Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. saṁśōdhanasaṁśamanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಮದನಕುಟಜಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಧಾಮಾರ್ಗವಕೃತವೇಧನಸರ್ಷಪವಿಡಙ್ಗಪಿಪ್ಪಲೀಕರಞ್ಜಪ್ರಪುನ್ನಾಡ ಕೋವಿದಾರಕರ್ಬುದಾರಾರಿಷ್ಟಾಶ್ವಗನ್ಧಾವಿದುಲಬನ್ಧುಜೀವಕಶ್ವೇತಾಶಣಪುಷ್ಪೀಬಿಮ್ಬೀವಚಾಮೃಗೇರ್ವಾರವಶ್ಚಿತ್ರಾ ಚೇತ್ಯೂರ್ಧ್ವಭಾಗಹರಾಣಿ | ತತ್ರ, ಕೋವಿದಾರಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ, ಕೋವಿದಾರಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ ||೩||
View original
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಿವೃತಾಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀವಿಷಾಣಿಕಾಗವಾಕ್ಷೀಚ್ಛಗಲಾನ್ತ್ರೀಸ್ನುಕ್ಸು ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಚಿತ್ರಕಕಿಣಿಹೀಕುಶಕಾಶತಿಲ್ವಕಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕರಮ್ಯಕಪಾಟಲಾಪೂಗಹರೀತಕ್ಯಾ ಮಲಕಬಿಭೀತಕನೀಲಿನೀಚತುರಙ್ಗುಲೈರಣ್ಡಪೂತೀಕಮಹಾವೃಕ್ಷಸಪ್ತಚ್ಛದಾರ್ಕಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಚೇತ್ಯಧೋಭಾಗಹರಾಣಿ | ತತ್ರ ತಿಲ್ವಕಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಮೂಲಾನಿ , ತಿಲ್ವಕಾದೀನಾಂ ಪಾಟಲಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ವಚಃ, ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಫಲರಜಃ, ಪೂಗಾದೀನಾಮೇರಣ್ಡಾನ್ತಾನಾಂ ಫಲಾನಿ, ಪೂತೀಕಾರಗ್ವಧಯೋಃ ಪತ್ರಾಣಿ, ಶೇಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರಾಣೀತಿ ||೪||
View original
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಕೋಶಾತಕೀ ಸಪ್ತಲಾ ಶಙ್ಖಿನೀ ದೇವದಾಲೀ ಕಾರವೇಲ್ಲಿಕಾ ಚೇತ್ಯುಭಯತೋಭಾಗಹರಾಣಿ | ಏಷಾಂ ಸ್ವರಸಾ ಇತಿ ||೫||
View original
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಾಪಾಮಾರ್ಗಶಿಗ್ರುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಶಿರೀಷಮರಿಚಕರವೀರಬಿಮ್ಬೀಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಕಿಣಿಹೀವಚಾಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ- ಕರಞ್ಜಾರ್ಕಾಲರ್ಕಲಶುನಾತಿವಿಷಾಶೃಙ್ಗವೇರತಾಲೀಶತಮಾಲಸುರಸಾರ್ಜಕೇಙ್ಗುದೀಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಮಾತುಲುಙ್ಗೀಮುರಙ್ಗೀಪೀಲು- ಜಾತೀಶಾಲತಾಲಮಧೂಕಲಾಕ್ಷಾಹಿಙ್ಗುಲವಣಮದ್ಯಗೋಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರಾಣೀತಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಿ | ತತ್ರ ಕರವೀರಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ, ಕರವೀರಾದೀನಾಮರ್ಕಾನ್ತಾನಾಂ ಮೂಲಾನಿ, ತಾಲೀಶಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಕನ್ದಾಃ, ತಾಲೀಶಾದೀನಾಮರ್ಜಕಾನ್ತಾನಾಂ ಪತ್ರಾಣಿ, ಇಙ್ಗುದೀಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯೋಸ್ತ್ವಚಃ, ಮಾತುಲುಙ್ಗೀಮುರಙ್ಗೀಪೀಲುಜಾತೀನಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ, ಶಾಲತಾಲಮಧೂಕಾನಾಂ ಸಾರಾಃ, ಹಿಙ್ಗುಲಾಕ್ಷೇ ನಿರ್ಯಾಸೌ, ಲವಣಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವವಿಶೇಷಾಃ; ಮದ್ಯಾನ್ಯಾಸುತಸಂಯೋಗಾಃ, ಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರೇ ಮಲಾವಿತಿ ||೬||
View original
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಸಂಶಮನಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಭದ್ರದಾರುಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾವರುಣಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಬಲಾತಿಬಲಾರ್ತಗಲಕಚ್ಛುರಾಶಲ್ಲಕೀಕುಬೇರಾಕ್ಷೀವೀರತರುಸಹಚರಾಗ್ನಿಮನ್ಥ- ವತ್ಸಾದನ್ಯೇರಣ್ಡಾಶ್ಮಭೇದಕಾಲರ್ಕಾರ್ಕಶತಾವರೀಪುನರ್ನವಾವಸುಕವಶಿರಕಾಞ್ಚನಕಭಾರ್ಗೀಕಾರ್ಪಾಸೀವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀಪತ್ತೂರಬದರಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಶ್ಚ ದ್ವೇ ಚಾದ್ಯೇ ಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ ಸಮಾಸೇನ ವಾತಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೭||
View original
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಚನ್ದನಕುಚನ್ದನಹ್ರೀಬೇರೋಶೀರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪಯಸ್ಯಾವಿದಾರೀಶತಾವರೀಗುನ್ದ್ರಾಶೈವಲಕಹ್ಲಾರಕುಮುದೋತ್ಪಲಕನ್ದ(ದ)ಲೀದೂರ್ವಾಮೂರ್ವಾಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸಾರಿವಾದಿರಞ್ಜನಾದಿರುತ್ಪಲಾದಿರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಮಿತಿ ಸಮಾಸೇನ ಪಿತ್ತಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೮||
View original
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಕಾಲೇಯಕಾಗುರುತಿಲಪರ್ಣೀಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾಶೀತಶಿವಶತಪುಷ್ಪಾಸರಲಾರಾಸ್ನಾಪ್ರಕೀರ್ಯೋದಕೀರ್ಯೇಙ್ಗುದೀಸುಮನಾ- ಕಾಕಾದನೀಲಾಙ್ಗಲಕೀಹಸ್ತಿಕರ್ಣಮುಞ್ಜಾತಕಲಾಮಜ್ಜಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಲ್ಲೀಕಣ್ಟಕಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿರ್ಬೃಹತ್ಯಾದಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾದಿರ್ವಚಾದಿಃ ಸುರಸಾದಿರಾರಗ್ವಧಾದಿರಿತಿ ಸಮಾಸೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಶಮನೋ ವರ್ಗಃ ||೯||
View original
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವೌಷಧಾನಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಗ್ನಿಪುರುಷಬಲಾನ್ಯಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ತತ್ರ, ವ್ಯಾಧಿಬಲಾದಧಿಕಮೌಷಧಮುಪಯುಕ್ತಂ ತಮುಪಶಮ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ಯಮಾವಹತಿ; ಅಗ್ನಿಬಲಾದಧಿಕಮಜೀರ್ಣಂ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವಾ ಪಚ್ಯತೇ; ಪುರುಷಬಲಾದಧಿಕಂ ಗ್ಲಾನಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಾನಾವಹತಿ ಸಂಶಮನಮ್; ಏವಂ ಸಂಶೋಧನಮತಿಪಾತಯತಿ | ಹೀನಮೇಭ್ಯೋ ದತ್ತಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ಭವತಿ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಮೇವ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೦||
View original
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ರೋಗೇ ಶೋಧನಸಾಧ್ಯೇ ತು ಯೋ ಭವೇದ್ದೋಷದುರ್ಬಲಃ | ತಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದೋಷಪ್ರಚ್ಯಾವಾನಂ ಮೃದು ||೧೧||
View original
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ಚಲೇ ದೋಷೇ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ನೇಕ್ಷೇತಾತ್ರ ಬಲಂ ನೃಣಾಮ್ | ಅವ್ಯಾಧಿದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಶೋಧನಂ ಹಿ ತದಾ ಭವೇತ್ ||೧೨|| ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಸ್ಯ ಮೃದುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶೋಧನಮ್ | ಭವೇದಲ್ಪಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಧಿನಾಶನಮ್ ||೧೩||
View original
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಷು ತು ಮಧ್ಯೇಷು ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಞ್ಜಲಿರಿಷ್ಯತೇ | ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ದೇಯಃ ಕಲ್ಕೋಽಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಃ ||೧೪||
View original
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon