Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಸಂಶೋಧನಂ ಸಂಶಮನಂ ಚಾಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯಃ, ತಸ್ಯಾರಮ್ಭಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಮದನಕುಟಜಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಧಾಮಾರ್ಗವಕೃತವೇಧನಸರ್ಷಪವಿಡಙ್ಗಪಿಪ್ಪಲೀಕರಞ್ಜಪ್ರಪುನ್ನಾಡ ಕೋವಿದಾರಕರ್ಬುದಾರಾರಿಷ್ಟಾಶ್ವಗನ್ಧಾವಿದುಲಬನ್ಧುಜೀವಕಶ್ವೇತಾಶಣಪುಷ್ಪೀಬಿಮ್ಬೀವಚಾಮೃಗೇರ್ವಾರವಶ್ಚಿತ್ರಾ ಚೇತ್ಯೂರ್ಧ್ವಭಾಗಹರಾಣಿ | ತತ್ರ, ಕೋವಿದಾರಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ, ಕೋವಿದಾರಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ ||೩||
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಗ್ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕಾ ದ್ರವ್ಯಗಣಾ ಉಕ್ತಾಃ, ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೇ ತು ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಪ್ರಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೋಪಯೋಗಿನಃ ಶೋಧನದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಗಣಾ ವಾತಾದಿಶಮನದ್ರವ್ಯಗಣಾಶ್ಚ ಕಥಯಿತವ್ಯಾ ಇತಿ; ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸಂಶೋಧನಂ- ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ; ತತ್ರ ವಮನಪೂರ್ವಕತ್ವಾದ್ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಗಣಮಭಿಧಾತುಮಾಹ- ಮದನೇತ್ಯಾದಿ| ಜೀಮೂತಕೋ ದೇವದಾಲೀ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಃ ಕಟುಕಾಲಾಬೂಃ, ಧಾಮಾರ್ಗವಃ ಪೀತಪುಷ್ಪಾ ಕೋಷಾತಕೀ, ಕೃತವೇಧನಃ ಕೋಷಾತಕೀಭೇದಃ, ಸರ್ಷಪಾಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಾ ವಿಶೇಷೇಣ ವಮನಾರ್ಹಾಃ, ಕೋವಿದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಾರಃ, ಕರ್ಬುದಾರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತಕಃ ‘ಬವಹಾರ’ ಇತಿ ‘ಲಿಹೂಸಾಡಕ’ ಇತಿ ಚ ದೇಶಭಾಷಯಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ, ವಿದುಲೋ ವೇತಸಃ, ಬನ್ಧುಜೀವೋ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಪುಷ್ಪಕಃ ‘ಮರುನೀಯಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತವಚಾ, ಶಣಪುಷ್ಪೀ ಶಣಸದೃಶವಿಟಪಃ ‘ಸಣಹುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಬಿಮ್ಬೀ ಕಿನ್ದುರಿಕಾ, ವಚಾ ದ್ವಿತೀಯಾಽರುಣಾ, ಮೃಗೇರ್ವಾರುರಿನ್ದ್ರವಾರುಣೀ, ಚಿತ್ರಾ ಚಿತ್ರಾಣ್ಡಿಕಾ ಪಟೋಲಫಲಾಕಾರಫಲಾ ಆರಣ್ಯಕಚಣ್ಡಕೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ದ್ರವನ್ತೀಮಾಹುಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಊರ್ಧ್ವಭಾಗಹರಾಣಿ ವಮನಕರಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಾನಿಚಿದ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಾಮಯನ್ತಿ ಕಾನಿಚಿದ್ವಮನದ್ರವ್ಯಮಿಲಿತಾನಿ| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ‘ದ್ವಾವಿಂಶತಿದ್ರವ್ಯಾಣಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಗಣೇ ನಿಯಮಮಾಹುಃ| ಏಷಾಭವಯವವಿಭಾಗಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಿವೃತಾಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀವಿಷಾಣಿಕಾಗವಾಕ್ಷೀಚ್ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀಸ್ನುಕ್ಸು ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಚಿತ್ರಕಕಿಣಿಹೀಕುಶಕಾಶತಿಲ್ವಕಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕರಮ್ಯಕಪಾಟಲಾಪೂಗಹರೀತಕ್ಯಾ ಮಲಕಬಿಭೀತಕನೀಲಿನೀಚತುರಙ್ಗುಲೈರಣ್ಡಪೂತೀಕಮಹಾವೃಕ್ಷಸಪ್ತಚ್ಛದಾರ್ಕಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಚೇತ್ಯಧೋಭಾಗಹರಾಣಿ | ತತ್ರ ತಿಲ್ವಕಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಮೂಲಾನಿ , ತಿಲ್ವಕಾದೀನಾಂ ಪಾಟಲಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ವಚಃ, ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಫಲರಜಃ, ಪೂಗಾದೀನಾಮೇರಣ್ಡಾನ್ತಾನಾಂ ಫಲಾನಿ, ಪೂತೀಕಾರಗ್ವಧಯೋಃ ಪತ್ರಾಣಿ, ಶೇಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರಾಣೀತಿ ||೪||
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿವೃತ್ ರಕ್ತಮೂಲಾ ‘ನಿಸೋತೃ’ ಇತಿ ಲೋಕೇಃ; ಶ್ಯಾಮಾ ಕೃಷ್ಣಮೂಲಾ ತ್ರಿವೃತ್; ದನ್ತೀ ದನ್ತಿನೀ; ದ್ರವನ್ತೀ ದನ್ತೀಭೇದಃ ‘ಸಂವರೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಸಪ್ತಲಾ ಸಾತಲಾ ಸೇಹುಣ್ಡಭೇದಃ, ಅಪರೇ ಬುಧ್ನಾಮಾಹುಃ; ಶಙ್ಖಿನೀ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ, ಶ್ವೇತಬುಧ್ನೇತ್ಯಪರೇ; ವಿಷಾಣಿಕಾ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ; ಗವಾಕ್ಷೀ ಶ್ವೇತಪುಷ್ಪೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ; ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀ ವೃದ್ಧದಾರ(ರು)ಕಃ; ಸ್ನುಕ್ ಸೇಹುಣ್ಡಃ; ಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರ್ಯನನ್ತಾಸದೃಶಪತ್ರಾ ‘ಹಿಯಾವಲಿ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ‘ಕಙ್ಗುಷ್ಠ’ ಇತ್ಯಪರೇ; ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ; ತಿಲ್ವಕಃ ಸ್ವಲ್ಪರೋಧ್ರಃ; ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ರೋಚನಿಕಃ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಃ; ರಮ್ಯಕೋ ದ್ರೇಕ್ಕಾ ‘ಬಕಾಇಣಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಪಟೋಲಮೂಲಮಿತ್ಯಪರೇ; ನೀಲಿನೀ ನೀಲಬುಧ್ನಾ(ಹ್ನಾ), ‘ಶ್ರೀಫಲಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಚತುರಙ್ಗುಲಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ, ಅತ್ರೈಕೇ ಚತುರಙ್ಗುಲಸ್ಥಾನೇ ‘ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ ಏರಣ್ಡಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಶಬ್ದೇನ ಪಟೋಲಫಲಸದೃಶಫಲಾಂ ಲತಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಪತ್ರಾಂ ಶಾರದಫಲಾಮಾಹುಃ; ಪೂತೀಕಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಃ; ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಸೇಹುಣ್ಡಭೇದಃ, ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಮ್, ಏತೇನ ನ ಪುನರುಕ್ತದೋಷಃ; ಸಪ್ತಚ್ಛದಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಃ; ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಕಾಕಮರ್ದನಿಕಾ| ಅಧೋಭಾಗಹರಾಣೀತಿ ವಿರೇಚನಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್| ಏಷಾಮವಯವವಿಭಾಗಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಕೋಶಾತಕೀ ಸಪ್ತಲಾ ಶಙ್ಖಿನೀ ದೇವದಾಲೀ ಕಾರವೇಲ್ಲಿಕಾ ಚೇತ್ಯುಭಯತೋಭಾಗಹರಾಣಿ | ಏಷಾಂ ಸ್ವರಸಾ ಇತಿ ||೫||
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಉಭಯಭಾಗಹರಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕೋಶಾತಕೀತ್ಯಾದಿ| ಕೋಶಾತಕೀ ಘೋಷಕಃ; ಸಪ್ತಲಾ ಸ್ನುಹೀಭೇದಃ, ಅಪರೇ ಶ್ರೀಫಲಿಕಾಮಾಹುಃ; ದೇವದಾಲೀ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಾ, ‘ದೇವಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಉಭಯತೋಭಾಗಹರಾಣೀತಿ ವಮನಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತಾನಿ ಕೋಶಾತಕೀಪ್ರಭೃತೀನಿ ನಿಯಮೇನೋಭಯತೋಭಾಗಹರಾಣಿ, ಗವಾಕ್ಷೀಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ತು ಪತ್ರಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಕದಾಚಿದ್ವಾಮಕತ್ವಂ ಕದಾಚಿದ್ವಿರೇಚಕತ್ವಮಿತಿ ನ ತೇಷಾಮುಭಯತೋಭಾಗಹರತ್ವಮ್| ಏಷಾಂ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಿಂ ಗೃಹ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಏಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಸ್ವರಸಗ್ರಹಣಂ ಕಷಾಯಾದಿನಿವಾರಣಾರ್ಥಮ್||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಾಪಾಮಾರ್ಗಶಿಗ್ರುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಶಿರೀಷಮರಿಚಕರವೀರಬಿಮ್ಬೀಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಕಿಣಿಹೀವಚಾಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ- ಕರಞ್ಜಾರ್ಕಾಲರ್ಕಲಶುನಾತಿವಿಷಾಶೃಙ್ಗವೇರತಾಲೀಶತಮಾಲಸುರಸಾರ್ಜಕೇಙ್ಗುದೀಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಮಾತುಲುಙ್ಗೀಮುರಙ್ಗೀಪೀಲು- ಜಾತೀಶಾಲತಾಲಮಧೂಕಲಾಕ್ಷಾಹಿಙ್ಗುಲವಣಮದ್ಯಗೋಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರಾಣೀತಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಿ | ತತ್ರ ಕರವೀರಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ, ಕರವೀರಾದೀನಾಮರ್ಕಾನ್ತಾನಾಂ ಮೂಲಾನಿ, ತಾಲೀಶಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಕನ್ದಾಃ, ತಾಲೀಶಾದೀನಾಮರ್ಜಕಾನ್ತಾನಾಂ ಪತ್ರಾಣಿ, ಇಙ್ಗುದೀಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯೋಸ್ತ್ವಚಃ, ಮಾತುಲುಙ್ಗೀಮುರಙ್ಗೀಪೀಲುಜಾತೀನಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ, ಶಾಲತಾಲಮಧೂಕಾನಾಂ ಸಾರಾಃ, ಹಿಙ್ಗುಲಾಕ್ಷೇ ನಿರ್ಯಾಸೌ, ಲವಣಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವವಿಶೇಷಾಃ; ಮದ್ಯಾನ್ಯಾಸುತಸಂಯೋಗಾಃ, ಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರೇ ಮಲಾವಿತಿ ||೬||
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ ಶಿಖರೀ ‘ಅನ್ಧಡಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ; ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸರ್ಷಪಃ; ಶಿರೀಷೋ ವಿಷಘಾತೀ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಃ;ಕರವೀರಃ ‘ಕಣವೀರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಬಿಮ್ಬೀ ಕುನ್ದುರುಕಾ; ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಸೇಫನ್ದಃ; ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ; ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಕಕುನ್ದನೀ; ಅರ್ಕಾಲಕೌ ಅರ್ಕದ್ವಯಂ; ಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಶುಣ್ಠೀ; ತಾಲೀಶಂ ತಾಲೀಶಪತ್ರಂ; ತಮಾಲಂ ತಮಾಲಪತ್ರಂ, ಪತ್ರಕಮಿತಿ ಲೋಕೇ; ಸುರಸಾ ‘ತುಲಸೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಅರ್ಜಕಃ ಕುಠೇರಕಃ; ಇಙ್ಗುದೀ ಇಙ್ಗುಕಃ; ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ ಮೇಢಶೃಙ್ಗಃ ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕಸದೃಶಪತ್ರೋ ವೃಕ್ಷಃ, ಅನ್ಯೇ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗಮಾಹುಃ; ಮಾತುಲುಙ್ಗೀ ಸುರಭಿಫಲಾ ವನಜಾಽರಣ್ಯಬೀಜಪೂರಕಃ; ಮುರಙ್ಗೀ ರಕ್ತಕುಸುಮಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ಪೀಲುರ್ಮಧುರಫಲಃ ‘ಪೀಲು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಜಾತೀ ಮಾಲತೀ; ಶಕೃದ್ರಸೋ ಗೋಮಯರಸಃ; ಮೂತ್ರಂ ಗೋಮೂತ್ರಮ್| ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನೀತಿ ನಸ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಣ ಶಿರಸ್ಥಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ವಿರೇಚಯನ್ತಿ ಸ್ರಾವಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಏಷಾಮವಯವವಿಭಾಗಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಯಾಸೌ ಸ್ವರಸಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಲವಣಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವವಿಶೇಷಾ ಇತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅವಯವವಿಶೇಷಾಃ, ಏತೇನ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ಲವಣಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಮದ್ಯಾನ್ಯಾಸುತಸಂಯೋಗಾ ಇತಿ ಸನ್ಧಾನಕಸಂಯೋಗೋ ಮದ್ಯಮ್, ಅತ ಏವ ತದಪಿ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರೇ ಮಲಾವಿತಿ ಏತೇ ಮಲೌ, ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅಪಿ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಗ್ರಾಹ್ಯೇ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಸಂಶಮನಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಭದ್ರದಾರುಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾವರುಣಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಬಲಾತಿಬಲಾರ್ತಗಲಕಚ್ಛುರಾಶಲ್ಲಕೀಕುಬೇರಾಕ್ಷೀವೀರತರುಸಹಚರಾಗ್ನಿಮನ್ಥ- ವತ್ಸಾದನ್ಯೇರಣ್ಡಾಶ್ಮಭೇದಕಾಲರ್ಕಾರ್ಕಶತಾವರೀಪುನರ್ನವಾವಸುಕವಶಿರಕಾಞ್ಚನಕಭಾರ್ಗೀಕಾರ್ಪಾಸೀವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀಪತ್ತೂರಬದರಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಶ್ಚ ದ್ವೇ ಚಾದ್ಯೇ ಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ ಸಮಾಸೇನ ವಾತಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೭||
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಸಂಶೋಧನಮಭಿಧಾಯ ಸಂಶಮನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭದ್ರದಾರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಶಮನಾನೀತಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಮಯತೀತಿ ಸಂಶಮನಂ, ಸಮ್ಯಕ್ತ್ವಂ ಚ ದುಷ್ಟದೋಷಸ್ಯಾನಿರ್ಹರಣಪೂರ್ವಕಂ ಶಮನಮ್, ಅದುಷ್ಟಸ್ಯಾನುದೀರಣಂ ಚ; ವ್ಯಾಧಿಸಂಶಮನಂ ತು ಪ್ರಸ್ತುತವ್ಯಾಧೇಃ ಸಂಶಮನಮಪ್ರಸ್ತುತವ್ಯಾಧೇರನುದೀರಣಮ್| ತದುಕ್ತಂ- “ನ ಶೋಧಯತಿ ಯದ್ದೋಷಾನ್ ಸಮಾನ್ನೋದೀರಯತ್ಯಪಿ| ಸಮೀಕರೋತಿ ಚ ಕ್ರುದ್ಧಾನ್ ತತ್ ಸಂಶಮನಮುಚ್ಯತೇ” ಇತಿ| ದೋಷಶಬ್ದೋಽತ್ರ ದೋಷೇಷು ದೋಷಕಾರ್ಯೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷ್ವಪಿ ಚ ವರ್ತತೇ, ಕಾರ್ಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾತ್| ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ ಮೇಢಶೃಙ್ಗಃ, ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕತರುಸದೃಶಪತ್ರೋ ವೃಕ್ಷಃ, ಅನ್ಯೇ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗಮಾಹುಃ; ಬಲಾತಿಬಲೇ ಶುಕ್ಲಪೀತಪುಷ್ಪಂ ಬಲಾದ್ವಯಂ; ಆರ್ತಗಲಃ ಕಕುಭಃ, ಕೇಚಿದಾರ್ತಗಲಂ ಕಣ್ಟಕೀವೃಕ್ಷಮಾಚಕ್ಷತೇ; ಕಚ್ಛುರಾ ಕುಙ್ಕುಮರ್ದನಿಕಾ, ‘ಕಚ್ಛುರಾ ಶೂಕಶಿಮ್ಬಿಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಕುಬೇರಾಕ್ಷೀ ಕಾಷ್ಠಪಾಟಲಾ, ಪೋ(ಪೇ)ಟಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ; ವೀರತರುರ್ಬಿಲ್ವನಾಸಿಕಾ, ಶರ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಸಹಚರಃ ಕಣ್ಟಶೇಲಿಯಾಕಃ; ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ ‘ಅಗ್ನಿವಧೂಃ’ ಇತಿ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ವತ್ಸಾದನೀ ಗುಡೂಚೀ, ವೀರ್ಯೇಣ ಗುಡೂಚೀ ವಾತಂ ಹನ್ತಿ, ರಸೇನ ಕಫಪಿತ್ತೇ; ಅಶ್ಮಭೇದಕಃ ಪಾಷಾಣಭೇದಕಃ, ವಸುಕಃ ಶಿವಮಲ್ಲಿಕಾ, ಬಕಪುಷ್ಪಮಿತಿ ಲೋಕೇ; ವಶಿರಃ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯಪರೇ; ಕಾಞ್ಚನಕೋ ಧತ್ತೂರಕಃ, ‘ಕರ್ಚೂರ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ಕರ್ಚೂರಃ ಶಟೀ; ಕಾರ್ಪಾಸೀ ವನಕಾರ್ಪಾಸಿಕಾ, ಕಾರ್ಪಾಸವಿಟಪಸದೃಶೀ; ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ವೃಶ್ಚಿಯಾಕಃ; ಪತ್ತೂರಃ ಕುಚನ್ದನಮ್| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ, ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಚ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾನ್ಮಾಷತಿಲಾತಸೀಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ, ವಿಸ್ತರೇಣ ತ್ವನ್ನಪಾನಾದ್ಯನಿಲಹರಗ್ರಹಣಶ್ರುತಿಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ ಯಾವದ್ಭೂಜಲಾನಲಗುಣಬಹುಲಂ ದ್ರವ್ಯಂ ವಾತಸಂಶಮನಮಿತಿ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಚನ್ದನಕುಚನ್ದನಹ್ರೀಬೇರೋಶೀರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪಯಸ್ಯಾವಿದಾರೀಶತಾವರೀಗುನ್ದ್ರಾಶೈವಲಕಹ್ಲಾರಕುಮುದೋತ್ಪಲಕನ್ದ(ದ)ಲೀದೂರ್ವಾಮೂರ್ವಾಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸಾರಿವಾದಿರಞ್ಜನಾದಿರುತ್ಪಲಾದಿರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಮಿತಿ ಸಮಾಸೇನ ಪಿತ್ತಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೮||
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಸಂಶಮನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಚನ್ದನೇತ್ಯಾದಿ| ಚನ್ದನಂ ಶ್ರೀಖಣ್ಡಂ; ಕುಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಂ; ಹ್ರೀಬೇರಂ ಬಾಲಕಂ; ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ; ವಿದಾರೀ ವಿದಾರೀಕನ್ದಃ; ಶೈವಲಂ ಶೈವಾಲಂ; ಕಹ್ಲಾರಂ ರಕ್ತೋತ್ಪಲಂ ‘ಬೃಹತ್ಪತ್ರಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅನ್ಯೇ ಸೌಗನ್ಧಿಕೋತ್ಪಲಂ; ಕುಮುದೋತ್ಪಲಂ ಶ್ವೇತೋತ್ಪಲಂ, ಕನ್ದಲೀ ಶ್ವೇತಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಬಹುಪುಟಕನ್ದವಿಶೇಷಃ ‘ಸರ್ಪಚ್ಛತ್ರಕಮ್’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮೂರ್ವಾ ಕನ್ದಲೀಸದೃಶಸ್ವಲ್ಪವಿಟಪಃ ‘ಹಧೋಡ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನುಕ್ತಮಪಿ ಮಧುರತಿಕ್ತಕಷಾಯಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಸಮಾಸಗ್ರಹಣೇನ ತ್ವನ್ನಪಾನಾದೌ ಪಿತ್ತಹರತ್ವೇನ ಯದನ್ಯದಪ್ಯುದಿತಂ ಖಭೂಮಿಜಲಾನಿಲಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತದಪಿ ಪಿತ್ತಶಮನಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ನನು, ಚನ್ದನಕುಚನ್ದನೇ ಸಾರಿವಾದೌ, ಪಯಸ್ಯಾ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೌ, ಉತ್ಪಲಾದೀನ್ಯುತ್ಪಲಾದಿಗಣೇ ಪಠಿತಾನ್ಯೇವ, ತತ್ಕಥಂ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದೇಶ ಇತಿ? ಬ್ರೂಮಃ, ಸಮಸ್ತವ್ಯಸ್ತಾನಾಂ ತ್ರಿಚತುರಾಣಾಂ ಗುಣವಿಶೇಷಜ್ಞಾಪನಾಯ ಪೃಥಕ್ ಪಾಠಃ| ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಂ ತು ಶೀತಕಷಾಯಾದಿಕಲ್ಪನಯಾ ಪಿತ್ತಂ ಶಮಯತಿ ವಾಮನೀಯದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಂ ತು ವಾಮನೀಯಮಿತಿ ನ ದೋಷಃ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಕಾಲೇಯಕಾಗುರುತಿಲಪರ್ಣೀಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾಶೀತಶಿವಶತಪುಷ್ಪಾಸರಲಾರಾಸ್ನಾಪ್ರಕೀರ್ಯೋದಕೀರ್ಯೇಙ್ಗುದೀಸುಮನಾ- ಕಾಕಾದನೀಲಾಙ್ಗಲಕೀಹಸ್ತಿಕರ್ಣಮುಞ್ಜಾತಕಲಾಮಜ್ಜಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಲ್ಲೀಕಣ್ಟಕಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿರ್ಬೃಹತ್ಯಾದಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾದಿರ್ವಚಾದಿಃ ಸುರಸಾದಿರಾರಗ್ವಧಾದಿರಿತಿ ಸಮಾಸೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೯||
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಸಂಶಮನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಾಲೇಯಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲೇಯಕಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಚನ್ದನವಿಶೇಷೋ ‘ಮಲಯಾದ್ರಿಚನ್ದನಮ್’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ತಿಲಪರ್ಣೀ ಹುಲಹುಲಃ; ಶೀತಶಿವಂ ಕರ್ಪೂರಂ, ಶತಪುಷ್ಪಾಭೇದಮೇಕೇ, ಗವೇಧುಕೇತ್ಯಪರೇ; ಸರಲಾ ತ್ರಿವೃತ್; ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ ಕಣ್ಟಕೀ ವಿಟಪಕರಞ್ಜಃ; ಉದಕೀರ್ಯಾ ಚಿರಬಿಲ್ವಃ; ಇಙ್ಗುದೀ ಇಙ್ಗುಕಃ, ‘ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಸುಮನಾ ಜಾತೀ; ಕಾಕಾದನೀ ಹಿಂಸ್ರಾ; ಲಾಙ್ಗಲಕೀ ಕಲಿಕಾರಿಕಾ; ಹಸ್ತಿಕರ್ಣೋ ಗಜಕರ್ಣಾಕಾರೈಕಪತ್ರಃ, ‘ಭೂಪಲಾಶ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ರಕ್ತೈರಣ್ಡ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಮುಞ್ಜಾತಕಃ; ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಃ ಸ್ವಲ್ಪಕನ್ದ ಉತ್ತರಾಪಥೇ; ಲಾಮಜ್ಜಕಮುಶೀರಭೇದಃ| ಕೇಷಾಞ್ಚಿದತ್ರ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿವಚಾದಿಪಠಿತಾನಾಂ ಪುನರ್ವಚನಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಫಸಂಶಮನತ್ವದರ್ಶನಾರ್ಥಂ; ಮುಞ್ಜಾತಕಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಹರತ್ವೇಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರತ್ವೇನ ಪ್ರಾಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಹರತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ತಿ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನುಕ್ತಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಮುಪಸಂಹಾರಃ| ಸಮಾಸೇನೇತಿ ವಿಸ್ತರೇಣ ತ್ವನ್ನಪಾನಾದೌ ತಥಾ ತೇಜೋಽನಿಲಾಕಾಶಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಮನುಕ್ತಮಪಿ ದ್ರವ್ಯಂ ಕಫಸಂಶಮನಮಿತಿ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವೌಷಧಾನಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಗ್ನಿಪುರುಷಬಲಾನ್ಯಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ತತ್ರ, ವ್ಯಾಧಿಬಲಾದಧಿಕಮೌಷಧಮುಪಯುಕ್ತಂ ತಮುಪಶಮ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ಯಮಾವಹತಿ; ಅಗ್ನಿಬಲಾದಧಿಕಮಜೀರ್ಣಂ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವಾ ಪಚ್ಯತೇ; ಪುರುಷಬಲಾದಧಿಕಂ ಗ್ಲಾನಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಾನಾವಹತಿ ಸಂಶಮನಮ್; ಏವಂ ಸಂಶೋಧನಮತಿಪಾತಯತಿ | ಹೀನಮೇಭ್ಯೋ ದತ್ತಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ಭವತಿ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಮೇವ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೦||
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃಪರಂ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರಾಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಾಣೀತಿ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಸಂಶಮನಾನಿ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಾಧ್ಯಗ್ನಿಪುರುಷಾಣಾಂ ಚ ಬಲಂ ಶಕ್ತಿಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ನ್ಯೂನಾಧಿಕಭಾವೇನ, ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾಧಿಶಬ್ದೇನ ದೋಷಾ ರೋಗಾಶ್ಚ| ತೇಷಾಂ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದೀನಾಂ ಬಲಾದಿಕಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಭೇಷಜಪ್ರಯೋಗೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಬಲಾಧಿಕೇ ದೋಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವಾ ಪಚ್ಯತ ಇತಿ ಚಿರಕಾಲಂ ಸ್ಥಿರೀಭೂಯ ಶೂಲಾದಿಕಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗ್ಲಾನಿಃ ಶರೀರಶೈಥಿಲ್ಯಂ, ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚೇತನಾಚ್ಯುತಿಃ, ಮದೋ ಮದ್ಯಮತ್ತಸ್ಯೇವ; ಆವಹತಿ ಕರೋತಿ| ಶಮನಮಿತಿ ಸಂಶಮನೌಷಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂಶೋಧನದೋಷಮಾಹು- ಏವಂ ಸಂಶೋಧನಮಿತಿ|-ಏವಮೇತದ್ದೋಷಂ ಸಂಶೋಧನಮಪಿ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತಿಪಾತಯತಿ ಅತಿಪಾತನಮಪ್ಯಧಿಕಂ ಕರೋತ್ಯಾತುರಬಲಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಾಧಿಬಲನ್ಯೂನಾಯಾ ಔಷಧಮಾತ್ರಾಯಾ ದಾನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಹೀನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕರೋತಿ ಅನರ್ಥಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇಽಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮಲ್ಪಾರ್ಥಕರಮಿತ್ಯಾಹುಃ; ನಞ್ ಈಷದರ್ಥೇ| ಸಿದ್ಧಿಹೇತುಮುಪಾಧಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಮೇವ ರೋಗಾದಿಸಮಬಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ರೋಗೇ ಶೋಧನಸಾಧ್ಯೇ ತು ಯೋ ಭವೇದ್ದೋಷದುರ್ಬಲಃ | ತಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದೋಷಪ್ರಚ್ಯಾವಾನಂ ಮೃದು ||೧೧||
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಬಲವಚ್ಛೋಧನಂ ನ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೋ ಭವೇದ್ದೋಷದುರ್ಬಲಃ ಯಃ ಪುರುಷೋ ದೌಷೈರ್ದುರ್ಬಲೋ ನ ತೂಪವಾಸಾದಿಭಿಃ; ಯಸ್ಮಾದ್ದೋಷದುರ್ಬಲೇ ದೋಷಹರಣಾದೇವ ಬಲಂ ಭವತಿ, ಉಪವಾಸಾದಿಕೃಶೇ ತ್ವಪಹೃತೇಽಪಿ ದೋಷೇ ಬಲಂ ನ ಭವತಿ| ದೋಷಪ್ರಚ್ಯಾವನಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಮೃದ್ವಿತಿ ಮೃದುವೀರ್ಯಂ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿರೇಕಾದಿ||೧೧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ಚಲೇ ದೋಷೇ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ನೇಕ್ಷೇತಾತ್ರ ಬಲಂ ನೃಣಾಮ್ | ಅವ್ಯಾಧಿದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಶೋಧನಂ ಹಿ ತದಾ ಭವೇತ್ ||೧೨|| ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಸ್ಯ ಮೃದುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶೋಧನಮ್ | ಭವೇದಲ್ಪಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಧಿನಾಶನಮ್ ||೧೩||
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣಾವ್ಯಾಧಿದುರ್ಬಲೇಽಪಿ ಶೋಧನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಚಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಲೇ ಇತಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರೇತಿ ಚಲೇ ದೋಷೇ| ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವ್ಯಾಧಿದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಉಪವಾಸಾದಿದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ತದಾ ಭವೇತ್ ‘ಹಿತಮ್’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ‘ಅವ್ಯಾಧಿದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪೀ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಅವ್ಯಾಪದ್ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅವ್ಯಾಪಚ್ಛೋಧನಂ ಹಿತಂ ತದಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಅವ್ಯಾಪಚ್ಛೋಧನಂ ತದುಚ್ಯತೇ ಶೂಲಾದೀನಿ ಯನ್ನ ಕರೋತಿ| ಅತ್ರಾನ್ತರೇ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ- ಸ್ವಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಚಾಯಂ ಸರ್ವನಿಬನ್ಧೇಷು ದೃಶ್ಯತ ಇತಿ||೧೨-೧೩||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಷು ತು ಮಧ್ಯೇಷು ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಞ್ಜಲಿರಿಷ್ಯತೇ | ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ದೇಯಃ ಕಲ್ಕೋಽಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಃ ||೧೪||
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಧ್ಯಗ್ನಿಪುರುಷೇಷು ಮಧ್ಯಮಬಲೇಷು ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಮೌಷಧಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯಮಬಲೇಷು| ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಞ್ಜಲಿರಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಕ್ವಾಥಗ್ರಹಣಾಚ್ಛೃತಶೀತಫಾಣ್ಟಾನಾಂ, ನ ತು ಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಯೋಃ, ತೇ ಹಿ ಗುರುತ್ವಾದಲ್ಪಪ್ರಮಾಣೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೇ| ಅಞ್ಜಲಿಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ಕರ್ಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಕ್ಷಸಮ್ಮಿತ ಇತಿ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಕಲ್ಕೋ ದ್ರವಪಿಷ್ಟಃ| ಏತೇನ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಷು ಹೀನಬಲೇಷ್ವಞ್ಜಲ್ಯಾದಯೋಽಪ್ಯಪಕರ್ಷಣೀಯಾಃ, ತೇಷಾಮೇವಾಧಿಕೇ ಬಲೇ ತೂತ್ಕರ್ಷಣೀಯಾ ಇತಿ| ಅನುವಾಸನಾಸ್ಥಾಪನಶಿರೋವಿರೇಚನಾದೀನಾಮನ್ಯತ್ರ ಮಾತ್ರೋದ್ದೇಶಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ||೧೫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೯||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೯||