Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో రసవిశేషవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो रसविशेषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
42. rasaviśēṣavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ఆకాశపవనదహనతోయభూమిషు యథాసంఖ్యమేకోత్తరపరివృద్ధాః శబ్దస్పర్శరూపరసగంధాః, తస్మాదాప్యో రసః | పరస్పరసంసర్గాత్ పరస్పరానుగ్రహాత్ పరస్పరానుప్రవేశాచ్చ సర్వేషు సర్వేషాం సాన్నిధ్యమస్తి, ఉత్కర్షాపకర్షాత్తు గ్రహణం | స ఖల్వాప్యో రసః శేషభూతసంసర్గాద్విదగ్ధః షోఢా విభజ్యతే; తద్యథా- మధురోఽమ్లో లవణః కటుకస్తిక్తః కషాయ ఇతి | తే చ భూయః పరస్పరసంసర్గాత్త్రిషష్టిధా భిద్యంతే | తత్ర, భూమ్యంబుగుణబాహుల్యాన్మధురః, భూమ్యగ్నిగుణబాహుల్యాదమ్లః, తోయాగ్నిగుణబాహుల్యాల్లవణః , వాయ్వగ్నిగుణబాహుల్యాత్ కటుకః, వాయ్వాకాశగుణబాహుల్యాత్తిక్తః, పృథివ్యనిలగుణబాహుల్యాత్ కషాయ ఇతి ||3||
View original
आकाशपवनदहनतोयभूमिषु यथासङ्ख्यमेकोत्तरपरिवृद्धाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः, तस्मादाप्यो रसः | परस्परसंसर्गात् परस्परानुग्रहात् परस्परानुप्रवेशाच्च सर्वेषु सर्वेषां सान्निध्यमस्ति, उत्कर्षापकर्षात्तु ग्रहणम् | स खल्वाप्यो रसः शेषभूतसंसर्गाद्विदग्धः षोढा विभज्यते; तद्यथा- मधुरोऽम्लो लवणः कटुकस्तिक्तः कषाय इति | ते च भूयः परस्परसंसर्गात्त्रिषष्टिधा भिद्यन्ते | तत्र, भूम्यम्बुगुणबाहुल्यान्मधुरः, भूम्यग्निगुणबाहुल्यादम्लः, तोयाग्निगुणबाहुल्याल्लवणः , वाय्वग्निगुणबाहुल्यात् कटुकः, वाय्वाकाशगुणबाहुल्यात्तिक्तः, पृथिव्यनिलगुणबाहुल्यात् कषाय इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర, మధురామ్లలవణా వాతఘ్నాః, మధురతిక్తకషాయాః పిత్తఘ్నాః, కటుతిక్తకషాయాః శ్లేష్మఘ్నాః ||4||
View original
तत्र, मधुराम्ललवणा वातघ्नाः, मधुरतिक्तकषायाः पित्तघ्नाः, कटुतिक्तकषायाः श्लेष्मघ्नाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర వాయోరాత్మైవాత్మా, పిత్తమాగ్నేయం, శ్లేష్మా సౌమ్య ఇతి ||5||
View original
तत्र वायोरात्मैवात्मा, पित्तमाग्नेयं, श्लेष्मा सौम्य इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
త ఏతే రసాః స్వయోనివర్ధనా, అన్యయోనిప్రశమనాశ్చ ||6||
View original
त एते रसाः स्वयोनिवर्धना, अन्ययोनिप्रशमनाश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
కేచిదాహుః- అగ్నీషోమీయత్వాజ్జగతో రసా ద్వివిధాః- సౌమ్యా ఆగ్నేయాశ్చ | మధురతిక్తకషాయాః సౌమ్యాః; కట్వమ్లలవణా ఆగ్నేయాః | తత్ర మధురామ్లలవణాః స్నిగ్ధా గురవశ్చ, కటుతిక్తకషాయా రూక్షా లఘవశ్చ; సౌమ్యాః శీతాః, ఆగ్నేయా ఉష్ణాః ||7||
View original
केचिदाहुः- अग्नीषोमीयत्वाज्जगतो रसा द्विविधाः- सौम्या आग्नेयाश्च | मधुरतिक्तकषायाः सौम्याः; कट्वम्ललवणा आग्नेयाः | तत्र मधुराम्ललवणाः स्निग्धा गुरवश्च, कटुतिक्तकषाया रूक्षा लघवश्च; सौम्याः शीताः, आग्नेया उष्णाः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8(1)) · Śloka 8
తత్ర శైత్యరౌక్ష్యలాఘవవైశద్యవైష్టంభ్యగుణలక్షణో వాయుః, తస్య సమానయోనిః కషాయో రసః; సోఽస్య శైత్యాచ్ఛైత్యం వర్ధయతి, రౌక్ష్యాద్రౌక్ష్యం, లాఘవాల్లాఘవం, వైశద్యాద్వైశద్యం, వైష్టంభ్యాద్వైష్టంభ్యమితి; (1) |8|
View original
तत्र शैत्यरौक्ष्यलाघववैशद्यवैष्टम्भ्यगुणलक्षणो वायुः, तस्य समानयोनिः कषायो रसः; सोऽस्य शैत्याच्छैत्यं वर्धयति, रौक्ष्याद्रौक्ष्यं, लाघवाल्लाघवं, वैशद्याद्वैशद्यं, वैष्टम्भ्याद्वैष्टम्भ्यमिति; (१) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8(2)) · Śloka 8
ఔష్ణ్యతైక్ష్ణ్యరౌక్ష్యలాఘవవైశద్యగుణలక్షణం పిత్తం, తస్య సమానయోనిః కటుకో రసః; సోఽస్య ఔష్ణ్యాదౌష్ణ్యం వర్ధయతి, తైక్ష్ణ్యాత్తైక్ష్ణ్యం, రౌక్ష్యాద్రౌక్ష్యం, లాఘవాల్లాఘవం, వైశద్యాద్వైశద్యమితి(2) |8|
View original
औष्ण्यतैक्ष्ण्यरौक्ष्यलाघववैशद्यगुणलक्षणं पित्तं, तस्य समानयोनिः कटुको रसः; सोऽस्य औष्ण्यादौष्ण्यं वर्धयति, तैक्ष्ण्यात्तैक्ष्ण्यं, रौक्ष्याद्रौक्ष्यं, लाघवाल्लाघवं, वैशद्याद्वैशद्यमिति(२) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8(3-4)) · Śloka 8
మాధుర్యస్నేహగౌరవశైత్యపైచ్ఛిల్యగుణలక్షణః శ్లేష్మా; తస్య సమానయోనిర్మధురో రసః, సోఽస్య మాధుర్యాన్మాధుర్యం వర్ధయతి, స్నేహాత్ స్నేహం, గౌరవాద్గౌరవం, శైత్యాచ్ఛైత్యం, పైచ్ఛిల్యాత్పైచ్ఛిల్యమితి (3) ||8|| తస్య పునరన్యయోనిః కటుకో రసః; స శ్లేష్మణః ప్రత్యనీకత్వాత్ కటుకత్వాన్మాధుర్యమభిభవతి, రౌక్ష్యాత్ స్నేహం, లాఘవాద్గౌరవం, ఔష్ణ్యాచ్ఛైత్యం, వైశద్యాత్ పైచ్ఛిల్యమితి | తదేతన్నిదర్శనమాత్రముక్తం భవతి (4) ||8||
View original
माधुर्यस्नेहगौरवशैत्यपैच्छिल्यगुणलक्षणः श्लेष्मा; तस्य समानयोनिर्मधुरो रसः, सोऽस्य माधुर्यान्माधुर्यं वर्धयति, स्नेहात् स्नेहं, गौरवाद्गौरवं, शैत्याच्छैत्यं, पैच्छिल्यात्पैच्छिल्यमिति (३) ||८|| तस्य पुनरन्ययोनिः कटुको रसः; स श्लेष्मणः प्रत्यनीकत्वात् कटुकत्वान्माधुर्यमभिभवति, रौक्ष्यात् स्नेहं, लाघवाद्गौरवम्, औष्ण्याच्छैत्यं, वैशद्यात् पैच्छिल्यमिति | तदेतन्निदर्शनमात्रमुक्तं भवति (४) ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9) · Śloka 9
రసలక్షణమత ఊర్ధ్వం వక్ష్యామః- తత్ర, యః పరితోషముత్పాదయతి ప్రహ్లాదయతి తర్పయతి జీవయతి ముఖోపలేపం జనయతి శ్లేష్మాణం చాభివర్ధయతి స మధురః; యో దంతహర్షముత్పాదయతి ముఖాస్రావం జనయతి శ్రద్ధాం చోత్పాదయతి సోఽమ్లః; యో భక్తరుచిముత్పాదయతి కఫప్రసేకం జనయతి మార్దవం చాపాదయతి స లవణః; యో జిహ్వాగ్రం బాధతే ఉద్వేగం జనయతి శిరో గృహ్ణీతే నాసికాం స్రావయతి స కటుకః; యో గలే చోషముత్పాదయతి ముఖవైశద్యం జనయతి భక్తరుచిం చాపాదయతి హర్షం చ స తిక్తః; యో వక్త్రం పరిశోషయతి జిహ్వాం స్తంభయతి కంఠం బధ్నాతి హృదయం కర్షతి పీడయతి చ స కషాయ ఇతి ||9||
View original
रसलक्षणमत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र, यः परितोषमुत्पादयति प्रह्लादयति तर्पयति जीवयति मुखोपलेपं जनयति श्लेष्माणं चाभिवर्धयति स मधुरः; यो दन्तहर्षमुत्पादयति मुखास्रावं जनयति श्रद्धां चोत्पादयति सोऽम्लः; यो भक्तरुचिमुत्पादयति कफप्रसेकं जनयति मार्दवं चापादयति स लवणः; यो जिह्वाग्रं बाधते उद्वेगं जनयति शिरो गृह्णीते नासिकां स्रावयति स कटुकः; यो गले चोषमुत्पादयति मुखवैशद्यं जनयति भक्तरुचिं चापादयति हर्षं च स तिक्तः; यो वक्त्रं परिशोषयति जिह्वां स्तम्भयति कण्ठं बध्नाति हृदयं कर्षति पीडयति च स कषाय इति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (10(1)) · Śloka 10
రసగుణానత ఊర్ధ్వం వక్ష్యామః- తత్ర, మధురో రసో రసరక్తమాంసమేదోఽస్థిమజ్జౌజఃశుక్రస్తన్యవర్ధనశ్చక్షుష్యః కేశ్యో వర్ణ్యో బలకృత్సంధానః శోణితరసప్రసాదనో బాలవృద్ధక్షతక్షీణహితః షట్పదపిపీలికానామిష్టతమస్తృష్ణామూర్చ్ఛాదాహప్రశమనః షడింద్రియప్రసాదనః కృమికఫకరశ్చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థమాసేవ్యమానః కాసశ్వాసాలసకవమథువదనమాధుర్యస్వరోపఘాతకృమిగలగండానాపాదయతి తథాఽర్బుదశ్లీపదబస్తిగుదోపలేపాభిష్యందప్రభృతీంజనయతి(1) |10|
View original
रसगुणानत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र, मधुरो रसो रसरक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जौजःशुक्रस्तन्यवर्धनश्चक्षुष्यः केश्यो वर्ण्यो बलकृत्सन्धानः शोणितरसप्रसादनो बालवृद्धक्षतक्षीणहितः षट्पदपिपीलिकानामिष्टतमस्तृष्णामूर्च्छादाहप्रशमनः षडिन्द्रियप्रसादनः कृमिकफकरश्चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमासेव्यमानः कासश्वासालसकवमथुवदनमाधुर्यस्वरोपघातकृमिगलगण्डानापादयति तथाऽर्बुदश्लीपदबस्तिगुदोपलेपाभिष्यन्दप्रभृतीञ्जनयति(१) |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (10(2)) · Śloka 10
అమ్లో జరణః పాచనో దీపనః పవననిగ్రహణోఽనులోమనః కోష్ఠవిదాహీ బహిఃశీతః క్లేదనః ప్రాయశో హ్యద్యశ్చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థముపసేవ్యమానో దంతహర్షనయనసమ్మీలనరోమసంవేజనకఫవిలయనశరీరశైథిల్యాన్యాపాదయతి, తథా క్షతాభిహతదగ్ధదష్టభగ్నరుగ్ణశూనప్రచ్యుతావమూత్రితవిసర్పితచ్ఛిన్నభిన్నవిద్ధోత్పిష్టాదీని పాచయత్యాగ్నేయస్వభావాత్ పరిదహతి కంఠమురో హృదయం చేతి(2) |10|
View original
अम्लो जरणः पाचनो दीपनः पवननिग्रहणोऽनुलोमनः कोष्ठविदाही बहिःशीतः क्लेदनः प्रायशो ह्यद्यश्चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपसेव्यमानो दन्तहर्षनयनसम्मीलनरोमसंवेजनकफविलयनशरीरशैथिल्यान्यापादयति, तथा क्षताभिहतदग्धदष्टभग्नरुग्णशूनप्रच्युतावमूत्रितविसर्पितच्छिन्नभिन्नविद्धोत्पिष्टादीनि पाचयत्याग्नेयस्वभावात् परिदहति कण्ठमुरो हृदयं चेति(२) |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (10(3)) · Śloka 10
లవణః సంశోధనః పాచనో విశ్లేషణః క్లేదనః శైథిల్యకృదుష్ణః సర్వరసప్రత్యనీకో మార్గవిశోధనః సర్వశరీరావయవమార్దవకరశ్చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థమాసేవ్యమానో గాత్రకండూకోఠశోఫవైవర్ణ్యపుంస్త్వోపఘాతేంద్రియోపతాపముఖాక్షిపాకరక్తపిత్తవాతశోణితామ్లీకాప్రభృతీనాపాదయతి(3) |10|
View original
लवणः संशोधनः पाचनो विश्लेषणः क्लेदनः शैथिल्यकृदुष्णः सर्वरसप्रत्यनीको मार्गविशोधनः सर्वशरीरावयवमार्दवकरश्चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमासेव्यमानो गात्रकण्डूकोठशोफवैवर्ण्यपुंस्त्वोपघातेन्द्रियोपतापमुखाक्षिपाकरक्तपित्तवातशोणिताम्लीकाप्रभृतीनापादयति(३) |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (10(4)) · Śloka 10
కటుకో దీపనః పాచనో రోచనః శోధనః స్థౌల్యాలస్యకఫకృమివిషకుష్ఠకండూప్రశమనః సంధిబంధవిచ్ఛేదనోఽవసాదనః స్తన్యశుక్రమేదసాముపహంతా చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థముపసేవ్యమానో భ్రమమదగలతాల్వోష్ఠశోషదాహసంతాపబలవిఘాతకంపతోదభేదకృత్ కరచరణపార్శ్వపృష్ఠప్రభృతిషు చ వాతశూలానాపాదయతి(4) |10|
View original
कटुको दीपनः पाचनो रोचनः शोधनः स्थौल्यालस्यकफकृमिविषकुष्ठकण्डूप्रशमनः सन्धिबन्धविच्छेदनोऽवसादनः स्तन्यशुक्रमेदसामुपहन्ता चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपसेव्यमानो भ्रममदगलताल्वोष्ठशोषदाहसन्तापबलविघातकम्पतोदभेदकृत् करचरणपार्श्वपृष्ठप्रभृतिषु च वातशूलानापादयति(४) |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (10(5)) · Śloka 10
తిక్తశ్ఛేదనో రోచనో దీపనః శోధనః కండూకోఠతృష్ణామూర్చ్ఛాజ్వరప్రశమనః స్తన్యశోధనో విణ్మూత్రక్లేదమేదోవసాపూయోపశోషణశ్చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థముపసేవ్యమానో గాత్రమన్యాస్తంభాక్షేపకార్దితశిరఃశూలభ్రమతోదభేదచ్ఛేదాస్యవైరస్యాన్యాపాదయతి(5) |10|
View original
तिक्तश्छेदनो रोचनो दीपनः शोधनः कण्डूकोठतृष्णामूर्च्छाज्वरप्रशमनः स्तन्यशोधनो विण्मूत्रक्लेदमेदोवसापूयोपशोषणश्चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपसेव्यमानो गात्रमन्यास्तम्भाक्षेपकार्दितशिरःशूलभ्रमतोदभेदच्छेदास्यवैरस्यान्यापादयति(५) |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (10) · Śloka 10
కషాయః సంగ్రాహకో రోపణః స్తంభనః శోధనో లేఖనః శోషణః పీడనః క్లేదోపశోషణశ్చేతి; స ఏవంగుణోఽప్యేక ఏవాత్యర్థముపసేవ్యమానో హృత్పీడాస్యశోషోదరాధ్మానవాక్యగ్రహమన్యాస్తంభ- గాత్రస్ఫురణచుముచుమాయనాకుంచనాక్షేపణప్రభృతీంజనయతి ||10||
View original
कषायः सङ्ग्राहको रोपणः स्तम्भनः शोधनो लेखनः शोषणः पीडनः क्लेदोपशोषणश्चेति; स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपसेव्यमानो हृत्पीडास्यशोषोदराध्मानवाक्यग्रहमन्यास्तम्भ- गात्रस्फुरणचुमुचुमायनाकुञ्चनाक्षेपणप्रभृतीञ्जनयति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (11) · Śloka 11
అతః సర్వేషామేవ ద్రవ్యాణ్యుపదేక్ష్యామః | తద్యథా- కాకోల్యాదిః క్షీరఘృతవసామజ్జశాలిషష్టికయవగోధూమమాషశృంగాటకకసేరుకత్రపుసైర్వారుకర్కారుకాలాబూకాలిందకతక- గిలోడ్యప్రియాలపుష్కరబీజకాశ్మర్యమధూకద్రాక్షాఖర్జూరరాజాదనతాలనాలికేరేక్షువికారబలాతిబలాత్మగుప్తా- విదారీపయస్యాగోక్షురకక్షీరమోరటమధూలికాకూష్మాండప్రభృతీని సమాసేన మధురో వర్గః; దాడిమామలకమాతులుంగామ్రాతకకపిత్థకరమర్దబదరకోలప్రాచీనామలకతింతిడీకకోశామ్రకభవ్యపారావత- వేత్రఫలలకుచామ్లవేతసదంతశఠదధితక్రసురాశుక్తసౌవీరకతుషోదకధాన్యామ్లప్రభృతీని సమాసేనామ్లో వర్గః; సైంధవసౌవర్చలవిడపాక్యరోమకసాముద్రకపక్త్రిమయవక్షారోషరప్రసూతసువర్చికాప్రభృతీని సమాసేన లవణో వర్గః; పిప్పల్యాదిః సురసాదిః శిగ్రుమధుశిగ్రుమూలకలశునసుముఖశీతశివకుష్ఠదేవదారుహరేణుకావాల్గుజఫల- చండాగుగ్గులుముస్తలాంగలకీశుకనాసాపీలుప్రభృతీని సాలసారాదిశ్చ ప్రాయశః కటుకో వర్గః; ఆరగ్వధాదిర్గుడూచ్యాదిర్మండూకపర్ణీవేత్రకరీరహరిద్రాద్వయేంద్రయవవరుణస్వాదుకంటకసప్తపర్ణబృహతీద్వయశంఖినీద్రవంతీ- త్రివృత్కృతవేధనకర్కోటకకారవేల్లవార్తాకకరీరకరవీరసుమనఃశంఖపుష్ప్యపామార్గత్రాయమాణాశోకరోహిణీవైజయంతీ- సువర్చలాపునర్నవావృశ్చికాలీజ్యోతిష్మతీప్రభృతీని సమాసేన తిక్తో వర్గః; న్యగ్రోధాదిరంబష్ఠాదిః ప్రియంగ్వాదీ రోధ్రాదిస్త్రిఫలాశల్లకీజంబ్వామ్రబకులతిందుకఫలాని కతకశాకఫలపాషాణభేదకవనస్పతిఫలాని సాలసారాదిశ్చ ప్రాయశః కురువకకోవిదారకజీవంతీచిల్లీపాలంక్యాసునిషణ్ణకప్రభృతీని వరకాదయో ముద్గాదయశ్చ సమాసేన కషాయో వర్గః ||11||
View original
अतः सर्वेषामेव द्रव्याण्युपदेक्ष्यामः | तद्यथा- काकोल्यादिः क्षीरघृतवसामज्जशालिषष्टिकयवगोधूममाषशृङ्गाटककसेरुकत्रपुसैर्वारुकर्कारुकालाबूकालिन्दकतक- गिलोड्यप्रियालपुष्करबीजकाश्मर्यमधूकद्राक्षाखर्जूरराजादनतालनालिकेरेक्षुविकारबलातिबलात्मगुप्ता- विदारीपयस्यागोक्षुरकक्षीरमोरटमधूलिकाकूष्माण्डप्रभृतीनि समासेन मधुरो वर्गः; दाडिमामलकमातुलुङ्गाम्रातककपित्थकरमर्दबदरकोलप्राचीनामलकतिन्तिडीककोशाम्रकभव्यपारावत- वेत्रफललकुचाम्लवेतसदन्तशठदधितक्रसुराशुक्तसौवीरकतुषोदकधान्याम्लप्रभृतीनि समासेनाम्लो वर्गः; सैन्धवसौवर्चलविडपाक्यरोमकसामुद्रकपक्त्रिमयवक्षारोषरप्रसूतसुवर्चिकाप्रभृतीनि समासेन लवणो वर्गः; पिप्पल्यादिः सुरसादिः शिग्रुमधुशिग्रुमूलकलशुनसुमुखशीतशिवकुष्ठदेवदारुहरेणुकावाल्गुजफल- चण्डागुग्गुलुमुस्तलाङ्गलकीशुकनासापीलुप्रभृतीनि सालसारादिश्च प्रायशः कटुको वर्गः; आरग्वधादिर्गुडूच्यादिर्मण्डूकपर्णीवेत्रकरीरहरिद्राद्वयेन्द्रयववरुणस्वादुकण्टकसप्तपर्णबृहतीद्वयशङ्खिनीद्रवन्ती- त्रिवृत्कृतवेधनकर्कोटककारवेल्लवार्ताककरीरकरवीरसुमनःशङ्खपुष्प्यपामार्गत्रायमाणाशोकरोहिणीवैजयन्ती- सुवर्चलापुनर्नवावृश्चिकालीज्योतिष्मतीप्रभृतीनि समासेन तिक्तो वर्गः; न्यग्रोधादिरम्बष्ठादिः प्रियङ्ग्वादी रोध्रादिस्त्रिफलाशल्लकीजम्ब्वाम्रबकुलतिन्दुकफलानि कतकशाकफलपाषाणभेदकवनस्पतिफलानि सालसारादिश्च प्रायशः कुरुवककोविदारकजीवन्तीचिल्लीपालङ्क्यासुनिषण्णकप्रभृतीनि वरकादयो मुद्गादयश्च समासेन कषायो वर्गः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (12) · Śloka 12
తత్రైతేషాం రసానాం సంయోగాస్త్రిషష్టిర్భవంతి | తద్యథా- పంచదశ ద్వికాః, వింశతిస్త్రికాః, పంచదశ చతుష్కాః, షట్ పంచకాః, ఏకశః షడ్రసాః, ఏకః షట్క ఇతి | తేషామన్యత్ర ప్రయోజనాని వక్ష్యామః ||12||
View original
तत्रैतेषां रसानां संयोगास्त्रिषष्टिर्भवन्ति | तद्यथा- पञ्चदश द्विकाः, विंशतिस्त्रिकाः, पञ्चदश चतुष्काः, षट् पञ्चकाः, एकशः षड्रसाः, एकः षट्क इति | तेषामन्यत्र प्रयोजनानि वक्ष्यामः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (13) · Śloka 13
భవతి చాత్ర- జగ్ధాః షడధిగచ్ఛంతి బలినో వశ్యతాం రసాః | యథా ప్రకుపితా దోషా వశం యాంతి బలీయసః ||13||
View original
भवति चात्र- जग्धाः षडधिगच्छन्ति बलिनो वश्यतां रसाः | यथा प्रकुपिता दोषा वशं यान्ति बलीयसः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 42
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే రసవిశేషవిజ్ఞానీయో నామ ద్విచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||42||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने रसविशेषविज्ञानीयो नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४२||
🔊 Audio coming soon