಮಯಂ, ತಾರ್ಣಂ ತೃಣಮಯಮ್| ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ ತು ನೋ ಯದೀತಿ ಅನಿರ್ಹರಣಂ ಚ ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಪ್ರದೇಶೇ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಪಚನ್ತಿ ರಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾರ್ಕ್ಷಾದೀನಿ ಶಲ್ಯಾನಿ ಪಾಕಾತ್ ಸ್ವಯಂ ಪತನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೧೯||
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ಕಾನಕಂ ರಾಜತಂ ತಾಮ್ರಂ ರೈತಿಕಂ ತ್ರಪು ಸೀಸಕಮ್ | ಚಿರಸ್ಥಾನಾದ್ವಿಲೀಯನ್ತೇ ಪಿತ್ತತೇಜಃಪ್ರತಾಪನಾತ್ ||೨೦||
कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपु सीसकम् | चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶಲ್ಯಪ್ರಾಣಹರಾದಿಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ಕಾನಕಾದೀನಾಮನಾಹರಣೇಽದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಾನಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ರೈತಿಕಮಿತಿ ರೀತಿಃ ಪಿತ್ತಲಭೇದಃ, ತನ್ಮಯಂ ರೈತಿಕಮ್| ಕೇಚಿದತ್ರ ರೈತಿಕಮಿತಿ ಪದಂ ವಿಹಾಯ ಕೃಷ್ಣಾಯಸ್ತ್ರಪುಸೀಸಕಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೨೦||
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ಸ್ವಭಾವಶೀತಾ ಮೃದವೋ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇಽಪೀದೃಶಾ ಮತಾಃ | ದ್ರವೀಭೂತಾಃ ಶರೀರೇಽಸ್ಮಿನ್ನೇಕತ್ವಂ ಯಾನ್ತಿ ಧಾತುಭಿಃ ||೨೧||
स्वभावशीता मृदवो ये चान्येऽपीदृशा मताः | द्रवीभूताः शरीरेऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुभिः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಕಾಂಸ್ಯಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಕಾನಕಾದಿಧರ್ಮಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವಭಾವೇತ್ಯಾದಿ||೨೧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ವಿಷಾಣದನ್ತಕೇಶಾಸ್ಥಿವೇಣುದಾರುಪಲಾನಿ ತು | ಶಲ್ಯಾನಿ ನ ವಿಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಶರೀರೇ ಮೃನ್ಮಯಾನಿ ಚ ||೨೨||
विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारुपलानि तु | शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರೇಷಾಂ ಚಿರಕಾಲಸಂಸ್ಥಿತಾವಪಿ ನ ಶರೀರಧಾತುಭಿರೇಕತ್ವಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಷಾಣೇತ್ಯಾದಿ|- ವಿಷಾಣಂ ಶೃಙ್ಗಂ, ದಾರು ಕಾಷ್ಠಂ, ಉಪಲಃ ಪಾಷಾಣಃ, ನ ವಿಶೀರ್ಯನ್ತ ಇತಿ ನ ಶಟನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೃನ್ಮಯಾನಿ ಮೃತ್ತಿಕಾಮಯಾನಿ||೨೨||
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ದ್ವಿವಿಧಂ ಪಞ್ಚಗತಿಮತ್ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣವಸ್ತುಷು | ಯೋ ವೇತ್ತಿ ವಿಷ್ಟಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ||೨೩||
द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु | यो वेत्ति विष्टितं शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಅಧ್ಯಾಯಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಜ್ಞಾನೇನ ವೈದ್ಯಸ್ತುತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದ್ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ|- ದ್ವಿವಿಧಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ಕರ್ಣೀ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಶ್ಚೇತಿ; ಅನ್ಯೇ ಶರೀರಾಗನ್ತುಭೇದೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಪಞ್ಚಗತಿಮದಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಾಧೋಽರ್ವಾಚೀನತಿರ್ಯಗೃಜುಗತಿಕಮ್| ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣವಸ್ತುಷ್ವಿತಿ ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣವಸ್ತುಷ್ವಷ್ಟಾಸು ವಿಷ್ಟಿತಂ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ರಾಜಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಧಾನಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್| ಕರ್ತುಮಿತಿ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಕರ್ತುಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅರ್ಹತಿ ಯೋಗ್ಯೋ ಭವತಿ| ‘ಯೋ ವೇತ್ತ್ಯಧಿಷ್ಠಿತಂ ಶಲ್ಯಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೨೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಡ್ವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೬||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रनष्टशल्यविज्ञानीयो नाम षड्विंशतितमोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಷಡ್ವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೬||