అతః సర్వేషామేవ ద్రవ్యాణ్యుపదేక్ష్యామః |
తద్యథా- కాకోల్యాదిః క్షీరఘృతవసామజ్జశాలిషష్టికయవగోధూమమాషశృంగాటకకసేరుకత్రపుసైర్వారుకర్కారుకాలాబూకాలిందకతక- గిలోడ్యప్రియాలపుష్కరబీజకాశ్మర్యమధూకద్రాక్షాఖర్జూరరాజాదనతాలనాలికేరేక్షువికారబలాతిబలాత్మగుప్తా- విదారీపయస్యాగోక్షురకక్షీరమోరటమధూలికాకూష్మాండప్రభృతీని సమాసేన మధురో వర్గః; దాడిమామలకమాతులుంగామ్రాతకకపిత్థకరమర్దబదరకోలప్రాచీనామలకతింతిడీకకోశామ్రకభవ్యపారావత- వేత్రఫలలకుచామ్లవేతసదంతశఠదధితక్రసురాశుక్తసౌవీరకతుషోదకధాన్యామ్లప్రభృతీని సమాసేనామ్లో వర్గః; సైంధవసౌవర్చలవిడపాక్యరోమకసాముద్రకపక్త్రిమయవక్షారోషరప్రసూతసువర్చికాప్రభృతీని సమాసేన లవణో వర్గః; పిప్పల్యాదిః సురసాదిః శిగ్రుమధుశిగ్రుమూలకలశునసుముఖశీతశివకుష్ఠదేవదారుహరేణుకావాల్గుజఫల- చండాగుగ్గులుముస్తలాంగలకీశుకనాసాపీలుప్రభృతీని సాలసారాదిశ్చ ప్రాయశః కటుకో వర్గః; ఆరగ్వధాదిర్గుడూచ్యాదిర్మండూకపర్ణీవేత్రకరీరహరిద్రాద్వయేంద్రయవవరుణస్వాదుకంటకసప్తపర్ణబృహతీద్వయశంఖినీద్రవంతీ- త్రివృత్కృతవేధనకర్కోటకకారవేల్లవార్తాకకరీరకరవీరసుమనఃశంఖపుష్ప్యపామార్గత్రాయమాణాశోకరోహిణీవైజయంతీ- సువర్చలాపునర్నవావృశ్చికాలీజ్యోతిష్మతీప్రభృతీని సమాసేన తిక్తో వర్గః; న్యగ్రోధాదిరంబష్ఠాదిః ప్రియంగ్వాదీ రోధ్రాదిస్త్రిఫలాశల్లకీజంబ్వామ్రబకులతిందుకఫలాని కతకశాకఫలపాషాణభేదకవనస్పతిఫలాని సాలసారాదిశ్చ ప్రాయశః కురువకకోవిదారకజీవంతీచిల్లీపాలంక్యాసునిషణ్ణకప్రభృతీని వరకాదయో ముద్గాదయశ్చ సమాసేన కషాయో వర్గః ||11||
Meaning of the śloka
The text next identifies substances belonging to each of the six taste groups. The sweet group includes Kakolyadi and such substances as milk, ghee, vasa, marrow, shali and shashtika rice, barley, wheat, masha, shrngataka, kaseruka, trapusa, ervaruka, karkaruka, alabu, kalindaka, gilodya, priyala, lotus seed, kashmarya, madhuka, grapes, dates, rajadana, tala, coconut, sugarcane products, bala, atibala, atmagupta, vidari, payasya, gokshuraka, kshiramorata, madhulika and kushmanda. The sour group includes pomegranate, amalaka, matulunga, amrataka, kapittha, karamarda, badara, kola, pracinamalaka, tintidika, kosamra, bhavya, paravata, vetra fruit, lakuca, amlavetasa, dantashatha, curd, buttermilk, sura, shukta, sauviraka, tushodaka and dhanyamla. The salty group includes saindhava, sauvarcala, vida, pakya, romaka, samudra salt, prepared salt, yavakshara, salt from saline soil and suvarcika. The pungent group includes Pippalyadi, Surasadi, shigru, madhushigru, mulaka, garlic, sumukha, shitasiva, kushtha, devadaru, harenuka, avalguja fruit, canda, guggulu, musta, langalaki, shukanasa, pilu and, for the most part, Salasaradi. The bitter group includes Aragvadhadi, Guducyadi, mandukaparni, vetra shoots, two haridras, indrayava, varuna, svadukantaka, saptaparna, the two brhatis, shankhini, dravanti, trivrt, krtavedhana, karkotaka, karavella, vartaka, karira, karavira, sumanas, shankhapushpi, apamarga, trayamana, ashokarohini, vaijayanti, suvarcala, punarnava, vrscikali and jyotishmati. The astringent group includes Nyagrodhadi, Ambasthadi, Priyangvadi, Rodhradi, triphala, shallaki, and the fruits of jambu, mango, bakula, tinduka, kataka, shaka, pashanabhedaka and forest trees; it also includes Salasaradi for the most part, kuruvaka, kovidara, jivanti, cilli, palankya, sunishannaka and related plants, the Varaka group of lesser grains, and the Mudga group of pulses.
Hide commentary
అత ఇత్యాది| అతోఽనంతరం, సర్వేషాం రసానాం ద్రవ్యాణ్యుపదేక్ష్యామః| క్షీరేత్యాది| శృఙగాటకం ద్వివిధం స్థూలాల్పభేదేన; త్రపుసం ‘తిరసీ ’ ఇతి లోకే; ఏర్వారుః రోమశా కర్కటీ; గిలోడ్యః కాలంకతకః శితోడ్యకందః ప్రావృడ్జాతః శణపత్రికాకారవల్లీయుక్తో ‘గిల్లోఠీ ’ ఇతి లోకే; ‘అంగ(ంక)లోడ్య’ ఇత్యన్యే పఠంతి, చిచ్చో(ంచో)టకమితి చ వ్యాఖ్యానయంతి; ప్రియాలశ్చారః; పుష్కరబీజం పద్మబీజం; రాజాదనః క్షీరికః; పయస్యా విదారీభేదః; క్షీరమోరటః కిలాటమస్తు, ‘పీలుపర్ణీ’ ఇత్యేకే; మధులికా మర్కటకః| దాడిమేత్యాది ప్రాచీనామలకః ‘పానీయామలక’ ఇతి లోకే; భవ్యఫలం ‘కర్మరంగ’ ఇత్యేకే, ‘తాలఫలసదృశమహావల్కలం కషాయామ్లమధురం’ ఇత్యన్యే; పారావతః కామరూపే మధురామ్లరసఫలం; దంతశఠో జంబీరః; శుక్తం సంధానకవిశేషశ్చుక్రమితి లోకే; సౌవీరకతుషోదకే నిస్తుషసతుషయవకృతే త్రివృత్కషాయసహితే సంధానే; ధాన్యామ్లం కాంజికం; ప్రభృతిగ్రహణాచ్ఛాండాక్యాదీనామవబోధః| సైంధవేత్యాది పాక్యముద్భిదం; రోమకం శాకంభరీదేశోత్థం, శ్వేతలవణమిత్యన్యే; సాముద్రం సముద్రసమీపభవం గుర్జరరాష్ట్రే ప్రచురం భవతి; పక్రిమం పాకాభినిర్వృత్తం, ‘ఫుల్లాలవణం’ ఇత్యుచ్యతే; ఊషరప్రసూతమూషరలవణం; ప్రభృతిగ్రహణాట్టంకణక్షారాదీనామవబోధః| పిప్పల్యాదిరిత్యాది| శీతశివం కర్పూరం, అవల్గుజఫలం బాకుచీబీజం, చండా అజమోదాకారా సుగంధిద్రవ్యం, లాంగలకీ కలికారికా, శుకనాసా స్యోనాకః| ఆరగ్వధాదిరిత్యాది మండూకపర్ణీ బ్రాహ్మీ, వేత్రకరీరో వేత్రాంకురః, స్వాదుకంటకో వికంకతః ‘వృక్షకంటకారికా’ ఇతి ప్రసిద్ధః, శంఖినీ యవతిక్తాభేదః, కృతవేధనః కోశాతకీ, సుమనా జాతీ, అశోకరోహిణీ కటుకా, వైజయంతీ తర్కారీ, సువర్చలా సూర్యావర్తః, వృశ్చికాలీ వృశ్చికపత్రీ, జ్యోతిష్మతీ కాకమర్దనికా| న్యగ్రోధాదిరిత్యాది| కతకః తోయప్రసాదనఫలః, శాకః ఖరమసృణపత్రపృష్ఠోదరః, తయోః ఫలం; వనస్పతయో న్యగ్రోధాదయః, తేషాం ఫలాని| సాలసారాదేస్తిక్తానుసరత్వాత్ కథం కషాయవర్గేఽస్య పాఠ ఇత్యాహ- ప్రాయశః; ‘కషాయ’ ఇతి శేషః| కురువకః కంటసేలయాకః, కోవిదారః కాంచనారకః (‘కోవిదారమపి కాంచనారకం మల్లికాం విచకిలం విదుర్బుధాః’- ఇతి హలాయుధః |), జీవంతీ డోడీ, చిల్లీ క్షేత్రవాస్తుకః, పాలంక్యా శాకవిశేషః ‘పాలంక’ ఇతి లోకే, సునిషణ్ణకః సిరివాలికా, ‘చతుష్పర్ణీ’ ఇత్యపరే, వరకాదయః కుధాన్యాని, ముద్గాదయో వైదలాః||11||
Meaning of the commentary
The commentary says that this passage supplies examples for all six tastes and then identifies a number of less familiar names. Shrngataka has large and small types; trapusa is locally called tirasi; ervaru is a hairy cucumber. Gilodya is described as a rainy-season tuber-bearing vine also called gillothi, while others read angalodya and explain it as ciccotaka. Priyala is cara, pushkarabija is lotus seed, rajadana is kshirika, and payasya is a variety of vidari. Kshiramorata is identified as kilatamastu, though some read piluparni; madhulika is markataka. Pracinamalaka is locally paniyamalaka. Some identify bhavya as karmaranga, while others describe it as a large-barked fruit resembling tala with astringent, sour and sweet tastes. Paravata is a sweet-sour fruit found in Kamarupa; dantashatha is jambira; shukta is a fermented preparation; sauviraka and tushodaka are fermented preparations respectively made with husked and unhusked barley together with trivrt decoction; dhanyamla is kanjika. The open-ended wording also includes shandaki and related items. Pakya is udbhida; romaka comes from the Shakambhari region, though some call it white salt; samudra salt comes from near the sea and is common in Gurjara; paktrima is made by processing and called phullalavana; ushara-prasuta is salt from saline ground. The open-ended wording includes tankana alkali and others. Shitasiva is camphor, avalguja fruit is bakuci seed, canda is an aromatic substance resembling ajamoda, langalaki is kalikarika, and shukanasa is syonaka. Mandukaparni is brahmi; vetrakarira is a vetra shoot; svadukantaka is vikankata, known as vrkshakantakarika; shankhini is a kind of yavatikta; krtavedhana is koshataki; sumanas is jati; ashokarohini is katuka; vaijayanti is tarkari; suvarcala is suryavarta; vrscikali is vrscikapatri; and jyotishmati is kakamardanika. Kataka bears a water-clearing fruit, while shaka has rough upper and smooth lower leaf surfaces; the listed fruits include theirs and those of forest trees such as nyagrodha. Because Salasaradi tends toward bitterness, 'for the most part' is understood to mean that it is predominantly astringent here. Kuruvaka is kantaselayaka; kovidara is kancanaraka, with an additional cited synonym tradition; jivanti is dodi; cilli is kshetravastuka; palankya is a leafy vegetable locally called palanka; and sunishannaka is sirivalika, though others identify it as catushparni. Varaka and related items are lesser grains, while Mudga and related items are pulses.